Sau 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, nước ta đã thu được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa rất quan trọng, kinh tế phát triển, chính trị ổn định, lòng tin của nhân dân được tăng cường và củng cố, quan hệ đối ngoại với các nước trong khu vực và quốc tế rộng mở, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng được xác định rõ hơn. Những thành tựu đổi mới có sức mạnh tư tưởng hết sức lớn lao, thu hút và lôi cuốn mọi tầng lớp nhân dân vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh. Mặc dù vậy, hiện nay tuy đất nước đã vượt qua khỏi khủng hoảng nhưng những vấn đề đặt ra đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta trong giai đoạn mới ngày càng nặng nề, phức tạp hơn. Đó cũng là những nhân tố thường xuyên tác động mạnh mẽ, sâu sắc đến tư tưởng, đến đời sống tinh thần của xã hội. Điều này được tập trung ở một số vấn đề chủ yếu sau:
Trang 1VỀ NHỮNG TÁC ĐỘNG CHỦ YẾU ĐẾN CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG
CỦA ĐẢNG TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
Sau 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, nước ta đã thu được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa rất quan trọng, kinh tế phát triển, chính trị ổn định, lòng tin của nhân dân được tăng cường và củng cố, quan hệ đối ngoại với các nước trong khu vực và quốc tế rộng mở, "con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng được xác định rõ hơn" Những thành tựu đổi mới có sức mạnh tư tưởng hết sức lớn lao, thu hút và lôi cuốn mọi tầng lớp nhân dân vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh Mặc dù vậy, hiện nay tuy đất nước đã vượt qua khỏi khủng hoảng nhưng những vấn đề đặt ra đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta trong giai đoạn mới ngày càng nặng nề, phức tạp hơn Đó cũng là những nhân tố thường xuyên tác động mạnh mẽ, sâu sắc đến tư tưởng, đến đời sống tinh thần của xã hội Điều này được tập trung ở một số vấn đề chủ yếu sau:
Thứ nhất: Tác động của nền kinh tế thị trường
Nền kinh tế thị trường từng bước được xác lập ở nước ta tác động mạnh mẽ vào đời sống vật chất và tinh thần, tạo ra sự biến đổi sâu sắc trong nhận thức, tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân Thời kỳ 1986
-1990, nhân dân phấn khởi tiếp nhận cơ chế mới - cơ chế thị trường, bởi vì tính tích cực của cơ chế này phát huy tác dụng nhanh, có sức lôi cuốn và thu hút mọi thành phần kinh tế phát triển Đến thời kỳ 1991 - 1995, khi nền kinh tế thị trường có đủ thời gian cần thiết để bộc lộ các mặt tích cực và tiêu cực, thì tâm trạng tư tưởng trong Đảng và trong nhân dân ta cũng đồng thời xuất hiện các khuynh hướng khác nhau Luồng tư tưởng trước đây ủng
hộ đổi mới, tán thành cơ chế thị trường, nhưng đến lúc này, trước những tác động mạnh mẽ từ mặt trái của cơ chế thị trường như: tham nhũng, buôn lậu và nhiều tiêu cực khác của xã hội, bắt đầu tỏ ra nghi ngờ và băn khoăn,
Trang 2lo lắng về giữ vững mục tiêu CNXH Nhân dân ở những nơi vùng sâu, vùng xa, do kinh tế nghèo và chậm phát triển, trình độ dân trí thấp, thông tin bị hạn chế, lại chậm được tuyên truyền, giải thích một cách thấu đáo nên nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về kinh tế thị trường còn rất phiến diện Không ít tư tưởng cực đoan cho rằng, kinh tế thị trường chỉ phù hợp với điều kiện của người giàu, nơi có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, còn đối với vùng cao, với những người nghèo, người thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm làm ăn và không có điều kiện phát triển thì kinh tế thị trường đối với họ trở thành thách thức Từ đó họ "luyến tiếc" về sự mất
đi của kinh tế bao cấp Có khuynh hướng tư tưởng khác lại cho rằng, kinh
