CHUYÊN đề SINH học cá THỂ và QUẦN THỂ

Các qui luật tác động của các nhân tố sinh thái - Các nhân tố sinh thái tác động tổ hợp lên sinh vật và sinh phản ứng tức thời tổ hợp tác động của nhân tố sinh thái - Các loài khác nhau

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

CHUYÊN ĐỀ: CÁ THỂ VÀ QUẦN THỂ SINH VẬT

A LÝ THUYẾT:

1 Cơ thể và môi trường

1.1 Môi trường và các nhân tố sinh thái

-Nhân tố sinh thái (NTST) là những nhân tố môi trường có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới đời

sống sinh vật Có hai nhóm NTST cơ bản :

+ Nhân tố vô sinh (nhân tố không phụ thuộc mật độ cá thể của quần thể): các nhân tố vật lí, hóa học của

môi trường (Ánh sáng, t0, độ ẩm, độ pH, không khí, gió, bão, mưa, thủy triều, …)

+ Nhân tố hữu sinh (nhân tố phụ thuộc mật độ): là mối quan hệ giữa sinh vật với các sinh vật khác trong

đó con người là nhân tố hữu sinh có ảnh hưởng lớn tới đời sống của nhiều sinh vật.

-Sự tác động qua lại giữa sinh vật và các nhân tố sinh thái qua nhiều thế hệ hình thành ở sinh vật

những đặc điểm thích nghi với các điều kiện khác nhau của môi trường về hình thái, giải phẫu, sinh lí

và tập tính hoạt động Đồng thời sinh vật cũng tác động trở lại môi trường, làm thay đổi tính chất

của các nhân tố sinh thái

1.2 Các qui luật tác động của các nhân tố sinh thái

- Các nhân tố sinh thái tác động tổ hợp lên sinh vật và sinh phản ứng tức thời tổ hợp tác động của nhân tố sinh thái

- Các loài khác nhau phản ứng khác nhau với tác động như nhau của một nhân tố sinh thái

- Các giai đoạn phát triển khác nhau phản ứng khác nhau với tác động như nhau của một nhân tố sinh thái

- Các nhân tố sinh thái khi tác động như lên cơ thể sinh vật có thể thúc đẩy lẫn nhau hoặc gây ảnh hưởng trái ngược nhau

1.2 Giới hạn sinh thái và ổ sinh thái

- Quy luật giới hạn sinh thái: Mỗi loài có một giới hạn chịu đựng đối với một nhân tố sinh thái nhất định,

trong giới hạn này sinh vật tồn tại và phát triển Ngoài giới hạn sinh thái, sinh vật không thể tồn tại được

Ví dụ: Cá rô phi ở Việt Nam

+ Giới hạn sinh thái từ 5,6oC – 42oC

+ Điểm giới hạn dưới 5,6oC, điểm giới hạn trên 42oC, điểm cực thuận 30oC

+ Giới hạn chịu đựng 5,6oC – 20oC; 35oC – 42oC

- Nơi ở là địa điểm cư trú của các loài.

- Ổ sinh thái của một loài là một “không gian sinh thái” mà ở đó tất cả các nhân tố sinh thái của môi trường

nằm trong giới hạn sinh thái cho phép loài đó tồn tại và phát triển lâu dài

- Sự phân li ổ sinh thái để giảm bớt sự cạnh tranh giữa các loài, trong cùng một không gian có thể phân bố nhiều loài khác nhau, các loài cùng ổ sinh thái cạnh tranh khốc liệt

VD: Trên cùng một cây: sẻ lấp lò ăn sâu mặt đất, chim gõ kiến ăn kiến ở thân cây, chim đớp ruồi ăn ruồi ở tán cây, chim sẻ đầu đỏ ăn trái ở ngọn cây Tất cả cùng cư trú ở cùng một cây

1.3 Sự thích nghi của sinh vật với môi trường sống

1.3.1 Sự thích nghi của sinh vật với ánh sáng :

1.3.1.1 Ánh sáng được coi là nhân tố sinh thái vừa có tác dụng giới hạn, vừa có tác dụng điều chỉnh các nhân tố khác, Ánh sáng trắng là nguồn năng lượng của cây xanh và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống

động vật

-Liên quan đến ánh sáng, động vật được chia thành 2 nhóm: nhóm ưa hoạt động ban ngày và nhóm

ưa hoạt động ban đêm.

-Thực vật thích nghi với điều kiện chiếu sáng của môi trường Người ta chia thực vật thành các nhóm :

* Thực vật ưa sáng, có các đặc điểm :

+ Thân cây nếu mọc riêng lẻ thường thấp, phân cành nhiều, tán rộng ; cây mọc ở nơi nhiều cây thân cây cao, mọc thẳng, cành tập trung phần ngọn, lá và cành phía dưới sớm rụng

+ Lá nhỏ, tầng cutin dày, màu nhạt, phiến lá dày, mô giậu phát triển, lá thường xếp xiên góc

+ Lục lạp có kích thước nhỏ

+ Cây ưa sáng có cường độ quang hợp và hô hấp cao dưới ánh sáng mạnh

* Thực vật ưa bóng có các đặc điểm :

+ Thân cây nhỏ ở dưới tán các cây khác

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

+ Lá to, tầng cutin mỏng, màu đậm, phiến lá mỏng, mô giậu kém phát triển, lá thường xếp xen kẽ nhau và nằm ngang so với mặt đất

+ Lục lạp có kích thước lớn

+ Cây ưa bóng có cường độ quang hợp và hô hấp cao dưới ánh sáng yếu

* Thực vật chịu bóng : Mang những đặc điểm trung gian giữa hai nhóm trên.

