- Hiểu đợc phần giới thiệu chung về văn bản.- Hiểu đợc nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, lời kể ở ngôi thứ nhất tựnhiên, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình.. Hai đoạn văn này gi
Trang 1- Hiểu đợc phần giới thiệu chung về văn bản.
- Hiểu đợc nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, lời kể ở ngôi thứ nhất tựnhiên, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình
B/ Đồ dùng
Tranh minh hoạ ( Tự su tầm )
C/ Tiến trình bài dạy:
1 số tác phẩm của Tô Hoài
? Qua chuẩn bị bài ở nhà, em có thể
cho biết tác phẩm viết về đề tài gì?
Gồm mấy chơng?
? Em có thể nêu ngắn gọn nội dung
i Giới thiệu chung:
1 Tác giả:
- Tô Hoài tên thật là Nguyễn Sen,(1920), lớn lên ở Nghĩa Đô - Hoài
Đức – Hà Tây(Cầu Giấy – HàNội) Ông viết văn từ trớcCMT8/1945, viết nhiều thể loại, rấtthành công về miêu tả, văn viết chothiếu nhi
2 Tác phẩm Dế mèn phiêu l u ký.
- In lần đầu năm 1941, là tác phẩmnổi tiếng và đặc sắc của Tô Hoài viết
về loài vật dành cho thiếu nhi
Trang 2- Chú ý những đoạn đối thoại.
? Câu chuyện đợc kể ở ngôi thứ nhất
theo lời của nhân vật chính? Tác
dụng?
? Tóm tắt đoạn trích?
(Giáo viên gọi học sinh tóm tắt tiếp sức)
Giáo viên kiểm tra lại chú thích trong
=> Vẻ đẹp cờng tráng, đầy sức sống
* Hành động:
Đạp phanh phách, vỗ cánh phànhphạch, nhai ngoàm ngoạm, trịnhtrọng vuốt râu / Dùng nhiều động từ,tính từ, từ láy
=> Hành động hùng dũng, rắn rỏi
- Lần lợt miêu tả từng bộ phận cơ thểgắn miêu tả hình dáng và miêu tảhành động
=> Vẻ đẹp cờng tráng, trẻ trung, đầy
Trang 3thêm sinh động, vừa miêu tả hình
dạng chung, vừa làm nổi bật các chi
tiết quan trọng của đối tợng)
? Và qua lời miêu tả ấy, em hình dung
ra hình ảnh Dế Mèn nh thế nào?
? Có ý kiến cho rằng: Mang vẻ đẹp
nh vậy nên Dế Mèn có quyền “lấy làm
hãnh diện với bà con về vẻ đẹp của
mình” Em có ý kiến nh thế nào?
(Học sinh thảo luận).
- Đ/ : Đó là t/c chính đáng
- Không nhất trí: Nếu không xác định
đợc rõ ràng thì tình cảm ấy rất gần với
thói kiêu căng, tự phụ, xem thờng mọi
ngời, hung hăng, xốc nổi, gây hại cho
Trang 4- Hiểu đợc nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, lời kể ở ngôi thứ nhất tựnhiên, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình.
B/ Đồ dùng
Tranh minh hoạ ( Tự su tầm )
C/ Tiến trình bài dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra bài cũ:
? Hình ảnh chú Dế Mèn hiện ra với vẻ đẹp nh thế nào?
? Em suy nghĩ gì về tính cách của Dế Mèn?
* Bài mới:
? Ngời hàng xóm đầu tiên trong
cuộc sống tự lập của Dế Mèn là Dế
Choắt Hãy xem Dế Mèn nhìn Dế
Choắt bằng con mắt nh thế nào?
