Tiết 1: ÔN TẬP ĐẦU NĂM Ngày soạn: 20/08/2008 I. Mục tiêu bài giảng 1. Kiến thức Qua bài giảng học sinh có được được những điểm sau: Cách hệ thống lại các kiến thức hóa học cơ bản đã được học ở THCS có liên quan trực tiếp tới chương trình hóa học lớp 10. + Nguyên tử là gì? Cấu tạo của nguyên tử như thế nào? + Nguyên tố hóa học, hóa trị và cách xác định hóa trị của nguyên tố. + Định luật bảo toàn khối lượng, mol, tỉ khối của chất khí. 2. Kĩ năng - Rèn luyện kỹ năng làm một số bài tập có liên quan đến cấu tạo nguyên tử - Rèn luyện kỹ năng lập công thức, tính toán theo công thức và phương trình phản ứng, tỉ khối của chất khí. - Rèn luyện kỹ năng chuyển đổi giữa khối lượng mol (M), khối lượng chất (m), số mol (n), thế tích khí ở đktc (V), và số mol phân tử chất (A). 3. Thái độ - tình cảm - Gây hứng thú, ham thích học tập môn hóa học. - Rèn luyện ý thức cẩn thận, trung thực, kiên trì, tỉ mỉ, chính xác trong công việc. - Có ý thức trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội. II. Phương pháp - Phương tiện 1. Phương pháp: Phát vấn, tái hiện, bài tập 2. Phương tiện: a. Giáo viên: Giáo án, hệ thống câu hỏi, bài tập b. Học sinh: Ôn tập lại kiến thức có liên quan trong chương trình hóa học lớp 8. III. Thời gian lên lớp: Thời gian Lớp Sĩ số Vắng Ngày…./…./……… Ngày…./…./……… Ngày…./…./……… Ngày…./…./……… Ngày…./…./……… IV. Tiến trình giảng dạy 1. Tổ chức lớp: 2. Bài học: Tiết 1 : ÔN TẬP ĐẦU NĂM Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Hoạt động 1 1. Nguyên tử (?) Dựa vào những kiến thức đã học ở lớp 8, các em hãy cho biết: - Nguyên tử là gì? - Là hạt vô cùng nhỏ bé tạo nên các chất. - Nguyên tử gồm có: hạt nhân mang điện tích dương và có lớp vỏ có một hay nhiều electron mang điện tích âm. - Cấu tạo của nguyên tử? - Đặc điểm của các hạt cấu tạo nên nguyên tử? + Nghe ý kiến của HS + Nhận xét và đưa ra kết luận lại cuối cùng - Cấu tạo của nguyên tử: + Hạt nhân nguyên tử mang điện tích dương nằm ở tâm nguyên tử, gồm hạt proton (p) và hạt nơtron (n) * Hạt p, điện tích 1+, khối lượng lớn hơn khối lượng e khoảng 1836 lần. Trong nguyên tử, số hạt p bằng số hạt e. * Hạt n, không mang điện, có khối lượng bằng khối lượng của hạt p. + Vỏ nguyên tử gồm các hạt e mang điện tích âm (kí hiệu là e). Các e có khối lượng rất nhỏ bé so với khối lượng của nguyên tử Hoạt động 2 2. Nguyên tố hóa học (?) Dựa vào các kiến thức đã học, em hãy cho biết nguyên tố hóa học là gì? - Tính chất hóa học của các nguyên tử thuộc cùng một nguyên tố hóa học? + Lắng nghe, suy nghĩ tìm cách giải quyết - Là tập hợp những nguyên tử có cùng số hạt proton trong hạt nhân. - Những nguyên tử của cùng một nguyên tố hóa học đều có tính chất hóa học giống nhau. Hoạt động 3 3. Hóa trị của một nguyên tố (?) Hóa trị của một nguyên tố hóa học là gì? (?) Cách xác định hóa trị của một nguyên tố hóa học? - Là con số biểu thị khả năng liên kết của nguyên tử nguyên tố này với nguyên tử của nguyên tố khác. - Cách xác định hóa trị: trong hợp chất A x B y , tích của chỉ số và hóa trị của nguyên tố này bằng tích chỉ số và hóa trị của nguyên tố kia: a b x y A B a x b y→ × = × - Biết được giá trị 3 đại lượng => đại lượng thứ 4 (?) Yêu cầu HS xác định hóa trị của các nguyên tố trong hợp chất Na 2 O, CH 4 , SO 3 , NH 3 (biết hóa trị của O là 2 và H là 1)? HS: Làm bài tập vào vở * VD: 2 2 1 4 2 2 1 3 2 2 1 1 1 1 4 4 .1 2.2 4 .1 1.3 3 x x x x Na O x x C H x x S O x x N H x x → × = × => = → × = × => = → = => = → = => = Hoạt động 4 4. Định luật bảo toàn khối lượng (?) Nêu nội dung của định luật bảo toàn khối lượng? - Lấy ví dụ minh họa. - Trong một phản ứng hóa học, tổng khối lượng của các chất sản phẩm bằng tổng khối lượng của các chất phản ứng. VD: Trong phản ứng hóa học (?) Yêu cầu HS làm