Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa môn công nghệ 11 tại trường THPT bến cát

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT BẾN CÁT... - Đó là những lý lo mà người nghiên cứu lựa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

TÍCH CỰC HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11

TẠI TRƯỜNG THPT BẾN CÁT

S KC 0 0 3 8 0 6

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA

MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG

THPT BẾN CÁT

i

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

- Địa chỉ: 8/17 Bình Phước A,Phường Bình Chuẩn, TX Thuận An, Bình Dương

- Email: hongtham.bo@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

- Nơi học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật TP.HCM

- Ngành học: Kỹ thuật công nghiệp

- Tên đồ án: “ Biên soạn tài liệu tư vấn Hướng nghiệp dành cho học sinh phổ thông trung học ở tỉnh Bình Dương”

- Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Phương Hoa

III QÚA TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN SAU KHI TỐT NGHIỆP

ĐẠI HỌC

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2012

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

BỒ THỊ HỒNG THẮM

iii

LỜI CẢM ƠN

- Luận văn này được thực hiện vào tháng 2-2012 và hoàn chỉnh vào tháng 8-2012 tại trường khoa Sư phạm kỹ thuật của Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM và trường THPT Bến cát, Bình Dương Trong suốt quá trình thực hiện luận văn này tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ, động viên của Quý Thầy, Quý

Cô, gia đình và bạn bè Chính những lời động viên, giúp đỡ đó đã cho tôi nguồn động lực để thực hiện luận văn của mình

- Tác giả luận văn xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Giáo viên hướng dẫn Thầy: TS LƯU ĐỨC TIẾN, người đã luôn đồng hành, tận tình giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện luận văn

- Tôi cũng xin gởi lời cảm ơn sâu sắc đến:

 Ban giám hiệu, cùng các Thầy, Cô khoa Sư phạm kỹ thuật, phòng quản

 Ban giám hiệu, cùng các Thầy, Cô trong tổ bộ môn Lý - KTCN của trường THPT Bến Cát

Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn!

TP.HCM, ngày ….tháng… năm

Người nghiên cứu

Bồ Thị Hồng Thắm

iv

TÓM TẮT LUẬN VĂN

- Trong thời đại ngày nay khoa học công nghệ ngày càng phát triển, trong bối cảnh đó quốc gia nào cũng muốn tập trung đầu tư vào nguồn nhân lực để phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước Để đào tạo được nguồn nhân lực ngày càng có chất lượng thì phụ thuộc vào nền giáo dục, chính vì vậy giáo dục được xem là “quốc sách” hàng đầu của mỗi quốc gia

- Để đào tạo được một nguồn nhân lực chất lượng, đáp ứng được yêu cầu của thị trường thì phụ thuộc vào nhiều yếu tố, mà trong đó quan trọng nhất là phương pháp giảng dạy của giáo viên Giáo viên có làm cho người học say mê, hứng thú, tích cực trong hoạt động nhận thức để góp phần hoàn thiện bản thân đáp ứng nhu cầu xã hội hay không là tùy thuộc vào phương pháp, cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của giáo viên

- Công nghệ là một môn học tạo nền tảng cơ bản về các lĩnh vực liên quan đến cuộc sống, góp phần quan trọng trong việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh bậc phổ thông trung học Việc lựa chọn nghề nghiệp là một công việc hết sức quan trọng vì bởi nghề nghiệp gắn liền với mỗi con người suốt cuộc đời của họ, nếu không lựa chọn đúng đắn có thể dẫn đến lãng phí thời gian, vật chất và cả công sức của mỗi người Chính vì tầm quan trọng của nó nên người nghiên cứu chọn môn học này để nghiên cứu và tìm hiểu

- Đó là những lý lo mà người nghiên cứu lựa chọn đề tài: “ Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT Bến Cát” để tìm hiểu

- Nội dung chính của luận văn bao gồm những phần chính sau đây:

v

Chương 3: Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT Bến Cát

Phần kết luận- kiến nghị

- Mô tả quá trình thực hiện – Kết quả đạt được

Dựa trên cơ sở lý luận, cơ sở khảo sát thực tế người nghiên cứu đã lựa chọn một số kỹ thuật dạy học tích cực, phù hợp với nội dung môn học và triển khai hai

kỹ thuật dạy học, đó là kỹ thuật “ mảnh ghép” và kỹ thuật “ khăn phủ bàn” vào tổ chức thực nghiệm thông qua bốn lần thực nghiệm nhằm đánh giá hiệu quả, tính phù hợp của các kỹ thuật dạy học tích cực này đối với chất lượng dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT Bến Cát