* Để có thể các nhóm sinh vật có thể cùng sinh sống trong một không gian các loài thực vật thường có

sự phân tầng

VD: Sự phân tầng ở rừng mưa nhiệt đới: tầng thảm xanh, tầng dưới tán rừng, tầng tán rừng, tầng vượt tán

1.3.1.2 Sự thích nghi của động vật

Được chia thành hai nhóm chính

- Những loài hoạt động ban ngày: thị giác phát triển và thân có nhiều màu sắc sặc sỡ để nhận biết đồng loại,

để ngụy trang hay dọa nạt Một số loài Ong, chim sử dụng ánh sáng mặt trời để định hương trong không gian

VD: Ong, thằn lằn, nhiều loài chim, thú

- Những loài ưa hoạt động ban đêm: thân màu sẫm, mắt có thể rất tinh (cú mèo) hoặc nhỏ lại (lươn), phát triển xúc giác

1.3.1.3 Nhịp sinh học

- Khái niệm: Những biến đổi sinh lí-sinh thái ở từng loài trùng khớp với những biến đổi của qui luật tự

nhiên, tạo cho sinh vật hoạt động như những nhịp điệu chuẩn xác như những chiếc đồng hồ sinh học

VD: Lá đậu rủ xuống vào ban đêm, hướng lên vào ban ngày, ruồi nhà thoát khỏi nhộng vào buổi sáng

1.3.2 Sự thích nghi của sinh vật với nhiệt độ :

-Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của sinh vật hoặc ảnh hưởng gián tiếp thông qua các yếu tố khác

như lượng mưa, độ ẩm, gió,…và sinh vật có những biến đổi về hình thái, và các tập tính sinh thái để thích nghi với sự biến đổi nhiệt độ của môi trường

-Theo sự thích nghi của sinh vật với nhiệt độ môi trường người ta chia làm hai nhóm :

+ Nhóm sinh vật biến nhiệt : Thân nhiệt biến đổi theo sự biến đổi nhiệt độ của môi trường (các loài: Vi sinh vật, thực vật, ĐVKXS, lưỡng cư, bò sát).

Ở động vật biến nhiệt, nhiệt được tích lũy trong một giai đoạn phát triển hay cả đời sống gần như một hằng số

và tuần theo công thức

T = (x – k)n

T: tổng nhiệt hữu hiệu ngày

x: nhiệt độ môi trường

k: nhiệt độ ngưỡng của sự phát triển (nhiệt độ thềm)

n: số ngày để hoàn thành một giai đoạn phát triển hay cả đời sống sinh vật

+ Nhóm sinh vật hằng nhiệt : Thân nhiệt ổn định, độc lập với sự biến đổi của nhiệt độ môi trường(Chim và thú) -Ở động vật hằng nhiệt để thích nghi với sự biến đổi nhiệt độ môi trường, sinh vật đã có những biến đổi về hình thái, cấu tạo cơ thể theo các quy tắc:

+ Quy tắc về kích thước cơ thể(quy tắc Becman):

“ Động vật hằng nhiệt sống ở vùng ôn đới (khí hậu lạnh) thì kích thước cơ thể lớn hơn so với động vật cùng loài hay loài có quan hệ họ hàng gần nhau sống ở vùng nhiệt đới ấm áp ”

+ Quy tắc về diện tích bề mặt cơ thể(quy tắc Anlen):

“Động vật hằng nhiệt sống ở vùng ôn đới có tai, đuôi và các chi thường bé hơn tai, đuôi, chi của động vật ở vùng nóng”.

2 Quần thể sinh vật

2.1 Khái niệm:

Quần thể là tập hợp các cá thể trong cùng một loài, sống trong một khoảng không gian xác định, vào một thời điểm nhất định, có khả năng sinh sản và tạo thành thế hệ mới

2.2 Các mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể

Khái niệm Là mối quan hệ giữa các cá thể cùng Là mối quan hệ xảy ra khi mật độ cá thể của QT

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

loài hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt động sống như lấy thức ăn, chống lại kẻ thù, sinh sản

tăng lên quá cao, nguồn sống của của môi trường không đủ cung cấp cho mọi cá thể trong quần thể

→ các cá thể tranh giành nhau thức ăn, nơi ở, ánh

sáng và các nguồn sống khác ; các con đực tranh giành con cái

Vai trò

Đảm bảo cho quần thể tồn tại ổn định, khai thác tối ưu nguồn sống của môi trường, làm tăng khả năng sống sót và

sinh sản của cá thể (hiệu quả nhóm).

Làm cho số lượng và phân bố của cá thể trong quần thể được duy trì ở mức phù hợp với nguồn sống và không gian sống, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của quần thể

Ví dụ Hiện tượng sống theo nhóm giúp thực

vật tăng khả năng chống chịu với bất lợi của môi trường

Cạnh tranh dành ánh sáng, chất dinh dưỡng ở thực vật cùng loài

2.3 Các đặc trưng cơ bản của quần thể

2.3.1 Kích thước và mật độ cá thể của quần thể.

* Kích thước quần thể:

a Kích thước

- Kích thước quần thể là tổng số cá thể hoặc sản lượng hay tổng năng lượng của các cá thể trong quần thể

đó .-Kích thước quần thể có 2 cực trị:

+ Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất mà quần thể phải có, đủ đảm bảo cho quần thể cá khả năng duy trì nòi giống

+ Kích thước tối đa là số lượng cá thể nhiều nhất mà quần thể có thể đạt được, cân bằng với sức của môi trường

b.Mật độ:

