Phơng pháp dạy học của nhiều giáo viên cha tốt, còn lúng túng khi dạy Tập đọc đó là: Các bớc lên lớp của giáo viên còn công thức, đọc mẫu cha tốt, hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài còn đơn đ
Trang 1A Đặt vấn đề
I Cơ sở lý luận:
Tập đọc là một phân môn có vị trí hàng đầu trong môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học Mục Tiêu của dạy Tập đọc là hình thành và rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh
- Là bớc đầu cho học sinh tiếp xúc với ngôn ngữ văn học, ngôn ngữ nghệ thuật và hình thành ở học sinh năng lực cảm thụ Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên
đối với mỗi ngời đi học Đầu tiên, trẻ em phải học đọc, sau đó các em phải đọc để học Đọc giúp các em chiếm lĩnh đợc ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập
Đọc không chỉ là sự “đánh vần” theo đúng kí hiệu các chữ viết mà quan trọng hơn,
đọc còn là một quá trình nhận thức để có khả năng thông hiểu những gì đợc đọc Chỉ khi biết cách hiểu, hiểu sâu sắc, thấu đáo các văn bản đợc đọc thì các em mới
có công cụ hữu hiệu để lĩnh hội những tri thức, t tởng, tình cảm của ngời khác chứa
đựng trong văn bản, có công cụ để lĩnh hội tri thức khi học các môn học khác của nhà trờng Mặt khác, chính biết cách đọc hiểu văn bản mà học sinh dần dần có khả năng đọc rộng để tự học, tự bồi dỡng kiến thức về cuộc sống từ đó hình thành thói quen, hứng thú với việc đọc sách, với việc tự học thờng xuyên
Quả đúng nh vậy đọc và hiểu là hai nhiệm vụ của phân môn Tập đọc luôn song hành và không tách rời nhau Chúng luôn tác động và hỗ trợ qua lại lẫn nhau,
có đọc tốt thì mới hiểu đúng và có hiểu đúng thì mới đọc tốt Kĩ năng đọc cần đạt là: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm Đọc một cách có ý thức sẽ tác
động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng nh t duy của ngời đọc Việc dạy đọc sẽ giúp các em hiểu biết hơn, bồi dỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lô gíc cũng nh biết t duy có hình ảnh Dạy đọc không chỉ giáo dục t tởng, đạo đức mà còn giáo dục tính cách, thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh
II Cơ sở thực tiễn:
Trong những năm gần đây với sự đổi mới phơng pháp dạy học đặc biệt là việc thay sách bậc Tiểu học năm 2000, ta cũng thấy đợc bộ môn Tiếng Việt nói chung, phân môn Tập đọc lớp 4 nói riêng đã có nhiều thay đổi căn bản về nội dung, chơng trình sách giáo khoa và phơng pháp dạy học Chính vì vậy mà chất lợng đã đợc nâng lên rõ rệt Kĩ năng đọc của học sinh đợc rèn luyện nhiều hơn, các em biết đọc
đúng, đọc nhanh, đọc hiểu, đọc diễn cảm một cách khá nhuần nhuyễn Nhất là hình thức tổ chức tiết dạy Tập đọc đổi mới đã giúp cho tất cả học sinh đều đợc rèn luyện các kĩ năng đọc Các em đợc đọc cho bạn, nhóm nghe, đợc cùng nhau rèn luyện đọc
và cùng nhau thảo luận tìm hiểu bài Vậy là về căn bản phơng pháp dạy học Tập
đọc đã đổi mới
Song thực tế cho thấy chất lợng giảng dạy môn Tập đọc ở trờng Tiểu học đang còn nhiều bất cập
+ Về phía học sinh:
Trong quá trình dạy học nhiều năm lớp 4 ở trờng, tôi thấy kết quả học tập của các em qua các kì thi đều thấp nguyên nhân từ đâu? Vì sao lại nh vậy?