tế thị trường tự nó đã là một hệ điều chỉnh cao, không cần có sự can thiệp của Nhà nước, sự can thiệp của Nhà nước vào kinh tế chỉ làm giảm đi tính năng động của nền kinh tế Cá biệt có người còn cho rằng, đã đa thành phần kinh tế thì phải đa hệ tư tưởng, đa đảng Từ năm 1996 đến nay, mặc dầu những nhận thức lệch lạc, không đúng về kinh tế thị trường đã được chấn chỉnh, uốn nắn, nhưng do cơ cấu kinh tế, cơ chế quản lý, kết cấu xã hội thay đổi, sự phân hóa xã hội diễn ra tự phát và ngày càng sâu sắc làm cho tư tưởng, tâm lý xã hội diễn biến rất phức tạp Bên cạnh hộ giàu, hộ nghèo, người giàu, người nghèo, đã phát sinh hiện tượng vùng và địa phương, cơ quan ngành giàu, nghèo với mức chênh lệch khá cao Ngoài xã hội đã vậy, trong Đảng cũng có những khác biệt giữa đảng viên giàu và đảng viên nghèo, giữa đảng viên đương chức, đương quyền với đảng viên nghỉ hưu Vấn đề công bằng xã hội đang là vấn đề có nhiều tâm tư trong nhân dân và trong Đảng Các quan hệ xã hội đang có những thay đổi, đan xen rất phức tạp Những mâu thuẫn xã hội, mâu thuẫn giữa nhân dân với một số cán bộ quan liêu, tham nhũng đã dẫn đến những khiếu kiện đông người ngày càng nhiều, tính chất phức tạp, gay gắt Rõ ràng là, kinh tế thị trường, một mặt, tạo ra những nét đẹp trong bức tranh chung của nền kinh
tế, nhưng mặt khác tự bản thân nó cũng làm nảy sinh các khuynh hướng tư tưởng khác nhau trong xã hội, nhất là các tư tưởng nảy sinh, xuất phát từ màu tối của cơ chế ấy Dĩ nhiên, thực tiễn sẽ là thước đo của mọi đúng, sai,
Trang 3nhưng làm thế nào để xã hội luôn ổn định và phát triển, toàn Đảng, toàn dân đều có chung một ý chí thì lại là vấn đề đặt ra không đơn giản Điều đó cũng chứng tỏ kinh tế thị trường bản thân nó không đơn thuần chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề tư tưởng, đạo đức và nhiều vấn đề xã hội khác
Thứ hai: Đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Trải qua nhiều thập kỷ xây dựng đất nước theo định hướng XHCN, đến nay chúng ta đã tạo ra được một số tiền đề rất cơ bản Tuy nhiên, như Đảng ta đã đánh giá, mặc dù dầu có những bước phát triển, nhưng nhìn chung nước ta vẫn nằm trong tình trạng nghèo và chậm phát triển so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới Vì vậy, nhiệm vụ trung tâm hiện nay là đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp, có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng và an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ tạo nên một sự chuyển dịch
cơ cấu của toàn bộ nền kinh tế, tạo nên sự biến đổi về mọi mặt ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, văn hóa, đạo đức, lối sống cho đến cơ cấu giai cấp, dân tộc đều có sự biến đổi
Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ đặt ra nhiều vấn đề về
tư tưởng và công tác tư tưởng Bởi vì, những biến đổi trong cơ cấu sản xuất, trong phân công lao động xã hội sẽ đòi hỏi người lao động phải có trình độ cao, ý thức kỷ luật nghiêm, phải có sự thay đổi về phong tục, tập quán, sinh hoạt và lối sống của con người và cả xã hội Lệ làng và biết bao các thiết chế cổ truyền hà khắc sẽ bị phá vỡ, pháp luật được đề cao, quyền công dân được đảm bảo và tôn trọng Vòng xoáy của xã hội công nghiệp cũng sẽ làm xuất hiện các quan niệm, các chuẩn mực đạo đức mới, nhưng cũng dễ dàng cuốn trôi những giá trị văn hóa được chưng cất, lưu truyền qua bao thế hệ Rõ ràng, bản thân công nghiệp hóa, hiện đại hóa đặt ra hàng loạt vấn đề đối với công tác tư tưởng Công tác tư tưởng lúc này không chỉ thụ động phản ánh hiện thực xã hội công nghiệp mà còn chủ động tham gia vào
Trang 4việc bảo vệ những giá trị văn hóa trước nguy cơ có thể bị đánh mất, đồng thời xây dựng và hình thành và các quan niệm mới, chuẩn mực đạo đức mới
Thứ ba: Dân chủ hóa đang được mở rộng, hệ thống chính trị tiếp tục được đổi mới.
