Trẻ từ 18 đến 24 tháng tuổi hoạt động chủ đạo là hoạt động với đồ vật, nhờ đồ vật này mà trẻ khám phá ra các thuộc tính, nắm được những chức năng và phương thức sử dụng đồ vật “theo kiểu người lớn” có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tâm lý của trẻ. Trong quá trình giao tiếp với người lớn, những tiền đề đầu tiên của ngôn ngữ xuất hiện và trẻ bắt đầu hiểu được lời nói của người lớn và phát âm được những từ đầu tiên. Trẻ tiếp xúc với thế giới bên ngoài một cách độc lập và tự do hơn. Thế giới đồ vật đã trở thành đối tượng nhận thức của trẻ, nhu cầu nhận thức tò mò, ham hiểu biết được phát triển hết sức mạnh mẽ. Việc rèn luyện giúp cho trẻ 18 24 tháng tuổi phát triển ngôn ngữ là nhiệm vụ rất quan trọng, cần thiết của cô giáo Mầm Non nói chung và bản thân tôi nói riêng. Đây chính là mục đích khi tôi nghiên cứu, thực hiện đề tài này
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Bác Hồ đã dạy: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc, chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó.”
Trẻ em là nguồn hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước, việc bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ không chỉ là trách nhiệm của gia đình, nhà trường mà của toàn xã hội Chính vì thế mà nhiệm vụ và mục tiêu của giáo dục mầm non là làm tốt công tác nuôi dưỡng các cháu trở thành những công dân tốt cho xã hội mai sau
Ngôn ngữ được xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử loài người, nó gắn bó mật thiết với con người Ngôn ngữ là phương tiện để con người giao tiếp với nhau trong cuộc sống, đặc biệt là đối với trẻ nhỏ, đó là phương tiện giúp trẻ giao lưu cảm xúc với những người xung quanh hình thành những cảm xúc tích cực Mặt khác trẻ cũng có thể dùng ngôn ngữ để bày tỏ nhu cầu mong muốn của mình với mọi người, quan điểm dạy học cho trẻ mầm non là “ Học mà chơi, chơi mà học” đáp ứng mục tiêu phát triển của trẻ một cách toàn diện về mọi mặt
Trẻ 18 đến 24 tháng tuổi thông qua chơi trẻ hiểu được khoảng 20 "từ" Vốn
từ mà trẻ hiểu được nhiều hơn diễn đạt nhiều từ cùng thời điểm, dần dần ngôn ngữ của trẻ phát triển rất mạnh trên các bình diện: Vốn từ tăng lên rất nhanh, từ vài từ lên vài chục từ và lên hàng trăm từ theo từng mức độ phát triển của trẻ, đây là “ thời kỳ phát cảm ngôn ngữ” Do tốc độ phát triển nhanh về ngôn từ, ngữ pháp, giọng điệu…trẻ dễ vấp phải những tật ngôn ngữ nói như : Nói ngọng, nói ngập ngừng, nói lắp…, nên rất ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý, thái độ của trẻ Ngày nay có nhiều gia đình bố mẹ còn bận mải lo làm ăn ít có thời gian quan tâm đến nhu cầu gắn bó của trẻ, nó thể hiện ở mối quan hệ, nếu trẻ không được đối xử tốt trẻ sẽ ngại giao tiếp mà giao tiếp với người lớn là điều kiện quyết định trẻ lớn lên và trưởng thành, do vậy việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ còn nhiều hạn chế Là giáo viên trực tiếp nuôi dạy trẻ, tôi được chứng kiến và là người khơi nguồn “ Vốn ngôn ngữ của trẻ” Vậy tôi đã quyết định nghiên cứu
và thực hiện đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 18 - 24 tháng tuổi phát triển ngôn ngữ ở Trường Mầm non Nga Hưng ” Làm đề tài kiểm nghiệm cho quá
trình giáo dục trẻ năm học 2014-2015
Trang 2B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN.
