Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học mô đun tiện cơ bản tại trường cao đẳng nghề bạc liêu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ QUÁCH QUỐC AN TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TR

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUÁCH QUỐC AN

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG

TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN

TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

Tp Hồ Chí Minh, tháng 10/2012

S K C0 0 3 7 5 3

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUÁCH QUỐC AN

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUÁCH QUỐC AN

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS MAI NGỌC LUÔNG

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10 NĂM 2012

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC:

Họ và tên: Quách Quốc An Giới tính: Nam

Quê quán: Bạc Liêu Dân tộc: Kinh

Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giáo viên trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu.

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 303 Ấp Cây Giang A, xã Long Điền, huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu.

Điện thoại di động: 0909840038 Điện thoại nhà riêng: 07813953690

E-mail: qquocan@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO:

1 Đại học: Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 10/ 1999 đến 10/ 2003

Nơi học: Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Ngành học: Cơ Khí Chế Tạo Máy

Tên đồ án tốt nghiệp: Thiết kế, thiết bị gá tole bằng thủy lực

Ngày và nơi bảo vệ: Trường ĐHSP Kỹ Thuật TPHCM

Người hướng dẫn: Dương Bình Nam

2 Sau đại học:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 10/ 2011 đến 10/ 2013 Nơi học: Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Ngành học: Giáo dục học

Tên luận văn: Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học mô đun Tiện cơ bản

tại trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu.

Người hướng dẫn: TS Mai Ngọc Luông

3 Trình độ ngoại ngữ : Tiếng Anh B1

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐH:

Từ 2007 đến 2012 Trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu Giáo viên

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN CỬ ĐI HỌC Ngày 20 tháng 09 năm 2012

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan:

- Đây là công trình nghiên cứu của tôi

- Các số liệu, kết quả nêu trong đề tài là từ thực tế nghiên cứu

- Tôi xin đảm bảo tính trung thực của đề tài

- Những kết quả trên chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nàokhác

TP.HCM, ngày tháng năm 2012

Người cam đoan

Quách Quốc An

Cảm ơn TS Nguyễn Văn Tuấn, trưởng Khoa Sư phạm, Trường ĐH SPKTTP.HCM Cùng Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học đã tạo điều kiện thuận lợicho tôi hoàn thành khóa học.

Cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Cơ khí trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu đã giúp

đỡ, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Cảm ơn các giáo viên đã tham gia đóng góp ý kiến cũng như tham gia dự giờquan sát lớp học

Cảm ơn tất cả các bạn học viên cao học Khóa 18, Khóa 19 các ngành Giáo dụchọc, Lý luận và Phương pháp giảng dạy, cùng các bạn bè và đồng nghiệp đã hỗ trợ,giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

TP.HCM, ngày tháng năm 2012

Người thực hiện đề tài

Quách Quốc An

TÓM TẮT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Khi nhân loại bước vào thế kỷ 21, thế kỷ mà cuộc cách mạng khoa học và côngnghệ mạnh mẽ hơn bao giờ hết, vì thế mỗi người phải có sự nỗ lực không ngừng trongviệc học tập Học tập để không bị tụt hậu, để có thể hòa nhập được với thế giới, đểthực hiện được điều này ngành giáo dục cần phải có những sự thay đổi cho phù hợpvới xu hướng phát triển của thời đại

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo thì ngoài việc đổi mới mục tiêu, nộidung giáo trình, trang thiết bị thì giải pháp cải tiến phương pháp dạy học đóng vai tròquan trọng Tuy nhiên trên thực tế hiện nay phương pháp dạy học ở các trường vẫnphổ biến là phương pháp dạy học truyền thống, và trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu làmột trong số đó Vì vậy, người nghiên cứu tiến hành đề tài: “Tổ chức dạy học theohướng tích cực hóa người học Mô đun Tiện cơ bản tại trường Cao Đẳng Nghề BạcLiêu”, nhằm tìm hiểu thực trạng của việc dạy học mô đun Tiện cơ bản, từ đó cải tiếnphương pháp dạy học mô đun này để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả củamôn học

