NGUYÊN tắc và BIỆN PHÁP sử DỤNG PHƯƠNG PHÁP nêu vấn đề TRONG dạy học PHẦN NHỮNG vấn đề cơ bản của CHỦ NGHĨA mác LÊNIN, tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ THÀNH PHỐ cần THƠ

- Nguyên tắc của việc sử dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” tại Trường Chính trị thành phố Cần ThơĐể đảm

NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP NÊU VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ

THÀNH PHỐ CẦN THƠ

- Nguyên tắc của việc sử dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” tại Trường Chính trị thành phố Cần Thơ

Để đảm bảo cho việc sử dụng phương pháp dạy học nêuvấn đề đạt kết quả cao nhất, ngoài việc tuân thủ theo nhữngnguyên tắc chung, khi giảng viên thực hiện dạy học bằngphương pháp nêu vấn đề cho phần “Những vấn đề cơ bản củachủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” trong chươngtrình trung cấp lý luận ở trường chính trị cần tuân thủ thêm cácnguyên tắc cụ thể sau:

- Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu dạy học

Để thực hiện một mục tiêu dạy học thì có nhiều phươngpháp khác nhau Mục tiêu của dạy học phần “Những vấn đề

cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” ởtrường chính trị đó là trang bị cho đội ngũ cán bộ cơ sở nhữngkiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh nhằm nâng cao bản lĩnh và trình độ lý luận và chính trịcho họ Bên cạnh đó rèn luyện cho học viên hình thành vàphát triển kỹ năng tư duy độc lập, kỹ năng vận dụng lý luận

vào thực tiễn thông qua kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn

đề trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị ở địa phương, cơquan, đơn vị và trong cuộc sống hàng ngày Do đó để dạy họcphần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh” ở trường chính trị thì các giảng viên cóthể sử dụng các phương pháp dạy học, kiểu dạy học khácnhau nhưng tất cả đều phải hướng đến đảm bảo tính mục tiêudạy học Mỗi phương pháp, mỗi kiểu dạy học đều đảm bảotrang bị cho học viên - đội ngũ cán bộ của hệ thống chính trị ở

cơ sở về kiến thức môn học về những kỹ năng nhất định Tuynhiên mỗi phương pháp, mỗi kiểu dạy học chỉ đáp ứng mụctiêu dạy học ở những mức độ nhất định Nếu như sử dụngphương pháp thuyết trình truyền thống thì chỉ có thể trang bịcho học viên về kiến thức lý luận, còn rèn luyện các kỹ năng,nhất là kỹ năng xử lý và giải quyết tình huống sẽ khó đạtđược, trong khi đó dạy học giải quyết vấn đề sẽ thực hiện tốt

cả hai mục tiêu trên vừa trang bị kiến thức vừa rèn luyện kỹnăng Chính vì thế dạy học giải quyết vấn đề là cách thức vừađảm bảo thực hiện mục tiêu, vừa phù hợp với học viên trườngchính trị - là cán bộ cơ sở cho nên việc sử dụng dạy học nêuvấn đề cũng phải lấy mục tiêu dạy học phần “Những vấn đề

cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” ởtrường chính trị làm nhiệm vụ chính.

- Nguyên tắc đảm bảo phát huy vai trò tích cực của học viên

là cán bộ cơ sở

“Quá trình dạy học là chuỗi liên tiếp các hành động dạy, hành động của người dạy và người học đan xen và tương tác với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học.”[22; 36]

Bản chất của quá trình dạy học là sự tác động biệnchứng giữa hai yếu tố: DẠY và HỌC; yếu tố HỌC giữ vai tròquan trọng trong việc tiếp thu tri thức, đó là chủ thể nhận thứctích cực, còn yếu tố DẠY giữ vai trò hướng dẫn, điều khiểnquá trình nhận thức Sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn

đề phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh” ở trường chính trị là tham gia trực tiếpvào quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học viên Quátrình nhận thức của người học không chỉ là quá trình tư duy,

mà còn là quá trình cảm xúc, tình cảm Do đó, việc sử dụngdạy học nêu vấn đề phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩaMác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” ở Trường chính trị là phải

tạo được sự say mê, hứng thú cho người học, thực sự đưangười học vào giải quyết các tình huống có vấn đề nhằm pháthuy tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo của học viên trongphân tích, nhận định, phản biện và đưa ra giải pháp cho tìnhhuống; điều này hết sức phù hợp với đối tượng người học ởTrường chính trị, họ là cán bộ cơ sở, là những người hoạtđộng thực tiễn và sẽ đạt kết quả cao trong học tập, đạt chấtlượng mong muốn trong công tác đào tạo Thông qua phươngpháp nêu vấn đề, cũng như phát huy những ưu điểm của kiểudạy học này giúp cho giảng viên nắm chắc đặc điểm, trình độnhận thức của người học, phân loại được các đối tượng nhậnthức trong tập thể lớp học Làm như vậy, giảng viên sẽ đảmbảo phát triển trình độ chung cho cả lớp học, kích thích ngườihọc tích cực, tìm tòi, vận dụng kiến thức để hoàn thành cácnhiệm vụ học tập đề ra.

- Nguyên tắc đảm bảo định hướng phát triển năng lực cho học viên là cán bộ cơ sở

“Mục tiêu giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn

diện đã được xác định trong các chương trình trước đây, nhưng thường được quan niệm đó là nhiệm vụ đào tạo những

dục, đào tạo con người đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, con người cho xã hội Thực hiện công cuộc đổi mới, ngoài việc phát triển con người cho xã hội, sẽ chú trọng thêm phần phát huy cao nhất tiềm năng sẵn có của riêng mỗi người, đó là con người cá nhân Ngay từ năm 1945, trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định:“một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam”, chính là đào tạo con người xã hội, và “một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”, chính là đào tạo con người cá nhân Ðó là mục tiêu chung về nhân cách con người mà đổi mới giáo dục và đào tạo hướng đến.

Sự đổi mới về mục tiêu như vậy cũng đòi hỏi chuyển từ một nền giáo dục giúp người học “học được cái gì” sang học thì phải “làm được cái gì” Nói cách khác là giáo dục con người phải có cả kiến thức, kỹ năng và vận dụng được vào trong thực tiễn.”[20; 4]

Với chủ trương đổi mới giáo dục toàn diện của Đảng tahiện nay thì mục tiêu giáo dục của Việt Nam cũng đã thay đổitheo định hướng phát triển năng lực, từ đó mục tiêu đào tạo

của hệ thống trường chính trị cũng đã thay đổi từ chỗ trướcđây chỉ nặng về trang bị kiến thức lý luận chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng,Nhà nước cho cán bộ cơ sở là chủ yếu thì nay mục tiêu đàotạo của trường chính trị không dừng lại ở đó mà thông quaquá trình đào tạo còn rèn luyện cho họ hình thành những kỹnăng, năng lực vận dụng kiến thức lý luận để giải quyếtnhững vấn đề, những tình huống nảy sinh trong thực tiễn ởđịa phương; chính vì vậy khi sử dụng dạy học nêu vấn đềphần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh” phải đảm bảo nguyên tắc định hướngphát triển năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở và năng lựcngười học được hình thành và nâng cao là do chính việc sử

dụng dạy học bằng phương pháp nêu vấn đề “Năng lực là

một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu

tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm Khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động”[27; 16] Học viên trường chính trị là

cán bộ nên khả năng hành động của họ là khả năng lãnh đạo,quản lý, khả năng tổ chức thực hiện những chủ trương chínhsách tại địa phương; khả năng chịu trách nhiệm trước nhân

dân, đây là năng lực rất quan trọng và cần thiết cho đội ngũcán bộ cơ sở.