bài tập áp dụng: BT: Cho 1,4 gam hỗn hợp gồm Mg và Fe tác dụng vừa đủ với với 160 ml dung dịch HCl 2M, sau phản ứng ta thu được 0,896 lít H 2 ở đktc. Tính khối lượng muối khan thu được. + Hướng dẫn HS làm bài - Nhận xét về phản ứng - Tính khối lượng của HCl, H 2 - Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng + Nhận xét và cho điểm bài làm của học sinh. 3 2 6 2 2 3HCl Al AlCl H ↑ + → + Ta có: 3 2 HCl Al ACl H m m m m ↑ + = + HS: Làm bài tập áp vào vở Phương trình phản ứng: 2 2 2Mg HCl MgCl H ↑ + → + 2 2 2Zn HCl ZnCl H ↑ + → + Ta có 2 0,896 . . .2 0,08 22,4 22,4 H V m n M M g= = = = . . . 2.0,16.36,5 11,68 HCl M m n M C V M g= = = = Theo định luật bảo toàn khối lượng: 2 HClkk muoi H m m m m ↑ + = + => 2 13,44 muoi kl HCl H m m m m g ↑ = + − = Hoạt động 5 5. Mol GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm: - Mol là gì? - Khối lượng mol là gì? - Khái niệm thể tích mol chất khí? HS: Nhắc lại khái niệm mol, khối lượng mol, thể tích mol. * Mol là lượng chất chứa 6.10 23 nguyên tử hoặc phân tử chất đó. Con số 6.10 23 gọi là số Avogađro và được kí hiệu là N = 6.10 23 . * Khối lượng mol (kí hiệu M) của một chất là khối lượng tính bằng gan của N nguyên tủ hoặc phân tử. VD: M O = 16g; M H = 1g; 2 O M = 32g; * Thể tích mol của chất khí là thể tích chiếm bởi N phân tử của chất khí đó GV: Yêu cầu HS đưa ra mối quan hệ giữa: - Khối lượng chất (m) ↔ khối lượng mol (M). - Khối lượng chất (m) ↔ số mol (n). - Khối lượng mol (M) ↔ số mol (n) - Số mol (n) ↔ thể tích chất khí (V) - Số mol (n) ↔ Số phân tử, số nguyên tử (A) (?) Yêu cầu HS làm bài tập: Hãy tính thể tích (ở đktc) của hỗn hợp có chứa 1,1 gam CO 2 và 1,6 gam O 2 . + Hướng dẫn HS làm bài tập - Tính số mol của các chất CO 2 , O 2 - Tính số mol hỗn hợp => V hh - Ở đktc, thể tích mol của các chất khí đều là 22,4 lít. HS: Đưa ra mối liên hệ m n M = .m n M m M n =    =   ( ) 22,4 khi V l n = 22,4.V n→ = . A n A N n N = → = HS: Làm bài tập vào vở. Ta có 2 2 1,1 0,025( ) 44 1,6 0,05( ) 32 CO O m n mol M m n mol M = = = = = = Vậy thể tích hỗn hợp là: 1,68( ) hh V l= Hoạt động 6 6. Tỉ khối của chất khí GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm: - Tỉ khối của chất khí là gì? - Công thức tính tỉ khối của khí A so với khí B. Giải thích các kí hiệu có trong biểu thức tính. (?) Yêu cầu HS làm bài tập: - Tính tỉ khối của khí CH 4 , SO 2 so với Hiđro ? - Tính tỉ khối của khí Cl 2 , SO 3 so với không khí ? + Hướng dẫn HS làm bài + Nhận xét bài làm của SH HS: nhắc lại khái niệm * Tỉ khối của khí A đối với khí B cho biết khí A nặng hay nhẹ hơn khí B bao nhiêu lần. - Công thức tính: . . A A A A A B B B B B m M n M d m M n M = = = HS: làm bài tập vào vở. 4 4 2 2 2 2 2 2 16 8 2 44 22 2 CH CH H H CO CO H H M d M M d M = = = = = = ; 2 2 3 3 71 2.45 29 80 2.76 29 Cl Cl kk kk SO SO kk kk M d M M d M = = = = = = Hoạt động 7 Củng cố kiến thức – Bài tập về nhà (?) HS hệ thống hóa lại các kiến thức quan trọng trong bài. - Hướng dẫn học sinh làm các bài tập. - Nhắc học sinh nội dung các kiến thức sẽ ôn tập ở tiết 2 và yêu cầu HS về ôn tập các nội dung sau: 1. Các công thức về dung dịch như: độ tan, nồng độ C%, nồng độ C M 2. Sự phân loại các hợp chất vô cơ 3. Bảng tuần hoàn HS: Hệ thống hóa lại các kiến thức quan trọng đã học trong bài. - Làm các bài tập theo sự hướng dẫn của giáo viên HS: Lắng nghe các nội dung cần ôn tập ở tiết 2 để về nhà chuẩn bị. NHẬN XÉT – RÚT KINH NGHIỆM . NH 3 (biết hóa trị của O là 2 và H là 1) ? HS: Làm bài tập vào vở * VD: 2 2 1 4 2 2 1 3 2 2 1 1 1 1 4 4 .1 2.2 4 .1 1.3 3 x x x x Na O x x C H x x S O x. Tiến trình giảng dạy 1. Tổ chức lớp: 2. Bài học: Tiết 1 : ÔN TẬP ĐẦU NĂM Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Hoạt động 1 1. Nguyên tử (?) Dựa