Nội dung đề tài được thực hiện trong ba chương chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài, trình bày những vấn đề cơ bản, các kháiniệm liên quan đến phương pháp dạy học của giáo viên Trên cơ sở đó, định hướngvận dụng các phương pháp dạy học tích cực hóa trong cải tiến mô đun Tiện cơ bản

Chương 2: Khảo sát và phân tích thực trạng phương pháp dạy học mô đun Tiện

cơ bản tại trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu

Chương 3: Đề xuất quy trình tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa ngườihọc, vận dụng kiến thức kỹ năng sư phạm biên soạn kế hoạch bài giảng và tiến hànhthực nghiệm trên bài giảng đã biên soạn

Cuối cùng, kết luận và kiến nghị người nghiên cứu điểm lại một số kết quả đãđạt được, đưa ra một số kiến nghị cần thiết thông qua quá trình thực hiện đề tài vàhướng phát triển đề tài

Human is in the 21st century, in which science and technology are developingvery much People are trying their best to study so that they cannot be behind thetimes In order to entegrate with the world and to carry out this, Vietnamese educationneeds to have changes which suit the tendency of the era

To raise the quality and efficiency of the training, besides renovating its goal,contents, curriculums and equipment, resolutions of improving learning and teachingmethods play very important roles However, the teaching methods of school are stilltraditional Bac Lieu vacational college is one of these schools Therefore, theresearcher have carried out the thesis about “Celebrate teaching the module basicLathe and applying teaching method following developing students’ activeness at BacLieu vacational college” The goal of the thesis is trying to find out the real situation ofteaching and learning this subject and developing students’ activeness

The thesis consists of three chapters:

Chapter 1: Describing the basic issues, basic problems, concepts concerningteaching methods That is the foundation to apply the teaching method according todeveloping students’ activeness in the module basic Lathe

Chapter 2: Examing and analysing the real learning and teaching methods used

in the module basic Lathe at Bac Lieu vacational college

Chapter 3: Celebrate teaching following developing students’ activeness,compile curriculums and do experiments

Finally, the thesis drawn out the conclusions and necessary suggestions

MỤC LỤC

TRANG Quyết định giao đề tài

Lý lịch khoa học i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Tóm tắt iv

