Kiến thức: Giúp học sinh hiểu đợc: - Cảm nhận đợc những cảm xúc của tác giả trớc mùa xuân của thiên nhiên, đất nớc và khát vọng đẹp đẽ muốn làm một mùa xuân nho nhỏ dâng hiến cho cuộc đ
Trang 1Tuần 25 Ngày soạn: Ngày giảng
Tiết 116
Văn bản: mùa xuân nho nhỏ
-I mục tiêu:
1 Kiến thức: Giúp học sinh hiểu đợc:
- Cảm nhận đợc những cảm xúc của tác giả trớc mùa xuân của thiên nhiên, đất nớc
và khát vọng đẹp đẽ muốn làm một mùa xuân nho nhỏ dâng hiến cho cuộc đoài Từ đó
mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị của cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích, có cống hiến cho cuộc đời chung
2 Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng cảm thụ phân tích hình ảnh thơ trong mạch vận động của nhà thơ
3 Thái độ:
- Xây dựng cho học sinh thái độ học tập và rèn luyện sống có ích cho gia đình, xã hội…
II chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1 Giáo viên: Chuẩn bị chân dung tác giả Thanh Hải Bài hát phổ nhạc từ bài thơ.
2 Học sinh: Soạn bài, đọc và tìm hiểu các tài liệu có liên , su tầm hát đợc nội
dung bài hát đợc phổ nhạc
III Phơng pháp:
- Phơng pháp phân tích tổng hợp, liên hệ thực tế, vấn đáp, giảng bình
- Cách thức tổ chức: Hớng dẫn học sinh khai thác văn bản theo đặc điểm của một thể loại văn bản nghị luận
IV tiến trình giờ dạy:
hoạt động của
1 ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sỹ số:
+ 9/4:
+ 9/5:
2 Kiểm tra bài cũ:
- Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của và
vở soạn của học sinh
3 Giảng bài mới:
a Dẫn vào bài:
b Các hoạt
động dạy học:–
Trang 2*) Hoạt động 1: Giáo viên
hớng dẫn học sinh tìm hiểu
tác giả, tác phẩm.
? Căn cứ vào phần chuẩn bị
bài ở nhà và phần chú thích
trong SGK, em hãy trình
bày những hiểu biết của
mình về tác giả Thanh Hải?
? Nêu hoàn cảnh sáng tác
của bài thơ?
? Theo em, cần phải đọc văn
bản nh thế nào để làm nổi
bật nên nội dung, ý nghĩa
của văn bản này?
GV: Đọc mẫu một đoạn →
gọi 2 – 3 học sinh đọc ⇒
RKN, nhận xét giọng đọc
của học sinh, chú ý sửa cách
đọc cho học sinh
- Giáo viên hớng dẫn học
sinh tìm hiểu các từ khó
trong SGK
*) Hoạt động 2: Hớng dẫn
học sinh phân tích văn bản.
? Bài thơ đợc viết theo thể
thơ nào? Xác định cách nhắt
nhịp chủ yếu của bài?
? Em đã học các tác phẩm
thuộc thể thơ 5 chữ nào?
? Xác định bố cục của bài
thơ?
- Thanh Hải (1930 – 1980) tờn thật là Phạm Bỏ Ngoón, quờ ở huyện Phong Điền, Thừa Thiờn Huế
- ễng hoạt động văn nghệ từ cuối năm khỏng chiến chống Phỏp
- Thơ: chõn chất và bỡnh dị, đụn hậu và chõn thành”
Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh đất nước ta mới thống nhất lại đang phải đối mặt với nhiều khú khăn và thử thỏch gay gắt
- 2 học sinh đọc
- Ông đồ (Vũ Đình Liên)
- Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ)
- Bố cục 4 phần:
+ Khổ 1: Cảm xúc trớc mùa xuân thiên nhiên, đất trời;
+ Khổ 2, 3: Cảm xúc về mùa xuân đất nớc;
+ Khổ 4, 5: Suy nghĩ và
-ớc nguyện của nhà thơ tr-ớc mùa xuân đất nớc;
i tác giả, tác phẩm:
1 Tác giả:
- Thanh Hải (1930 – 1980) tờn thật là Phạm Bỏ Ngoón, quờ ở huyện Phong Điền, Thừa Thiờn Huế
2 Tác phẩm:
- Sáng tác 11 - 1980
3 Đọc Chú thích:–
a) Đọc:
b) Chú thích:
(SGK 57)–
II phân tích văn bản:
1 Kết cấu:
- Thể thơ: 5 chữ
- Ngắt nhịp: 2/3; 3/2
- Bố cục: 4 phần
Trang 3? Văn bản này đợc viết theo
phơng thức biểu đạt chính
nào?
? Hỡnh ảnh mựa xuõn của
thiờn nhiờn được phỏc họa
qua những hỡnh ảnh nào?
? Cỏc hỡnh ảnh được thể
hiện trong khổ thơ này cú gỡ
nổi bật?