- Mật độ quần thể chính là kích thước quần thể được tính trên đơn vị diện tích hay thể tích.

c Các nhân tố gây ra sự biến động kích thứoc quần thể:

- Mức sinh sản : Là số cá thể mới do qthể sinh ra trong một khoảng thời gian nhất định

- Mức tử vong : số cá thể của qthể bị chết trong một khoảng thời gian nhất định

- Mức nhập cư: Số cá thế từ các qthể khác chuyển đến

- Mức di cư : Một bộ phận cá thể rời khỏi qthể để đến một quần thể khác sống

* Mức sống sót (Ss): là số cá thể còn sống đến một thời điểm nhất định

CT : Ss = 1 – D

Trong đó: 1 là một đơn vị; D: mức tử vong(D<1)

- Mỗi nhóm sinh vật có dạng đường cong sống khác nhau, các loài đều có xu hướng nâng cao mức sống sót bằng nhiều cách khác nhau

2.3.2 Sự tăng trưởng kích thước quần thể:

a Tăng trưởng kích thước quần thể trong điều kiện môi trường lý tưởng ( không bị giới hạn)

- Môi trường lý tưởng thì mức sinh sản của quần thể là tối đa, còn mức tử vong là tối thiểu

+ Số lượng tăng nhanh theo hàm mũ với đường cong đặc trưng hình chữ J

t

N

∆

∆

= (b-d).N hay t

N

∆

∆ = r.N

Trong đó: N: mức tăng trưởng, N: số lượng của QT

∆t: khoảng thời giai r: hệ số hay tốc độ tăng trưởng

b Tăng trưởng kích thước quần thể trong điều kiện môi trường bị giới hạn.

- Ở hầu hết các loài có kích thước lớn sự tăng trưởng số lượng chỉ đạt đến giới hạn cân bằng với sức chịu đựng của môi trường

- Biểu thức :

t

N

∆

∆









 −

K

N K

rN

K: số lượng tố đa mà QT có thể đạt được cân bằng với sức chịu đựnh của môi trường

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

- Đường cong có dạng S

2.3.3 Sự phân bố cá thể: Có 3 kiểu phân bố cá thể trong quần thể.

- Phân bố đều : ít gặp trong tự nhiên, chỉ xuất hiện trong môi trường đồng nhất, các cá thể có tính lãnh thổ

cao

Vd: Chim cánh cụt, dã tràng.

- Phân bố ngẫu nhiên: ít gặp, xuất hiện trong môi trường đồng nhất nhưng các cá thể không có tính lãnh thổ

và cũng không sống tụ họp

Ví dụ : cây gỗ trong rừng nhiệt đới

- Phân bố theo nhóm: phổ biến, gặp trong môi trường không đồng nhất, sống tụ họp với nhau.

Ví dụ : nhóm các cây bụi

2.3.4 Tỉ lệ giới tính:

-Tỉ lệ giữa số cá thể đực và cái trong quần thể

-Tỉ lệ giới tính thay đổi và chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố (điều kiện sống của môi trường, đặc điểm sinh sản, sinh lí và tập tính của sinh vật )

2.3.5 Nhóm tuổi:

-Quần thể có cấu trúc tuổi đặc trưng nhưng thành phần nhóm tuổi thay đổi theo loài và điều kiện sống -Ở đa số các quần thể, cấu trúc tuổi được chia làm 3 nhóm:

nhóm tuổi trước sinh sản, nhóm tuổi đang sinh sản,

nhóm tuổi sau sinh sản Người ta còn phân chia cấu trúc

tuổi thành: tuổi sinh lí (thời gian sống có thể đạt tới của

một cá thể), tuổi sinh thái ( thời gian sống thực tế của cá

thể), tuổi quần thể ( tuổi bình quân của các cá thể trong

quần thể)

2.3.6 Kích thước quần thể:

-Kích thước quần thể : Số lượng cá thể (hoặc sản lượng hay năng lượng) của quần thể Có hai trị số

kích thước quần thể :

+ Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất mà quần thể cần để duy trì và phát triển.

+ Kích thước tối đa là giới hạn cuối cùng về số lượng mà quần thể có thể đạt được, phù hợp với khả

năng cung cấp nguồn sống của môi trường

-Kích thước quần thể phụ thuộc vào sức sinh sản, mức độ tử vong, sự phát tán cá thể (xuất cư, nhập

cư) của quần thể sinh vật

-Tăng trưởng của quần thể sinh vật

+ Tăng trưởng kích thước quần thể trong điều kiện môi trường không bị giới hạn (điều kiện môi

trường hoàn toàn thuận lợi) : Quần thể có tiềm năng sinh học cao tăng trưởng theo tiềm năng sinh học (đường cong tăng trưởng hình chữ J)

+ Tăng trưởng kích thước quần thể trong điều kiện môi trường bị giới hạn (điều kiện môi trường

hoàn toàn thuận lợi) : Quần thể tăng tăng trưởng giảm (đường cong tăng trưởng hình chữ S)

-Tăng trưởng của quần thể người:

+ Dân số thế giới tăng liên tục trong suốt quá trình phát triển lịch sử

+ Dân số tăng nhanh là nguyên nhân làm chất lượng môi trường giảm sút

2.4 Biến động số lượng và sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

2.4.1 Khái niệm và các dạng:

-Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự tăng hay giảm số lượng cá thể của quần thể.

