Tiểu luận phương pháp luận sử học

Nguyên tắc tính đảng và tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử 8 2.1 Yêu cầu của việc xác định tính khoa học và tính đảng trong 2.3 Nhận thức, nắm vững quan điểm, đường lối, chính sách c

1 Khái niệm tính đảng và tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử 6

2 Nguyên tắc tính đảng và tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử 8

2.1 Yêu cầu của việc xác định tính khoa học và tính đảng trong

2.3 Nhận thức, nắm vững quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng,

nhà nước để vận dụng vào việc nghiên cứu lịch sử

MỞ ĐẦU

Phương pháp luận ra đời cùng với sự xuất hiện của khoa học, nó gắn liền với

sự hình thành và phát triển của sử học Phương pháp luận sử học cũng như bảnthân nền sử học nói chung gắn liền với một giai cấp, thời đại sinh ra nó, chịu sự chiphối của những quan điểm, tư tưởng lập trường, quyền lợi của giai cấp, thời đại

Trong nghiên cứu lịch sử, phương pháp luận sử học có vai trò to lớn trongviệc hướng dẫn nội dung và phương pháp nghiên cứu cũng như phương pháp dạyhọc lịch sử Không nắm được phương pháp luận sử học, các nhà nghiên cứu lịch sửmất phương hướng hoạt động, không có khả năng giải quyết các vấn đề lịch sử đặt

ra Vì vậy, có thể nói rằng đối với những người làm công tác sử học những vấn đềphương pháp luận là vấn đề rất quan trọng Nó đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, họctập, giảng dạy lịch sử và trang bị những lý luận cơ bản để tích cực chống lạiphương pháp luận sử học tư sản như Gulưga – nhà triết học Xôviết trước đây đã

khẳng định: “vấn đề phương pháp luận là vấn đề của chúng ta”.

Phạm vi nghiên cứu của phương pháp luận sử học macxít bao gồmn nhữngvấn đề chủ yếu sau:

+ Một số vấn đề về đối tượng phương pháp luận nhận thức:

- Phương pháp luận sử học là gì? Nghiên cứu phương pháp luận sử học đểlàm gì?

- Nghiên cứu lịch sử là gì? Đặc điểm của quá trình nhận thức lịch sử Kếtquả nghiên cứu lịch sử phụ thuộc vào những yếu tố nào?

- Hiểu được các khái niệm, thuật ngữ thường gặp trong quá trình nghiên cứulịch sử như: hiện thực lịch sử, nhận thức lịch sử, khoa học lịch sử, sử học, mônsử…

- Đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của sử học tức là phải trả lời được câuhỏi: sử học nghiên cứu cái gì? Nó phải làm gì? Nghiên cứu lịch sử như thế nào?

+ Những quan điểm cơ bản trong quá trình nhận thức lịch sử, vận dụng quan điểm của các trường phái trong nghiên cứu lịch sử (Phương pháp luận nhận thức):

- Tính đảng và tính khoa học?

- Chủ nghĩa chủ quan và chủ nghĩa khách quan?

- Sự kiện lịch sử - cơ sở của nhận thức?

PHẦN NỘI DUNG

I NHẬN THỨC VỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN SỬ HỌC

Khái niệm phương pháp luận đã được đề cập và tìm hiểu từ lâu theo nhiềuquan điểm Để hiểu rõ nội hàm khái niệm này chúng ta cần xác định đúng đắn cáckhái niệm “phương pháp”, “phương pháp luận”, để từ đó rút ra khái niệm “phươngpháp luận sử học” và “phương pháp luận sử học mácxit”

“Phương pháp” tiếng Hi lạp là Methodos, có nghĩa là con đường nghiên

cứu, con đường nhận thức lý luận, học thuyết, là hình thức tìm hiểu thấu đáo vềmặt lý luận thực tiễn hiện thực khách quan, xuất phát từ những quy luật vận độngcủa khách thể được nghiên cứu Phương pháp là một hệ thống các nguyên tắc điềukhiển hoạt động cải tạo hiện thực hay hoạt động nhận thức lý luận của con người