? Một khung cảnh như thế
nào gợi lờn từ những hỡnh
ảnh và õm thanh đú?
? Trước cảnh đất trời vào
xuõn, nhà thơ cú cảm xỳc
như thế nào? Em hiểu từng
giọt long lanh rơi nghĩa là
như thế nào?
- Giọt sương
- Giọt nắng
- Giọt mựa xuõn
- Giọt hạnh phỳc
- Giọt õm thanh
?Hóy đọc hai khổ tiếp theo
của bài thơ và cho biết: Xỳc
cảm về mựa xuõn trong 2
khổ thơ này được diễn tả
qua những hỡnh ảnh nào ?
?Từ đú, cảnh tượng mựa
xuõn hiện lờn như thế nào?
+ Khổ cuối: Lời ngợi ca quê hơng đất nớc qua điệu dân ca xứ Huế
- Phơng thức biểu đạt: Biểu cảm + Miêu tả
- Vài nột phỏc họa của tỏc giả về mựa xuõn
+ Dũng sụng xanh + Bụng hoa tớm biếc
- Từ “mọc” : đảo ngữ nhấn mạnh sự khoẻ khoắn, tiềm
ẩn một sức sống, sự vươn lờn, trỗi dậy
- Màu sắc hài hũa dịu nhẹ, tươi tắn ⇒ màu sắc đặc trưng của xứ Huế
- Âm thanh:
+ Tiếng chim chiền chiện hút vang
⇒ Khung cảnh mựa xuõn tươi đẹp, sỏng sủa rộn ró, vui tươi
+ Từng giọt long lanh rơi
⇒ Nghệ thuật chuyển đổi cảm giỏc thể hiện cảm xỳc say xưa, ngõy ngất, xốn xang, rạo rực trước cảnh đất trời vào xuõn, sự trõn trọng
vẻ đẹp của thi nhõn
+ Mựa xuõn – người cầm sỳng
+ Lộc giắt đầu quanh lưng + Mựa xuõn – người ra đồng + Lộc trải dài nương mạ
- Lộc non chồi biếc: hỡnh ảnh tượng trưng, kết cầu đối xứng
- Tả thực: mựa xuõn
- ý nghĩa biểu tượng: hai nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc,
- Phơng thức biểu đạt: Biểu cảm + Miêu tả
2 Phân tích:
a Hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên đất nớc:
+ Dũng sụng xanh + Bụng hoa tớm biếc
- Từ “mọc” : đảo ngữ nhấn mạnh sự khoẻ khoắn, tiềm
ẩn một sức sống, sự vươn lờn, trỗi dậy
- Màu sắc hài hũa dịu nhẹ, tươi tắn ⇒ màu sắc đặc trưng của xứ Huế
- Âm thanh:
+ Tiếng chim chiền chiện hút vang
⇒ Khung cảnh mựa xuõn tươi đẹp, sỏng sủa rộn ró, vui tươi
+ Từng giọt long lanh rơi
⇒ Nghệ thuật chuyển đổi cảm giỏc thể hiện cảm xỳc say xưa, ngõy ngất, xốn xang, rạo rực trước cảnh đất trời vào xuõn, sự trõn trọng
vẻ đẹp của thi nhõn
b) Cảm nghĩ về mựa xuõn của đất nước:
+ Mựa xuõn – người cầm sỳng
+ Lộc giắt đầu quanh lưng + Mựa xuõn – người ra đồng + Lộc trải dài nương mạ
- Lộc non chồi biếc: hỡnh ảnh tượng trưng, kết cầu đối xứng
Trang 4? ở đây, tác giả đã suy tư
những gì về đất nước?
? Trong khổ thơ này, tác giả
đã sử dụng biện pháp tu từ
gì?
- Gọi HS đọc diễn cảm 8
câu tiếp theo.
? Điệp từ, điệp ngữ nào đã
được sử dụng và có tác
dụng gì?
? Điều tâm niệm của nhà
thơ là gì? Tâm niệm ấy
được thể hiện qua những
hình ảnh nào và nét đặc sắc
của những hình ảnh ấy là
gì ?
Nếu là con chim chiếc lá
Thì con chim phải hót, chiếc
lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả
Sống là cho đâu chỉ nhận
riêng mình?