Mục lục vi

Các chữ viết tắt x

Danh mục bảng xi

Danh mục hình vẽ xiii

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Khách thể nghiên cứu 2

4 Giả thuyết nghiên cứu 2

5 Giới hạn đề tài 3

6 Các phương pháp nghiên cứu 3

PHẦN II: NỘI DUNG 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC 5

1.1 Tổng quan chung về lĩnh vực nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước đã công bố 5

1.1.1 Ở nước ngoài 5

1.2.3 Tính tích cực 11

1.2.4 Thuyết kiến tạo (Constructivism) 13

1.3 CÁCH TIẾP CẬN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 13

1.3.1 Theo quan điểm tâm lý – giáo dục 14

1.3.2 Theo quan điểm điều khiển học 14

1.3.3 Theo quan điểm công nghệ 14

1.4 TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC 14

1.4.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học 14

1.4.2 Phương pháp dạy học tích cực 15

1.4.3 Dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực 15

1.4.4 Bản chất của PPDH theo hướng tích cực hóa người học 16

1.4.5 Các biện pháp tích cực hóa học tập 17

1.4.6 Quan điểm dạy học định hướng hoạt động 18

1.5 CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC 19

1.5.1 Phương pháp khám phá có hướng dẫn (Vấn đáp tìm tòi hay đàm thoại Ơxrixtic) 19

1.5.2 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 20

1.5.3 Phương pháp dạy học Algorith hóa 23

1.5.4 Phương pháp thảo luận 23

1.5.5 Dạy học hợp tác 25

1.5.6 Dạy học chương trình hóa 26

1.5.7 Phương pháp dạy thực hành 27

1.5.8 Phương pháp “Học dựa trên dự án” (Project Base Learning - PBL) hay dạy học theo dự án 30

1.6 Sơ đồ tư duy “MIND MAP” 33

1.6.1 Cơ sở khoa học 33

1.6.2 Bản chất 34

Kết luận chương 1 34

Chương 2: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU 36

2.1 Giới thiệu sơ lược về trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu 36

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu 36

vii

2.1.2 Cơ cấu và bộ máy tổ chức trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu 38

2.1.3 Mục tiêu – nhiệm vụ của nhà trường 39

2.1.4 Cơ sở vật chất 39

2.2 Giới thiệu chương trình mô đun Tiện cơ bản 40

2.2.1 Vị trí mô đun trong chương trình đào tạo 40

2.2.2 Mục tiêu mô đun Tiện cơ bản 41

2.2.3 Nội dung đào tạo mô đun Tiện cơ bản 41

2.3 Thực trạng dạy và học mô đun Tiện cơ bản tại trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu 42

2.3.1 Tiến hành điều tra và quan sát 42

2.3.1.1 Mục tiêu điều tra và quan sát 42

2.3.1.2 Đối tượng điều tra và quan sát 42

2.3.1.3 Cách thức điều tra và quan sát 42

2.3.2 Tình hình điều tra và quan sát 42

2.3.2.1 Kết quả điều tra từ giáo viên 42

2.3.2.2 Kết quả điều tra từ học sinh 54

Kết luận chương 2 65

Chương 3: ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU 67

3.1 Cơ sở đề xuất tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học 67

3.1.1 Đảm bảo mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học 67

3.1.2 Phát triển toàn diện và pháp huy khả năng sáng tạo cho học sinh 67

3.1.3 Đảm bảo tính khoa học và tính sư phạm 68

3.2 Phân tích chương trình mô đun Tiện cơ bản 68

3.2.1 Vị trí môn học 68

3.2.2 Mục tiêu môn học 68

3.2.3 Nội dung đào tạo mô đun Tiện cơ bản 69

3.2.4 Phân bố thời gian hoạt động của giáo viên và học sinh 70

3.3.2 Lập kế hoạch giảng dạy cho từng bài trong mô đun Tiện cơ bản theo hướng

tích cực 71

3.3.2.1 Biên soạn giáo án 72

3.3.2.2 Các bước thực hiện 73

3.4 Thực nghiệm sư phạm 93

3.4.1 Mục đích, nội dung, đối tượng dạy thực nghiệm 93

3.4.1.1 Mục đích thực nghiệm 93

3.4.1.2 Nội dung dạy thực nghiệm 93

3.4.1.3 Đối tượng 93

3.4.1.4 Tìm hiểu đối tượng thực nghiệm 93

3.4.2 Tiến hành thực nghiệm sư phạm và tổ chức dự giờ 94

3.5 Xử lý kết quả sau thực nghiệm 95

3.5.1 Xử lý định tính kết quả khảo sát sau thực nghiệm 95

3.5.1.1 Tổng hợp ý kiến của giáo viên dự giờ 96

3.5.1.2 Tổng hợp ý kiến khảo sát sau thực nghiệm từ học sinh 98

3.5.2 Xử lý định lượng kết quả điểm số bài kiểm tra sau thực nghiệm 103

3.5.2.1 Các bảng phân phối tần suất 103

3.5.2.2 Kiểm nghiệm giả thuyết và kết luận 104

3.5.2.3 Xếp loại thứ hạng 107

3.5.2.4 Kết luận 108

Kết luận chương 3 108