? Thái độ của Dế Mèn đối với Dế
phiện, cánh ngắn ngủn, râu một mẩu,mặt mũi ngẩn ngơ, có lớn mà không
có khôn, …
* Thái độ của Dế Mèn
- Gọi là “chú mày” (mặc dù bằngtuổi)
- Hếch răng, xì một hơi rõ dài, mắngkhông chút bận tâm, …
=> Dế Choắt yếu ớt, xấu xí, lời nhác,
đáng khinh trong cái nhìn của DếMèn
- Dế Mèn trêu chị Cốc => Muốn raoai với Dế Choắt, đó không phải làhành động dũng cảm mà là hành
động ngông cuồng
Trang 5? Vì sao em lại có đánh giá nh vậy?
? Sau sự việc đáng tiếc xảy ra với Dế
Choắt, Dế Mèn có thái độ nh thế nào?
? Thái độ ấy giúp chúng ta hiểu
(Nên biết sống đoàn kết, thân ái với
mọi ngời kẻ kiêu căng có thể làm
hại ngời khác khiến phải ân hận
(Đây là lối kết thúc vừa có khả năng
gói kết sự việc lại vừa mở ra hớng
- Dế Mèn còn có tình cảm đồng
loại, còn biết ăn năn, hối lỗi.
III/ ý nghĩa của truyện:
- Bài học đầu tiên của Dế Mèn là táchại của tính nghịch ranh, ích kỷ.Hống hách hão trớc ngời yếu nhnglại hèn nhát trớc kẻ mạnh, không tính
đến hậu quả ra sao
Bài học về sự ngu xuẩn của tính kiêungạo đã dẫn đến tội ác
- Truyện đợc viết theo lối đồng thoại,loài vật cũng biết suy nghĩ, nói ngời.Phép nhân hoá tài tình dựa trên những
am hiểu kỹ càng về loài vật
- Sử dụng ngôn ngữ miêu tả sinh
động, sắc nét khiến hình ảnh nhânvật hiện lên sinh động và hấp dẫn
Trang 6Giáo án ngữ văn 6
Ngày 2/ 1 /2009
Phó từA/ Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
- Nắm đợc khái niệm phó từ
- Hiểu và nhớ đợc các loại ý nghĩa chính của phó từ
- Biết đặt câu có chứa phó từ để thể hiện các ý nghĩa khác nhau
- Những từ “đã, vẫn, cũng …” có thể
đứng trớc hoặc đứng sau động từ, tínhtừ
3 Ghi nhớ: SGK.
Trang 7+ Sự phủ định : không, cha, chẳng.+ Sự cầu khiến : Đừng, hãy.+ Kết quả & hg : đợc, ra.
- Biết so sánh việc sử dụng phó từ và không sử dụng phó từ để dùng cho phù hợp
- Viết đoạn văn có sử dụng phó từ
- Chuẩn bị bài tiếp theo
Trang 8Tìm hiểu chung về văn miêu tả
A/ Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
- Nắm đợc những hiểu biết chung nhất về văn miêu tả trớc khi đi sâuvào một số thao tác chính nhằm tạo lập văn bản này
- Nhận diện một số bài văn, đoạn văn miêu tả
- Hiểu đợc trong những tình huống nào thì dùng văn miêu tả
* Kiểm tra bài cũ: Bảng phụ
? Nêu các phơng thức biểu đạt mà em đã nghe giới thiệu?
? Em đã đợc học cách tạo lập văn bản theo phơng thức biểu đạt nào? ? Đoạn đầu của văn bản “Bài học đờng đời ” đợc viết theo phơng thứcbiểu đạt nào?
+ TH 1: Tả con đờng và ngôi nhà đểngời khách nhận ra, không bị lạc.+ TH 2: Tả cái áo cụ thể để ngời bánhàng không lấy lẫn đỡ mất thời gian
Trang 9(Học sinh thảo luận).
? Vậy em hiểu sự cần thiết phải sử
dụng văn miêu tả nh thế nào?
? Nêu ghi nhớ.?
+ TH 3: Tả chân dung ngời lực sỹ
=> Văn miêu tả giúp ngời đọc, ngời nghe hình dung ra đợc những đ điểm, tính chất nổi bật của một sự vật, hiện tợng nào đó.