-Số lượng cá thể của quần thể có thể bị biến động theo chu kì hoặc không theo chu kì

+ Biến động số lượng cá thể của quần thể theo chu kì(chu kì ngày đêm, chu kì mùa, chu kì tuần trăng,

chu kì nhiều năm) là biến động xảy ra do những thay đổi có tính chu kì của môi trường

Ví dụ : dòng hải lưu Ninô chảy qua 7 năm/lần ở ven biển Peru → nhiệt độ tăng, nồng độ muối tăng→

sinh vật phù du chết nhiều→ môi trường ô nhiễm→cá cơm chết hàng loạt.

Kích thước Quần thể

Tử

Xuất cư Nhập cư

+ Biến động số lượng cá thể của quần thể không theo chu kì là biến động mà số lượng cá thể của quần

thể tăng hoặc giảm một cách đột ngột do những thay đổi bất thường của môi trường tự nhiên hay do hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người

2.4.2 Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể:

-Quần thể luôn có xu hướng tự điều chỉnh số lượng cá thể bằng cách làm giảm hoặc kích thích làm tăng

số lượng cá thể thông qua việc điều chỉnh sức sinh sản, tỉ lệ tử vong, xuất cư, nhập cư để cân bằng với

cá thể của quần thể

-Trạng thái cân bằng quần thể: là trạng thái số lượng cá thể của quần thể ổn định và phù hợp với khả

năng cung cấp nguồn sống của môi trường

B BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

Câu 1: Khái niệm môi trường nào sau đây là đúng?

A Môi trường là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất cả các nhân tố vô sinh và hữu sinh ở xung quanh sinh vật, có tác động trực tiếp, gián tiếp tới sinh vật

B Môi trường bao gồm tất cả các nhân tố ở xung quanh sinh vật, có tác động trực tiếp, gián tiếp tới sinh vật, làm ảnh hưởng tới sự tồn tại, sinh trưởng, phát triển và những hoạt động khác của sinh vật

C Môi trường là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất cả các nhân tố vô sinh xung quanh sinh vật

D Môi trường là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất cả các nhân tố hữu sinh ở xung quanh sinh

Câu 2: Có các loại môi trường phổ biến là:

A môi trường đất, môi trường nước, môi trường trên cạn, môi trường sinh vật

B môi trường đất, môi trường nước, môi trường trên cạn, môi trường bên trong

C môi trường đất, môi trường nước, môi trường trên cạn, môi trường ngoài

D môi trường đất, môi trường nước ngọt, môi trường nước mặn và môi trường trên cạn

Câu 3 Nơi ở của các loài là

A địa điểm cư trú của chúng B địa điểm sinh sản của chúng

C địa điểm thích nghi của chúng D địa điểm dinh dưỡng của chúng

Câu 4 Nhóm sinh vật nào dưới đây có nhiệt độ cơ thể không biến đổi theo nhiệt độ môi trường

Câu 5 Đối với mỗi nhân tố sinh thái thì khoảng thuận lợi (khoảng cực thuận) là khoảng giá trị của nhân tố sinh thái mà ở đó sinh vật

A phát triển thuận lợi nhất B có sức sống trung bình

C có sức sống giảm dần D chết hàng loạt

Câu 6 Trong rừng mưa nhiệt đới, những cây thân gỗ có chiều cao vượt lên tầng trên của tán rừng thuộc nhóm thực vật

A ưa bóng và chịu hạn B ưa sáng C ưa bóng D chịu nóng

Câu 7 Có các loại môi trường phổ biến là?

A Môi trường đất, môi trường nước, môi trường trên cạn, môi trường sinh vật

B Môi trường đất, môi trường nước, môi trường trên cạn, môi trường bên trong

C Môi trường đất, môi trường nước, môi trường trên cạn, môi trường ngoài

D Môi trường đất, môi trường nước ngọt, môi trường nước mặn và môi trường trên cạn

Câu 8 Có các loại nhân tố sinh thái nào?

A Nhân tố vô sinh, nhân tố hữu sinh, nhân tố sinh vật

B Nhân tố vô sinh, nhân tố hữu sinh, nhân tố con người

C Nhân tố vô sinh, nhân tố hữu sinh, nhân tố ngoại cảnh D Nhân tố vô sinh, nhân tố hữu sinh Câu 9 Con người là một nhân tố sinh thái đặc biệt Có thể xếp con người vào nhóm nhân tố nào sau đây?

Sinh

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

C Thuộc cả nhóm nhân tố hữu sinh và nhóm nhân tố vô sinh

D Nhóm nhân tố vô sinh và nhóm nhân tố hữu sinh

Câu 10: Trong tự nhiên, nhân tố sinh thái tác động đến sinh vật

A một cách độc lập với tác động của các nhân tố sinh thái khác

B trong mối quan hệ với tác động của các nhân tố sinh thái khác

C trong mối quan hệ với tác động của các nhân tố vô sinh

D trong mối quan hệ với tác động của các nhân tố hữu sinh

Câu 11 Càng lên phía Bắc, kích thước các phần thò ra ngoài cơ thể của động vật càng thu nhỏ lại (tai, chi, đuôi, mỏ…) Ví dụ: tai thỏ Châu Âu và Liên Xô cũ, ngắn hơn tai thỏ Châu Phi Hiện tượng trên phản ánh ảnh hưởng của nhân tố sinh thái nào lên cơ thể sống của sinh vật?

