Xuất phát từ những nhận thức đó, có thể khẳng định rằng việc sửdụng tài liệu Lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử dân tộc là cần thiết ở nhàtrường phổ thông, có ý nghĩa lớn, nhằm góp
Trang 1MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 2
NỘI DUNG 5
Cơ sở lí luận 5
Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 5
Giải quyết vấn đề ……… 7
Mục tiêu chuyên đề 8
Nội dung chính và các giải pháp thực hiện 8
Hiệu quả của đề tài……… …… 17
KẾT LUẬN ……… 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
PHỤ LỤC 22
Trang 21 MỞ ĐẦU1.1 Lí do chọn đề tài.
Trong xu thế hội nhập thế giới hiện nay, việc giữ gìn bản sắc văn hóa, giáo dụctruyền thống tốt đẹp của dân tộc cho thế hệ trẻ được chú trọng Nghị quyết Đại hộiVIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, khi bàn về công tác giáo dục đã chỉ rõ, phải “lựachọn những nội dung có tính cơ bản, hiện đại Tăng cường giáo dục công dân, giáodục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạođức và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc; ý chí vươn lên vì tươnglai của bản thân và tiền đồ đất nước” Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ củaLịch sử dân tộc, bất cứ một sự kiện nào của lịch sử dân tộc đều diễn ra ở một địaphương cụ thể với thời gian, không gian nhất định Tùy quy mô, tính chất phản ánh
mà sự kiện ảnh hưởng đến phạm vi của từng địa phương, cả nước và thậm chí mangtầm thế giới Tri thức Lịch sử địa phương là một bộ phận hợp thành, là một biểu hiện
cụ thể và phong phú của tri thức Lịch sử dân tộc Nó chứng minh sự phát triển hợpquy luật của mỗi địa phương trong sự phát triển chung của cả nước
Như vậy không có nghĩa tri thức Lịch sử dân tộc chỉ là phép cộng đơn giản trithức lịch sử các địa phương mà việc nhận thức Lịch sử dân tộc phải được hình thànhtrên nền tảng hệ thống tri thức Lịch sử dân tộc đa dạng đã được tổng hợp, khái quát
ở mức độ cao
Do đó, việc dạy học Lịch sử dân tộc và Lịch sử địa phương có mối quan hệchặt chẽ với nhau Xuất phát từ những nhận thức đó, có thể khẳng định rằng việc sửdụng tài liệu Lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử dân tộc là cần thiết ở nhàtrường phổ thông, có ý nghĩa lớn, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộmôn “Những chất liệu lịch sử địa phương sẽ làm cho bài học về lịch sử dân tộc,thậm chí cả lịch sử thế giới thêm sống động, cụ thể và thực hơn, tạo nên những xúccảm thật của học sinh hoặc thầy giáo trong mỗi bài học lịch sử” Bởi vì, sử dụng tàiliệu lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử dân tộc giúp học sinh có sự hình dung
đa dạng về quá khứ, tạo được biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiệntượng lịch sử Từ đó các em có thể dễ dàng lĩnh hội các thuật ngữ, hình thành cáckhái niệm lịch sử, nắm được những kết luận khoa học mang tính khái quát Mặtkhác, nó còn có tác dụng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho họcsinh Mỗi sự kiện lịch sử địa phương đều gắn liền với tên đất, tên người cụ thể, gầngũi với cuộc sống, qua đó mà gợi ở các em niềm tự hào, lòng biết ơn, góp phần bồidưỡng tình yêu quê hương, đây cũng là cội nguồn của lòng yêu nước, tự hào dân tộc.Trong dạy học Lịch sử dân tộc, việc sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử dịa phươngcòn giúp học sinh thấy được mối quan hệ giữa cái chung, cái riêng; cái phổ biến, cáiđặc thù Qua đó góp phần phát triển tư duy cho học sinh
Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học Lịch sử dân tộc ở cáctrường phổ thông hiện nay, mặc dù có nhiều cố gắng, vẫn còn nhiều hạn chế, ví như:tài liệu lịch sử địa phương sưu tầm, lưu giữ trong các trường phổ thông nghèo nàn;Giáo viên chưa thực sự quan tâm, ít đầu tư thời gian, công sức để sưu tầm, lựa chọntài liệu cần thiết để sử dụng Nếu có sử dụng cũng chỉ dừng ở mức độ minh họa, làm