Cùng với quá trình đổi mới đất nước, dân chủ XHCN trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang được mở rộng và hoàn thiện Xã hội càng phát triển, quyền làm chủ của nhân dân càng có điều kiện để thực hiện, nền dân chủ càng được rộng mở Mở rộng dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân đòi hỏi các cơ quan đảng, nhà nước, các tổ chức trong hệ thống chính trị càng phải nâng cao vai trò, trách nhiệm của mình trước nhân dân, trước xã hội Vì, mọi cái đúng, sai, chân thực hay giả dối đều được phơi bày dưới ánh sáng của dân chủ Đó là mặt tích cực, là chiều hướng vận động, phát triển hợp quy luật của hệ thống chính trị Tuy nhiên, trong quá trình thực hành dân chủ cũng không tránh khỏi diễn ra nhiều khuynh hướng
tư tưởng khác nhau Bên cạnh nhận thức đúng về dân chủ, dân chủ có tổ chức, có kỷ luật, thực hiện đúng cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân lao động làm chủ, cũng có khuynh hướng đòi tách Nhà nước ra khỏi sự lãnh đạo của Đảng, hoặc dân chủ nhưng không gắn với kỷ luật, kỷ cương, dân chủ vô giới hạn Mặt khác, lợi dụng sự hạn chế về nhận thức của một bộ phận dân cư và những yếu kém của hệ thống chính trị, một số thế lực sẽ tranh thủ nhồi nhét vào đó càng nhiều càng tốt thứ "dân chủ",
"nhân quyền" theo quan niệm của họ, kích động và tiếp tay cho kẻ xấu lợi dụng dân chủ để chống Đảng, chống chế độ
Việc hoàn thiện tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, trong đó then chốt là đổi mới và chỉnh đốn Đảng, trong giai đoạn hiện nay cũng đặt ra không ít vấn đề liên quan trực tiếp đến tư tưởng và công tác tư tưởng Đổi mới và chỉnh đốn Đảng thực chất là nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong tình hình mới Nhưng, quá trình đổi mới và chỉnh đốn Đảng; củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy Nhà nước, của các đoàn thể chính trị - xã hội sẽ phải giải quyết nhiều vấn đề: sàng lọc đội ngũ đảng viên; tinh giảm biên chế; cắt
Trang 5giảm những tầng nấc trung gian không cần thiết; thay đổi và bố trí lại đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong các ban ngành, đoàn thể, đặc biệt là cán
bộ trong các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế; v.v Quá trình chuyển đổi sẽ làm nảy sinh những khuynh hướng tư tưởng khác nhau, không kém phần phức tạp Bởi vì, những thay đổi trong thiết chế bộ máy nói trên theo yêu cầu đổi mới bao giờ cũng đụng chạm đến lợi ích, đến tâm tư, tình cảm của rất nhiều người, nhiều thế hệ cán bộ đã qua các thời kỳ cách mạng khác nhau Đây là cuộc đấu tranh tư tưởng sâu sắc diễn ra trong nội bộ Đảng Nếu không làm tốt công tác tư tưởng, không phát huy vai trò công tác tư tưởng thì khó có thể hoàn thành nhiệm vụ đổi mới và chỉnh đốn Đảng, Đảng sẽ không làm tròn chức năng của mình trước yêu cầu đặt ra ngày càng cao của xã hội
Thứ tư: Sự tác động của tình hình thế giới đến nước ta và âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch bằng chiến lược "diễn biến hòa bình"
Trong nhiều văn kiện quan trọng, Đảng ta đã đề cập đến sự hợp tác