Kết quả thu được rất khả quan vì làm tăng tỉ lệ học sinh khá giỏi và giảm tỉ lệ học sinh trung bình và dưới trung bình Bên cạnh đó, thông qua việc tổ chức dạy học theo kỹ thuật “mảnh ghép” và kỹ thuật “khăn phủ bàn” đã làm tăng tính tích cực, hứng thú học tập của học sinh Chứng tỏ rằng kỹ thuật dạy học mà người nghiên cứu đã lực chọn mang lại hiệu quả cao hơn phương pháp dạy học truyền thống Thái độ học tập của học sinh được cải thiện theo hướng tích cực, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn học tại trường THPT Bến Cát

vi

ABSTRACT

In this era, science and technology increasingly developed In that context, every country focused on investment in human resources to serve development of the country To train the quality human resources depend on education So, education is considered “national policy” of each country

To trained the human resources quality and satisfy the requirement society depend on many factors, in which the most important is the teacher’s methods The students have to be fond-of, interest, and positive cognitive activity to contribute to perfecting ourselves to demand satisfy social depend on teacher’s methods, the organization active awareness of teachers

Technology is the subject make basic background about many fields, which concerned with life It is important subject to help students oriented an occupation for themselves Choosing a career is important task because the career attached to every human being throughout their life Because of unless choose right can lead to wasted time, wealth, and strength of each person

That is the reason why researcher choice the topic: “To set up to organize teaching by active-oriented for technology 11 subject at Ben Cat high school” The content topic is deployed on three main parts:

Preface

Content: this part included three main chapters

+ Chapter 1: Research and analyze the theoretics of set up to organize

teaching by active-oriented learning

+ Chapter 2: Survey the actual situation of set up to organize teaching and

learning the technology subject at some high school in Binh Duong

+ Chapter 3: Suggest the solutions and experiment pedagogical

Conclusion – Recommendation

vii

Description process- Result

Basic on the theoretics and the the actual situation, the author has suggested some of teaching positive technique, which gets along with the subject content Relay on that foundation, the author deeply researched two technique, that is the jigsaw technique and coverlet technique Then, the author organized experiments four times to check value effect and get along with of positive technique with teaching quality of technology 11 subject at Ben Cat high school

The results very positive with the higher rate of good and fairly students while the average and weak students were fewer In the other hand, Set up to organize following jigsaw technique and coverlet technique accelerated students to practicipate actively and interested in learning It was proven that the teaching technique is better than the traditionally method The students’s attitude were improved toward actively in learning to gain better results that contribute to rasing

teaching quality at the Ben Cat high school in Binh Duong

viii

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

3 ĐỐI TƯỢNG - KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 4

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4

8 Ý NGHĨA ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI 5

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HỌC SINH 6

1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Việt nam 7

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 9

1.2.1 Tổ chức dạy học 9

1.2.2 Hình thức tổ chức dạy học 10

1.2.3 Tính tích cực 10

1.2.4 Tích cực hóa học sinh 11

1.2.5 Phương pháp dạy học 12

1.2.6 Phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa học sinh 13

1.2.7 Kỹ thuật dạy học 13

ix

1.3 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 14

1.3.1 Đặc điểm cơ bản của phương pháp dạy học 14

1.3.2 Cấu trúc của phương pháp dạy học 14

1.3.3 Phân loại hệ thống các phương pháp dạy học 15

1.3.3.1 Căn cứ vào mục đích của lý luận dạy học 16

1.3.3.2 Căn cứ vào nguồn kiến thức và tính đặc trưng của sự tri giác thông tin 16

1.3.3.3 Căn cứ vào đặc trưng hoạt động nhận thức của học sinh 16

1.3.3.4 Căn cứ vào mức độ tích cực sáng tạo của học sinh 16

1.3.3.5 Phân loại theo mặt trong và mặt ngoài: 17

1.3.4 Quan điểm dạy học – Phương pháp dạy học – kỹ thuật dạy học 18

1.4 HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HỌC 20

1.4.1 Hình thức tổ chức dạy 20

1.4.2 Hình thức tổ chức học 21

1.4.2.1 Dạy học toàn lớp – trực diện 21

1.4.2.2 Dạy học cá nhân – chuyên biệt hóa 21

1.4.2.3 Dạy học theo nhóm 21

1.5 DẠY HỌC TÍCH CỰC 24

1.5.1 Đặc điểm và đặc trưng của dạy học tích cực 24

1.5.1.1 Đặc điểm của dạy học tích cực 24

1.5.1.2 Đặc trưng của dạy học tích cực 25

1.5.2 Sự khác biệt giữa phương pháp dạy học truyền thống và dạy học tích cực 26 1.5.3 Các kỹ thuật dạy học tích cực hóa người học 29

