ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (từ 1917 đến nay)

Môn học Lịch sử thế giới hiện đại (1917 đến nay) bao gồm những nội dung chủ yếu sau: Thắng lợi của Cách mạng Tháng 10 Nga dẫn đến sự ra đời của Nhà nước XHCN đầu tiên trên thế giới: Liên bang Cộng hũa XHCN Xụ viết (Liờn Xụ). Sau CTTG II, chủ nghĩa xó hội đó vượt ra khỏi phạm vi một nước và trở thành một hệ thống thế giới với nhiều nước xó hội chủ nghĩa trờn những lục địa khác nhau. Trong cỏc thập niờn 50, 60, 70 của thế kỷ XX, chủ nghĩa xó hội đó thực sự tồn tại như một lực lượng hùng hậu trên vũ đài quốc tế, đó gúp phần quan trọng thỳc đẩy sự nghiệp đấu tranh vỡ hũa bỡnh, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xó hội của toàn nhõn loại. Từ nửa sau những năm 80, chế độ xó hội chủ nghĩa ở nhiều nước lâm vào khủng hoảng trầm trọng và sụp đổ ở Liên Xô và các nước Đông Âu; Sự phát triển và thắng lợi của cách mạng GPDT trong thời kỳ hiện đại (1918 1945) và từ sau năm 1945 đến nay. Công cuộc xây dựng đất nước của cỏc dõn tộc Á, Phi, Mĩ Latinh sau khi giành được độc lập dân tộc; Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản qua các thời kỳ (1918 1939), (1939 1945) và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản sau CTTG – II đến nay; Quan hệ quốc tế thời kỳ hiện đại: sự hỡnh thành và sụp đổ của các trật tự thế giới: “Trật tự Vécxai – Oasinhtơn” (1919 1945) và “trật tự hai cực Ianta” (1945 1991); xu thế phát triển của quan hệ quốc tế từ 1991 đến nay… Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật sau CTTG II đó đưa lịch sử nhân loại chuyển sang một nền văn minh mới – “văn minh hậu công nghiệp” hay “văn minh tri thức”.

§ẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI

(từ 1917 đến nay)

HÀ NỘI - 2007

1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

- Các hướng nghiên cứu chính:

- Lịch sử thế giới hiện đại

- Lịch sử Đông Nam Á Cận – Hiện đại

- Lịch sử Malaysia

2 THÔNG TIN CHUNG VỀ MÔN HỌC

- Tên môn học: Lịch sử thế giới hiện đại (1917 – nay)

- Mã môn học:

- Số tín chỉ: 3

- Loại môn học: Bắt buộc

- Các môn học tiên quyết: 1 Lịch sử thế giới Cổ - Trung đại

2 Lịch sử thế giới Cận đại

- Các môn học kế tiếp: Các môn học thuộc khối kiến thức chuyên ngành

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Nghe giảng Lý thuyết: 32 giờ tín chỉ

- Thảo luận: 7 giờ tín chỉ

- Tự học xác định: 6 giờ tín chỉ

3 MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC

3.1 Mục tiêu chung:

- Về Kiến thức:

- Sinh viên cần nắm được những kiến thức cơ bản về toàn bộ quá trình

lịch sử thế giới giai đoạn từ năm 1917 đến nay

- Nắm vững sự lựa chọn con đường Xã hội Chủ nghĩa của Đảng và nhà nước ta Vai trò và vị trí của cách mạng Việt Nam đối với cách mạng thế giới qua các thời kỳ lịch sử

- Về Thái độ:

- Xây dựng cho sinh viên có thái độ đúng đắn và lòng say mê, thích thú

đối với môn học Lịch sử Thế giới nói chung và Lịch sử Thế giới hiện đại nói

riêng

- Góp phần tạo cho Sinh viên lòng tự hào dân tộc trước những đóng góp

của Việt Nam vào tiến trình cách mạng thế giới cũng như những thành tựu mà

đất nước đã và đang đạt được

3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học

- Phạm vi nghiên cứu của Lịch sử thế giới hiện đại

- Nắm được những vấn đề/nội dung cơ bản của Lịch sử Thế giới giai đoạn từ 1917 đến nay

- Phân định được ranh giới giữa môn học Lịch sử Thế giới với môn học Lịch sử Quan

hệ quốc tế thông qua đối tượng và phạm vi nghiên cứu của môn học

Phần Một: Lịch sử Thế giới hiện đại (1917 - 1945)