và giao lưu quốc tế, với tinh thần Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước, các khu vực trên thế giới, theo nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi Hợp tác và giao lưu quốc tế hiện nay, một mặt, chúng ta có điều kiện tiếp nhận được vốn, khoa học - công nghệ và kinh nghiệm quản lý của các nước; mặt khác, cũng thông qua hợp tác, giao lưu với quốc tế lại xuất hiện đồng thời các vấn đề mới, phức tạp về mặt tư tưởng Trong cuộc hội nhập này, chúng ta phải tiếp xúc với nhiều nước có chế độ chính trị và nền văn hóa khác nhau Nhiều nước vốn là bạn bè cũ cùng con đường, cùng hệ tư tưởng, cùng chế độ XHCN không còn nữa Các nước tư bản phát triển đang lũng đoạn, chi phối mạnh mẽ các mối quan
hệ quốc tế Điều đó cũng nói lên giữa thời cơ và thách thức luôn luôn đan xen đối với cách mạng nước ta Tính phức tạp của công tác tư tưởng trong điều kiện hợp tác và giao lưu quốc tế không chỉ diễn ra ở cấp vĩ mô, ở những bộ, ngành trực tiếp làm ăn với nước ngoài, mà sự phức tạp đó còn diễn ra ngay ở cấp cơ sở - nơi thực hiện các dự án đầu tư của nước ngoài hoặc các nơi có khả năng phát triển về du lịch
Trang 6Ngoài những tác động nói trên, hiện nay cách mạng nước ta đang phải chống trả hàng ngày, hàng giờ với âm mưu, thủ đoạn "diễn biến hòa bình" do các thế lực thù địch thực hiện Chiến lược "diễn biến hòa bình" đã
"công phá" và làm sụp đổ một mảng lớn trong hệ thống XHCN vốn có thời gian tồn tại khá dài
Trong chiến lược "diễn biến hòa bình", các thế lực chống CNXH đã không loại trừ một thủ đoạn nào, trước hết là chống phá vào lĩnh vực tư tưởng chính trị, kinh tế, tôn giáo và dân tộc Mục tiêu chính của hoạt động phá hoại về tư tưởng chính trị của các thế lực thù địch là nhằm xóa bỏ ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các tầng lớp nhân dân; gây dựng hệ tư tưởng tư sản, lối sống thực dụng trong các thế
hệ người Việt Nam; tạo dựng những tên tay sai làm ngọn cờ quy tụ những phần tử chống CNXH ở Việt Nam Để thực hiện mục tiêu chống phá về chính trị, tư tưởng, các thế lực thù địch đã tiến hành các nội dung; phủ nhận những thành tựu của CNXH hiện thực; phủ nhận những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lê-nin; phủ định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; sử dụng vấn đề "nhân quyền" để kích động tư tưởng đối với một số người thiếu hiểu biết; dùng vấn đề tự do, dân chủ tư sản, đa nguyên chính trị gây sức ép đòi Nhà nước buông lỏng chuyên chính Để thực hiện các mưu đồ đen tối, các thế lực chống CNXH lợi dụng triệt để những sai lầm trong quá trình xây dựng CNXH của Đảng và Nhà nước Việt Nam để kích động nhân dân chống chế độ XHCN, xem đó là thủ đoạn tinh vi và hữu hiệu nhất
Trên lĩnh vực kinh tế, âm mưu của các thế lực thù địch trong "diễn biến hòa bình" là nhằm làm cho nền kinh tế Việt Nam suy yếu, lệ thuộc vào kinh tế tư bản, khi kinh tế đã hoàn toàn lệ thuộc sẽ chuyển hóa chế độ chính trị Những hoạt động chủ yếu trên lĩnh vực kinh tế trong "diễn biến hòa bình" mà các thế lực thù địch thường sử dụng là: thông qua liên kết, hợp tác kinh tế với Việt Nam để xây dựng cơ sở chính trị - xã hội theo chế
độ TBCN; thông qua sự giúp đỡ, viện trợ kinh tế để tăng cường gây sức ép
về chính trị; thông qua IMF, WB, các khoản viện trợ FDI và phi chính phủ
hỗ trợ kinh tế tư nhân, đòi tư nhân hóa, thu hẹp kinh tế nhà nước và sự
Trang 7quản lý của Nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các doanh nghiệp, qua
tự do hóa thương mại để gây thua thiệt cho nền kinh tế Việt Nam; thông qua chính sách mở cửa làm ăn kinh tế của ta để trà trộn thu thập tình báo trong lĩnh vực kinh tế - xã hội