Các kết luận của nghiên cứu khoa học về tâm sinh lý trẻ mầm non cho thấy, trẻ độ tuổi nhà trẻ 18 - 24 tháng tuổi là giai đoạn khởi đầu của sự hình thành và phát triển nhân cách Các mặt phát triển của trẻ hòa quyện vào nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, không tách bạch rõ nét Trẻ hoàn toàn non nớt về tất cả mọi mặt nhạy cảm với tác động bên ngoài Do đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lứa tuổi này các cơ quan trong cơ thể trẻ đang phát triển và dần dần hoàn thiện, nhất là hệ thần kinh, trẻ rất hiếu động và ham thích bắt chước cái mới, cái đẹp, những điều mới lạ…, thích khám phá thế giới xung quanh trẻ mà khả năng tập trung chú ý của trẻ chưa cao, ngôn ngữ của trẻ cũng hạn chế, trẻ rất dễ bị tổn thương về tâm lý Vì thế cần tạo mối quan hệ giữa cô và trẻ là tình cảm yêu thương như mẹ con, chính vì điều đó mà đòi hỏi hoạt động lao động sư phạm của cô giáo mầm non phải rất linh hoạt, nhạy bén, thực hiện các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ở mỗi độ tuổi
Trẻ từ 18 đến 24 tháng tuổi hoạt động chủ đạo là hoạt động với đồ vật, nhờ
đồ vật này mà trẻ khám phá ra các thuộc tính, nắm được những chức năng và phương thức sử dụng đồ vật “theo kiểu người lớn” có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tâm lý của trẻ Trong quá trình giao tiếp với người lớn, những tiền đề đầu tiên của ngôn ngữ xuất hiện và trẻ bắt đầu hiểu được lời nói của người lớn và phát âm được những từ đầu tiên Trẻ tiếp xúc với thế giới bên ngoài một cách độc lập và tự do hơn Thế giới đồ vật đã trở thành đối tượng nhận thức của trẻ, nhu cầu nhận thức tò mò, ham hiểu biết được phát triển hết sức mạnh mẽ
Việc rèn luyện giúp cho trẻ 18 - 24 tháng tuổi phát triển ngôn ngữ là nhiệm
vụ rất quan trọng, cần thiết của cô giáo Mầm Non nói chung và bản thân tôi nói riêng Đây chính là mục đích khi tôi nghiên cứu, thực hiện đề tài này
II THỰC TRẠNG.
1 Thuận lợi.
Năm học 2014 – 2015 tôi được Nhà trường phân công trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ ở độ tuổi 18 - 24 tháng tuổi với tổng số trẻ là 21 trẻ Bản thân tôi cũng nhận được sự động viên giúp đỡ của Ban giám hiệu Nhà trường, bạn bè đồng nghiệp, sự ủng hộ của gia đình, phụ huynh luôn quan tâm đến cô và trẻ, với lòng yêu nghề mến trẻ, tình yêu của tôi đối với các cháu như người mẹ hiền
Trang 3thứ hai của trẻ và đặc biệt là tình cảm yêu quý của các cháu dành cho tôi, trong thời gian công tác tôi cũng có ít nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực nuôi dạy trẻ, với kinh nghiệm làm mẹ đã giúp tôi thuận lợi hơn trong công việc Tôi thường xuyên cập nhập các thông tin đổi mới qua các lớp chuyên đề do phòng giáo dục
và nhà trường tổ chức Trường đã nhiều năm đạt chuẩn do vậy môi trường trong
và ngoài lớp rất thuận tiện cho hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ trong các hoạt động trong các giờ dạo chơi