1.5.3.1 Động não 29

1.5.3.2 Kỹ thuật “ XYZ” 30

1.5.3.3 Kỹ thuật “3 lần 3” 30

1.5.3.4 Lược đồ tư duy 31

1.5.3.5 Kỹ thuật mảnh ghép 33

1.5.3.6 Kỹ thuật “KWL” 36

x

1.5.3.7 Kỹ thuật khăn phủ bàn 38

1.5.4 Vai trò của giáo viên trong dạy học tích cực 40

1.5.5 Điều kiện áp dụng phương pháp dạy học phát huy tính tích cực 41

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 43

CHƯƠNG 2 :THỰC TRẠNG VIỆC DẠY VÀ HỌC MÔN CÔNG NGHỆ TẠI TRƯỜNG THPT BẾN CÁT 44

2.1 TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG THPT BẾN CÁT 44

2.2 GIỚI THIỆU VỀ MÔN CÔNG NGHỆ 45

2.2.1 Mục tiêu của môn Công Nghệ 11 45

2.2.2 Vị trí của môn Công nghệ 46

2.2.3 Đặc điểm môn Công Nghệ 11 46

2.3 CHƯƠNG TRÌNH MÔN CÔNG NGHỆ 11 Ở TRƯỜNG THPT BẾN CÁT 47 2.3.1 Nội dung môn Công nghệ 11 47

2.3.2 Hình thức tổ chức 48

2.4 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT BẾN CÁT 48

2.4.1 Mục tiêu khảo sát 48

2.4.2 Nội dung khảo sát 48

2.4.3 Chọn mẫu khảo sát 48

2.4.4 Phương pháp và thời gian khảo sát 49

2.4.5 Thực trạng tổ chức dạy học môn công nghệ tại trường 49

2.4.5.1 Thực trạng hoạt động dạy môn CN11 49

2.4.5.2 Thực trạng hoạt động học môn CN11 58

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 73

CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT BẾN CÁT 74

3.1 NHỮNG CƠ SỞ ĐỂ LỰA CHỌN CÁC PPDH TÍCH CỰC HÓA 74

3.2 TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA MÔN CN11 75

3.2.1 Mục tiêu dạy học môn học theo hướng tích cực hóa 75

xi

3.2.1.1 Mục tiêu chung 75

3.2.1.2 Mục tiêu cụ thể 76

3.2.2 Cơ cấu nội dung môn học theo hướng tích cực hóa 77

3.2.3 Xây dựng kế hoạch dạy học theo hướng tích cực hóa 81

3.2.3.1 Quy trình thực hiện theo kỹ thuật mảnh ghép 81

3.2.3.2 Quy trình thực hiện theo kỹ thuật khăn phủ bàn 83

3.2.3.3 Thiết kế kịch bản thực hiện theo hướng tích cực hóa 84

3.2.3.4 Thiết kế giáo án 87

Giáo án bài 23: Cơ cấu trục khủy thanh truyền 89

Phiếu học tập bài 23 98

Giáo án bài 29: Hệ thống đánh lửa 100

3.3 THỰC NGHIỆM:ỨNG DỤNG KỸ THUẬT MẢNH GHÉP VÀ KỸ THUẬT KHĂN PHỦ BÀN ĐỂ TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT BẾN CÁT 106