Với tính đặc thù của nội dung phần học “Những vấn đề

cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” khichuyển tải đến người học bằng dạy học nêu vấn đề, là kiểudạy học vốn có nhiều ưu thế và tiềm năng từ đó dẫn đến hìnhthành phát triển các năng lực cơ bản cho học viên - những cán

bộ cơ sở như: năng lực tự học, năng lực sáng tạo, năng lựcgiao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề, nănglực tổ chức thực hiện trong thực tiễn, Tuy nhiên để đảm bảomọi học viên đều được hình thành và phát triển năng lực đúngvới khả năng của mình thì người giảng viên, trong dạy họcphải đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức chung và tínhvừa sức riêng trong quá trình dạy học

“Tính vừa sức là dạy học phù hợp với giới hạn cao nhấtcủa vùng phát triển trí tuệ gần nhất của học viên mà họ có thểhoàn thành được nhiệm vụ học tập với nỗ lực cao nhất về trítuệ và thể lực Nếu yêu cầu nhiệm vụ học tập, nội dung vàphương pháp dạy học thấp dưới mức giới hạn phấn đấu nỗ lựccủa học viên, sẽ triệt tiêu động lực nhận thức Ngược lại yêucầu, nhiệm vụ học tập vượt quá giới hạn cao của sự nỗ lực

nhận thức, sẽ dẫn đến sự quá tải trong nhận thức, làm nảnlòng người học Vì vậy, tính vừa sức biểu hiện ở việc đặt yêucầu cao để người học phấn đấu hoàn thành được với sự nỗ lựcphấn đấu nhất định, không quá dễ hoặc quá khó Người giảngviên phải biết phát triển nội dung, vận dụng các phương pháp

và hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với trình độchung của tập thể lớp học, đồng thời phải chú ý đến trình độphát triển của từng học viên Mục tiêu cao nhất là phải đảmbảo cho mọi học viên có thể phát triển ở mức cao nhất so vớikhả năng của mình, đảm bảo cho họ tiến bộ theo nhịp độ riêngcủa mình Khi đảm bảo tính vừa sức đối với học viên sẽ có tácdụng thúc đẩy sự phát triển năng lực và phẩm chất trí tuệ cũngnhư toàn bộ nhân cách của họ nói chung Học viên sẽ hứngthú trong học tập hơn, có động cơ và thái độ học tập đúngđắn, có niềm tin vào bản thân khi nỗ lực vượt qua khó khăn,thử sức mình trước khó khăn đó để đạt được sự tiến bộ trongnhận thức và phát triển trí tuệ Nếu giảng dạy và học tập ởmức độ quá dễ hay quá khó đều dẫn đến kết quả là kìm hãm

sự phát triển trí tuệ và năng lực nói chung của học viên” [15,34]

Tóm lại, khi sử dụng dạy học nêu vấn đề phần “Nhữngvấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh”, giảng viên cần quan tâm đến định hướng phát triểnnăng lực giải quyết vấn đề cho học viên, nguyên tắc này phùhợp với xu hướng giáo dục hiện nay nói chung, đồng thờiđảm bảo được mục tiêu đào tạo của Trường chính trị.

- Nguyên tắc đảm bảo xây dựng các tình huống dạy học phù hợp

Khi sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề yêu cầugiảng viên phải sử dụng vấn đề học tập, tình huống dạy học

để tổ chức quá trình nhận thức của học viên Vì vậy, việc tổchức, thiết kế nội dung dạy học thành các tình huống dạy họcđược xem là công việc vô cùng quan trọng và là sự khởi đầumang tính quyết định cho sự thành công của cả quá trình dạyhọc bằng phương pháp nêu vấn đề

Qua khảo sát thực tiễn dạy học bằng phương pháp nêuvấn đề ở Trường Chính trị thành phố Cần Thơ cho thấy, chỉ

có một số ít giảng viên thấy được tầm quan trọng và ý nghĩađặc biệt của việc xây dựng cũng như lựa chọn vấn đề học tập,tình huống dạy học để tổ chức dạy học, còn phần đông chưa

quan tâm vấn đề này nên khi thực hiện việc xây dựng, lựachọn tình huống dạy học còn mang tính qua loa, đại khái, hìnhthức từ đó dẫn đến việc thực hiện dạy học nêu vấn đề chưatốt, chưa đạt được kết quả như mong đợi Trong việc sử dụngphương pháp nêu vấn đề để dạy học phần “Những vấn đề cơbản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” thìviệc lựa chọn tìm ra vấn đề và biến nó thành vấn đề học tập,tình huống dạy học là cần thiết và rất quan trọng, tình huốngdạy học vừa phải phù hợp nội dung chương trình bài học, vừaphải phù hợp với đối tượng học viên-là cán bộ cơ sở và phùhợp với tình hình nhiệm vụ thực tiễn của địa phương Đâyđược xem là nguyên tắc đặc thù của dạy học nêu vấn đề phần

“Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh” ở Trường Chính trị thành phố Cần Thơ Đây lànguyên tắc rất cần thiết, vì khi thực hiện nguyên tắc này nó sẽgiúp cho giảng viên khi sử dụng dạy học nêu vấn đề phần

“Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh” ở Trường chính trị cũng sẽ thực hiện tốt cácnguyên tắc đã nêu; đồng thời qua việc thực hiện nguyên tắcnày thì việc xây dựng các tình huống dạy học phù hợp với khảnăng, điều kiện của bản thân, phù hợp với dạy học nêu vấn đề

sẽ giúp cho giảng viên có điều kiện và chủ động trong ápdụng dạy học bằng phương pháp nêu vấn đề; giúp cho họcviên rèn luyện các kỹ năng nhận diện và kỹ năng giải quyếtvấn đề đối với các dạng tình huống dạy học khác nhau và giúphình thành cho giảng viên ý thức và năng lực thiết kế, xâydựng các tình huống dạy học phong phú.

Bốn nguyên tắc trên có thể xem là những nguyên tắcdành riêng cho việc sử dụng phương pháp nêu vấn đề để dạyhọc phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh” ở Trường Chính trị thành phố Cần Thơ

và các nguyên tắc này luôn thống nhất với các nguyên tắcchung

- Biện pháp sử dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”

- Chuẩn bị bài giảng sử dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”

Dạy học là một quá trình tương tác thống nhất giữangười dạy và người học thông qua các khâu chuẩn bị, tổ chứcthực hiện và kiểm tra, đánh giá.

Để có một bài giảng đạt kết quả tốt trước tiên cần xâydựng kế hoạch dạy học phải thật chu đáo, kỹ lưỡng và cẩnthận; việc chuẩn bị này rất cần thiết và có ý nghĩa rất quantrọng vì nó góp phần cho sự thành công của bài giảng

Do đó việc xây dựng kế hoạch dạy học nêu vấn đề phần

“Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh” ở Trường Chính trị thành phố Cần Thơ cần thựchiện tốt các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, xác định mục tiêu của bài giảng.

Khi sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề phần

“Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh”, giảng viên cần xác định hai loại mục tiêu:

Mục tiêu thứ nhất là những kiến thức, kỹ năng của phầnhọc và thái độ mà học viên phải đạt được thông qua bài học trênlớp Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, thái độ sẽ đạt được ra sao?

Những mục tiêu đó phải thống nhất với mục tiêu của môn học,bài học và phải phù hợp với đối tượng học viên là cán bộ cơ sở.

Mục tiêu thứ hai: là phát triển tư duy, kỹ năng đánh giá,phân tích, tổng hợp, nhận định, xử lý, giải quyết các tìnhhuống có vấn đề, kỹ năng xây dựng bầu không khí dân chủ,

kỹ năng lãnh đạo và kỹ năng tổ chức thực hiện các chủ trươngnghị quyết của Đảng và Nhà nước tại địa phương, cơ quan,đơn vị

Thứ hai, thiết kế nội dung bài giảng, xác định tình huống

dạy học và soạn giáo án bài giảng, chuẩn bị các điều kiện,phương tiện cần thiết để dạy học

* Thiết kế nội dung của bài giảng:

Nội dung của bài giảng là đối tượng học tập của họcviên, khi thiết kế nội dung bài giảng phần “Những vấn đề cơbản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” để sửdụng phương pháp dạy học nêu vấn đề, giảng viên cần dựavào giáo trình, tài liệu học tập môn học để xác định rõ cấutrúc của nội dung bài giảng, lập tiêu đề cho từng phần; dựkiến phương pháp, phương tiện sẽ sử dụng cho từng nội dung,

dự kiến thời gian cho từng nội dung Điểm quan trọng nhất

trong thiết kế nội dung bài giảng đó là xây dựng, lựa chọn cáctình huống dạy học, tình huống có vấn đề liên quan trực tiếpđến nội dung của chủ đề dạy học.

* Xây dựng và lựa chọn tình huống dạy học:

Hạt nhân của phương pháp dạy học nêu vấn đề là hệthống các tình huống dạy học do giảng viên tạo ra và quátrình giải quyết vấn đề học tập của người học tuân thủ theo hệthống các chỉ dẫn, tác động của giảng viên Do đó khi thựchiện dạy học nêu vấn đề yêu cầu giảng viên phải sử dụng vấn

đề học tập, tình huống dạy học để tổ chức quá trình nhận thứccủa học viên Vì vậy, việc tổ chức, thiết kế nội dung dạy họcthành các tình huống dạy học được xem là công việc vô cùngquan trọng và là sự khởi đầu mang tính quyết định cho sựthành công của cả quá trình dạy học bằng phương pháp nêuvấn đề

Với ý nghĩa và tầm quan trọng đó, tác giả tập trung làm

rõ nội dung này và giới thiệu quy trình xây dựng tình huốngdạy học trong dạy học nêu vấn đề phần “Những vấn đề cơ bảncủa chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” tại TrườngChính trị thành phố Cần Thơ gồm 7 bước cụ thể sau:

Bước 1: Nghiên cứu mục tiêu của bài dạy và phân tích trình

độ của học viên

Đây là cơ sở quan trọng giúp giảng viên xây dựng và thiết

kế tình huống dạy học phù hợp với phương pháp nêu vấn đề, phùhợp với đối tượng học viên

Bước 2: Xác định phần nội dung có thể xây dựng,

chuyển tải thành tình

huống dạy học

Đây là công việc quan trọng của giảng viên, giúp giảngviên định hướng được các dạng, các hình thức thể hiện cáctình huống dạy học phù hợp, đồng thời giúp giảng viên liêntưởng đến các tình huống thực đã xảy ra, những khả năng cóthể xảy ra Những nội dung giảng viên dự kiến sẽ sử dụngphương pháp nêu vấn đề đó là những mâu thuẫn trong tìnhhuống có vấn đề đặt ra mà người học gặp phải trong quá trìnhhọc tập, người học mong muốn giải quyết và có khả năng giảiquyết được mâu thuẫn đó bằng sự nỗ lực của bản thân và sựchung sức của các thành viên trong lớp Vấn đề học tập thểhiện dưới nhiều dạng khác nhau có thể là câu hỏi có vấn đề,tình huống, tình huống có vấn đề…dù thiết kế ở dạng nào

cũng phải bảo đảm các yêu cầu như: phù hợp với mục tiêu củabài giảng; phù hợp với trình độ đối tượng học viên; ngắn gọn,

rõ ràng, dễ hiểu, bảo đảm tính hấp dẫn, mới lạ, tránh tìnhtrạng “nhờn tình huống”

Bước 3: Nghiên cứu, phân tích các tình huống dạy học

đã được xây dựng trước có liên quan đến nội dung dạy học để

hỗ trợ cho việc thiết kế tình huống dạy học

Đây là bước cần thiết để giảng viên có thể sử dụng cáctình huống dạy học trước làm nguồn tài nguyên cho việc thiết

kế, chuyển tải nội dung bài học thành tình huống dạy học

Bước 4: Thu thập các nguồn thông tin, tư liệu học tập.

Đây là việc làm thường xuyên và hữu ích của giảng viên

để làm phong phú cho kho tài nguyên tri thức của bản thângiúp cho việc xây dựng, thiết kế tình huống dạy học nhanhchóng, đa dạng, hiệu quả

Bước 5: Thiết kế tình huống dạy học Đây là bước trọng

tâm Ở bước này giảng viên có thể thiết kế tình huống dạy họccho từng nội dung, lựa chọn các dạng tình huống dạy học chophù hợp, lựa chọn các kỹ thuật xây dựng, các cách thức biểu

đạt khác nhau để tạo sự hưng phấn trong học tập, tạo nên cáctình huống có vấn đề, kích thích tư duy người học.

“Có hai dạng tình huống dạy học, bốn cách thức xâydựng tình huống dạy học, bốn hình thức thể hiện tình huốngdạy học phù hợp với dạy học giải quyết vấn đề Để thiết kếtình huống dạy học tốt, giảng viên phải làm tốt các công việcsau:

- Xác định các dạng tình huống dạy học trong dạy họcphần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh”

+ Dạng 1: Tình huống dạy học phản ánh nội dung mônhọc, yêu cầu học viên vận dụng kiến thức môn học để giảiquyết

+ Dạng 2: Tình huống dạy học phản ánh những vấn đề

về thực tiễn công tác và cuộc sống, yêu cầu học viên phải vậndụng kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm công tác và vốnkiến thức cũng như kinh nghiệm sống để giải quyết

- Xác định cách thức xây dựng tình huống dạy học

+ Cách thức 1: Sử dụng hoàn toàn những tình huốnghoặc thông tin đã được công bố trên các tài liệu, giáo trình vàcác phương tiện thông tin.

Đây là một trong những cách thức xây dựng tình huốngdạy học đơn giản nhất Đối với cách thức này, giảng viên chỉcần chỉnh sửa lại một số cách diễn đạt hoặc bổ sung hệ thốngcác câu hỏi nêu vấn đề, định hướng vấn đề để kích thích khảnăng tư duy của học viên trong quá trình tìm tòi, giải quyếtcác nhiệm vụ nhận thức Tuy cách thức này không yêu cầugiảng viên có sự sáng tạo hay nghệ thuật xây dựng các tìnhhuống dạy học nhưng yêu cầu tính tích cực đọc, nghiên cứu

và truy cập nhiều nguồn thông tin khác nhau; có khả năng liêntưởng và lựa chọn những phần thông tin có thể sử dụng trongdạy học và có khả năng ghi nhớ, liên tưởng tốt

+ Cách thức 2: Sử dụng hoàn toàn những tình huốnghoặc thông tin đã được công bố trên các tài liệu, giáo trình vàcác phương tiện thông tin tuy nhiên có sự biến đổi về cấu trúc.Cách thức này, yêu cầu giảng viên cần có tư duy phân tích, cókhả năng tưởng tượng để tổ chức và sắp xếp các nguồn thôngtin (trên các kênh khác nhau) theo một cấu trúc riêng, có tác

+ Cách thức 3: Sử dụng một số dấu hiệu của tình huốnghoặc thông tin đã được công bố trên các tài liệu, giáo trình vàcác phương tiện thông tin và có sự biến đổi về cấu trúc và ýtưởng.

Đây cũng là một cách thức xây dựng tình huống dạy họcrất cần thiết và có ý nghĩa đối với giảng viên

+ Cách thức 4: Giảng viên tự hình dung và tư duy để xâydựng các tình huống dạy học Có thể nói, đây là mức độ caonhất của việc xây dựng các tình huống dạy học Nếu ở cáccách thức 1,2,3 nêu trên, giảng viên có thể dựa hoàn toàn, dựamột phần vào các nguồn tài liệu, giáo trình và kênh thông tinkhác nhau để xây dựng các tình huống dạy học thì ở cách thứcthứ 4 này yêu cầu giảng viên phải độc lập tư duy, tưởng tượng

để xây dựng tình huống dạy học

- Xác định các hình thức thể hiện tình huống dạy học

Tình huống dạy học có thể biểu hiện qua 4 hình thức:

+ Hình thức 1: Tình huống dạy học được thể hiện bằngmột câu chuyện

+ Hình thức 2: Tình huống dạy học được thể hiện quamột sự việc hay biến cố có thật hoặc hư cấu.

+ Hình thức 3: Tình huống dạy học được thể qua cáctính năng của công nghệ đa phương tiện

+ Hình thức 4: Tình huống dạy học qua mô phỏng, nhậpvai của học viên

Bước 6: Thử nghiệm và thiết kế lại tình huống dạy học

cho hoàn chỉnh

Cần đưa ra thử nghiệm để phát hiện những điều chưahợp lý và tiếp tục

chỉnh sửa hoàn thiện

Bước 7: Dự kiến cách thức và kỹ thuật sử dựng tình

huống dạy học

Thực hiện bước này, giảng viên cần lưu ý:

- Phải chọn thời điểm để thể hiện tình huống dạy học,tưởng tượng để tổ chức và sắp xếp các nguồn thông tin (trêncác kênh khác nhau) theo một cấu trúc riêng, có tác dụng thuhút sự chú ý của người học

* Chuẩn bị giáo án

- Thiết kế giáo án cả một bài trong phần “Những vấn đề

cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”,trong đó có phần sử dụng dạy học nêu vấn đề; lựa chọnphương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp cho từng nội dung bàihọc

- Chuẩn bị giáo án điện tử, trình chiếu MS PowerPoint

* Chuẩn bị các điều kiện, phương tiện cần thiết để dạyhọc

Song song với việc xây dựng các tình huống có vấn đề,giảng viên phải lập kế hoạch xoay quanh những mục tiêu màbuổi học cần phải làm rõ Kế hoạch bao gồm:

+ Dự kiến phân chia nhóm học tập

+ Dự kiến phân chia tài liệu cho các nhóm

+ Dự kiến giao nhiệm vụ học tập

+ Dự kiến nội dung và cách kết luận của giảng viên vềcác tình huống có vấn đề

Bên cạnh đó giảng viên cũng quan tâm chuẩn bị các điềukiện, phương tiện cần thiết cho quá trình dạy học có sử dụngdạy học nêu vấn đề là: sự chuẩn bị bài đọc của học viên, các

ấn phẩm, bàn ghế, phòng học, các phương tiện kỹ thuật dạyhọc, các biểu, mẫu, phiếu quan sát đánh giá cho điểm dànhcho giảng viên và học viên

Trong biện pháp này vai trò của giảng viên là rất quantrọng Chính họ là người thiết kế nội dung bài giảng có sửdụng dạy học nêu vấn đề, họ xây dựng, lựa chọn các tìnhhuống dạy học, tình huống có vấn đề liên quan trực tiếp đếnnội dung của chủ đề dạy học Hạt nhân của dạy học giải quyếtvấn đề là hệ thống các tình huống dạy học do giảng viên tạo

ra và quá trình giải quyết vấn đề học tập của người học tuânthủ theo hệ thống các chỉ dẫn, tác động của giảng viên.”[8;12]

- Tổ chức dạy học sử dụng phương pháp nêu vấn đề trong dạy học phần “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”

- Các bước dạy học nêu vấn đề

Đây là biện pháp cơ bản nhất trong quá trình dạy họcbằng phương pháp nêu vấn đề Sau khi đã xây dựng kế hoạchcho bài giảng, giảng viên tiến hành thực hiện bài giảng củamình ở trên lớp theo trình tự các bước sau:

Bước 1: Giảng viên giới thiệu nội dung bài học mới(hoặc nhắc lại một cách sơ lược kiến thức của bài học cũ đểtạo tâm thế và tính lôgic trong nhận thức của học viên trướckhi tiếp cận nội dung tri thức mới của bài học)

Bước 2: Giới thiệu tình huống có vấn đề Giảng viêncung cấp thông tin về tình huống bằng nhiều cách khác nhau,

có thể khai thác sự hỗ trợ của phương tiện dạy học nhằm tăngtính đa dạng trong quá trình tiếp cận và tạo hứng thú tiếp nhậncho học viên

Bước 3: Phân tích tình huống có vấn đề: Giảng viêndành một khoản thời gian nhất định để giúp học viên tự tìmhiểu tình huống trên cơ sở những hướng dẫn, gợi ý Ở giaiđoạn này, sự thuyết minh của giảng viên về tình huống cầnphải hướng đến được mục tiêu là biến tình huống có vấn đề từmâu thuẫn khách quan của tri thức khoa học cần giải đáp trởthành nhu cầu nhận thức bên trong của học viên và kích thích

được sự hứng thú tìm hiểu của họ Những mục tiêu của cácgiai đoạn sau được quyết định bởi mục tiêu này.

Bước 4: Xây dựng kế hoạch để giải quyết tình huống.Tùy theo mức độ, nhu yêu cầu giải quyết tình huống mà giảngviên xây dựng kế hoạch hoặc giúp học viên xây dựng kếhoạch và hướng dẫn họ giải quyết tình huống Ở đây, tùy theoyêu cầu và tính chất của tình huống mà giảng viên có thể sửdụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực để tổchức cho học viên giải quyết tình huống

Bước 5: Học viên phát biểu ý kiến, bổ sung và tranhluận: Những kết quả giải quyết tình huống có thể khác nhaucủa cá nhân hoặc nhóm học viên

Đây là cơ hội để học viên được thực hành và rèn luyệncác thao thác phân tích tổng hợp và kỹ năng hùng biện Giảngviên cần thực hiện tốt vai trò điều khiển quá trình tranh luận

và là trọng tài phân xử các ý kiến trái ngược nhau một cáchthuyết phục; bổ sung những luận cứ đối với ý kiến đúng vàchỉ ra những chỗ còn hạn chế đối với ý kiến sai

Bước 6: Giảng viên tổng kết, rút ra kết luận và gợi mở

dung tiếp theo của bài học Ở bước này, giảng viên có thểhướng dẫn cho học viên tự ghi những kết luận quan trọng nhấtthể hiện nội dung chính của bài giảng nhằm giúp họ có tư liệu

để phục vụ cho công việc hệ thống hóa và ôn tập sau này

(Bước 3 và 4 có thể do giảng viên hoặc học viên thựchiện tùy thuộc giảng viên muốn áp dụng mức độ nào)

Đây là các bước cụ thể trong quy trình sử dụng phươngpháp nêu vấn đề để dạy học Việc nắm vững và vận dụngnhuần nhuyễn quy trình trên là một trong những điều kiệnđảm bảo cho sự thành công của giờ giảng Quy trình dạy học

đã nêu cũng cho thấy kỹ năng tổ chức, điều khiển quá trìnhgiải quyết vấn đề trên lớp bao gồm một hệ thống các thao tác,

kỹ xảo phức tạp Nó bao gồm năng lực gợi mở, dẫn dắt củagiảng viên nhằm giúp học viên hoàn thành tốt nhiệm vụ.Trong quá trình điều khiển các hoạt động giải quyết tìnhhuống trên lớp, giảng viên cần chú ý thêm những điểm sau:

- Giảng viên cần chú ý dành thời gian thích hợp để họcviên tự tìm hiểu và giải quyết tình huống có vấn đề Tùy theomục tiêu giảng dạy, độ phức tạp của tình huống và quy mô lớphọc mà giảng viên phân định thời gian

- Việc tổ chức giải quyết tình huống theo nhóm cần chú

ý đế cách phân nhóm một cách linh hoạt và đa dạng, số họcviên trong một nhóm nên vừa phải, tốt nhất là mỗi nhóm từ 5

- 7 học viên

- Thông thường, những câu hỏi của giảng viên phảidành cho cả lớp để thu hút sự chú ý của học viên Yêu cầu tất

cả lớp học cần phải theo dõi ý kiến phát biểu của bạn mình để

có thể bổ sung, tranh luận Cách đặt câu hỏi cũng cần thânmật, động viên để tạo tâm lý tốt Phong thái của giảng viênphải tự tin, đĩnh đạc, điệu bộ rõ ràng, dứt khoát nhưng gầngũi, ngôn ngữ rành mạch và có sức thu hút

- Khi cả lớp nêu ý kiến trả lời và bổ sung tranh luận,giảng viên cần khuyến khích học viên trả lời và đưa ra cácthắc mắc xung quanh bài học và có thể tóm lược các ý kiến trảlời trên bảng để dễ so sánh đối chiếu các kết quả khi cần thiết

Cần chỉ ra những những kết quả đúng cũng như nhữngluận giải chưa phù hợp để dẫn dắt học viên từng bước chiếmlĩnh tri thức Giảng viên cần chăm chú nghe những câu trả lờicủa học viên cả về nội dung và cách thức trình bày, nếu cần