Tư sản, Cách mạng Dân chủ Tư sản;

Cách mạng Dân chủ

- N¾m ®-îc tiền đề khách quan và chủ quan của cuộc cách mạng XHCN Tháng 10 Nga

và diễn biến của nó

- Nắm được những

- Đánh giá Ý nghĩa lịch sử của Cuộc cách mạng XHCN Tháng 10 Nga

- Đánh giá những

Tư sản kiểu mới;

Cách mạng Vô sản và Cách mạng Xã hội Chủ nghĩa

thuận lợi và khó khăn trong cuộc đấu tranh để xây dựng và bảo vệ chính quyền Xô Viết

Tác động và Ảnh hưởng của Cách mạng Tháng 10 đối với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

và đối với phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc của các nước thuộc địa và phụ thuộc

Chương 2: Công cuộc

xây dựng Chủ nghĩa

Xã hội của Liên Xô

(1921 - 1941)

Nêu những mặt thuận lợi và khó khăn (trong nước và quốc tế) của Liên Xô trong công cuộc tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội (1921 - 1941)

Nêu được những nội dung cơ bản của Công cuộc Công nghiệp hóa XHCN và Tập thể hóa Nông nghiệp

Đánh giá thành tựu cũng như những hạn chế, thiếu sót của quá trình Công nghiệp hóa XHCN và Công cuộc Tập thể hóa nông nghiệp ở Liên Xô trong giai đoạn này và hệ quả của nó đối với giai đoạn tiếp theo

“Cục diện thế giới”

và “Trật tự thế giới”;

- Phân tích cục diện thế giới sau CTTG – I và nguyên nhân tiến hành Hội nghị Vecxai

- Đánh giá tính chất của Trật tự

Oasingtơn và tác

Oasingtơn và việc

phân chia lại trật tự

thế giới giữa các nước

đó

- Phân tích những nội dung chính của Hội nghị Vecxai

- Lý do dẫn đến việc triệu tập Hội nghị Oasingtơn và nội dung của Hội nghị Oasinhtơn

động của trật tự

đó đối với tình hình thế giới sau CTTG – I

1923 – 1929; 1929 –

1939

- Phân tích tình hình phát triển của các nước

tư bản chủ yếu (Anh, Pháp, Mỹ, Đức, Ý, Nhật) giai đoạn 1918 -

Chương 5: Phong trào

Cộng sản và công

nhân quốc tế (1918 -

1945)

- Nhớ các mốc thời gian phát triển của Phong trào Cộng sản

và công nhân quốc tế

từ 1918 - 1945

- Tình hình phát triển của Phong trào Cộng sản

và công nhân quốc tế từ qua các giai đoạn từ

1918 đến 1945

Đánh giá những thnahf công và hạn chế của Phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế từ 1918 -

1945 Chương 6: Phong trào

giải phóng dân tộc ở

các nước thuộc địa và

Nêu được những nét mới (về nội dung, tính chất, xu hướng)

- Khái quát được tình hình phát triển của phong trào giải phóng

- Giải thích sự lựa chọn con đường đấu tranh giành

phụ thuộc (1918 -

1945)

của phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc dưới tác động của Cách mạng Tháng 10 Nga

dân tộc của các nước thuộc địa và phụ thuộc

ở Á, Phi, Mĩ Latinh qua các thời kỳ 1918 – 1929; 1929 – 1939 và

1939 - 1945

độc lập dân tộc (Cách mạng Vô sản hay cách mạng bạo lực và Cách mạng Tư sản dân tộc hay cách mạng ôn hòa) của các nước thuộc địa và phụ thuộc sau CTTG-

tế thế giới 1929 –

1939

- Phân tích sự khủng hoảng của Hệ thống hòa ước Vecxai – Oasingtơn

- Phân tích quá trình hình thành các “lò lửa chiến tranh” ở Nhật Bản, Đức và Ý

- Nêu được 5 giai đoạn của cuộc CTTG – II:

1 Từ 1/9/39 đến 22/6/41

2 Từ 22/6/41 đến 19/11/42

3 Từ 19/11/42 đến 24/12/43

4 Từ 24/12/43 đến 9/5/45

5 Từ 24/12/43 đến 15/8/45

- Đánh giá Ý nghĩa thắng lợi của cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít

- Phân tích sự chuyển biến của tình hình thế giới sau CTTG - II

-

Phần Hai: Lịch sử Thế giới hiện đại (1945 đến nay)

Chương 8: Quan hệ

quốc tế từ sau CTTG

– II đến nay

- Khái quát Cục diện/tình hình thế giới sau CTTG II

- Phân tích sự hình thành trật tự hai cực qua các Hội nghị Ianta

và việc phân chia phạm vi thế lực giữa hai cường quốc Liên

Xô và Mỹ; Hội nghị Xan Phranxico, Hội nghị Posdam; Hội nghị Ngoại trưởng 5 cường quốc tại Matxcơva

- Phân tích sự phát triển của trật tự hai cực hay

sự hình thành và phát triển của Chiến tranh lạnh qua các giai đoạn:

1 Từ 1945-1947 đến giữa những năm 1955;

2 Từ 1955 đến 1973;

3 Từ 1973 đến kết thúc Chiến tranh lạnh

- Phân tích những đặc điểm chủ yếu của Trật tự hai cực Ianta

- Đánh giá tác động của Trật

tự hai cực đối với hệ thống quan hệ quốc tế nói chung

- Phân tích và dự báo tình hình trật tự thế giới

từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc

Chương 9: Liên Xô

- Phân tích những cuộc cải cách của Khơrutsốp

và Brêgiơnhép: Thành tựu và hạn chế

- Công cuộc Cải tổ của Goocbachốp?

- Sự ra đời của các nước DCND Đông Âu và

- Phân tích nguyên nhân sụp

đổ của chế độ XHCN ở Liên

Xô và các nước Đông Âu

- Liên hệ với quá trình xây dựng

công cuộc xây dựng CNXH ở Đông Âu

- Sự khủng hoảng của chế độ XHCN ở các nước Đông Âu từ nửa sau những năm 1970 đến 1990

CNXH ở Việt Nam?

- Phân tích bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

Chương 10: Các nước

Tư bản chủ yếu từ sau

CTTG - II đến nay

Nêu tình hình chung của các nước tư bản sau chiến tranh thế giới II

- Nêu các giai đoạn phát triển của CNTB từ sau CTTG II đến nay? Đặc điểm của mỗi giai đoạn?

- Nêu những nét cơ bản nhất về một số nước tư bản chủ yếu Mỹ, Tây

Âu, Nhật Bản

- Rút ra được chu

kỳ phát triển của chủ nghĩa tư bản

và công nhân quốc tế

từ sau chiến tranh thế giới II đến nay

- Tình hình phát triển của Phong trào Cộng sản

và công nhân quốc tế từ qua các giai đoạn từ sau chiến tranh thế giới II đến nay

Đánh giá những thành công và hạn chế của Phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế

từ sau chiến tranh thế giới II đến nay Chương 12: Phong

- Khái quát tình hình phát triển của phong trào giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa

và phụ thuộc ở Á, Phi,

Mĩ Latinh qua các giai đoạn 1945 – 1960 (giai

- Chứng minh sự phát triển của phong trào GPDT

từ sau CTTG II đến nay thông qua xu thế hợp tác, phối hợp

đoạn sụp đổ nhanh chóng của hệ thống thuộc địa) và từ 1960 đến nay (giai đoạn củng

cố nền độc lập và phát triển kinh tế - xã hội)

hành động giữa các phong trào và

xu thế tăng cường hợp tác kinh tế quốc tế sau khi giành được độc lập dân tộc đến nay

Chương 13: Cuộc

Cách mạng Khoa học

Kỹ thuật hiện đại

Nêu các tiền đề của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại

- Phân tích nội dung và thành tựu của cuộc cách mạng khoa học

kỹ thuật hiện đại

- Phân tích đặc điểm của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại và Những tác động, của nó đối với

sự phát triển của

xã hội loài người

Bài tổng kết và tư vấn

học tập

4 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC

Môn học Lịch sử thế giới hiện đại (1917 đến nay) bao gồm những nội dung

chủ yếu sau: Thắng lợi của Cách mạng Tháng 10 Nga dẫn đến sự ra đời của Nhà

nước XHCN đầu tiên trên thế giới: Liên bang Cộng hòa XHCN Xô viết (Liên

Xô) Sau CTTG II, chủ nghĩa xã hội đã vượt ra khỏi phạm vi một nước và trở

thành một hệ thống thế giới với nhiều nước xã hội chủ nghĩa trên những lục địa

khác nhau Trong các thập niên 50, 60, 70 của thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội đã