- Nh chúng ta đã biết một số học sinh cha yêu môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng, về nhà hoặc ở lớp các em chỉ thích làm Toán, ít chú ý
đến luyện đọc
Trang 2- Việc chuẩn bị bài trớc ở nhà là rất hạn chế, các em chỉ đọc qua loa chiếu lệ, dẫn đến học sinh đọc ngắt nghỉ câu cha đúng kể cả đọc tiết tấu và ngữ điệu của câu
- Khi trả lời câu hỏi các em phụ thuộc nhiều vào sách giáo khoa (đọc cả câu,
đoạn) chứ không chọn lọc ra ý để trả lời, cha biết diễn đạt thành câu văn
- Các em tiếp thu bài không đầy đủ, hiểu bài hời hợt; cha cảm nhận đợc cái hay cái đẹp của tác phẩm, cha vận dụng kiến thức vào cuộc sống
+ Về phía giáo viên.
Phơng pháp dạy học của nhiều giáo viên cha tốt, còn lúng túng khi dạy Tập
đọc đó là: Các bớc lên lớp của giáo viên còn công thức, đọc mẫu cha tốt, hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài còn đơn điệu, máy móc, cha làm chủ đợc nội dung bài dạy Một số giáo viên coi nhiệm vụ giờ Tập đọc chỉ là luyện đọc đúng và lu loát, cha chú trọng đúng mức việc dạy đọc hiểu cho học sinh
Từ những vấn đề trình bày ở trên, qua một thời gian nghiên cứu, tìm tòi với rất nhiều đối tợng học sinh: Trong và ngoài nhà trờng, tiếp xúc, trao đổi, học hỏi các giáo viên có nhiều kinh nghiệm nhất là tôi đã từng dạy lớp 4 nhiều năm nên có điều kiện tìm hiểu, thử nghiệm, tìm mọi cách để nâng cao chất lợng giờ dạy giúp học sinh nắm chắc nội dung bài học và bớc đầu đã đạt đợc những kết quả đáng kể
Trong khuôn khổ bài viết này tôi muốn đa ra một số kinh nghiệm về “Rèn kĩ năng
đọc hiểucho học sinh lớp 4 qua phân môn Tập đọc “ với mong muốn góp phần
vào việc nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện cho học sinh lớp 4 nói riêng và học
sinh Tiểu học nói chung
B Giải quyết vấn đề.
I Khảo sát, phân loại đối tợng học sinh.
Điểm
II Tự học, tự bồi dỡng:
Giáo viên phải nắm đợc đổi mới phơng pháp dạy học là gì? Dạy Tập đọc là dạy cái gì? Đặc biệt là dạy “đọc hiểu” thì phải dạy nh thế nào?
Theo tôi, giáo viên là nhân tố quyết định sự thành công của giờ học Vì vậy ngời giáo viên phải biết cải tiến và lựa chọn phơng pháp dạy học theo hớng tích cực hoá, biết phối kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt các phơng pháp dạy học Với phơng châm “lấy học sinh làm trung tâm” Giáo viên thực sự là ngời hớng dẫn, điều khiển,
tổ chức mọi hoạt động của học sinh, huy động hết khả năng của học sinh để các em
tự khám phá và tìm ra kiến thức Giáo viên chỉ làm mẫu khi cần thiết, không làm thay học sinh ở mỗi bài dạy, phải xác định rõ mục tiêu, chuẩn bị tốt đồ dùng, xây dựng hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài phù hợp với từng đối tợng học sinh
Giáo viên cần tự bồi dỡng, rèn luyện cho mình kĩ năng đọc ở tất cả các loại văn bản nhằm đa đến cho học sinh một “trực quan” cuốn hút ngay khi tiếp xúc với bài đọc Vì nội dung kiến thức của mỗi giờ học đêù đã có sẵn trong sách giáo khoa Nhng để học sinh chiếm lĩnh đợc kiến thức đó thì lại phụ thuộc vào phơng pháp giảng dạy riêng của mỗi giáo viên Đặc biệt với phân môn Tập đọc, muốn giờ dạy thành công, giáo viên phải thực sự thâm nhập bài đọc Muốn học sinh đọc tốt, trớc hết giáo viên phải đọc tốt và có thể đọc thuộc bài đọc nhất là học thuộc lòng Điểm
Trang 3mấu chốt tạo nên sự cuốn hút đối với học sinh trong giờ Tập đọc, làm tiền đề cho sự thành công về mục tiêu rèn kĩ năng đọc cho học sinh, yếu tố hàng đầu cho giờ dạy Tập đọc hay và có hiệu quả cao cái riêng của mỗi giáo viên chính là kĩ năng đọc tốt của giáo viên đó Theo tôi, đây là một kĩ năng nghề nghiệp quan trọng hàng đầu mà mỗi giáo viên cần đạt đợc trong quá trình tự bồi dỡng
III Biện pháp dạy đọc hiểu:
1.Các biện pháp đã thực hiện.
Trong giờ Tập đọc có hai phần chính: Luyện đọc và tìm hiểu bài Có đọc tác phẩm văn bản thì mới hiểu nội dung ngợc lại hiểu nội dung thì mới đọc đúng, đọc hay để cảm nhận cái hay, cái đẹp của văn chơng ở phạm vi kinh nghiệm này tôi xin trình bày một số biện pháp hớng dẫn học sinh lớp 4 “đọc đúng” và “đọc hiểu ” Qua nghiên cứu của các nhà tâm lí học cho thấy học sinh Tiểu học sẽ tiếp thu kiến thức một cách có hiệu quả khi các em hứng thú với việc học và thực tế dạy học cũng đã khẳng định điều này Bên cạnh đó, với xu thế hiện nay do áp lực của các bậc cha mẹ học sinh ngày càng có ít đi học sinh của chúng ta thích học môn Tiếng Việt Chính vì điều đó việc gây hứng thú để các em thích học môn Tiếng Việt là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết Đây là một bớc ngoặt, đòi hỏi ngời giáo viên phải thực sự năng động và sáng tạo trong quá trình dạy học Những biện pháp
mà tôi kể ra sau đây đã từng góp phần làm nên thành công khi tiến hành rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 4 ở phân môn Tập đọc, một phân môn mà các em rất ngại học:
Thứ nhất tổ chức lớp học một cách khoa học và hợp lí
Thứ hai phối kết hợp với hội cha mẹ học sinh
Thứ ba nữa bên cạnh những biện pháp dạy học thông thờng thì tôi cũng chú trọng nhiều vào việc đổi mới phơng pháp dạy học bằng nhiều hình thức khác nhau Thông qua trò chơi để rèn cho học sinh kĩ năng đọc đúng Để giúp các em có kĩ năng đọc hiểu tốt, hiệu quả cao thì cũng tuỳ theo đặc trng riêng của từng bài ở phần tìm hiểu bài, có bài Tập đọc thì tôi xây dựng hệ thống câu hỏi từ dễ đến khó phù hợp với từng đối tợng học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu Cũng có bài Tập đọc tôi
sử dụng hệ thống bài tập trắc nghiệm, điền vào chỗ chấm, nối ý phù hợp, Ngoài ra tôi luôn luôn phối hợp với gia đình của các em để rèn đọc cho các em ở nhà
1.1 Tổ chức lớp học khoa học, hợp lý.
Có thể nói rằng, tiết học Tập đọc có đặc thù riêng thờng nhẹ nhàng, không căng thẳng nh những tiết học khác nhng lại đòi hỏi học sinh có tính tự giác, tự lập trong quá trình tìm hiểu bài, vì vậy giáo viên phải biết bố trí lớp học thật khoa học
và hợp lý Theo tôi, một lớp học đợc tổ chức một cách khoa học, hợp lý thì sẽ là môi trờng tuyệt vời để học sinh phấn đấu, thi đua, nhất là việc tạo nên những điều kiện
để cho những học sinh đọc yếu học hỏi vơn lên Để bố trí một lớp học hợp lý cần phải căn cứ vào những yếu tố sau:
+ Số lợng học sinh: Theo chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo vùng nông
thôn không quá 35 em/lớp Theo tôi nếu đợc tốt nhất là 30 em/lớp, môn học nào cũng vậy nếu số học sinh nhiều quá thì sẽ rất khó khăn trong việc rèn luyện các kỹ năng cho các em Nhất là việc rèn đọc cảm thụ, đọc hiểu cho học sinh, theo phơng pháp dạy học đổi mới trong một tiết Tập đọc tất cả học sinh đều đợc đọc với nhiều
Trang 4hình thức, vì vậy, nếu số lợng học sinh đảm bảo thì sẽ đảm bảo đợc việc rèn đọc cho học sinh
+ Chất lợng lớp học: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chủ trơng không tổ
chức lớp chọn ở trong các nhà trờng Tiểu học, điều này hoàn toàn phù hợp bởi vì việc có những học sinh giỏi, những nhân tố tích cực ở trong một lớp học là điều kiện thuận lợi để giúp nhau rèn đọc đợc tốt hơn Thực tế có nhiều học sinh đọc tốt, trôi chảy, nhng khi giáo viên hỏi nội dung thì các em lại không trả lời đợc, cho nên, lớp học có đủ 3 đối tợng học sinh các em sẽ cùng giúp nhau tìm ra cách đọc đúng
và tìm hiểu bài tốt hơn “Học thầy không tày học bạn“ Điều này vô cùng quan
trọng, trong lớp học có những học sinh giỏi, đạo đức tốt nếu nh giáo viên biết phân công để các em kèm cặp, giúp đỡ bạn, có chỉ tiêu thi đua giữa các tổ, từng cặp thì các em sẽ làm đợc nhiều việc (tăng thêm tình bạn, tình đoàn kết, lòng nhân ái ) và
đặc biệt là giúp đợc những học sinh yếu tự tin, học hỏi, tiến bộ Mặc dầu học sinh lớp 4 nhng các em đôi lúc cũng rụt rè, ngần ngại trớc cô giáo nhng đối với bạn bè thì các em sẽ tự nhiên hơn, thêm vào đó các em lại có nhiều thời gian và cơ hội để học tập cùng nhau
+ Chỗ ở của học sinh: Đây là một vấn đề thực tế, thờng thì các bậc cha
mẹ học sinh có ý muốn cho con em mình học với bạn bè cùng thôn xóm, rồi ở gần nhà nhau Điều này hoàn toàn hợp lý và các giáo viên cần phải lu ý nên cho học sinh cùng thôn xóm học một lớp để các em có điều kiện gần gũi, bày vẽ cho nhau nhất là các em sẽ có nhiều thời gian và cơ hội cùng nhau đọc các bài ở lớp, các câu chuyện trong sách, báo Từ đó, rèn luyện cho các em có thói quen đọc, suy nghĩ khi đọc một văn bản
- Một khi chúng ta đã có một lớp học hợp lý rồi thì giáo viên chủ nhiệm phải sắp xếp lớp học một cách khoa học, đó là cơ cấu cán bộ lớp, nhất là em làm lớp trởng phải thực sự có uy tín đối với các bạn, với những học sinh yếu