2 Khó khăn.
Tuy nhiên tôi vẫn còn gặp một số khó khăn như: Trẻ còn bé và nhút nhát, thời gian đầu đến lớp trẻ nhớ mẹ, nhớ gia đình nên chưa có nề nếp thói quen, chưa quen với môi trường có nhiều người và xa gia đình nên khi trẻ đến trường trẻ hay khóc một số trẻ chưa biết nói thậm chí còn không nói khi các cô hỏi Trẻ hay bắt chước, dễ nhớ nhưng lại chóng quên Trẻ được tiếp xúc với các cô ở trường, với cha mẹ và mọi người xung quanh khi ở nhà, song người dạy đúng cũng có, người dạy chưa đúng cũng có, chưa chú ý đến phát triển ngôn ngữ chuẩn cho trẻ Do đặc điểm của trẻ là tư duy trực quan hành động nên dạy trẻ nói và làm đi liền với nhau, cha mẹ trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm, có ít kiến thức trong việc nuôi dạy con theo khoa học (như dạy con chơi với đồ vật, dạy con phát âm chuẩn, tình cảm với con, )
3 Thực trạng
Năm học 2014 - 2015 tôi trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ 18 - 24 tháng tuổi với tổng số là 21 trẻ, những tháng đầu năm của năm học tôi tiến hành điều tra khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ qua điều tra kết quả khảo sát đầu năm được phản ánh như sau:
Số
trẻ Nội dung khảo sát
21
Khả năng nghe, hiểu lời
Khả năng nghe, nhắc lại
các âm, các tiếng và các
câu
Khả năng sử dụng ngôn
ngữ để giao tiếp 2 9,5 3 14,2 10 47,6 6 28.5 Khả năng làm quen với
Trang 4III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Trong cuộc sống chúng ta đều phải sử dụng ngôn ngữ để nhận thức thế giới, giao tiếp với mọi người và tư duy Phát triển ngôn ngữ là phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc và viết Đối với trẻ nhóm 18- 24 tháng tuổi phát triển ngôn ngữ chủ yếu là hình thành và phát triển kỹ năng nghe, hiểu và nói Chính vì vậy tôi đã sử dụng các biện pháp sau đây để giúp trẻ 18 – 24 tháng tuổi phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất
1 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi thông qua trò chuyện với trẻ.
Trò chuyện giúp trẻ nghe hiểu được câu hỏi, nghe hiểu được câu trả lời của bạn, lời giải thích của cô và trẻ tập trung trả lời đúng, chính xác câu hỏi, trình bày ý kiến của mình cho người nghe có thể hiểu được một cách dễ dàng
Trò chuyện với trẻ là biện pháp tốt nhất để giúp trẻ hoàn thiện ngôn ngữ, có thể đề ra câu hỏi nhằm kích thích, để tham gia vào các câu chuyện, điều đó giúp trẻ tập nói cả câu Trong qúa trình đặt câu hỏi tôi luôn chú ý đến sự nâng dần của câu hỏi để phù hợp với khả năng của trẻ
Ví dụ: Khi đón bạn Bảo An vào lớp cô hỏi :
- Hôm nay, ai đưa con đến lớp?
- Mẹ con đưa đi bằng phương tiện gì?
- Bảo An chào cô giáo để vào lớp nào ?
- Bảo An tạm biệt mẹ Hà nào !
Hoặc những lúc rảnh rỗi có thể hỏi trẻ:
*Cô trò chuyện với trẻ về gia đình của trẻ:
+ Bảo An là con của bố nào?
+ Bảo An là con của mẹ nào?
+ Con yêu ai nhất?
+ Vì sao?
Tôi tranh thủ mọi lúc, mọi nơi để trò chuyện với trẻ, đặc biệt chú ý những trẻ khả năng phát âm chưa được tròn âm Khi trò chuyện với trẻ phải dựa vào kinh nghiệm của cô và sự hiểu biết của trẻ để sử dụng câu hỏi cho phù hợp và khuyến khích trẻ được nói Khi tiến hành trò chuyện với trẻ phải tạo điều kiện
và bầu không khí thoải mái, nói chuyện tự nhiên, cô thật sự thu hút hấp dẫn trẻ thông qua giọng nói, nét mặt, cử chỉ, hành động
Trang 5Đối với trẻ nhà trẻ, trẻ mới đến trường còn lạ cô, lạ bạn hay lo sợ nên tôi thường âu yếm, vuốt ve để biểu hiện cảm xúc yêu thương, gần gũi, khi trò chuyện với trẻ tôi thường bế âu yếm vuốt ve bằng cử chỉ thân thiện rồi hỏi