Trang 3rõ thêm các sự kiện chứ chưa xem đây là nguồn kiến thức cần phải có trong mỗi bàigiảng ở một số nơi, các tiết lịch sử địa phương được quy định trong chương trìnhcòn bị xem nhẹ, thiếu sự đầu tư nên giờ học đôi khi mang tính chất hình thức; cógiáo viên còn sử dụng các giờ học lịch sử địa phương để dạy bù, ôn tập Vì vậy,chưa nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn lịch sử, chưa tạo ra mối gắn kết tình cảm,xác định trách nhiệm của học sinh đối với quê hương Nguyên nhân của tình hình đó
có nhiều; song chủ yếu là do giáo viên chưa xem việc sử dụng tài liệu lịch sử địaphương trong dạy học lịch sử dân tộc là cần thiết, còn lúng túng trong xác định mụctiêu, lựa chọn nội dung, thời lượng và mức độ vận dụng vào việc dạy học từng bài cụthể Vấn đề đặt ra là làm thế nào để học sinh có hiểu biết đầy đủ, sâu sắc về lịch sửdân tộc, lịch sử của mảnh đất, con người nơi các em sinh ra, lớn lên? Làm sao để khitiến hành bài giảng, giáo viên có thể kết hợp một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo giữatri thức lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc? Đây là một yêu cầu cần chú ý trongdạy học lịch sử dân tộc hiện nay
Thanh Hoá - là địa phương có bề dày lịch sử gắn liền với lịch sử dân tộc.Trường THPT Hậu Lộc 3 lại nằm trên địa bàn huyện Hậu Lộc, có thể nói đời sốngvật chất của người dân nơi đây chưa cao nhưng lại có một đời sống tinh thần rất giàu
có và phong phú Thông qua đề tài chúng tôi muốn góp phần giáo dục học sinh nhận
rõ trách nhiệm của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc
Với những lý do trên, tôi chọn đề tài: “ Dạy – học lịch sử địa phương (tiết 51) lớp 10 qua chuyên đề: Khởi nghĩa Bà Triệu và quần thể di tích – lễ hội đền
Bà Triệu”.
1.2 Mục đích của đề tài.
Thực hiện đề tài, chúng tôi xác định rõ mục tiêu cần đạt như sau:
- Khẳng định vai trò và ý nghĩa của việc dạy học lịch sử địa phương ở trường phổthông
- Khai thác, sử dụng tài liệu lịch sử Khởi nghĩa Bà Triệu và quần thể di tích, lễ hộiđền Bà Triệu khi dạy tiết 51 lịch sử địa phương - lớp 10
- Đề xuất các biện pháp sư phạm có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quảdạy học không chỉ ở trường mà còn đặt cơ sở để sử dụng tài liệu lịch sử địa phươngcủa nhiều trường trong cả nước
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là cùng học sinh tìm hiểu khởi nghĩa Bà Triệu
và quần thể di tích – lễ hội đền Bà Triệu ở làng Phú Điền (Triệu Lộc – Hậu Lộc –Thanh Hóa) Từ đó khẳng định giá trị lịch sử văn hóa của lễ hội đã ảnh hưởng sâusắc trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, phần giáo dục học sinh nhận rõtrách nhiệm của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Cơ sở phương pháp luận: Cơ sở phương pháp luận của đề tài dựa trên cơ sở lýluận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối củaĐảng và Nhà nước về giáo dục phổ thông, đặc biệt là quan điểm về giáo dục lịch sử,thông qua nghiên cứu và giảng dạy lịch sử
Trang 4- Để thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
+ Nghiên cứu lý luận: nghiên cứu các tác phẩm của các tác gia kinh điển, của HồChí Minh bàn về công tác giáo dục ở trường phổ thông; các công trình của các nhà
lý luận khoa học giáo dục, tâm lý học, các chuyên gia về lĩnh vực giáo dục lịch sử,
về Lịch sử địa phương, Lịch sử địa phương, chương trình, nội dung SGK và các vấn
đề có liên quan đến phạm vi đề tài
+ Tiến hành điều tra cơ bản: Thông qua nhiều cách khác nhau: dự giờ, quan sát, điềutra xã hội học, trao đổi với những người quản lý chuyên môn, đối với giáo viên, họcsinh trong trường, tranh thủ ý kiến của các đồng nghiệp trong các tổ bộ môn
+ Soạn giáo án và tiến hành thực nghiệm trong trường để kiểm tra giả thiết và hiệuquả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất
+ Sử dụng phương pháp thống kê toán học: Dựa vào kết quả thu được giữa lớp thựcnghiệm và lớp đối chứng, tiến hành phân tích kết quả, so sánh các giá trị thu được đểrút ra những kết luận khoa học về các biện pháp sư phạm mà luận án đã đề xuất
2 - NỘI DUNG
Trang 52.1 Cơ sở lí luận.