* Ghi nhớ: SGK.
II luyện tập
BT nhanh.
Đọc 2 đoạn văn miêu tả Dế Mèn & Dế Choắt trong văn bản “Bài học đờng
đời đầu tiên”
? Hai đoạn văn này giúp em hình dung đợc đặc điểm nổi bật nào của 2 nhân vật ?(+ Hình ảnh Dế Mèn: to lớn, cờng tráng, mạnh mẽ
+ Hình ảnh Dế Choắt: ốm yếu, gầy còm, đáng thơng)
? Qua đó em hiểu để viết đợc những câu, đoạn… miêu tả hay thì ngời viết cầnphải làm gì?
(Giáo viên có thể giới thiệu: Một số kinh nghiệm viết văn miêu tả của nhà vănTô Hoài)
? Xác định những cảnh vật, hình ảnh đợc miêu tả trong mỗi đoạn ?
- Đoạn 1: Hình ảnh Dế Mèn khoẻ, đẹp, cờng tráng* HS thảo luận đề a
- Sự thay đổi của trời, mây, cây cỏ
* h ớng dẫn về nhà :
- Hiểu khái niệm văn miêu tả
- Viết đoạn văn miêu tả
- Chuẩn bị bài tiếp theo
- Cảm nhận đợc sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên sông nớc Cà Mau
- Nắm đợc nghệ thuật miêu tả của tác giả
- Hiểu đợc tình cảm mà nhà văn dành cho một vùng quê Từ đó bồi dỡng tìnhyêu quê hơng, đất nớc
B/ Đồ dùng
Trang 10* Kiểm tra bài cũ:
1) Qua văn bản: “Bài học đờng đời đầu tiên” em thấy nhân vật Dế Mèn
- Giọng đọc hăm hở, liệt kê, giới
thiệu nhấn mạnh các tên riêng Càng
cuối đoạn, đọc nhanh hơn, vui, linh
I Giới thiệu chung:
1 Tác giả: (1925 – 1989) Đoàn Giỏi
thờng viết về cuộc sống, thiên nhiên &con ngời ở Nam Bộ
- Tả cảnh theo trình tự: ấn tợng ban
đầu về toàn cảnh, sau đó giới thiệu lầnlợt từng cảnh kênh, rạch, sông, ngòi,cảnh chợ Năm Căn
- Miêu tả và cảm nhận cảnh bằngquan sát và cảm nhận trực tiếp, khiếncảnh hiện lên sinh động qua các sosánh, liên tởng, cảm xúc của ngời kể
4 Phân tích:
a
ấ n t ợng ban đầu về toàn cảnh sông n ớc Cà Mau:
Trang 11* Đọc lại đoạn 1.
? Những dấu hiệu nào của thiên nhiên
Cà Mau gợi cho con ngời nhiều ấn
t-ợng khi đi qua vùng đất này ?
? Các ấn tợng đó đợc diễn tả qua
những giác quan nào?
(Nh vậy, để miêu tả phong cảnh sống
động, nhà văn dùng các chất liệu đ/s
đợc cảm thụ trực tiếp qua các giác
quan nhất là …& để có thể nắm bắt
nhanh nhạy nhất các đặc điểm của
đối tợng miêu tả)
? Thông qua sự cảm nhận của tác giả,
em có những hình dung nào về toàn
cảnh vùng sông nớc Cà Mau?
(Thảo luận).
* Đọc đoạn 2
? Nhiều ý kiến cho rằng cảnh ở đây
rất độc đáo Vậy đó là những nét độc
? Và từ đó những địa danh này đã gợi
ra đặc điểm gì về thiên nhiên và cuộc
- Trời, nớc, cây : Xanh
- Tiếng sóng biển : Rì rào
=> Thiên nhiên và cuộc sống phong
phú, đa dạng, nguyên sơ Thiên nhiên và cuộc sống lao động của con ngời gắn bó với nhau.