Vậy “nhận thức luận” là gì? Đó là một ngành khoa học riêng có liên quan

đến triết học, nó thể hiện quan điểm của con người về thế giới Con người là một

bộ phận của tự nhiên, được hình thành một cách lâu dài Đến một bước phát triểntrong một điều kiện nhất định thì Vượn cổ sẽ tiến hóa thành Người tối cổ Thờiđiểm đánh dấu sự chuyển biến từ Vượn cổ sang Người tối cổ là khi con người biếtchế tạo và sử dụng công cụ lao động Ngay khi con người xuất hiện thì xã hội cũngxuất hiện Theo như lời nhận xét của Enghen thì: “Trong một ý nghĩ nhất địnhchính lao động, nhờ lao động và thông qua lao động thì con người và xã hội loàingười ra đời”, đồng thời ông cũng khẳng định: Con người bắt đầu từ đâu thì tư duycũng xuất hiện từ đó Tư duy là sản phẩm của một quá trình mà con người thíchứng với thiên nhiên, tác động vào thiên nhiên và cải tạo đời sống Con người biếtnhận thức thế giới xung quanh và biết cách lấy những cái có sẵn trong thiên nhiên

để chế tạo những cái không có trong thiên nhiên, do đó con người vừa là chủ thểcủa nhận thức lại vừa là đối tượng của nhận thức Vì vậy không thể có con ngướiđứng ngoài thời đại bởi họ bị ràng buộc bởi gia đình, xã hội và loài người Sự nhậnthức của con người là một quá trình trong lao động và chiến đấu Đó là sự sáng tạocủa con người

Từ đây chúng ta có thể khẳng định phương pháp chính là con đường để điđến kết quả nhận thức đúng đắn Phương pháp nhận thức đó phụ thuộc vào giai cấp

và thời đại vì con người chính là sản phẩm của một giai cấp và thời đại

Phương pháp có ảnh hưởng rất lớn đến công tác nghiên cứu, giảng dạy vàhọc tập Ví dụ trong quá trình học tập của sinh viên tại các trường đại học: Cùngmột điều kiện học tập, với một khối lượng kiến thức như nhau nhưng lại có sinhviên đạt loại giỏi, loại khá, loại trung bình, loại yếu kém khác nhau Đó chính là sựphản ánh những phương pháp học tập khác nhau của mỗi sinh viên

Một ví dụ điển hình khác trong lịch sử đó là trong cùng hoàn cảnh đất nướcđang chịu ách xâm lược của thực dân pháp cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, có rấtnhiều các nhà yêu nước của Việt Nam đã ra đi tìm đường cứu nước như Phan BộiChâu, Phan Châu Trinh song chỉ duy nhất có Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh làtìm ra được con đường cứu nước cho nhân dân Việt Nam Nguyên nhân chính là

do Người đã có phương pháp đúng đắn và phù hợp Từ đó chúng ta thấy tầm quantrọng của phương pháp trong học tập, nghiên cứu và trong cuộc sống

Phương pháp đúng được xuất phát từ khoa học chính xác, được thực tiễnkiểm nghiệm, phương pháp chỉ có tính khoa học khi nào nó phản ánh đúng các quyluật khách quan của thế giới, được xác định bởi các đặc điểm của đối tượng nghiêncứu, bởi các quy luật của đối tượng ấy, bởi bản chất của nó…

Phương pháp thống nhất với lý luận, được thực tiễn xác nhận Trong quátrình nhận thức và cải tạo tự nhiên, xã hội, con người bao giờ cũng sử dụng nhữngphương pháp nhất định và qua thực tiễn mà phương pháp được kiểm nghiệm làđúng hay sai Như lời nhận xét của R.Đềcac, nhà triết học Pháp thế kỷ XVIII đãkhẳng định: “Thiếu phương pháp thì người tài cũng có thể không đạt kết quả Cóphương pháp thì người tầm thường cũng làm được việc phi thường” Các Máccũng rất đề cao vai trò của phương pháp, vì theo ông “Toàn bộ triết học được thâutóm vào phương pháp” và “Phương pháp là sức mạnh tuyệt đối, duy nhất, cao nhất,

vô cùng tận, không có vật nào có thể cưỡng lại nổi…”

“Phương pháp luận” là khái niệm được dịch từ thuật ngữ “Methodology”

của ngôn ngữ nhiều nước Châu Âu Xung quanh khái niệm này có rất nhiều quanđiểm khác nhau Theo K.G.Petơralep (Liên xô cũ) định nghĩa: Phương pháp luận làmột hệ thống những dạng bản chất của thế giới quan và lý luận (hay một loạt lýluận) quy định các nguyên tắc nghiên cứu khoa học lịch sử

Theo lý luận của các nhà tư sản thì phương pháp luận là toàn bộ những cách,những biện pháp, những nguyên tắc tổ chức của việc nghiên cứu, những tiêu chuẩnđúng để lựa chọn những thủ tục và kỹ thuật nghiên cứu

Theo các tác giả “Bách khoa toàn thư triết học Liên xô cũ” thì phương phápluận là một học thuyết triết học về các phương pháp luận nhận thức và cải tạo hiệnthực, là sự vận dụng những nguyên lý của thế giới quan vào quá trình nhận thức,vào sự sáng tạo tinh thần nói chung và vào thực tiễn”

Như vậy có thể thấy phương pháp ra đời trong xã hội có giai cấp Đó chính

là lý luận về con đường nhận thức, tuy nhiên con đường này bao giờ cũng phải dựavào thế giới quan của một giai cấp nhất định ví dụ phương pháp luận chiếm hữu nô

lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa

Phương pháp luận sử học là một hệ thống các quan điểm thế giới quan chỉ

đạo việc nghiên cứu đồng thời lựa chọn phương pháp nghiên cứu Trong nghiêncứu lịch sử, phương pháp luận sử học có vai trò to lớn trong việc hướng dẫn nghiêncứu lịch sử cũng như phương pháp dạy học lịch sử Không nắm được phương phápluận sử học các nhà nghiên cứu sẽ mất phương hướng hoạt động, không có khảnăng giải quyết các vấn đề lịch sử đặt ra Vì vậy có thể nói, đối với người làm côngtác sử học thì việc nắm chắc phương pháp luận là một vấn đề rất quan trọng Nóđáp ứng yêu cầu nghiên cứu, học tập và giảng dạy lịch sử đồng thời trang bị những

lý luận cơ bản để chống lại phương pháp luận sử học tư sản Cho nên để bảo vệchủ nghĩa Mác-Lênin, cơ sở của phương pháp luận sử học Mácxít Lêninnit, chúng

ta cần đi sâu nghiên cứu và vận dụng sáng tạo những nguyên lý của triết học Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về lịch sử

Mác-Vấn đề phương pháp luận nói chung và phương pháp luận sử học nói riênggắn chặt với quan điểm, tư tưởng, lợi ích của mỗi giai cấp, nó thể hiện rõ tínhđảng, nó xâm nhập, chi phối mọi hoạt động của nhà nghiên cứu Do đó muốn họctập phương pháp luận sử học Mác xít phải nắm vững triết học Mác-Lênin, quanđiểm, đường lối của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh có liên quan đến nội dung của

nó Ngoài cơ sở triết học, quan điểm của Đảng, cần hiểu rõ những kiến thức cụ thể,chính xác, bởi vì không nắm vững được những kiến thức lịch sử cụ thể, chính xácthì chỉ nắm các vấn đề phương pháp luận một cách chung chung Đặc biệt việc họctập các kiến thức lịch sử bao giờ cũng phải gắn liền với thực tế bởi như vậy chúng

ta mới có thể hiểu lịch sử một cách chân thực, chính xác, tránh được tình trạnghiện đại hóa lịch sử

II TÍNH ĐẢNG VÀ TÍNH KHOA HỌC TRONG SỬ HỌC MÁC XÍT

Một trong những nội dung quan trọng của phương pháp luận sử học là xácđịnh đúng đắn tính đảng và tính khoa học Nắm chắc hai phạm trù này sẽ góp phầnquan trọng giúp nhà nghiên cứu lịch sử có cái nhìn đúng đắn, chính xác và kháchquan về hiện thực lịch sử

Vấn đề tính khoa học và tính đảng cũng như mối liên hệ giữa chúng trongnghiên cứu lịch sử là chủ đề của rất nhiều các cuộc thảo luận, những cuộc đấutranh gay gắt Có nhiều ý kiến trái ngược nhau về vấn đề này: Nhiều người nêu lên

sự mâu thuẫn giũa tính đảng và tính khoa học, người lại nêu lên mối liên hệ giữahai phạm trù này nhưng lại đặt tính đảng lên trên

Vậy tính đảng là gì và tính khoa học là gì? Mối quan hệ giữa hai phạm trùnày như thế nào?

1 Khái niệm tính đảng và tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử

Tính khoa học là kết quả của quá trình nhận thức đúng hiện thực kháchquan, thể hiện kết quả nghiên cứu sự vật, hiện tượng đạt đến độ chân lý và rút ranhững khái quát, lý luận Nếu không đạt được khái quát lý luận thì chưa thể hoànthành công việc nghiên cứu khoa học Khi nhà nghiên cứu đạt tới trình độ khái

quát lý luận mới có thể nắm vững mối liên hệ quy định bản chất của các sự vật,hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hội một cách chính xác, có hệ thống.

Chúng ta có thể thấy rõ điều này trong lịch sử loài người Ngay từ khi conngười xuất hiện, họ đã có nhận thức về thế giới khách quan tuy nhiên những nhậnthức đó mới chỉ là những hiểu biết đơn giản của con người chứ chưa có sự kháiquát để trở thành khoa học, ví dụ ở các quốc gia cổ đại phương đông (Ai Cập,Lưỡng Hà, ấn Độ, Trung Quốc), cư dân ở đây đã biết đến toán học cụ thể là người

Ai Cập rất giỏi về hình học, người Lưỡng Hà lại giỏi về số học… tuy nhiên nhữnghiểu biết về toán học này của cư dân phương đông chưa trở thành khoa học màphải đến thiên niên kỷ I TCN khi cư dân ở các quốc gia cổ đại phương tây: Hi Lạp,

Rô ma khái quát những hiểu biết về toán học này thành những định lý, định đề nhưđịnh lý Pitago, tiên đề Ơclit…thì những hiểu biết khoa học mới thực sự trở thànhkhoa học Điều đó cho thấy nhận thức của con người chỉ trở thành khoa học khi nóđược khái quát hóa, trìu tượng hóa, đạt đến chân lý

Tuy nhiên, trong xã hội có giai cấp, việc nghiên cứu khoa học, nhất là khoahọc xã hội và nhân văn bao giờ cũng gắn với những vấn đề lợi ích của giai cấp,quan hệ giữa các giai cấp Đó chính là tính đảng trong nghiên cứu lịch sử

Tính đảng thể hiện hình thái ý thức, hệ tư tưởng của một giai cấp nhất địnhtrong xã hội và đó chính là giai cấp thống trị trong xã hội bởi vì bất kỳ một ngànhkhoa học nào ra đời cũng nhằm phục vụ cho một giai cấp nhất định do đó khoa họcbao giờ cũng mang tính giai cấp và trong xã hội có giai cấp thì không có khoa học

xã hội vô tư Ví dụ trong xã hội chiếm hữu nô lệ, khoa học sẽ phục vụ cho giai cấpchiếm nô nên nó sẽ mang quan điểm, lập trường của giai cấp chiếm nô; trong xãhội tư bản, khoa học thể hiện quan điểm của giai cấp tư sản, trong xã hội xã hộichủ nghĩa hiện nay, chúng ta lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làmkim chỉ nam cho mọi hoạt động thực tiễn của mình

Trong quá trình nghiên cứu lịch sử, tính đảng và tính khoa học có mối liên

hệ mật thiết với nhau Chú trọng tính khoa học sẽ là cơ sở vững chắc cho việc nhậnthức và thực hiện lý tưởng của bản thân, ngược lại khi nắm vững tính đảng mới đạt

được khoa học thực sự Đối với sử học Mácxít muốn đạt tới tính khoa học, nhấtđịnh phải dựa trên cơ sở một hệ thống triết học đúng đắn, khoa học Triết học Mác-Lênin không chỉ thể hiện lý tưởng, ngọn cờ chiến đấu của giai cấp công nhân vànhân dân lao động, mà trước hết nó là một học thuyết khoa học, làm cơ sở phươngpháp luận cho các khoa học, đặc biệt là khoa học xã hội, trong đó có sử học Triếthọc Mác-Lênin giúp nhà nghiên cứu xác định tính đảng đúng đắn trong nhận thứclịch sử xã hội loài người và dân tộc Nhờ vậy trong nghiên cứu lịch sử chúng tamới đạt được tính khoa học khách quan.

2 Nguyên tắc tính đảng và tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử

2.1 Yêu cầu của việc xác định tính khoa học và tính đảng trong nghiên cứu

sử học

Trong cuốn Toàn tập Lênin đã viết: trong xã hội có giai cấp thì không có

một khoa học xã hội vô tư Điều đó có nghĩa là việc nghiên cứu khoa học xã hộiphải phù hợp với quan điểm, lập trường của một giai cấp, một đảng nhất định, bởi

vì khoa học không thuộc một thượng tầng kiến trúc của một cơ sở nào sản sinh ra

nó và những quan hệ mật thiết với nó mà là sản phẩm tinh thần của toàn bộ sự pháttriển của xã hội Nhưng mặt khác, khoa học lại phát triển trong một thời đại lịch sửnhất định nên tư duy lý luận của mỗi thời đại ở các thời đại khác nhau có nhữnghình thức cũng như nội dung rất khác nhau

Tuy không phải là một bộ phận của thượng tầng kiến trúc, nhưng sự pháttriển của khoa học có liên quan mật thiết đến các hiện tượng xã hội và phục vụ cáctầng lớp, một giai cấp nhất định Việc khoa học cố gắng phản ánh chính xác nhữngquy luật của thế giới khách quan, đề ra chân lý khách quan cũng nhằm giúp ích chocon người hoạt động xã hội Vì vậy trong xã hội có giai cấp, khoa học không thểkhông chịu ảnh hưởng của giai cấp đang nắm quyền thống trị Bất cứ nội dung củakhoa học nào cũng đều chịu ảnh hưởng của thế giới quan, quan điểm và lợi ích củagiai cấp mà nó phụ thuộc Nhà khoa học thuộc giai cấp nào thường phục vụ chogiai cấp ấy

Tài liệu của mỗi một khoa học đều được kiểm nghiệm trong thực tiễn kháchquan, dựa vào những tài liệu này mà rút ra các quy luật Tuy nhiên mỗi nhà khoahọc lại có cách nhìn khác nhau về các vấn đề của tự nhiên, xã hội, tư duy và mốiquan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội Trong xã hội có giai cấp, cách nhìnnày không thể phản ánh lợi ích của một giai cấp nhất định trong xã hội và mangtính chất của thượng tầng kiến trúc.

Tóm lại, tuy khoa học là một hình thái của ý thức xã hội, nhưng nó khôngphải là một bộ phận của thượng tầng kiến trúc thuộc một cơ sở kinh tế; phạm vihoạt động của nó rộng lớn hơn bất cứ phạm vi hoạt động của một thượng tầng kiếntrúc nào khác Tuy nhiên nó lại mang những yếu tố thượng tầng kiến trúc, nhữngyếu tố này càng nhiều bao nhiêu thì việc nghiên cứu khoa học càng gắn với lợi íchgiai cấp, càng phục vụ cho lợi ích của giai cấp bấy nhiêu Tuy nhiên chúng ta cầnphân biệt sự khác nhau giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Khoa học xãhội không trực tiếp liên hệ với sản xuất vật chất nhưng lại liên quan mật thiết với

cơ sở và giai cấp trong xã hội Khoa học xã hội là một công cụ đấu tranh giai cấp,phục vụ cho lợi ích của một giai cấp, ví dụ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằmđấu tranh chống lại những quan điểm phi mácxít của giai cấp tư sản, đấu tranhchống lại sự nô dịch và bóc lột của giai cấp tư sản đối với quần chúng nhân dân laođộng

Bên cạnh việc xác định đúng đắn tính khoa học thì trong nghiên cứu lịch sửnhà nghiên cứu cần nắm vững tính đảng, tức là đứng trên lập trường của một giaicấp nhất định Đối với sử học mácxít, nhà nghiên cứu cấn đứng trên lập trường củagiai cấp vô sản, giai cấp tiến bộ nhất trong xã hội, đại diện chân chính nhất choquyền lợi, nguyện vọng của toàn thể nhân dân lao động để có thể phản ánh đúnghiện thực khách quan, nhận thức đúng quá trình phát triển của lịch sử, qua đó bảo

vệ quyền lợi của những người bị bóc lột và thực hiện mục đích cuối cùng của giaicấp công nhân là xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới, đồngthời đấu tranh chống âm mưu “diễn biến hòa bình”, của chủ nghĩa đế quốc

Như vậy tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử thể hiện chân lý mà chúng

ta phải đạt đến trong nghiên cứu hiện thực khách quan, còn tính đảng là biểu hiện

tự giác, hoàn chỉnh và cao nhất về nhận thức những quan điểm, lợi ích của một giaicấp nhất định (ở đây là giai cấp vô sản trong nghiên cứu khoa học) Tính đảngđược thể hiện trong cuộc đấu tranh trên nhiều lĩnh vực khác nhau để hiểu biết chân

lý, phục vụ lợi ích của giai cấp vô sản một cách có ý thức Tính đảng được thể hiêncông khai ở việc bảo vệ lợi ích của quần chúng nhân dân lao động Tính đảngmácxít là bản chất của phương pháp luận của nhà nghiên cứu khoa học xã hội,trong đó có nhà sử học, giúp các nhà nghiên cứu phân tích lịch sử một cách sâusắc

2.2 Nội dung của tính khoa học và tính đảng cộng sản trong sử học mácxít

Nội dung của tính khoa học là đạt được chân lý trong nhận thức về hiện thựckhách quan Nội dung này rất phong phú bao gồm những vấn đề cơ bản sau:

Thứ nhất, đứng trên lập trường của giai cấp vô sản Do vị trí, sứ mệnh lịch

sử và bản chất của giai cấp công nhân là giai cấp tiến bộ nhất, đại biểu cho quyềnlợi của nhân dân lao động, nắm vai trò lãnh đạo cách mạng trong cuộc đấu tranhchống mọi hình thức áp bức, bóc lột, xây dựng xã hội ấm no, hạnh phúc cho nhândân Việc đứng vững trên lập trường của giai cấp vô sản để nghiên cứu lịch sử đòihỏi chúng ta phải nhận thức đúng lập trường, quan điểm, mục tiêu đấu tranh củagiai cấp công nhân; trung thành với lý tưởng cộng sản chủ nghĩa; đấu tranh chốngmọi biểu hiện, xu hướng, những cuộc tấn công vào quyền lợi của giai cấp côngnhân thông qua việc xuyên tạc, bóp méo lịch sử Viếc đứng vững trên lập trườngcủa giai cấp công nhân không hề làm lu mờ, hạ thấp tinh thần, ý thức dân tộc củaviệc nghiên cứu lịch sử Bởi vì, giai cấp công nhân là một bộ phận, người lãnh đạonhân dân thực hiện mọi quyền lợi, nguyện vọng chính đáng của dân tộc

Thứ hai, nhận thức và vận dụng đúng, linh hoạt, sáng tạo chủ nghĩa Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào nghiên cứu lịch sử Đây là cơ sở tư tưởng, kimchỉ nam hành động của các nhà sử học Việc vận dụng đúng chủ nghĩa Mác-Lênin

Mác-và tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi chúng ta nắm vững những vấn đề cơ bản, có tính

nguyên lý, học thuyết khoa học để soi sáng những hiện tượng, sự kiện đa dạng,phức tạp của các lĩnh vực lịch sử cần nghiên cứu Cái chủ yếu trong việc học tậpchủ nghĩa Mác-Lênin là thấm nhuần phương pháp của nó Đó là phương pháp duyvật biện chứng tức là nhìn sự vật hiện tượng trong quá trình vận động biện chứngvới nhau và trong mối tương quan đa dạng, phức tạp Ví dụ lý giải tại sao cuối thế

kỷ XIX, đầu thế kỷ XX rất nhiều nhà yêu nước Việt Nam đã ra đi tìm đường cứunước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn ÁiQuốc-Hồ Chí Minh, song chỉ duy nhất có Nguyễn Ái Quốc là tìm ra được conđường cứu nước cho dân tộc? Để lý giải câu hỏi này, chúng ta cần phân tích về quêhương, gia đình đặc biệt là bản thân Nguyễn Ái Quốc lúc đó Qúa trình ra đi tìmđường cứu nước của Người có nhiều điểm khác so với các bậc tiền bối lúc đó,trước hết là về hướng đi: nếu các bậc tiền bối tìm đường sang phương đông đểnhận sự giúp đỡ thì Nguyễn Ái Quốc lại tìm đường sang phương tây để xem cácnước ấy đã làm như thế nào mà hùng mạnh rồi về nước giúp đồng bào mình; ngoài

ra phương pháp của Người trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước là phươngpháp tự vô sản hóa, tức là Người tự hòa mình vào trong quần chúng nhân dân, tựlao động để kiếm sống để từ đó hiểu được nguyện vọng của quần chúng nhân dânnhư thế nào Trên cơ sở phân tích như vậy chúng ta sẽ có một cách lý giải đúngđắn sâu sắc về quá trình ra đi tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh

2.3 Nhận thức, nắm vững quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước để vận dụng vào việc nghiên cứu lịch sử

Quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước là sự cụ thể hóa, sựvận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào tình hình,nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam trong những thời kỳ, giai đoạn lịch sử, theomục tiêu chung được xác định Vì vậy việc nắm vững quan điểm, đường lối, chínhsách của Đảng và nhà nước trong nghiên cứu lịch sử không chỉ là việc nhận thứcchủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để hiểu lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc

mà còn giúp chúng ta hiểu sâu sắc, phong phú hơn các vấn đề lịch sử có liên quan

về một tài liệu, sự kiện, khái quát lý luận từ thời cổ đại đến nay Ví dụ ngay trong

Chính cương vắn tắt, sách lược vắn tắt của Nguyễn Ái Quốc đề ra trong Hội nghịhợp nhất Đảng năm 1930 đã xác định con đường đi lên của cách mạng Việt Namngay sau khi cách mạng thành công là tiến lên xã hội chủ nghĩa, bỏ qua giai đoạn

tư bản chủ nghĩa Đây là sự vận dụng một cách linh hoạt chủ nghĩa Mác-Lênin vàohoàn cảnh cụ thể của nước ta, và trong thời kỳ hiện nay Đảng ta vẫn xác địnhchúng ta đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

2.4 Tính chiến đấu của khoa học lịch sử mácxít-lêninnít

Đây là một trong những biểu hiện cao nhất của tính đảng cộng sản chủnghĩa Điều này do tính giai cấp của khoa học lịch sử, tính chiến đấu của nó Bởi vìkhông có một môn khoa học nào nằm ngoài giai cấp, không phục vụ cho một giaicấp nhất định Trong xã hội có giai cấp, không chỉ giai cấp thống trị sử dụng lịch

sử như một công cụ áp bức, một vũ khí đấu tranh chống nhân dân lao động mànhân dân bị áp bức cũng dùng lịch sử làm vũ khí chống giai cấp thống trị Do đó sửhọc bao giờ cũng thể hiện tính chiến đấu của nó trong cuộc đấu tranh chung củagiai cấp và dân tộc mình Tính chiến đấu của sử học mácxít thể hiện ở những điểmsau:

Thứ nhất cần nắm vững nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh, quan điểm của Đảng ta để nghiên cứu tìm ra chân lý lịch sử, chống mọihình thức xuyên tạc lịch sử

Thứ hai, đẩy mạnh cuộc tranh luận khoa học để khắc phục sai lầm, thiếu sótcủa mình để đạt được hiệu quả cao

Thứ ba, đem kết quả nghiên cứu phục vụ trực tiếp cho sự nghiệp cách mạng,trong công cuộc dựng nước và giữ nước

Ví dụ hiện nay để bồi dưỡng, nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệmđối với quê hương đất nước rất nhiều nước đã chú trọng đưa bộ môn lịch sử thànhmôn học chính trong nhà trường ở các cấp học ví dụ như Mỹ, Nhật Bản Học sinhngay từ bé đã biết lịch sử của dân tộc mình như thế nào, điều đó có tác động rất lớntrong quá trình phát triển nhân cách của các em Trong công cuộc xây dựng xã hộichủ nghĩa ở nước ta hiện nay, chúng ta cũng rất chú trọng đến công tác sử học