thực sự tồn tại như một lực lượng hùng hậu trên vũ đài quốc tế, đã góp phần

quan trọng thúc đẩy sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của toàn nhân loại Từ nửa sau những năm 80, chế độ xã hội chủ nghĩa ở nhiều nước lâm vào khủng hoảng trầm trọng và sụp đổ ở Liên Xô và các nước Đông Âu;

Sự phát triển và thắng lợi của cách mạng GPDT trong thời kỳ hiện đại (1918 - 1945) và từ sau năm 1945 đến nay Công cuộc xây dựng đất nước của các dân tộc Á, Phi, Mĩ Latinh sau khi giành được độc lập dân tộc;

Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản qua các thời kỳ (1918 - 1939), (1939 - 1945) và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản sau CTTG – II đến nay;

Quan hệ quốc tế thời kỳ hiện đại: sự hình thành và sụp đổ của các trật tự thế giới: “Trật tự Vécxai – Oasinhtơn” (1919 - 1945) và “trật tự hai cực Ianta” (1945 - 1991); xu thế phát triển của quan hệ quốc tế từ 1991 đến nay…

Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật sau CTTG II đã đưa lịch sử nhân loại chuyển sang một nền văn minh mới – “văn minh hậu công nghiệp” hay “văn minh tri thức”

5 NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA MÔN HỌC

Bài mở đầu: Nhập môn Lịch sử thế giới hiện đại

1 Đối tượng nghiên cứu

2 Phạm vi nghiên cứu

3 Nội dung nghiên cứu

Chương 1: Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng 10 Nga năm 1917

1 Tiền đề khách quan và chủ quan của cuộc cách mạng

2 Cuộc cách mạng dân chủ tư sản tháng 2/1917

3 Tình hình nước Nga sau cách mạng tháng 2/1917

4 Cuộc cách mạng Tháng 10 Nga năm 1917

5 Ý nghĩa lịch sử

Chương 2: Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1921 - 1941)

1 Chính sách Kinh tế mới và công cuộc khôi phục kinh tế sau chiến tranh (1921

- 1925)

Nước Nga sau chiến tranh

Đại hội X của Đảng Bônsêvich và Chính sách Kinh tế mới

Thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết

Thành tựu của công cuộc khôi phục kinh tế

2 Công cuộc công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

Tầm quan trọng của công cuộc công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

Đại hội XIV và đường lối công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928 - 1932): phát triển kinh tế quốc dân

3 Công cuộc tập thể hóa nông nghiệp

Đại hội XV và đường lối tập thể hóa nông nghiệp

Quá trình tiến hành tập thể hóa nông nghiệp

4 Kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1933 - 1937) và những thành tựu to lớn của chủ nghĩa xã hội

Chương 3: Hệ thống Vecxai – Oasinhtơn và việc phân chia lại thế giới giữa các đế quốc thắng trận sau CTTG I

I Vài nét về trật tự quốc tế trước trật tự Vecxai – Oasinhtơn

II Hội nghị hòa bình Vecxai

1 Bối cảnh tiến hành Hội nghị

2 Nội dung Hội nghị

Vấn đề thành lập Hội Quốc Liên

Vấn đề nước Nga

Vấn đề ký Hòa ước với các nước bại trận

2.3.1 Hòa ước Vec xai ký với Đức

2.3.2 Hòa ước Xanh Giecmanh ký với Áo

2.3.3 Hòa ước Nơi y ký với Bungari

2.3.4 Hòa ước Trianông ký với Hungari

2.3.5.Hòa ước Xevrơ ký với Thổ nhĩ Kỳ

3 Ý nghĩa của Hệ thống Hòa ước Vecxai

III Hội nghị Oasingtơn

1 Hiệp ước 4 nước

2 Hiệp ước 5 nước

3 Hiệp ước 9 nước

IV Nhận xét

Chương 4: Các nước tư bản chủ yếu (giai đoạn 1918 - 1939)