Ngoài các hoạt động chống phá cách mạng Việt Nam trên các lĩnh vực chủ yếu nói trên, hiện nay các thế lực thù địch còn chống phá cách mạng nước ta thông qua vấn đề dân tộc, tôn giáo Như chúng ta đều biết, dân tộc, tôn giáo, tự nó vốn chứa đựng những phức tạp, nhạy cảm, liên quan đến rất nhiều vấn đề trong đời sống tinh thần xã hội Những năm gần đây, mâu thuẫn xung đột sắc tộc, dân tộc ở nhiều nước trên thế giới có chiều hướng gia tăng, trở thành mối quan tâm sâu sắc của nhiều quốc gia
có đa thành phần dân tộc, tôn giáo Ở nước ta, các dân tộc từng sống gắn
bó, hòa thuận lâu đời, có cùng chế độ, cùng một nhà nước, cùng có sự lãnh đạo thống nhất, duy nhất của một đảng, nhưng các dân tộc ở nước ta lại có nguồn gốc lịch sử, phong tục, tập quán tâm lý và trình độ phát triển khác nhau Âm mưu của các thế lực thù địch đối với nước ta trong vấn đề này là, chia rẽ, lôi kéo các dân tộc, tạo ra những mâu thuẫn ngay bản thân nội bộ các dân tộc và giữa dân tộc này với dân tộc khác Lợi dụng chính sách mở cửa của ta, kẻ địch đã và đang len lỏi sâu vào những nơi vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào các dân tộc ít người bằng những hình thức và biện pháp tinh
vi Ở nhiều nơi, chúng đã học tiếng dân tộc để tiếp xúc, trao đổi và tìm hiểu tâm lý, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Đáng chú ý là một số đài phát thanh nước ngoài đã có những chương trình phát thanh bằng tiếng dân tộc liên tục xuyên tạc, nói xấu, công kích đường lối đổi mới của nước ta Trong những năm qua, các thế lực thù địch đã tập trung vào các hướng chính: khơi dậy mâu thuẫn hận thù dân tộc do các vấn đề phức tạp của lịch
sử để lại; kích động tư tưởng đòi tự trị dân tộc; lợi dụng những khó khăn trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của đồng bào các dân tộc ít người để xuyên tạc, đả kích đường lối của Đảng và Nhà nước ta Phương pháp tiến hành cho những hoạt động này là chúng dựa vào những người có uy tín
Trang 8như trưởng thôn, trưởng bản, già làng để thu hút, lôi kéo, nắm dân, nắm tâm lý và tâm tư, tình cảm của đồng bào các dân tộc
Như vậy, trước tình hình và nhiệm vụ mới của đất nước, công tác tư tưởng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết Đổi mới thực sự
là một cuộc cách mạng sâu sắc, diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội Lịch sử đã chứng minh rằng, trước khi tiến hành một cuộc cách mạng chân chính đều phải chuẩn bị về tư tưởng và
lý luận Công tác tư tưởng phải đi trước một bước để làm cơ sở, định hướng cho các hành động cách mạng Tất cả những vấn đề đặt ra trong công cuộc đổi mới đều phải được chuẩn bị trước về mặt tư tưởng Trong cuộc cách mạng này, công tác tư tưởng một mặt phải phát huy vị trí, vai trò của mình nhằm xây dựng cho mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người dân có nhãn quan chính trị đúng đắn, vững vàng vượt qua mọi gian nan thử thách Từng tổ chức Đảng, từng cán bộ, đảng viên và từng người dân có thể tự mình phân tích, lý giải các vấn đề, phân biệt được đúng, sai, phản ứng kịp thời với các tư tưởng lệch lạc, các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch Mặt khác, công tác tư tưởng phải luôn luôn làm tốt chức năng dẫn dắt, định hướng xã hội, góp phận tạo ra các hợp lực để thúc đẩy xã hội phát triển