* Dòng sông NC:
- Nớc ầm ầm
Trang 12? Chính nhờ lối kể liệt kê các chi tiết
hiện thực đã có ý nghĩa nh thế nào?
- Tác giả là ngời am hiểu cuộc sống
Cà Mau và có tấm lòng gắn bó vớimảnh đất này
- Biết quan sát, so sánh, nhận xét về
đối tợng miêu tả, có tính chất say mêvới đối tợng miêu tả để đa ra những
Trang 13nét độc đáo của cảnh.
* Đọc ghi nhớ Iii Luyện tập:
- Đọc đoạn thơ của Xuân Diệu
- Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về vùng sông nớc Cà Mau
- Học xong văn bản, em có nhận xét nh thế nào về thiên nhiên, cảnh sắc đất nớcta
III h ớng dẫn về nhà :
- Hoàn thành đoạn văn
- Học tập phong cách tả cảnh của tác giả
- Có thể tởng tợng và vẽ vài nét tranh về cảnh sông nớc Cà Mau
- Chuẩn bị bài tiếp theo
- Nắm đợc khái niệm và cấu tạo của so sánh
- Biết cách quan sát sự giống nhau giữa s/v này đối chiếu với s/v khác để tìm ra
sự tơng đồng hoặc đối lập giữa chúng để tạo ra những so sánh đúng và hay
- Biết sử dụng so sánh trong quá trình tạo lập văn bản, nhất là văn bản miêu tả
* Kiểm tra bài cũ:
? Nêu vai trò của phó từ và các ý nghĩa mà phó từ đảm nhiệm ?
( Ghi ví dụ SGK )
2 Nhận xét:
+ Những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh:
- Trẻ em nh búp trên cành
Trang 14“Con Mèo vằn vào tranh, to hơn cả
con Hổ nhng nét mặt lại vô cùng dễ
? Qua mô hình cấu tạo phép so sánh,
em hãy nêu ghi nhớ?
BT nhanh:
Ghi lại một số hình ảnh so sánh trong
văn bản “Bài học đờng đời đầu tiên” &
+ So sánh nh vậy nhằm làm nổi bật
đ-ợc những cảm nhận của ngời viết về
SV, SV làm cho SV, SV nổi bật hơn,câu thơ vì thế mà sinh đông, gợi cảmhơn
3 Ghi nhớ: SGK:
iI
Cấu tạo của phép so sánh:
- Có nhiều từ so sánh: Giống, giống
nh, bằng, nh, nh là …
- Có thể phép so sánh không có từ sosánh
Trang 15- So sánh ngời với ngời.
“Ngời là Cha, là Bác, là Anh
- So sánh vật với vật
Con sông chảy dài nh một dải lụa
b) So sánh khác loại:
- Vật với ngời:
“Đờng nở ngực, những hàng dg liễu nhỏ đã lên xanh nh tóc tuổi mời lăm.”
- Cụ thể với trừu t ợng:
“ Chí ta lớn nh núi Thiên Thai ấy
Trang 16- Bớc đầu hình thành cho học sinh kỹ năng trên.
- Nhận diện và vận dụng đợc những thao tác cơ bản trên với đọc và tạo lậpvăn bản miêu tả
C) Bộc lộ rõ nhất năng lực quan sát của ngời viết, ngời nói
D
) Bộc lộ rõ nhất tâm trạng của ngời, vật đợc miêu tả.
* Bài mới:
* Đọc các đoạn văn
? Mỗi đoạn văn hình dung đợc những
đặc điểm nào của SV và PC đợc miêu
tả
? Những đặc điểm nổi bật đó đợc thể
I Quan sát, t ởng t ợng so sánh và nhận xét trong văn miêu tả:
+ Đoạn 1: Miêu tả chàng DC gầy, ốm
đáng thơng với các từ ngữ, hình ảnh nh: gầy gò, lêu nghêu, bè bè, nặng nề, ngẩn ngẩn ngơ ngơ, nh ngời nghiện thuốc phiện (Tác giả kết hợp quan sát
Trang 17hiện ở những từ ngữ, hình ảnh nào?