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 106

3.3.2 Nội dung thực nghiệm 106

3.3.3 Thời gian thực nghiệm 106

3.3.4 Đối tượng thực nghiệm 106

3.3.5 Tổ chức thực nghiệm 107

3.4 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 108

3.4.1 Kết quả định tính 108

3.4.1.1 Nhận xét đánh giá tiết dự giờ của GV 108

3.4.1.2 Tính tích cực trong thái độ học tập của học sinh 109

3.4.2 Kết quả định lượng: 117

3.4.2.1 Kết quả điểm số 118

3.4.2.2 Tỉ lệ xếp loại học sinh theo điểm số 125

3.4.2.3 Kiểm nghiệm Kiểm nghiệm Z 131

3.4.2.4 Kiểm nghiệm χ2 (Chi-square) 132

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 133

xii

PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 134

4.1 KẾT LUẬN 134

4.1.1 Tóm tắt 134

4.1.2 Những thành quả đạt được của đề tài 134

4.1.3 Hướng phát triển của đề tài 135

4.2 KIẾN NGHỊ 135

TÀI LIỆU THAM KHẢO 137

PHỤ LỤC 141

xiv

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ 2.7 Nhận xét của GV về mức độ sử dụng các biện pháp để

nâng cao hiệu quả giảng dạy

56

Biểu đồ 2.10 Nhận xét của HS về nguyên nhân tác động trực tiếp đến

Biểu đồ 2.16 Nhận xét của HS Hiệu quả của việc thảo luận nhóm trong

các buổi học

65

Biểu đồ 2.23 Nhận định của HS về điểm trung bình đạt đƣợc trong thời

xv

Bảng 2.11 Nhận xét của HS về nguyên nhân tác động trực tiếp đến

Bảng 2.19.1

xvii

nghiệm

Bảng 3.10 Tính tự giác học tập của HS thể hiện ờ khía cạnh chuẩn bị

bài học

113

Bảng 3.11 Tính tự giác của HS thể hiện ở khía cạnh tham khảo tài

Bảng 3.14 Bảng phân phối xác xuất điểm kiểm tra lần 1 của lớp tự

là cái đích mà tất cả các quốc gia đều nhắm tới Chính vì vậy Đảng và Nhà nước

ta luôn xem “giáo dục là quốc sách hàng đầu”

- Chiến lược phát triển giáo dục nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng được Đảng ta xác định trong các văn kiện Đại hội và đã được Bộ Giáo Dục - Đào tạo cụ thể hóa thành những chương trình, giải pháp và các cuộc vận động lớn, tiêu biểu như:

“…Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học công nghệ là

quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội, nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế,…” [9, 77]

Luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ghi rõ:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh…” [18, 44]

Mục tiêu chiến lược giáo dục 2009-2020, Đảng và nhà nước ta cũng đã xác

định: “Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện

2

theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, và hội nhập quốc tế, chất lượng giáo dục phải được nâng cao một cách toàn diện gồm:giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ và tin học, đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là năng lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức, đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời của mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập”[47,8]

- Trên đây chính là những phương hướng quan trọng chỉ đạo việc đào tạo thế

hệ trẻ, tiếp tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn Nhà trường phổ thông chịu trách nhiệm quan trọng cùng với xã hội hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ trong điều kiện hiện nay Ở Việt Nam, với nhu cầu phát triển hội nhập quốc tế, với nguy cơ tụt hậu trên con đường phát triển trong thế kỉ XXI đang đòi hỏi chúng ta phải cấp thiết phải đổi mới giáo dục, trong đó căn bản là đổi mới về phương pháp dạy học Người học có say mê hứng thú với nội dung bài học hay không là tùy thuộc vào phương pháp giảng dạy của giáo viên Từ đó chúng ta thấy được tầm quan trọng của phương pháp dạy học trong việc đào tạo con người năng động, sáng tạo, đó là những phẩm chất nhân cách mà xã hội hiện đại xem là điều kiện tồn tại của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia Vì vậy, tích cực hóa là vấn đề cốt lõi thuộc về mục tiêu của giáo dục hiện đại mà mỗi quốc gia đều hướng tới

- Hòa mình cùng với khí thế chung của cả nước thì tại trường THPT Bến Cát nói riêng, tình hình đổi mới phương pháp giảng dạy cũng được tổ chức thực hiện

ở tất cả các khối, lớp, các tổ bộ môn Tuy nhiên, việc đổi mới phương pháp giảng dạy còn mang nặng tính phong trào, hình thức, chất lượng chưa sâu (theo báo cáo tổng kết năm học 2010 - 2011 của trường THPT Bến Cát)

- Công Nghệ là một trong những môn học tạo nền tảng cơ bản cho người học liên quan đến những lĩnh vực của cuộc sống từ kinh tế đến kỹ thuật,…Là môn học nhằm định hướng cho học sinh phổ thông xác định được năng lực của bản thân, khả năng định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân Lựa chọn một nghề là một việc làm hết sức quan trọng, lựa chọn nghề phù hợp với bản thân lại càng