A Kẻ thù B Ánh sáng C Nhiệt độ D Thức ăn

Câu 12 Trong các nhân tố vô sinh tác động lên đời sống của sinh vật, nhân tố có vai trò cơ bản là:

A ánh sáng B nhiệt độ C độ ẩm D gió

Câu 13 Chọn câu sai trong các câu sau:

A Nhân tố sinh thái là tất cả các yếu tố của môi trường tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới sinh vật

B Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định

C Sinh vật không phải là yếu tố sinh thái

D Các nhân tố sinh thái được chia thành 2 nhóm là nhóm nhân tố vô sinh và nhóm nhân tố hữu sinh Câu 14 Cá chép có giới hạn chịu đựng đối với nhiệt độ tương ứng là: +20C đến 440C Cá rô phi có giới hạn chịu đựng đối với nhiệt độ tương ứng là: +5,60C đến +420C Dựa vào các số liệu trên, hãy cho biết nhận định nào sau đây về sự phân bố của hai loài cá trên là đúng?

A Cá chép có vùng phân bố rộng hơn cá rô phi vì có giới hạn chịu nhiệt rộng hơn

B Cá chép có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn dưới thấp hơn

C Cá rô phi có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn dưới cao hơn

D Cá rô phi có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn chịu nhiệt hẹp hơn

Câu 15 Tập hợp những sinh vật nào dưới đây được xem là một quần thể giao phối?

A Những con mối sống trong một tổ mối ở chân đê

B Những con gà trống và gà mái nhốt ở một góc chợ

C Những con ong thợ lấy mật ở một vườn hoa D Những con cá sống trong một cái hồ Câu 16 Tập hợp sinh vật nào sau đây không phải là quần thể?

A Tập hợp cây thông trong một rừng thông ở Đà Lạt B Tập hợp cây cọ ở trên quả đồi Phú Thọ

C Tập hợp cây cỏ trên một đồng cỏ D Tập hợp cá chép sinh sống ở Hồ Tây Câu 17: Ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái tới sinh vật như thế nào?

A Thay đổi theo từng môi trường và không thay đổi theo thời gian

B Không thay đổi theo từng môi trường và thay đổi theo thời gian

C Không thay đổi theo từng môi trường và thời gian

D Thay đổi theo từng môi trường và thời gian

Câu 18 Một số loài cây cùng loài sống gần nhau có hiện tượng rễ của chúng nối với nhau Hiện tượng này thể hiện ở mối quan hệ

A cạnh tranh cùng loài B hỗ trợ khác loài C cộng sinh D hỗ trợ cùng loài

Câu 19 Tập hợp những quần thể nào sau đây là quần thể sinh vật?

A Những cây cỏ sống trên đồng cỏ Ba Vì B Những con cá sống trong Hồ Tây

C Những con tê giác một sừng sống trong Vườn Quốc Gia Cát Tiên

D Những con chim sống trong rừng Cúc Phương

Câu 20: Giới hạn sinh thái là gì?

A Là giới hạn chịu đựng của sinh vật đối với nhiều nhân tố sinh thái của môi trường Nằm ngoài giới hạn sinh thái, sinh vật không thể tồn tại được

B Là giới hạn chịu đựng của sinh vật đối với một hoặc một số nhân tố sinh thái của môi trường; nằm ngoài giới hạn sinh thái, sinh vật không thể tồn tại được

C Là khoảng giá trị xác định của một nhân tố sinh thái mà trong khoảng đó sinh vật có thể tồn tại và phát triển theo thời gian

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

D Là giới hạn chịu đựng của sinh vật đối với một số nhân tố sinh thái của môi trường; nằm ngoài giới hạn sinh thái, sinh vật không thể tồn tại được

Câu 21: Khoảng thuận lợi là khoảng các nhân tố sinh thái

A ở đó sinh vật sinh sản tốt nhất

B ở mức phù hợp nhất để sinh vật thực hiện chức năng sống tốt nhất

C giúp sinh vật chống chịu tốt nhất với môi trường

D ở đó sinh vật sinh trưởng, phát triển tốt nhất

Câu 22: Ổ sinh thái của một loài là

A một không gian sinh thái được hình thành bởi một giới hạn sinh thái mà ở đó nhân tố sinh thái quy định sự tồn tại và phát triển lâu dài của loài

B một không gian sinh thái được hình thành bởi tổ hợp các giới hạn sinh thái mà ở đó loài tồn tại và phát triển lâu dài

C một không gian sinh thái mà ở đó tất cả các nhân tố sinh thái của môi trường nằm trong giới hạn sinh thái cho phép loài đó tồn tại và phát triển

D một vùng địa lí mà ở đó tất cả các nhân tố sinh thái quy định sự tồn tại và phát triển lâu dài của loài Câu 23 Đối với mỗi nhân tố sinh thái thì khoảng thuận lợi (khoảng cực thuận) là khoảng giá trị của nhân tố sinh thái mà ở đó sinh vật

A phát triển thuận lợi nhất B có sức sống trung bình

C có sức sống giảm dần D chết hàng loạt

Câu 24 Cá rô phi nuôi ở Việt Nam có các giá trị giới hạn dưới và giới hạn trên về nhiệt độ lần lượt là 5,60C

và 420C Khoảng giá trị nhiệt độ từ 5,60C đến 420C được gọi là

A khoảng gây chết B khoảng thuận lợi C khoảng chống chịu D giới hạn sinh thái

Câu 25 Tập hợp sinh vật nào sau đây gọi là quần thể?

A Tập hợp cá sống trong Hồ Tây B Tập hợp cá Cóc sống trong Vườn Quốc Gia Tam Đảo

C Tập hợp cây thân leo trong rừng mưa nhiệt đới D Tập hợp cỏ dại trên một cánh đồng Câu 26 Sự cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể sinh vật có thể dẫn tới

A giảm kích thước quần thể xuống dưới mức tối thiểu B tăng kích thước quần thể tới mức tối đa

C duy trì số lượng cá thể trong quần thể ở mức độ phù hợp

D tiêu diệt lẫn nhau giữa các cá thể trong quần thể, làm cho quần thể bị diệt vong

Câu 27 Nếu mật độ của một quần thể sinh vật tăng quá mức tối đa thì

A sự cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể tăng lên

B sự cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể giảm xuống

C sự hỗ trợ giữa các cá thể trong quần thể tăng lên

D sự xuất cư của các cá thể trong quần thể giảm tới mức tối thiểu

Câu 28: Ánh sáng ảnh hưởng đến sinh vật như thế nào?

A Ảnh hưởng tới trao đổi chất và năng lượng, khả năng sinh trưởng, phát triển của sinh vật

B Ảnh hưởng rất lớn tới khả năng thoát hơi nước của sinh vật

C Giới hạn sự phân bố của sinh vật

D Ảnh hưởng tới khả năng quang hợp của thực vật và quan sát của động vật

Câu 29 Đặc điểm nào sau đây là không đúng với cây ưa sáng?

A Phiến lá mỏng, ít hoặc không có mô giậu, lá nằm ngang

B Lá cây có phiến dày, mô giậu phát triển, chịu được ánh sáng mạnh

C Mọc nơi quang đãng hoặc ở tầng trên của tán rừng

D Lá cây xếp nghiêng so với mặt đất, tránh được những tia nắng chiếu thẳng vào bề mặt lá

Câu 30 Đặc điểm nào dưới đây không có ở cây ưa sáng?

A Chịu được ánh sáng mạnh B Có phiến lá mỏng, ít hoặc không có mô giậu

C Lá xếp nghiêng D Mọc ở nơi quang đãng hoặc ở tầng trên của tán rừng

Câu 31 Đặc điểm nào dưới đây không có ở cây ưa bóng?

A Phiến lá dày, mô giậu phát triển B Mọc dưới bóng của cây khác

C Lá nằm ngang D Thu được nhiều tia sáng tán xạ

Câu 32 Đặc điểm nào sau đây là không đúng với cây ưa sáng?

A Phiến lá mỏng, ít hoặc không có mô giậu, lá nằm ngang

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

B Lá cây có phiến dày, mô giậu phát triển, chịu được ánh sáng mạnh

C Mọc nơi quang đãng hoặc ở tầng trên của tán rừng

D Lá cây xếp nghiêng so với mặt đất, tránh được những tia nắng chiếu thẳng vào bề mặt lá

Câu 33 Điều nào sau đây không đúng với vai trò của quan hệ hỗ trợ?

A Đảm bảo cho quần thể tồn tại ổn định B Khai thác tối ưu nguồn sống của môi trường

C Hiện tượng tự tỉa thưa D Làm tăng khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể Câu 34 Điều nào sau đây không đúng với vai trò của quan hệ cạnh tranh?

A Đảm bảo sự tăng số lượng không ngừng của quần thể

B Đảm bảo số lượng của các cá thể trong quần thể duy trì ở mức độ phù hợp

C Đảm bảo sự tồn tại và phát triển của quần thể

D Đảm bảo sự phân bố của các cá thể trong quần thể duy trì ở mức độ phù hợp

Câu 35 Đặc điểm thích hợp làm giảm mất nhiệt của cơ thể voi sống ở vùng ôn đới so với voi sống ở vùng nhiệt đới là

A có đôi tai dài và lớn B cơ thể có lớp mở dày bao bọc

C kích thước cơ thể nhỏ D ra mồ hôi

Câu 36: Một loài côn trùng có ngưỡng nhiệt phát triển ở 60C Loài có chu kì sống 45 ngày đêm ở nhiệt độ trung bình 140C

a Tổng nhiệt hữu hiệu cho một chu kỳ sống của loài là:

a 546 độ/ngày b 180 độ/ngàyc 360 độ/ngàyd 273 độ/ngày

b Số thế hệ trung bình của loài trong một năm là:

a 4 thế hệ b 8 thế hệ c 16 thế hệ d 10 thế hệ

c Ở thành phố A có nhiệt độ trung bình là 260C Số thế hệ của loài trong một năm là:

d Tại thành phố B, loài có số thế hệ trung bình trong một năm là 14 Nhiệt độ trung bình của thành phố B là:

a 15 – 160C b 18 – 190C c 20,5 – 210C d 19,5 – 200C

Câu 36: Tại thành phố Huế, nhiệt độ trung bình là 300C, một loài bọ cánh cứng có chu kì sống là 10 ngày đêm Còn ở thành phố Đà Lạt, nhiệt độ trung bình là 180C thì chu kì sống của loài này là 30 ngày đêm

a Ngưỡng nhiệt phát triển của loài là:

b Tổng nhiệt hữu hiệu cho một chu kì sống là:

a 1800C b 90 ngày đêm c 360 độ/ ngày d 180 độ/ ngày

c Số thế hệ trung bình của loài tại thành phố Huế trong một năm bằng bao nhiêu (cho rằng đây là năm nhuận)

a 40 thế hệ b 12 thế hệ c 18 thế hệ d 36 thế hệ

d Số thế hệ trung bình của loài tại thành phố Đà Lạt trong một năm bằng bao nhiêu?

a 12 thế hệ b 12,16 thế hệ c 36,5 thế hệ d 36 thế hệ

Câu 37 Ở động vật hằng nhiệt (đồng nhiệt) sống ở vùng ôn đới lạnh có

A các phần thò ra (tai, đuôi) to ra, còn kích thước cơ thể lớn hơn so với những loài tương tự sống ở vùng nhiệt đới

B các phần thò ra (tai, đuôi) nhỏ lại, còn kích thước cơ thể nhỏ hơn so với những loài tương tự sống ở vùng nhiệt đới

C các phần thò ra (tai, đuôi) nhỏ lại, còn kích thước cơ thể lại lớn hơn so với những loài tương tự sống ở vùng nhiệt đới

D các phần thò ra (tai, đuôi) to ra, còn kích thước cơ thể nhỏ hơn so với những loài tương tự sống ở vùng nhiệt đới

Câu 38 Con người là một nhân tố sinh thái đặc biệt Có thể xếp con người vào nhóm nhân tố nào sau đây?

A Nhóm nhân tố vô sinh B Nhóm nhân tố hữu sinh

C Thuộc cả nhóm nhân tố hữu sinh và nhóm nhân tố vô sinh

D Nhóm nhân tố vô sinh và nhóm nhân tố hữu sinh

Câu 39 Phát biểu nào sau đây là không đúng về nhân tố sinh thái?

A Nhân tố sinh thái là nhân tố vô sinh của môi trường, có hoặc không có tác động đến sinh vật

B Nhân tố sinh thái là tất cả những nhân tố của môi trường bao quanh sinh vật, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống sinh vật

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

C Nhân tố sinh thái là những nhân tố của môi trường, có tác động và chi phối đến đời sống của sinh vật

D Nhân tố sinh thái gồm nhóm các nhân tố vô sinh và nhóm các nhân tố hữu sinh

Câu 40 Trong tự nhiên, nhân tố sinh thái tác động đến sinh vật

A một cách độc lập với tác động của các nhân tố sinh thái khác

B trong mối quan hệ với tác động của các nhân tố sinh thái khác

C trong mối quan hệ với tác động của các nhân tố vô sinh

D trong mối quan hệ với tác động của các nhân tố hữu sinh

Câu 41 Càng lên phía Bắc, kích thước các phần thò ra ngoài cơ thể của động vật càng thu nhỏ lại (tai, chi, đuôi, mỏ…) Ví dụ: tai thỏ Châu Âu và Liên Xô cũ, ngắn hơn tai thỏ Châu Phi Hiện tượng trên phản ánh ảnh hưởng của nhân tố sinh thái nào lên cơ thể sống của sinh vật?

Câu 42 Trong các nhân tố vô sinh tác động lên đời sống của sinh vật, nhân tố có vai trò cơ bản là:

A Ánh sáng B Nhiệt độ C Độ ẩm D Gió

Câu 43 Đối với mỗi nhân tố sinh thái, các loài khác nhau

A có giới hạn sinh thái khác nhau B có giới hạn sinh thái giống nhau

C lúc thì có giới hạn sinh thái khác nhau, lúc thì có giới hạn sinh thái giống nhau

D Có phản ứng như nhau khi nhân tố sinh thái biến đổi

Câu 44 Chọn câu sai trong các câu sau:

A Nhân tố sinh thái là tất cả các yếu tố của môi trường tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới sinh vật

B Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định

C Sinh vật không phải là yếu tố sinh thái

D Các nhân tố sinh thái được chia thành 2 nhóm là nhóm nhân tố vô sinh và nhóm nhân tố hữu sinh Câu 45 Cá rô phi Việt Nam chịu lạnh đến 5,60C, dưới nhiệt độ này cá chết, chịu nóng đến 420C, trên nhiệt độ này cá cũng sẽ chết, các chức năng sống biểu hiện tốt nhất từ 200C đến 350C Từ 5,60C đến 420C được gọi là:

A Khoảng thuận lợi của loài B Giới hạn chịu đựng về nhân tố nhiệt độ

C Điểm gây chết giới hạn dưới D Điểm gây chết giới hạn trên

Câu 46 Cá rô phi Việt Nam chịu lạnh đến 5,60C, dưới nhiệt độ này cá chết, chịu nóng đến 420C, trên nhiệt độ này cá cũng sẽ chết, các chức năng sống biểu hiện tốt nhất từ 200C đến 350C Mức 5,60C gọi là:

A Điểm gây chết giới hạn dưới B Điểm gây chết giới hạn trên

Câu 47 Cá rô phi Việt Nam chịu lạnh đến 5,60C, dưới nhiệt độ này cá chết, chịu nóng đến 420C, trên nhiệt độ này cá cũng sẽ chết, các chức năng sống biểu hiện tốt nhất từ 200C đến 350C Mức 420C được gọi là:

A Giới hạn chịu đựng B Điểm thuận lợi

C Điểm gây chết giới hạn trên D Điểm gây chết giới hạn dưới

Câu 48 Cá rô phi Việt Nam chịu lạnh đến 5,60C, dưới nhiệt độ này cá chết, chịu nóng đến 420C, trên nhiệt độ này cá cũng sẽ chết, các chức năng sống biểu hiện tốt nhất từ 200C đến 350C Khoảng nhiệt độ từ 200C đến

350C được gọi là:

A Giới hạn chịu đựng B Khoảng thuận lợi

C Điểm gây chết giới hạn trên D Điểm gây chết giới hạn dưới

Câu 49 Khoảng thuận lợi là:

A Khoảng nhân tố sinh thái ở mức độ phù hợp cho khả năng tự vệ của sinh vật

B Khoảng nhân tố sinh thái ở mức độ phù hợp cho khả năng sinh sản của sinh vật

C Khoảng các nhân tố sinh thái ở mức độ phù hợp, đảm bảo cho sinh vật thực hiện các chức năng sống tốt nhất

D Khoảng các nhân tố sinh thái đảm bảo tốt nhất cho một loài, ngoài khoảng này sinh vật sẽ không chịu đựng được

Câu 50 Cá chép có giới hạn chịu đựng đối với nhiệt độ tương ứng là: +20C đến 440C Cá rô phi có giới hạn chịu đựng đối với nhiệt độ tương ứng là: +5,60C đến +420C Dựa vào các số liệu trên, hãy cho biết nhận định nào sau đây về sự phân bố của hai loài cá trên là đúng?