? Để viết đợc những đoạn văn trên,
ngời viết cần có năng lực gì ?
? Hãy tìm những câu văn có sự liên
t-ởng và so sánh với mỗi đoạn? Sự tt-ởng
? Để làm rõ hơn điều này, chúng ta
cùng đến với VD tiếp theo
- So sánh đoạn văn đã bị lợc bớt từ
ngữ với nguyên văn?
? Qua đó em thấy cần chú ý việc dùng
từ ngữ trong văn miêu tả nh thế nào?
? Hãy nêu vai trò của các yếu tố quan
+ Thính giác: Tiếng rì rào bất tận của khu rừng; tiếng sóng rì rào từ biển Đông.
- Quan sát rồi So sánh: Dòng sông
NC mênh mông, nớc ầm ầm đổ ra biển ngày đêm nh thác; cá… Thuyền trôi giữa dòng, ….; Rừng đớc … + Đoạn 3: Tả cây gạo vào mùa xuân,
đẹp, vui, náo nức nh ngày hội.
- Quan sát, liên tởng, so sánh, nhận xét: Từ xa, … cây Gạo nh …hàng ngàn bông hoa …
* BT3:
Tất cả những từ ngữ bị lợc bỏ đều là những ĐT, T 2 , những hình ảnh so sánh, liên tởng & tởng tợng Chính vì vậy, khi thiếu những từ ngữ đó đ/v trở lên chung chung, khô khan, các hình
ảnh không còn sinh động, không gợi
ra đợc hình dáng, tởng tợng của ngời
đọc về cảnh vật và chính vì lẽ đó không gây đợc hứng thú cho ngời đọc
Trang 18tả.-Giáo án ngữ văn 6
Tiết 80
NS 16/ 1 /2009
Quan sát, tởng tợng, So sánh
và nhận xét trong văn miêu tả( Tiếp)
A/ Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
- Thấy đợc vai trò và tác dụng của việc quan sát, tởng tợng, so sánh và nhậnxét trong bài văn miêu tả
- Bớc đầu hình thành cho học sinh kỹ năng trên
- Nhận diện và vận dụng đợc những thao tác cơ bản trên với đọc và tạo lậpvăn bản miêu tả
? Tác giả đã quan sát và miêu tả những hình ảnh nào?
? Những hình ảnh này có vai trò gì trong cảnh Hồ Gơm
? Những hình ảnh đó đợc miêu tả qua những từ ngữ nào? Điền vào chỗ trống những từ ngữ thích hợp?
Cảnh Hồ Gơm
- Mặt Hồ
- Cầu Thê Húc
- Tháp Rùa
=> Lựa chọn những hình ảnh đặc sắc và tiêu biểu của cảnh để miêu tả.
? Qua bài tập 1 em hãy nhắc lại lu ý về hình ảnh trong văn miêu tả(Hình ảnh đặc sắc, tiêu biểu)
- Thảo luận sau khi quan sát đặc điểm nổi bật của lớp học
- Viết đoạn ngắn tả về đặc điểm nổi bật nhất mà em vừa quan sát đợc
Trang 19(Nhóm trình bày).
Bài tập 4:
Nếu nhận đợc đề văn: Tả quang cảnh buổi sáng trên quê hơng em thì
em sẽ chọn đề miêu tả những hình ảnh, SV tiêu biểu, nổi bật nào?