I Khái quát chung : từ 1918 đến 1939, các nước tư bản phát triển qua 3 giai

đoạn : - 1918 – 1923: Giai đoạn khủng hoảng kinh tế - chính trị

- 1923 – 1929 : Giai đoạn ổn định tạm thời

- 1929 – 1939 : Giai đoạn khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933

II Các nước tư bản chủ yếu (1918 – 1939)

I Khái quát phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc

1 Tác động của cuộc Cách mạng Tháng 10 Nga đối với phong trào giải phóng dân tộc

2 Khái quát :

Giai đoạn 1918 – 1929

Giai đoạn 1929 – 1939

Giai đoạn 1939 – 1945

II Một số phong trào cách mạng tiêu biểu

1 Cuộc cách mạng nhân dân ở Mông Cổ (1921 - 1924)

2 Cuộc cách mạng giải phóng dân tộc ở Thổ Nhĩ Kỳ (1919 - 1922)

3 Cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở Trung Quốc (1919 - 1945)

4 Phong trào đấu tranh giành giành độc lập dân tộc ở Ấn Độ (1918 – 1945)

5 Phong trào đấu tranh giành giành độc lập dân tộc ở Đông Nam Á (từ đầu

Oasinhtơn và sự hình thành 3 lò lửa chiến tranh thế giới

Sự hình thành « lò lửa chiến tranh » của Nhật ở Viễn Đông

Sự hình tành « lò lửachiến tranh thứ hai » ở châu Âu

Sự hình thành «lò lửa chiến tranh thứ ba »

2 Giai đoạn 1936 – 1939 : Sự hình thành hai khối đế quốc đối lập nhau và con đường dẫn tới chiến tranh thế giới II

II Chiến tranh thế giới II

1 Hội nghị Ianta và sự hình thành trật tự hai cực Ianta

2 Hội nghị Xan phranxitcô và việc thành lập Liên Hợp Quốc

3 Hội nghị Pốtđam và vấn đề giải quyết các nước bại trận

4 Hội nghị Ngoại trưởng 5 cường quốc tại Matxcơva

II Quá trình phát triển của trật tự hai cực Xô – Mỹ (1947 đến 1989)

1 Về sự khởi đầu của Chiến tranh lạnh

2 Chiến tranh lạnh giữa hai cực Xô – Mỹ

Giai đoạn 1 : từ 1945 – 1947 đến giữa những năm 1950

Giai đoạn 2 : Từ giữa những năm 1950 đến 1973

Giai đoạn 3 : từ 1973 đến kết thúc Chiến tranh lạnh (1989)

III Đặc điểm của Trật tự hai cực

IV Sự hình thành Trật tự thế giới mới từ đầu thập niên 1990 đến nay

Chương 9: Liên Xô và các nước Dân chủ nhân dân Đông Âu từ sau CTTG II

I Liên Xô

1 Công cuộc khôi phục kinh tế sau chiến tranh

2 Liên Xô từ 1953 đến nửa đầu những năm 1970

Cải cách của Khơrutsốp

Cải cách của Brêgiơnhép

3 Liên Xô từ nửa sau những năm 1970 và sự tan vỡ của Liên bang Xô viết

Từ 1975 đến 1985

Công cuộc Cải tổ của Gooc ba chốp

Sự tan vỡ của Liên bang Xô viết

II Các nước DCND Đông Âu

1 Sự ra đời của các nước DCND Đông Âu

2 Công cuộc xây dựng CNXH ở các nước Đông Âu từ sau CTTG II đến nửa đầu những năm 1970

3 Quan hệ giữa các nước XHCN

4 Sự khủng hoảng và sụp đổ của chế độ XHCN ở các nước Đông Âu từ nửa sau những năm 1970 đến 1990

III Sự tan rã của hệ thống Xã hội chủ nghĩa : Sự giải thể của Hội đồng

tương trợ kinh tế SEV và Tổ chức Hiệp ước Vacxava

IV Liên bang Nga, Cộng đồng các quốc gia độc lập SNG và các nước Đông

Âu từ 1991 đến nay

Chương 10: Các nước tư bản chủ yếu từ sau CTTG II đến nay

I Khái quát chung

1 Giai đoạn 1 : 1945 – 1973

2 Giai đoạn 2 : 1973 đến nay

II Các nước tư bản chủ yếu