? ý nguyện chân thành
xây dựng đất nước
⇒ Mùa xuân sôi động và hứa hẹn nhiều điều tốt đẹp
Suy tư về đất nước:
- Đất nước gian lao + Đất nước bốn ngàn năm + Vất vả và gian lao
- Đất nước tươi sáng + Đất nước như vì sao + Cứ đi lên phía trước
- Hình ảnh nhân hóa, so sánh: sự trường tồn vĩnh cửu của thiên nhiên được so sánh với tầm vóc của dân tộc Việt Nam, gợi liên tưởng đến vẻ đẹp, ánh sáng và hi vọng Đó cũng là sức sống không ngừng của đất nước vào xuân
- Tấm lòng:
+ Thương cảm + Trân trọng + Tự hào và tin tưởng
- Nhân vật “ta” trực tiếp bộc
lộ cảm nghĩ của mình
- Điệp từ, điệp ngữ: ta, ta làm => tô đậm tâm niệm tự nguyện dâng hiến của tác giả
- Điệp từ “ta” và điệp ngữ
“ta làm” được đặt ở đầu 3 câu thơ liên tiếp Tác dụng:
tô đậm tâm niệm tự nguyện dâng hiến của tác giả với đất nước, với nhân dân
⇒ Mong ước tự góp mình vào vẻ đẹp và sức sống mùa xuân, ý nguyện được chung sống, được sẻ chia buồn vui với mọi người
- Tả thực: mùa xuân
- ý nghĩa biểu tượng: hai nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước
⇒ Mùa xuân sôi động và hứa hẹn nhiều điều tốt đẹp
c) Tâm niệm của nhà thơ
- Nhân vật “ta” trực tiếp bộc
lộ cảm nghĩ của mình
- Điệp từ, điệp ngữ: ta, ta làm
⇒ Tô đậm tâm niệm tự nguyện dâng hiến của tác giả
Trang 5nhưng lớn nhất của nhà thơ
được bộc lộ trong những lời
thơ nào?
? Ý nguyện dâng hiến của
nhà thơ có gì khác so với
thông thường?
? Từ tình cảm trào dâng suy
tư đó của tác giả, em cảm
nhận thêm được một quan
niệm cống hiến như thế
nào ?
? Âm nhạc đã diễn tả
nguyện ước này như thế
nào? (học sinh hát đoạn
nhạc tương ứng trong bài
hát của Trần Hoàn).
? Kết thúc bài thơ là câu hát
“Câu Nam ai, nam bình ”
Khi con người muốn hát
“câu nam ai nam bình” của
xứ Huế thì em hiểu ý nguyện
của người đó như thế nào?
* Hoạt động 3: Hướng dẫn
tổng kết
? Nghệ thuật chính của văn
bản là gì?
? Nêu nội dung của văn
bản?
- Hình ảnh có tính chất biểu tượng: mùa xuân – tuổi hai mươi: trẻ trung sung sức,
“tóc bạc”: trở về già Mạc cảm xúc chuyển từ sôi nổi sang trầm lắng
- Nam Ai nam Bình là những điệu ca Huế nổi tiếng
- Đó là ý nguyện của người tha thiết với vẻ đẹp của tâm hồn quê hương đất nước mình
- Một mùa xuân nho nhỏ
⇒ Thể hiện điều tâm niệm chân thành tha thiết của nhà thơ: dâng hiến giá trị nhỏ bé của mình cho cuộc sống
- Dù là tuổi hai mươi – Dù
là khi tóc bạc
⇒ Sự cống hiến không ở tuổi tác mà ở tâm huyết sống chân thành và tốt đẹp của con người bất chấp thời gian, không gian nghịch cảnh
⇒ Đó là sự dâng hiến thầm lặng
⇒ Cách sống giản dị, tốt đẹp, cao cả
- Thể thơ 5 chữ gần với các điệu dân ca, đặc biệt là dân
ca miền Trung, có âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết
iii tæng kÕt:
1 NghÖ thuËt:
- Thể thơ 5 chữ gần với các điệu dân ca, đặc biệt là dân
ca miền Trung, có âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết
- Xuyên suốt bài thơ là những hình ảnh ẩn dụ, vừa
có ý nghĩa thực vừa có ý nghĩa tượng trưng, khái quát
- Câu tứ bài thơ chặt chẽ, giọng điệu biến đổi phù hợp tâm trạng, cảm xúc: say xưa, ngây ngất, trang nghiêm và thiết tha của nhà thơ
2 Néi dung:
3 Ghi nhí:
(SGK 7)–
Trang 6GV: Gọi học sinh đọc ghi
nhớ (SGK – 58)
4 Cñng cè bµi:
? Em có suy nghĩ gì về tâm niệm của nhà
thơ Thanh Hải được góp
phần gửi gắm qua bài thơ
khi mà ông đang nằm trên
giường bệnh?
5 Híng dÉn häc
sinh häc bµi ë nhµ vµ
chuÈn bÞ cho bµi sau:
- §äc l¹i toµn
bé néi dung v¨n b¶n, ph©n
tÝch theo híng dÉn
- Häc thuéc lßng bµi th¬
- So¹n néi dung bµi tiÕp theo "ViÕng
l¨ng B¸c" (ViÔn Ph¬ng).
- Xuyên suốt bài thơ là những hình ảnh ẩn dụ, vừa
có ý nghĩa thực vừa có ý nghĩa tượng trưng, khái quát
- Câu tứ bài thơ chặt chẽ, giọng điệu biến đổi phù hợp tâm trạng, cảm xúc: say xưa, ngây ngất, trang nghiêm và thiết tha của nhà thơ
- Học sinh đọc ghi nhớ (SGK – 58)
iv luyÖn tËp:
V Rót kinh nghiÖm: