ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC LỊCH SỬ SỬ HỌC VIỆT NAM

3.1.1. Kiến thức: Nắm vững những vấn đề cơ bản của Lịch sử Sử học (đối tượng, phạm vi nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu, vai trò, vị trí của lịch sử sử học trong khoa học lịch sử và khoa học xã hội nhân văn) Nắm vững tiến trình hình thành, phát triển và những đặc điểm của nền sử học Việt Nam. Quá trình hình thành và các giai đoạn phát triển của nền sử học Việt Nam Tác gia và tác phẩm tiêu biểu của sử học Việt Nam 3.1.2. Kỹ năng: Nắm được các kỹ năng: Đọc phân tích tài liệu Chuẩn bị thảo luận theo yêu cầu của giáo viên Phân tích và tổng hợp các tri thức về lịch sử học để có thể hiểu, lý giải những giá trị của nền sử học Việt Nam Vận dụng để phân tích những giá trị của nền sử học dân tộc so sánh với các nền sử học khác ở khu vực và trên thế giới. Làm việc nhóm, tự học và tự nghiên cứu tài liệu 3.1.3. Thái độ: Người học cần: Nghiêm túc chuẩn bị bài trước khi đến lớp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

I THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

- Lịch sử hiện đại Việt Nam

- Giai cấp công nhân Việt Nam

II THÔNG TIN CHUNG VỀ MÔN HỌC

2.1 Tên môn học: Lịch sử sử học Việt Nam

Khoa Lịch sử - Tầng 3 – Nhà B - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – 336 Nguyễn Trãi – Thanh Xuân – Hà Nội

III MỤC TIÊU MÔN HỌC:

3.1 Mục tiêu chung:

3.1.1 Kiến thức:

* Nắm vững những vấn đề cơ bản của Lịch sử Sử học (đối tượng, phạm

vi nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu, vai trò, vị trí của lịch sử sử học trong khoa học lịch sử và khoa học xã hội nhân văn)

* Nắm vững tiến trình hình thành, phát triển và những đặc điểm của nền sử học Việt Nam

- Quá trình hình thành và các giai đoạn phát triển của nền sử học Việt Nam

- Tác gia và tác phẩm tiêu biểu của sử học Việt Nam

3.1.2 Kỹ năng:

Nắm được các kỹ năng:

- Đọc phân tích tài liệu

- Chuẩn bị thảo luận theo yêu cầu của giáo viên

- Phân tích và tổng hợp các tri thức về lịch sử học để có thể hiểu, lý giải những giá trị của nền sử học Việt Nam

- Vận dụng để phân tích những giá trị của nền sử học dân tộc so sánh với các nền sử học khác ở khu vực và trên thế giới

- Làm việc nhóm, tự học và tự nghiên cứu tài liệu

3.1.3 Thái độ: Người học cần:

- Nghiêm túc chuẩn bị bài trước khi đến lớp

- Tập trung nghe giảng trên lớp, phát huy tính chủ động năng động trong thảo luận và tư duy sáng tạo

- Tham gia đầy đủ các hoạt động ngoại khoá

3.2 Mục tiêu của từng bài cụ thể:

Nội dung Bậc 1 (Biết) Bậc 2 (Phân

- Đối tượng nghiên cứu của Lịch sử sử học:

Đối tượng nghiên cứu của Lịch sử

sử học là quá trình hình thành

và phát triển của

sử học

So sánh sự tương đồng và khác biệt giữa khái niệm và đối tượng nghiên cứu của Lịch sử

sử học và Sử học

- Lịch sử sử học không chỉ là sự tổng kết đơn thuần, đơn giản, tổng số các tri thức đã được tích luỹ mà là nghiên cứu, tổng kết, đánh giá sự phát triển của một khoa học (thông qua nội dung và phương pháp) và tổng kết con đường sáng tạo thông qua sự phát triển của tư tưởng

- Phương pháp chung: Phương pháp logic và phương pháp lịch

sử

- Phương pháp cụ

- Hiểu sâu sắc các phương pháp

cụ thể để vận dụng vào công trình nghiên cứu Lịch sử sử học

- Xác định rõ nguồn tư liệu Lịch sử sử học

- Phân biệt rõ sự khác nhau giữa công trình Lịch

sử sử học và công trình sử học Khẳng định vai trò của Lịch sử sử học đối với sự phát triển của sử

thể:

+ Tư liệu Lịch sử

sử học + Sự kiện Lịch sử

sử học + Phân kỳ Lịch sử

sử học

b Nội dung nghiên cứu của một công trình Lịch sử sử học bao gồm

- Đặc điểm lịch

sử

- Những thành tựu của sử học

- Vai trò của sử học đối với sự phát triển của xã hội

(quan trọng nhất

là các công trình tác phẩm sử học

và tư tưởng sử học của từng tác gia từng khuynh hướng sử học)

Trên cơ sở đó phục dựng và trình bày các sự kiện Lịch sử sử học

học (nền sử học của một dân tộc, quốc gia, hay sử học của khu vực, vùng, sử học thế giới)

- Vận dụng và trình bày quan điểm về phân kỳ Lịch sử sử học Việt Nam

kỷ XIV

b Tổ chức bộ máy của quốc gia phong kiến độc lập và sự ra đời của Viện quốc sử

c Tầng lớp tri

- Hiểu rõ sự phát triển của nước Đại Việt thời kỳ

Lý - Trần, chú ý đến sự phát triển hoàn thiện của chế độ trung ương tập quyền, vai trò của nho giáo và nho sĩ -

- Phân tích đặc điểm lịch sử của nước Đại Việt thời kỳ thế kỷ X đến thế kỷ XIII Các tác gia, tác phẩm và các nguồn sử liệu, khẳng định sự ra đời của nền sử

thức phong kiến

và vai trò của họ trong sự phát triển của nước Đại Việt Nhà sử học Lê Văn Hưu biên soạn Đại Việt sử ký (năm 1272)

tầng lớp trí thức phong kiến

- Viện quốc sử thành lập, hệ thống các tác phẩm sử học trong đó có Đại Việt sử ký - Cuốn Quốc sử đầu tiên của dân tộc – Đó chính là những điều kiện

cơ bản khẳng định nền sử học của dân tộc ta đã hình thành vào khoảng thế kỷ XIII

học Việt Nam

- Phân tích mối quan hệ giữa văn học Lý Trần và nền sử học dân tộc

- Phân tích vai trò, vị trí của sử học dân tộc trong

sự phát triển của văn hóa, văn minh Đại Việt thời kỳ này

b Từ Đại Việt sử

ký của Lê Văn Hưu (1272) Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên (1479) đến

- Phân tích tư tưởng sử học của các nhà sử học lớn đã đóng góp cho quá trình biên soạn cuốn Quốc sử Đại Việt sử ký toàn thư

- Lê Văn Hưu

- Phân tích cuộc tranh luận trong giới sử học Việt Nam về tác giả, văn bản, tác phẩm Đại Việt sử

ký toàn thư (Thông qua hai cuốn: Đối Thoại

Sử học (Nhà

Đại Việt sử ký toàn thư (bản in 1697)

- Quá trình biên soạn và những đóng góp của các nhà sử học Việt Nam (thế kỷ XIII – XVII)

c Nội dung cơ bản và giá trị của cuốn Quốc sử Đại Việt sử ký toàn thư (Bản khắc in năm Chính Hoà

- Phân tích vị trí của Đại Việt sử

ký toàn thư trong

hệ thống các cuốn quốc sử của dân tộc

Xuất bản Thanh Niên, Hà Nội 1999) và Thực chất của Đối Thoại Sử học (Nhà Xuất bản Thế giới, Hà Nội 2000)

- Đánh giá và phân tích ý nghĩa của cuộc tranh luận

Sử học Việt

Nam thế kỷ

XVIII

- Bối cảnh lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII

- Ngô Thì Sĩ và dòng họ Ngô Thì với sử học dân tộc

- Lê Quý Đôn với

sử học dân tộc

- Đại Việt sử ký tiền biên - Bộ Quốc sử dưới triều Tây Sơn

- Tìm hiểu, đánh giá vai trò của

Lê Quý Đôn – nhà sử học lớn của Việt Nam thế kỷ XVIII

- Tìm hiểu đánh giá vai trò của Ngô Thì Sĩ nhà

sử học tiên phong trong việc xác định phê phán sử liệu và

bổ sung, đính

Tổng quan sử học Việt Nam thế kỷ XVIII với những tác động của sự biến chuyển xã hội và sự xuất hiện của những nhà sử học lớn có nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển của nền

sử học dân tộc

- Phan Huy Chú

và Lịch triều hiến chương loại chí

- Phân tích, đánh giá đặc điểm xã hội Việt Nam thế

kỷ XIX một thế

kỷ đầy biến động với sự xuất hiện của triều Nguyễn, triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam và mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa tư bản Pháp

- Phan Huy Chú (1782 – 1840) nhà sử học trở thành viên quan của triều đình Nguyễn

- Lịch triều hiến chương loại chí, tác phẩm sử học, Bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam

- Phân tích đánh giá về những tác động của điều kiện lịch sử đối với hoạt động sử học, ở một giai đoạn đặc biệt (cuối thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX)

Thảo luận

Sử học Việt

- Quá trình thành - Phân tích, đánh - Phân tích đánh

Nam thế kỷ

XIX (tiếp theo)

lập tổ chức bộ máy của Quốc sử quán triều Nguyễn, cơ quan quốc gia biên soạn lịch sử dân tộc dưới triều Nguyễn

- Giới thiệu:

Những tác phẩm của Quốc sử quán triều Nguyễn + Đại Nam liệt truyện

+ Đại Nam thực lục

+ Đại Nam nhất thống chí

+ Khâm định Việt

sử thông giám cương mục

+ Đại Nam hội điển

giá cuốn Khâm định Việt sử thông giám cương mục - Quốc sử dưới triều Nguyễn + Quá trình biên soạn

+ Nội dung và phương pháp + Vị trí của cuốn Quốc sử dưới triều Nguyễn

giá những công trình sử học, tư tưởng sử học của những người tham gia Quốc sử dưới triều Nguyễn

Sử học Việt

Nam nửa đầu

thế kỷ XX

- Bối cảnh lịch sử Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX

- Ba khuynh hướng tư tưởng + Khuynh hướng phong kiến

- Phân tích, đánh giá và phân loại các nguồn sử liệu ở Việt Nam nửa đầu thế kỷ

XX Nguồn sử liệu chữ viết có

- Phân tích đánh giá và trình bày khái quát trong khuynh hướng sử học

+ Khuynh hướng

sử học Mác xít

+ Chữ Hán Nôm + Chữ Pháp + Chữ Việt (Quốc ngữ) + Các loại chữ viết khác

+ Khuynh hướng

sử học tư sản + Khuynh hướng

sử học phong kiến

- Tập trung giới thiệu và phân tích những tác phẩm

sử học biên soạn bằng chữ Hán Nôm cuối cùng ở Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ

- Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, người đặt nền móng cho sự hình thành của khuynh hướng sử học Mác xít Việt Nam

Nguyễn Ái Quốc

- Hồ Chí Minh (1870 – 1969):

Từ chủ nghĩa yêu nước chân chính đến với chủ nghĩa Mác – Lênin để phân tích đánh giá lịch

sử dân tộc, xác định con đường phát triển tất yếu của dân tộc Việt Nam

- Cuộc đấu tranh giữa các khuynh hướng tư tưởng

và sự xác lập các khuynh hướng sử học (khuynh hướng sử học Mác xít, khuynh hướng sử học tư sản, khuynh hướng sử học phong kiến)

- Khuynh hướng

sử học Mác Xít ở Việt Nam trước năm 1945 đặt cơ

sở nền tảng cho

sự phát triển của

sử học Việt Nam nửa cuối thế kỷ

b Phân kỳ sử học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX

c Thành tựu của

sử học Việt Nam nửa cuối thế kỷ

XX

a Phân tích đánh giá thành tựu và những hạn chế của sử học Miền Bắc Việt Nam từ

1955 – 1975

b Phân tích đánh giá các nguồn sử liệu

c Giới thiệu các tác giả và tác phẩm tiêu biểu

Nhận xét tổng quan sử học Việt Nam thế kỷ XX

Tổng quan sử

học Việt Nam

thế kỷ XX

- Đánh giá tổng quan về đặc điểm lịch sử và các thời

kỳ phát triển của

xã hội Việt Nam trong thế kỷ XX

- Phân tích các thời kỳ phát triển của sử học và các khuynh hướng sử học

- Các nguồn sử liệu

Những phát hiện mới về phương pháp biên soạn, tổng kết lịch sử của giới sử học Việt Nam thế kỷ

XX

Đánh giá bước đầu về “Việt Nam học” ở một

số nước và giới

sử học Việt Nam tiếp nhận, khai thác nguồn sử liệu về Việt Nam

ở nước ngoài

Thảo luận

IV TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC

Lịch sử sử học Việt Nam cung cấp cho người học những khái niệm cơ bản về lịch sử sử học một chuyên ngành của khoa học lịch sử Lịch sử sử học Việt Nam tổng kết, đánh giá một cách sâu sắc và toàn diện quá trình hình thành và phát triển của sử học Việt Nam và vai trò của sử học trong quá trình giữ gìn phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam

Lịch sử sử học Việt Nam giới thiệu hệ thống các tác giả, tác phẩm và các khuynh hướng sử học tiêu biểu, đại diện cho nền sử học dân tộc Việt Nam

V NỘI DUNG CHI TIẾT MÔN HỌC

Nội dung 1: Khái niệm và đối tượng nghiên cứu của lịch sử học

1.1 Khái niệm lịch sử

1.2 Đối tượng của sử học

1.3 Khái niệm lịch sử sử học

1.4 Đối tượng của lịch sử sử học

1.5 Sự tương đồng và khác biệt giữa sử học, lịch sử sử học, lịch sử văn học …

1.6 Khái niệm khuynh hướng, trường phái sử học

Nội dung 2: Các phương pháp nghiên cứu và vai trò của lịch sử sử học

2.1 Các phương pháp chung

- Phương pháp logíc

- Phương pháp lịch sử

2.2 Các phương pháp cụ thể

- Xác định (nguồn, phân loại, hệ thống) Sử liệu lịch sử sử học

- Xác định (phạm vi, khôi phục sự kiện) lịch sử sử học

- Xác định (tiêu chí cơ bản) để phân kỳ lịch sử sử học

2.3 Nội dung nghiên cứu và vai trò của lịch sử sử học

- Nội dung cơ bản của một công trình nghiên cứu lịch sử sử học bao gồm:

Đặc điểm bối cảnh lịch sử

Thành tựu và hạn chế của sử học

Đánh giá vai trò, vị trí của sử học đối với đời sống xã hội

2.4 Vai trò của lịch sử sử học:

- Tổng kết, đánh giá thành tựu của sử học

- Khẳng định tính hiệu quả của phương pháp nghiên cứu

- Góp phần đào tạo đội ngũ các nhà sử học

Nội dung 3: Sự hình thành và bước đầu phát triển của sử học Việt Nam thế kỷ XIII – XIV

3.1 Khái quát đặc điểm lịch sử Việt Nam thời Lý Trần

3.2 Tổ chức bộ máy chính quyền trung ương tập quyền của quốc gia phong kiến độc lập và vai trò của tầng lớp nho sĩ - những trí thức phong kiến thời Lý Trần

3.3 Viện quốc sử: Cơ quan quốc gia lưu giữ và biên soạn lịch sử

3.4 Đại Việt Sử Ký của Lê Văn Hưu (biên soạn năm 1272) và các tác phẩm sử học khác: Đại Việt sử lược, Lĩnh Nam chích quái, Việt điện u linh

Đó là những tác phẩm, tác giả đặt cơ sở cho sự ra đời của nền sử học dân tộc

Nội dung 4: Tự học

Nội dung 5: Thảo luận

5.1 Những vấn đề cơ bản của lịch sử sử học

(Khái niệm, đối tượng – phương pháp nghiên cứu)

5.2 Phân kỳ lịch sử sử học Việt Nam

5.3 Sự ra đời và bước phát triển của nền sử học dân tộc

Nội dung 6: Đại Việt Sử Ký toàn thư (Bản in 1697): Quá trình biên soạn

và những nội dung cơ bản

6.1 Bối cảnh lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XIII đến XVIII

- Tổ chức bộ máy chính quyền phong kiến

- Sự phát triển của tầng lớp nho sĩ và chế độ thi cử tuyển, chọn nhân tài

- Đặc điểm văn hoá, văn minh Đại Việt 6.2 Hệ thống các tác phẩm sử học tiêu biểu tham gia vào quá trình hoàn thành Đại Việt Sử Ký toàn thư

Lê Văn Hưu với Đại Việt Sử Ký (1272) Phan Phu Tiên với Đại Việt Sử Ký (1455) Ngô Sỹ Liên với Đại Việt Sử Ký toàn thư (1479) Những đóng góp bổ sung của nhóm các nhà sử học Vũ Quỳnh (1452 – 1516) Lê Tung? Phạm Công Trứ (1600 – 1675) Lê Hy (1646 – 1702)

6.3 Năm Chính Hoà 18 (1679) Đại Việt Sử Ký toàn thư hoàn thành và được khắc in những nội dung cơ bản của Đại Việt Sử Ký toàn thư

Nội dung 7: Sử học Việt Nam thế kỷ XVIII

7.1 Bối cảnh lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII

7.2 Ngô Thì Sĩ (1726 - 1780) và tác phẩm sử học: Đại Việt Sử Ký tiền biên

7.3 Lê Quý Đôn (1726 – 2784) nhà bác học, nhà sử học lớn thế kỷ XVIII Những tác phẩm tiêu biểu: Đại Việt Thông sử (1749) Bắc sứ thông lục (1763) Phủ biên tạp lục (1776)

7.4 Quá trình biên soạn, nội dung Đại Việt Sử Ký tiền biên – in năm

1800, dưới triều Tây Sơn

7.5 Tổng quan sử học Việt Nam thế kỷ XVIII

Nội dung 8: Sử học Việt Nam thế kỷ XIX

8.1 Triều Nguyễn - Triều đại phong kiến cuối cùng ở Việt Nam

8.2 Phan Huy Chú (1782 – 1840) và Lịch triều hiến chương loại chí (hoàn thành năm 1819) - Cuốn Bách Khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam

8.3 Quan điểm của giới sử học đánh giá về triều Nguyễn và Nhà Nguyễn

Nội dung 9: Thảo luận

- Phân tích cuộc tranh luận trong giới sử học Việt Nam về tác giả, văn bản và tác phẩm Đại Việt Sử ký toàn thư (Thông qua những bài viết trong hai cuốn Đối thoại sử học (Nhà xuất bản Thanh Niên – Hà Nội 1999) và Thực chất của Đối thoại sử học (Nhà xuất bản Thế Giới – Hà Nội 2000)

Nội dung 10: Sử học Việt Nam thế kỷ XIX (tiếp theo)

10.1 Tổ chức bộ máy chính quyền phong kiến Nguyễn

10.2 Vai trò của nho giáo và tầng lớp nho sĩ

10.3 Quốc sử quán triều Nguyễn: Quá trình thành lập, tổ chức bộ máy

và phương thức hoạt động

10.4 Những tác phẩm của Quốc sử quán triều Nguyễn

- Đại Nam Liệt Truyện

- Đại Nam Thực lục

- Đại Nam Nhất thống chí

- Khâm Định việt sử thông giám cương mục

- Đại Nam hội điển 10.5 Nhận xét, đánh giá về Quốc sử quán triều Nguyễn và công việc biên soạn lịch sử dân tộc

10.6 Tổng quan sử học Việt Nam thế kỷ XIX

- Phân tích đánh giá nguồn sử liệu biên soạn lịch sử dân tộc ở thế kỷ XIX (Loại hình, đặc điểm và giá trị)

- Phân tích đánh giá thể loại tác phẩm và những biểu hiện mới trong biên soạn lịch sử dân tộc của các nhà sử học Việt Nam thế kỷ XIX

10.7 Phân tích quan điểm của giới sử học Việt Nam đánh giá Nhà Nguyễn, triều Nguyễn và văn hoá Nguyễn