A Cá chép có vùng phân bố rộng hơn cá rô phi vì có giới hạn chịu nhiệt rộng hơn

B Cá chép có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn dưới thấp hơn

C Cá rô phi có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn dưới cao hơn

Chuyên đề sinh thái học cá thể và quần thể ThS Lê Hồng Thái

D Cá rô phi có vùng phân bố rộng hơn vì có giới hạn chịu nhiệt hẹp hơn

Câu 51 Giới hạn sinh thái gồm có

A giới hạn dưới, giới hạn trên, giới hạn cực thuận B khoảng thuận lợi và khoảng chống chịu

C giới hạn dưới, giới hạn trên D giới hạn dưới, giới hạn trên, giới hạn chịu đựng Câu 52 Nhân tố vô sinh bao gồm tất cả

A nhân tố vật lí, nhân tố hóa học của môi trường xung quanh sinh vật

B tác động của các sinh vật khác lên cơ thể sinh vật

C tác động trực tiếp hay gián tiếp của tự nhiên lên cơ thể sinh vật

D các yếu tố sống của tự nhiên có ảnh hưởng đến cơ thể sinh vật

Câu 53 Nhóm cá thể nào dưới đây là một quần thể?

A Cây cỏ ven bờ B Đàn cá rô trong ao

C Cá chép và cá vàng trong bể cá cảnh D Cây trong vườn

Câu 54 Hiện tượng cá thể tách ra khỏi nhóm:

A làm tăng khả năng cạnh tranh giữa các cá thể B làm tăng mức độ sinh sản

C làm giảm nhẹ cạnh tranh giữa các cá thể, hạn chế sự cạn kiệt nguồn thức ăn trong vùng

D làm cho nguồn thức ăn cạn kiệt nhanh chóng

Câu 55 Ý nào không đúng đối với động vật sống thành bầy đàn trong tự nhiên?

A Phát hiện kẻ thù nhanh hơn B Có lợi trong việc tìm kiếm thức ăn

C Tự vệ tốt hơn D Thường xuyên diễn ra sự cạnh tranh

Câu 56 Hiện tượng nào sau đây là biểu hiện của mối quan hệ hỗ trợ cùng loài?

A Cá mập con khi mới nở, sử dụng trứng chưa nở làm thức ăn

B Động vật cùng loài ăn thịt lẫn nhau

C Tỉa thưa tự nhiên ở thực vật D Các cây thông mọc gần nhau, có rễ nối liền nhau Câu 57 Tập hợp sinh vật nào sau đây gọi là quần thể?

A Tập hợp cá sống trong Hồ Tây B Tập hợp cá Cóc sống trong Vườn Quốc Gia Tam Đảo

C Tập hợp cây thân leo trong rừng mưa nhiệt đới D Tập hợp cỏ dại trên một cánh đồng

Câu 58 Tập hợp những sinh vật nào dưới đây được xem là một quần thể giao phối?

A Những con mối sống trong một tổ mối ở chân đê

B Những con gà trống và gà mái nhốt ở một góc chợ

C Những con ong thợ lấy mật ở một vườn hoa D Những con cá sống trong một cái hồ Câu 59 Tập hợp sinh vật nào sau đây không phải là quần thể?

A Tập hợp cây thông trong một rừng thông ở Đà Lạt B Tập hợp cây cọ ở trên quả đồi Phú Thọ

C Tập hợp cây cỏ trên một đồng cỏ D Tập hợp cá chép sinh sống ở Hồ Tây Câu 60 Một số loài cây cùng loài sống gần nhau có hiện tượng rễ của chúng nối với nhau Hiện tượng này thể hiện ở mối quan hệ:

A cạnh tranh cùng loài B hỗ trợ khác loài C cộng sinh D hỗ trợ cùng loài

Câu 61 Ăn thịt đồng loại xảy ra do:

A Tập tính của loài B Con non không được bố mẹ chăm sóc

C Mật độ của quần thể tăng D Quá thiếu thức ăn

Câu 62 Quan hệ hỗ trợ trong quần thể là

A mối quan hệ giữa các cá thể sinh vật trong một vùng hỗ trợ lẫn nhau trong các hoạt động sống

B mối quan hệ giữa các cá thể sinh vật giúp nhau trong các hoạt động sống

C mối quan hệ giữa các cá thể cùng loài hỗ trợ nhau trong việc di cư do mùa thay đổi

D mối quan hệ giữa các cá thể cùng loài hỗ trợ lẫn nhau trong các hoạt động sống

Câu 63 Sự khác nhau giữa cây thông nhựa liền rễ với cây không liền rễ như thế nào?

A Các cây liền rễ tuy sinh trưởng chậm hơn nhưng có khả năng chịu hạn tốt hơn và khi bị chặt ngọn

sẽ nảy chồi mới sớm và tốt hơn cây không liền rễ

B Các cây liền rễ sinh trưởng nhanh hơn nhưng khả năng chịu hạn kém hơn và khi bị chặt ngọn sẽ nảy chồi mới sớm và tốt hơn cây không liền rễ

C Các cây liền rễ sinh trưởng nhanh hơn và có khả năng chịu hạn tốt hơn, nhưng khi bị chặt ngọn sẽ nảy chồi mới muộn hơn cây không liền rễ