“Hôm nay ai đưa con tới trường?”, trẻ thường chỉ trả lời “Bố” hoặc “Mẹ” tôi phải sửa ngay cách nói “Bố con ạ” hoặc “Mẹ con ạ” Chẳng hạn hỏi “Tên con là gì?”, “ con là trai hay là gái ?” Khi chơi với trẻ tôi hay hỏi tên trẻ để trẻ nhận
ra tên của mình, trai hay gái dần trẻ nhận biết được bản thân và giới tính cùng với đó là trẻ biết tên bạn để trẻ nhận biết được tên các bạn trong lớp
Ngoài việc dạy trẻ biết nói và trả lời các câu hỏi, các đồ chơi, đồ dùng học tập đồ vật xung quanh trẻ tôi còn luôn chú ý đến giáo dục lễ giáo cho trẻ
Ví dụ: Đến giờ ăn cơm tôi nhắc nhở trẻ : « Cháu mời cô mời cơm ạ! Tôi
mời các bạn cùng ăn cơm! « Dạy trẻ biết dạ khi cô gọi tên, biết vâng khi cô dặn
dò, biết cảm ơn khi được người khác giúp đỡ hay biết xin lỗi khi bị mắc khuyết điểm
Khi trò chuyện với trẻ phải được tiến hành nhẹ nhàng, thoải mái, tự nhiên, câu hỏi trò chuyện cần đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và tâm lý lứa tuổi Thông qua trò chuyện không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mà còn rèn luyện cho trẻ thói quen mạnh dạn trong giao tiếp
Ví dụ: Trò chuyện về “Quả cam”
Cô phải có tranh quả cam và quả thật, vì tư duy của trẻ là tư duy trực quan hành động, nói đến quả cam trẻ cần được nhìn, sờ, ngửi hoặc nếm quả cam thì những ấn tượng, biểu tượng của quả cam sẽ đi sâu và gắn liền với trẻ
Bên cạnh đó hàng ngày tôi thường xuyên nhắc nhở trong giờ đón trẻ, trả trẻ tôi luôn nhắc trẻ biết chào Ông, Bà, Bố, Mẹ như vậy kích thích trẻ trả lời câu trọn vẹn giáo dục trẻ có thói quen lễ phép, biết vâng lời
2 Ứng dụng công nghệ thông tin trong phát triển ngôn ngữ cho trẻ vào hoạt động chơi tập có chủ định.
Như chúng ta đã biết, để hoà nhịp với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin thì việc sử dụng, ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động giáo dục là một điều tất yếu của tất cả các ngành học, bậc học Mặc dù đối với bậc học mầm non, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong quá trình giảng dạy mới chỉ là bắt đầu, song cũng đã thực sự thu hút được trẻ rất nhiều và
Trang 6có tác dụng rất lớn đối với trẻ khi trẻ được học những hoạt động này Tôi cảm thấy trẻ rất thích thú như mình đang được xem những đoạn phim với hình ảnh
sống động “Học mà chơi, chơi mà học” phải thoải mái, nhẹ nhàng tiếp thu
kiến thức
Ví dụ: Kể chuyện “Cây táo” Tôi đã soạn 1 giáo án điện tử và trình chiếu
trên máy vi tính tôi sưu tầm các hình ảnh minh hoạ câu chuyện qua trang wed giáo án điện tử của mình Tôi trình chiếu cho trẻ xem các hình ảnh minh họa
chuyện “Cây táo” và cho trẻ xem đoạn phim hoạt hình về nội dung của câu
chuyện
Hình ảnh minh họa chuyện “ Cây Táo”.
Ngoài ra, tôi còn chụp các hình ảnh về bài thơ “ Hoa Kết trái”, “Quả” in
ra đĩa CD và bật cho trẻ xem để kích thích trẻ hứng thú tham gia hoạt động
Trang 7
Hình ảnh: Hoa Cà, hoa Huệ, hoa Nhài Trong bài thơ “Hoa kết trái”
Hình ảnh: quả khế trong bài thơ “Quả”
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong chăm sóc giáo dục trẻ hiện nay
là việc rất cần thiết, nhằm phát huy tối đa khả năng tiếp thu bài dạy của trẻ
Cho trẻ được hoạt động với đồ vật, đồ chơi một cách tích cực cô nói tên
đồ vật để trẻ biết và gọi tên các đồ vật đó, giúp trẻ rèn luyện ngôn ngữ
Trang 8Ví dụ: “Đây là quả gì?” (Quả bóng).
“Quả bóng có màu gì? “(Màu vàng)
Qua câu hỏi của cô giúp trẻ hiểu được lời nói và hình thành được ngôn ngữ tích cực, điều đó giúp trẻ phát triển tư duy
Hình ảnh hoạt động nhận biết phân biệt.