- Địa phương là những vùng đất nhất định nằm trong một quốc gia có những
sắc thái đặc thù riêng, là một bộ phận cấu thành đất nước Khái niệm “địa phương”
có thể hiểu theo hai khía cạnh cụ thể và trừu tượng Với nghĩa thứ nhất, có thể gọiđịa phương là những đơn vị hành chính như các xã, huyện, tỉnh, thành phố Vớinghĩa thứ hai, có thể gọi “địa phương” là những vùng đất nhất định được hình thànhtrong lịch sử, có ranh giới tự nhiên để phân biệt với vùng đất khác, ví dụ: miền Nam,miền Bắc, khu vực Tây Bắc, Việt Bắc Có ý kiến quan niệm theo cách đơn giản là:tất cả những gì không phải là của “Trung ương” hay “Quốc gia” đều được coi là địaphương
Giảng dạy lịch sử địa phương có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông Việc giảng dạy lịch sử địa phương bồidưỡng cho các em học sinh những kĩ năng cần thiết trong việc vận dụng tri thức líthuyết vào việc giải quyết những nhiệm vụ cụ thể mà thực tiễn đang đòi hỏi Giảngdạy lịch sử địa phương còn góp phần rèn luyện và phát triển năng lực học tập vànghiên cứu của học sinh Các em thấy được sự phát triển đa dạng sinh động, phứctạp và thú vị của lịch sử địa phương ở các địa phương, thấy được mối quan hệ chặtchẽ của lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc, thấy được nét độc đáo, đặc thù củalịch sử địa phương song vẫn tuân theo quy luật phát triển chung của lịch sử dân tộc
Một khó khăn nữa hiện nay ở các trường phổ thông chưa có tài liệu thống nhấtdạy học tiết lịch sử địa phương, nhiều thầy, cô giáo đang trực tiếp giảng dạy Lịch sửchưa chuyên tâm, chưa thực sự tâm huyết với phần việc của mình, chưa chịu khósưu tầm tư liệu lịch sử địa phương Điều đó đã làm cho giờ dạy trở nên nặng nề, khô
Trang 6khan mang tính sự vụ không có sức thuyết phục, hấp dẫn làm cho các thế hệ họcsinh quan niệm Lịch sử là môn học phụ nên không chú trọng
Đặc biệt với chương trình thay sách giáo khoa của Bộ Giáo dục- đào tạo khichia thành các ban: Ban cơ bản, Ban khoa học tự nhiên (với các môn nâng cao:Toán, Lý, Hóa, Sinh) và Ban Khoa học xã hội (với các môn nâng cao: Văn, Sử, Địa
và Ngoại ngữ) thì một thực tế hiện nay cho thấy số học sinh theo học Ban khoa học
xã hội rất ít do kết quả thi cử và công việc khi ra trường Thậm chí có những nơikhông có Ban khoa học xã hội, chỉ còn Ban khoa học tự nhiên và Ban cơ bản vì vậyhọc sinh chỉ chú ý học các môn tự chọn nâng cao
Việc Dạy- Học môn Lịch sử không đơn giản là sự kiện ấy xảy ra ở đâu? Lúcnào? mà phải biết đánh giá khách quan khoa học, giá trị của sự kiện ấy trong bốicảnh đương thời Bài học lịch sử luôn chỉ cho con người biết cách hoạt động đúngđắn trong hiện tại và tương lai Chẳng phải ngẫu nhiên từ thời kì cổ đại Xixêrôn –một chính trị gia nổi tiếng của La Mã đã nói: “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống “ Phân phối chương trình Lịch sử địa phương ở cả ba khối: Khối 10 và khối 11chỉ có một tiết, riêng khối 12 cơ bản gần hết học kì II có 2 tiết (tiết 46, 47) như vậythời lượng rất ít
Lịch sử địa phương hình thành và phát triển cùng với Lịch sử của dân tộc ViệtNam , trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm nhưng đã tạo thành những mắt xích, bướcngoặt lịch sử mang nhiều ý nghĩa sâu sắc Việc giảng dạy về lịch sử địa phươngthông qua các tư liệu viết (như tài liệu lịch sử địa phương, lịch sử đảng bộ Tỉnh,tranh ảnh, di tích lịch sử) đó là một trong những nguồn quan trọng làm phong phú trithức của học sinh về quê hương mình, giáo dục cho các em lòng yêu quê hương đấtnước, lòng tự hào dân tộc, hình thành những khái niệm về nghĩa vụ đối với quêhương, tạo cho học sinh nhận thức được mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch
sử dân tộc
Trang lịch sử địa phương Thanh Hoá oai hùng là vậy Có rất nhiều anh hùng dântộc, các cuộc khởi nghĩa đã gắn liền với lịch sử đấu tranh bảo vệ độc lập của dân tộcnhư Bà Triệu đã đánh quân Ngô (248), Thập đạo tướng quân Lê Hoàn chỉ đạo cuộckháng chiến chống Tống (981) bảo vệ nền độc lập Tổ Quốc, Lê Lợi với khởi nghĩaLam Sơn (1418 - 1427 ) đánh bại quân Minh giành lại độc lập cho dân tộc, và cònrất nhiều cuộc khởi nghĩa khác, trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược nhândân Thanh hoá đã ghi trang sử hào hùng vào lịch sử dân tộc đó - Khởi nghĩa BaĐình ( 1886 - 1887 ) do Phạm Bành, Đinh Công Tráng lãnh đạo và đặc biệt hơntrong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, quân và dân xứ Thanh vẫn luôn giữđược khí phách truyền thống anh hùng đứng lên đấu tranh giữ nước tiêu biểu nhưchiến thắng Nam Ngạn - Hàm Rồng ( ngày 3,4/4/1965 )
Thanh Hoá - địa phương chúng ta có bề dày lịch sử gắn liền với lịch sử dân tộc,trong khi đó thời lượng giảng dạy lịch sử địa phương eo hẹp, giáo viên không thểtruyền tải hết kiến thức đến học sinh được mà chỉ chọn những sự kiện tiêu biểu nhất.Nhóm sử trường chúng tôi đã lên kế hoạch giảng dạy như sau:
Chương trình lịch sử chung của khối 10 - Lịch sử chống ngoại xâm thời Bắcthuộc đến các cuộc đấu tranh bảo vệ và giành độc lập của dân tộc từ TK X - hết TK
Trang 7XVIII, bám sát chương trình đó chúng tôi dạy lịch sử địa phương - Khởi nghĩa BàTriệu (248).
Chương trình lịch sử chung của khối 11 - gắn liền với cuộc kháng chiến chốngPháp từ (1858 - 1918 ) do đó tiết dạy lịch sử địa phương - Khởi nghĩa Ba Đình (1886 - 1887)
Chương trình lịch sử chung của khối 12 - Lịch sử kháng chiến chống Mĩ từ(1954 - 1975 ) lại có 2 tiết lịch sử địa phương nên chúng tôi dạy: Chiến thắng NamNgạn - Hàm Rồng trong chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mĩ ra Miền Bắc(1965)
Bên cạnh những khó khăn trên, những năm gần đây việc Dạy- Học Lịch sử cũng
có nhiều điều kiện thuận lợi, các cấp các ngành, nhà trường, phụ huynh và xã hội rấtquan tâm Điều đó đã tác động tích cực tới nhận thức của học sinh về bộ môn Lịch
sử và việc học Lịch sử ở trường THPT
2.2.2 Kết quả của thực trạng trên:
Dạy - Học Lịch sử địa phương thông qua các tư liệu bên ngoài chưa được chútrọng dẫn đến việc học sinh tiếp cận các sự kiện, các giai đoạn lịch sử chỉ mang tínhphiến diện Do đó không hiểu biết cặn kẽ Lịch sử địa phương, không hiểu sâu sắcvấn đề Sinh thời Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã nói :
“ Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam “ Một điều bất cập hiện nay có rất nhiều người, Lịch sử địa phương nắm khôngvững nhưng lại nắm rất chắc lịch sử nước ngoài chẳng hạn như lịch sử Trung Quốc.Điều đó đặt ra vấn đề phải làm gì cho các nhà nghiên cứu sử học, các giáo viên dạyhọc môn lịch sử, phải tích cực hơn nữa trong công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch
sử dân tộc cũng như lịch sử địa phương, đồng thời kết hợp với các tổ chức văn hoá,tuyên truyền rộng rãi trong quần chúng nhân dân thông qua các phương tiện thôngtin đại chúng
Lịch sử địa phương có ý nghiã giáo dục sâu sắc lòng tự hào chân chính vềnhững truyền thống tốt đẹp của địa phương, tình yêu quê hương, xứ sở, ý thức bảo
vệ giữ gìn di sản văn hoá, di tích lịch sử, am hiểu về nơi chôn rau cắt rốn của mình
Từ ý nghiã tốt đẹp đó chúng tôi muốn góp một phần nhỏ vào tiết 51 Lịch sử địaphương - lớp 10 để nâng cao hiệu quả giờ học Lịch sử địa phương Cụ thể là:
“ Dạy – học lịch sử địa phương (tiết 51) lớp 10 qua chuyên đề: Khởi nghĩa Bà Triệu và quần thể di tích – lễ hội đền Bà Triệu”.
2.3 Giải quyết vấn đề
2.3.1 Mục tiêu chuyên đề
- Tìm hiểu chuyên đề lịch sử địa phương :
"KHỞI NGHĨA BÀ TRIỆU VÀ QUẦN THỂ DI TÍCH - LỄ HỘI ĐỀN BÀ TRIỆU”
- Mục tiêu cơ bản của tiết học là:
Trang 81)Về kiến thức:
- Khởi nghĩa Bà Triệu (248)
- Quần thể di tích đền Bà Triệu ở làng Phú Điền (Hậu Lộc - Thanh Hoá)
- Giáo dục tư tưởng, chính trị, lao động, đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh
- Tự hào về những chiến công của cha anh mình đã làm nên ở ngay trong làng xómđấu tranh chống kẻ thù xâm lược
- Tự hào về truyền thống anh hùng, bất khuất trong đấu tranh, tự hào về chủ nghĩaanh hùng cách mạng trong xây dựng và trong sản xuất
- Có ý thức kế thừa và giữ gìn truyền thống của địa phương và dân tộc, trong côngcuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc hiện nay
2.3.1 Nội dung chính và các giải pháp thực hiện.
a Khởi nghĩa Bà Triệu năm 248
Mục tiêu cần đạt ở mục này là giáo viên giúp các em nắm được cuộc khởi nghĩa
Bà Triệu và ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa
Trước khi tìm hiểu cuộc khởi nghĩa Bà Triệu giáo viên nêu câu hỏi: Bối cảnh lịch
sử nước ta vào đầu thế kỉ III như thế nào?
Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét và bổ sung: Vào thế kỉ III nước ta bị nhàNgô đô hộ Với chính sách bóc lột vơ vét triệt để và hà khắc đã làm cho mâu thuẫncủa nhân dân ta với chính quyền đô hộ càng gay gắt Nhân dân ta không ngừng nổidậy chống bọn đô hộ Trong phong trào ấy người con gái họ Triệu đã xuất hiện nhưngôi sao sáng
Giáo viên cho học sinh quan sát bức tranh:
Trang 9Hình 1: Bà Triệu
Giáo viên lại hỏi học sinh: Em biết gì Bà Triệu và cuộc khởi nghĩa Bà Triệu, kết quả - ý nghĩa lịch sử? Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét và kết luận:
* Bà Triệu - truyền thuyết và thần tích.
Bà Triệu tên huý là Triệu Thị Trinh, sinh ngày 2 tháng 10 năm Bính Ngọ(năm 226) Bà quê ở huyện Quan Yên, quận Cửu Chân nay thuộc thôn Cẩm Trướng,
xã Định Công, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hoá Về Bà Triệu và cuộc khởi nghĩa
Bà Triệu có rất nhiều truyền thuyết và thần tích như ở huyện Triệu Sơn, Như Xuân
có câu chuyện về cánh đồng “Bắt Voi”, câu chuyện “đá biết nói” Quanh vùng núiNưa còn lưu truyền huyền thoại về “Bà Chúa Thượng Ngàn” Xã Hà Ngọc, huyện
Hà Trung câu chuyện về đền Cô Thị… Những câu chuyện này góp phần tô hồngthêm cho hình ảnh của người con gái dũng cảm, kiên cường, dấy binh chống giặcngoại xâm
* Khởi nghĩa Bà Triệu.
Năm Mậu Thìn (248), Triệu Quốc Đạt cùng Bà Triệu khởi binh đánh giặc ởquận Cửu Chân Do sức mạnh và mưu mô thâm độc, quỷ quyệt của địch, ngày 22táng 2 năm Mậu Thìn (248) trong một trận chiến đấu ác liệt, lực lượng bị tiêu diệtdần, liệu thế không chống nổi, Bà đã chạy lên núi Tùng tự vẫn Từ bao đời nayngười dân xứ Thanh còn truyền tụng bài ca dao nói lên lòng dân nô nức theo BàTriệu đánh giặc:
“Ru con con ngủ cho lành
Để mẹ gánh nước rửa bành cho voiMuốn coi lên núi mà coiCoi Bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng
Túi gấm cho lẫn quần hồngTêm trầu cánh kiến cho chồng ra quân”
(Ca dao)
Trang 10Sau khi Bà Triệu mất, Lý Thành, Lý Mỹ, Lý Hoằng đã cùng với nghĩa quânchiến đấu kéo dài đến ngày 6 tháng 3 năm Mậu Thìn thì chấm dứt.
Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu mặc dù thất bại nhưng có ý nghĩa lịch sử vô cùng tolớn
* Kết quả - ý nghĩa lịch sử:
- Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu tuy thất bại nhưng phải nói rằng nó là cuộc khởi nghĩa
lớn nhất của nhân dân ta từ sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 - 43) cho đếntrước cuộc khởi nghĩa Lý Bí (năm 542)
- Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu có ý nghĩa lịch sử to lớn, là cái mốc trên chặng đườngdài chống ngoại xâm của dân tộc ta Câu “toàn Châu Giao náo động” không chỉ nóilên sự rung chuyển của chế độ đô hộ mà chính là sự thức tỉnh, sự trỗi dậy mạnh mẽcủa ý thức dân tộc lâu nay còn rời rạc lẻ tẻ Không có sự trấn động ấy thì làm saothúc đẩy được phong trào đấu tranh sau này để đưa đến cuộc đấu tranh giải phóngoanh liệt 300 năm sau đó
- Nó là một bước nhảy vọt của ý thức dân tộc, của sức đấu tranh đoàn kết của dântộc ta
- Đồng thời cuộc khởi nghĩa Bà Triệu đã làm phá sản về căn bản âm mưu của kẻđịch đồng hoá dân tộc ta Nó đã nói lên ý chí quyết tâm và khả năng thực tế của dântộc ta là luôn xả thân để bảo vệ cuộc sống của mình và giải phóng đất nước mình Như vậy cuộc khởi nghĩa Bà Triệu tuy thất bại nhưng hình nảh người con gáikiên trinh bất khuất, người nữ anh hùng quyết nối chí Bà Trưng “giành lại giang san,cởi ách nô lệ” muôn thuở không phai mờ trong tâm trí phụ nữ và dân tộc Việt Nam:
“Tùng Sơn nắng quyện mây trờiDấu chân Bà Triệu rạng ngời sử xanh”
b Quần thể di tích đền Bà Triệu.
Trước tiên giáo viên cho học sinh quan sát bức tranh:
Trang 11Hình 2: Đền Bà Triệu - Xã Triệu Lộc - Huyện Hậu Lộc - Tỉnh Thanh Hóa
Sau đó giáo viên hỏi học sinh: Em hãy miêu tả quần thể di tích đền Bà Triệu? Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét và kết luận:
* Lăng Bà Triệu.
Khu lăng tháp (Lăng chúa) được xây dựng trên đỉnh núi Tùng, đây là nơi BàTriệu tuẫn tiết Lăng và tháp không lớn nhưng thật dung dị trong một không giantinh khiết, trong lành
Hỡnh 3: Lăng mộ Bà Triệu trên đỉnh núi Tùng
* Đình làng Phú Điền (hay đình Bà Triệu).
Kiến trúc của đình theo kiểu chuôi vồ (J) Nhìn tổng thể kiến trúc và cách
trang trí có thể biết ngôi đình xuất hiện từ thế kỷ XVII Phần Hậu Cung (chuôi vồ)được bổ sung khoảng nửa cuối thế kỷ XIX
Hiện nay đình làng đang tiếp tục được tu bổ và tôn tạo