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 109

1 KẾT LUẬN CHUNG VỀ ĐỀ TÀI 109

2 HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI 110

3 KIẾN NGHỊ 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC 115

ix

Chuyên đề 2

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

PHẦN I: MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 4

2.1 Mục tiêu nghiên cứu 4

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 5

3.1 Đối tượng nghiên cứu: 5

3.2 Khách thể nghiên cứu: 5

4 Giả thuyết nghiên cứu 5

5 Giới hạn đề tài 5

6 Các phương pháp nghiên cứu 5

PHẦN II: NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC 7

1.1 Tổng quan chung về lĩnh vực nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước đã công bố 7

1.1.1 Ở nước ngoài : 7

1.1.2 Ở trong nước 9

1.2 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11

1.2.1 Tính tích cực 11

1.2.2 Tính tích cực trong học tập 12

1.2.3 Thuyết kiến tạo (Constructivism) 12

1.2.4 Phương pháp dạy học 13

1.2.5 Tích cực hóa 13

1.2.6 Tích cực hóa người học 14

1.3 CÁCH TIẾP CẬN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 14

1.3.1 Theo quan điểm tân lý – giáo dục 14

Chuyên đề 2

Trang 2

1.4.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học 15

1.4.2 Phương pháp dạy học tích cực 15

1.4.3 Dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực 16

1.4.4 Bản chất của PPDH theo hướng tích cực hóa người học 17

1.4.5 Các biện pháp tích cực hóa học tập 18

1.4.6 Quan điểm dạy học định hướng hoạt động 19

1.5 CÁC PPDH THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC 20

1.5.1 Phương pháp khám phá có hướng dẫn (Vấn đáp tìm tòi hay đàm thoại Ơxrixtic) 20

1.5.2 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 21

1.5.3 Phương pháp dạy học Algorith hóa 23

1.5.4 Phương pháp thảo luận 24

1.5.5 Dạy học hợp tác 26

1.5.6 Dạy học chương trình hóa 27

1.5.7 Phương pháp dạy thực hành 28

1.5.7 Phương pháp “Học dựa trên dự án” (Project Base Learning - PBL) hay dạy học theo dự án 31

1.6 Sơ đồ tư duy “MIND MAP” 34

1.6.1 Cơ sở khoa học 34

1.6.2 Bản chất 35

CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU 36

2.1 Giới thiệu sơ lược về trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu: 36

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu 36

2.1.2 Cơ cấu và bộ máy tổ chức trường Cao Đẳng Nghề Bạc Liêu : 38

2.1.3 Đội ngũ GV, nhân viên: 39

2.1.4 Cơ sở vật chất: 40

2.1.5 Tài chính: 41

2.2 Giới thiệu chương trình mô đun Tiện cơ bản: 41

2.2.1 Vị trí mô đun trong chương trình đào tạo 41

2.2.2 Mục tiêu mô đun Tiện cơ bản 41

2.2.3 Nội dung đào tạo mô đun Tiện cơ bản 42 2.3 Thực trạng việc giảng dạy mô đun Tiện cơ bản tại trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu

Chuyên đề 2

2.3.1 Cơ sở vật chất, trang thiết bị 42

2.3.2 Đội ngũ giáo viên giảng viên 42

2.3.3 Phương pháp, phương tiện dạy học 42

2.3.4 Tình hình học tập của học sinh 42

2.3.5 Kiểm tra đánh giá kết quả của học sinh 42

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ BẠC LIÊU 43

3.1 Cơ sở đề xuất tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học 43

3.1.1 Đảm bảo mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học 43

3.1.2 Phát triển toàn diện và pháp huy khả năng sáng tạo cho học sinh 43

3.1.3 Đảm bảo tính khoa học và tính sư phạm 43

3.2 Đề xuất quy trình tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học mô đun Tiện cơ bản tại trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu 43

3.3 Thiết kế bài giảng mô đun Tiện cơ bản theo hướng tích cực hóa người học tại trường Cao đẳng nghề Bạc Liêu 43

Kết luận 43

CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 44

4.1 Mục đích và đối tượng thực nghiệm 44

4.2 Nội dung thực nghiệm 44

4.3 Tổ chức thực nghiệm 44

4.4 Xử lý số liệu và đánh giá kết quả thực nghiệm 44

4.4.1 Phân tích, đánh giá tác động của việc đổi mới tổ chức dạy học đến kết quả học tập 44

4.4.2 Phân tích, đánh giá tác động của việc đổi mới tổ chức dạy học từ người học và giáo viên dự giờ 44

4.4.3 Kết quả kiểm nghiệm đánh giá 44

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 45

1 Dự kiến hướng phát triển đề tài 45