(Thảo luận) Giả sử em đã chọn một số hình ảnh thì em sẽ liên tởng,
- Ghi lại những điều mà em cần nhớ về cách viết bài văn miêu tả
- Viết đoạn văn BT4 - Chuẩn bị bài tiếp theo
Tiết 81
NS: 16/ 1 /2009
Văn bảnBức tranh của em gái tôi
Sử dụng tranh minh hoạ SGK
C/ Tiến trình bài dạy:
*
ổ n định lớp:
* Kiểm tra bài cũ:
- Nêu giá trị nổi bật về nghệ thuật miêu tả của văn bản “SNCM” ?
- Trình bày đoạn văn nêu cảm nhận của em về vùng sông nớc ấy ?
Trang 20Giáo án ngữ văn 6
? Đọc, phân biệt lời kể, lời thoại, diễn
biến tâm lý nhân vật
? Em hãy tóm tắt cốt truyện?
? Truyện đợc kể ở ngôi nào?
? Cách kể bằng ngôi thứ nhất nh vậy
có tác dụng gì ?
? Nhân vật chính trong truyện là ai ?
(H thảo luận).
? Nhân vật ngời anh đợc miêu tả chủ
yếu ở đời sống tâm trạng Theo dõi
truyện em thấy tâm trạng của nhân
vật này diễn biến qua các thời điểm
nào?
(H thảo luận).
? Khi phát hiện em gái chế thuốc vẽ
từ nhọ nồi, ngời anh nghĩ gì?
? ý nghĩ ấy cho biết thái độ gì của
ngời anh đối với ngời em gái?
? Và lúc đó ngời anh có tâm trạng nh
thế nào?
? Còn khi tài năng của ngời em gái
đ-ợc phát hiện, ngời anh có suy nghĩ,
hành động gì ?
? Tại sao ngời anh lại nén trút tiếng
thở dài sau khi xem tranh của em gái
Đằng sau dấu … là điều gì?
(H thảo luận).
? Còn khi em gái tham dự cuộc thi và
đoạt giải thì thái độ của ngời anh nh
Truyện ngắn này đạt giả nhì trongcuộc thi viết về “Tơng lai vẫy gọi” doBáo TNTP tổ chức
- Cảm thấy mình bất tài
- Lén xem tranh của em
- Thở dài
- Hay gắt gỏng, xa lánh em
* Khi em gái đoạt giải:
- Đẩy em ra
Trang 21? Vì sao lại nh vậy?
? Hãy nêu lý do cụ thể dẫn đến diễn
biến tâm trạng của ngời anh?
? Có ý kiến cho rằng chỉ có một câu
văn, tác giả đã làm thay đổi t/c của
ngời đọc đối với nhân vật ngời anh
Theo em, đó là câu văn nào ?
? Vì sao lại có ý kiến nh vậy?
? Có thể nói chính bức tranh là yếu tố
có sức cảm hoá nhân vật ngời anh?
Em hãy nói rõ điều nào
- Vì ngạc nhiên, hãnh diện và xấu hổ
- Ngời anh muốn nói với mẹ “Khôngphải con đâu mà đó là …”
=> Ngời anh đã kịp nhận ra thói xấucủa mình, nhận ra tình cảm trongsáng, lòng nhân hậu của em gái mình Ngời anh sẽ phấn đấu thành ngời tốt
nh hình ảnh và bức tranh của em gái
Iii luyện tập:
- Tởng tợng và tả về tâm trạng nhân vật ngời anh
h ớng dẫn về nhà:
Viết một đoạn văn ngắn thuật lại tâm trạng của ngời anh trong truyện
“ Bức tranh của em gái tôi” , khi đứng trớc bức tranh đạt giải nhất của emgái?
HD: Diễn biến tâm trạng ngời anh:
- Lúc đầu miễn cỡng, không vui
- Khi đứng trớc bức tranh của em gái: từ ngạc nhiên đến ngỡ ngàng, hãnhdiện rồi xấu hổ
- Cảm động trớc lòng nhân hậu của em
- Tự kiểm điểm lại mình ( nhận thấy mình không tốt thờng xa lánh, ganhghét, đố kị em…)