Thông qua hoạt động nhận biết tập nói trẻ được tri giác biểu tượng, gắn với
từ và câu để giúp trẻ chính xác hóa về biểu tượng giúp trẻ luyện phát âm chính xác hơn
Ví dụ: Nói “xe đạp”
Cô luyện phát âm chính xác cho trẻ Có trẻ nói ngọng là “xe ạp” Cô phải nhắc lại cho đúng là “xe đạp”cô phải là người phát âm chuẩn, không ngọng, nói đúng ngữ pháp
Phát triển ngôn ngữ được tiến hành trong cả chế độ sinh hoạt Với lời nói của cô giáo trẻ học cách cầm thìa, ăn uống gọn gàng, lau miệng , nghĩa là không chỉ học các hành động mà học cả những quy tắc hành vi Đối với trẻ từ 18- 24 tháng khi được đưa vào tổ chức hoạt động chơi tập có chủ định thì đã tạo điều kiện rất lớn cho trẻ phát triển ngôn ngữ Trẻ nghe, hiểu lời nói, tập phát âm các âm khác nhau, tập nói từ, câu và trả lời một số câu hỏi đơn giản Như vậy thơ, chuyện, hoạt động nhận biết…, không những kích thích nhận thức có hình ảnh của trẻ mà còn phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách toàn diện
Trang 93 Xây dựng môi trường giáo dục kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ.
Để tạo môi trường phát triển ngôn ngữ tốt giúp quá trình hướng dẫn và tổ chức các hoạt động của giáo viên, kích thích trẻ được nghe, được bắt chước, được nói và sử dụng từ ngữ thật chính xác thì cần phải có trang thiết bị, đồ dùng
đồ chơi phong phú, hấp dẫn, nhiều màu sắc bắt mắt cuốn hút trẻ, các đồ dùng trực quan sinh động,…Vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã xây dựng kế hoạch hoạt động cụ thể cho từng hoạt động, từ đó lên kế hoạch làm, mua sắm đồ dùng
đồ chơi phục vụ cho từng chủ đề của năm học
Ví dụ: Để có đồ dùng dạy trẻ phát triển ngôn ngữ, ngoài việc sưu tầm các
nguyên vật liệu sẵn có từ phế thải tôi tận dụng làm thành các đồ chơi như giỏ hoa, con gà, con vịt,… và các loại đồ chơi cần có sự chính xác về hình dạng, kích thước, màu sắc sinh động như các loại quả, hoa, lá,…Các con vật tôm, cua, cá,…Các khối hình, đồ dùng nấu ăn, đồ dùng gia đình,…Các loại tranh nhận biết tập nói, tranh chủ đề,…Các thiết bị nghe nhìn như máy tính, ti vi, đầu đĩa, đàn Oocgan,… thì tôi phối hợp với nhà trường và phụ huynh để mua sắm cho trẻ hoạt động
Hình ảnh: Hội thi đồ dùng đồ chơi
Mặt khác trẻ ở độ tuổi nhà trẻ, tư duy của trẻ là tư duy trực quan hành động Khả năng tri giác về các sự vật, hiện tượng thông qua sử dụng vật thật, đồ dùng
đồ chơi, tranh ảnh,…Vì thế lớp học phải được trang trí phù hợp, các góc chơi được kê thấp, đồ chơi bày đẹp mắt, giúp trẻ dễ lấy và dễ cất Số lượng đồ chơi luôn đủ cho trẻ hoạt động tránh tranh giành Ngoài ra ở các góc chơi tôi treo tranh ảnh hợp với chủ đề đang thực hiện
Trang 10Ví dụ: Trong chủ đề “ Những con vật đáng yêu” để cho trẻ chơi khám phá tìm
hiểu về đặc điểm, hình dáng, của những con vật đáng yêu Tôi đặt các con vật trên giá khuyến khích trẻ tự lấy chơi, tôi còn treo tranh ảnh về chủ đề ở các góc cho trẻ được quan sát , gọi tên và nhận xét đặc điểm của các con vật, giúp ngôn ngữ trẻ phát triển
Hình ảnh: Tranh chủ đề những con vật đáng yêu
Ở lứa tuổi nhà trẻ đặc biệt là trẻ 18 -24 tháng, giữa phát triển lời nói và trò chơi có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.Trong quá trình hoàn thiện trò chơi thì lời nói cũng dần được hoàn thiện Cô thường sử dụng biện pháp câu hỏi và trẻ sẽ phản ứng lại theo mức độ, khả năng của trẻ
Ví dụ: “Lá này con để làm gì?” - “Con xâu vòng”
Hình ảnh: Bé xâu vòng - Góc hoạt động với đồ vật