- Giáo viên chủ nhiệm phải sắp xếp chỗ ngồi phù hợp, em giỏi ngồi với em yếu, học sinh khá ngồi với học sinh trung bình (2HS/bàn) Trong lớp học những học sinh yếu phải ngồi vào phía trên gần bảng lớp để cô giáo tiện theo dõi và các em ít
có cơ hội nói chuyện riêng, phá phách trong giờ tập đọc
1.2 Rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 4:
Đọc đúng là tái hiện lại mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không
có lỗi Đọc đúng là phải thể hiện đầy đủ tiếng, không thừa, không bỏ sót đồng thời phải phát âm chuẩn và ngắt nghỉ đúng chỗ Nhng thực tế cho thấy đến lớp 4 rồi các
em vẫn còn mắc lỗi đọc thừa, sót tiếng thậm chí có em bỏ qua cả một dòng, có em còn phát âm cha đúng, ngắt nghỉ cha đúng chỗ Để khắc phục lỗi này tôi đã áp dụng các biện pháp sau:
a, Đọc mẫu:
Là thầy giáo không thể hình thành ở học sinh kĩ năng gì mà bản thân mình không có, không thể gặt hái những gì mà chính chúng ta không có khả năng gieo trồng Muốn học sinh đọc tốt, trớc hết giáo viên phải đọc tốt Chính vì vậy, tôi rất quan tâm đến việc tự rèn đọc của bản thân để từ đó có thể hớng dẫn các em đọc tốt hơn
b, Tổ chức các trò chơi rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 4:
Trang 5- Trò chơi: “ Ai nhanh, ai đúng“
- Trò chơi: “Đố vui“
* Trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng“ đợc tiến hành khi luyện đọc đoạn
Mục tiêu: Giúp học sinh phát hiện và phát âm đúng tiếng, từ, cụm từ trong bài khó
đọc, đồng thời phát hiện những chỗ ngắt nghỉ sai, những chỗ đọc ngữ điệu cha
đúng
Cách tiến hành:
Trò chơi này đợc thực hiện ở bớc luyện đọc đoạn nối tiếp
- Giáo viên nêu yêu cầu:
+ Phát hiện nhanh những chỗ bạn đọc sai
+ Em hãy đọc lại cho đúng
- Học sinh lắng nghe bạn đọc, sau khi kết thúc lợt đọc giáo viên yêu cầu học sinh trình bày kết quả phát hiện của mình và thực hiện đọc lại trớc lớp
- Học sinh khác nêu nhận xét, bổ sung
- Giáo viên kết luận và phát âm lại cho chính xác
* Trò chơi: “ Đố vui“ mang tên “ Đố em bạn dừng đọc chỗ nào“.
Trò chơi này đợc tiến hành khi học sinh luyện đọc cả bài , trong quá trình một học sinh đọc trớc lớp giáo viên tổ chức cho học sinh thi phát hiện bạn “dừng đọc chỗ nào”
Cách tiến hành:
- Học sinh đọc văn bản rồi đột nhiên dừng lại
- Học sinh cả lớp thi phát hiện bạn dừng đọc ở chỗ nào Em hãy đọc lại câu đó và
đọc tiếp phần còn lại của bài Trò chơi này là biện pháp giúp học sinh tập trung chú
ý khi bạn đọc bài, hứng thú chăm chú hơn vào việc luyện đọc, giúp cho việc luyện
đọc hiệu quả
Qua thực tế áp dụng hai trò chơi trên vào việc dạy học sinh luyện đọc cho thấy học sinh chăm chú tập trung vào việc luyện đọc, tiết học sôi nổi hơn, kết quả là
số học sinh đọc đúng văn bản nhiều hơn
c, Hớng dẫn học sinh đọc đúng chỗ ngắt, nghỉ
Khi nghe ngời khác đọc, nhờ có chỗ ngắt nghỉ của ngời đọc thì ngời nghe mới có thể phân cắt dòng ngữ lu ra từng ý mà tiếp nhận Chỗ ngắt, nghỉ quan trọng
nh vậy nhng thực tế học sinh và có khi còn có cả giáo viên không ý thức đợc tầm quan trọng này nên đã đọc không tách ý, tách câu khiến ngời nghe rất khó theo dõi
và có khi còn phản ánh một cách hiểu sai nghĩa của nội dung mà văn bản sẵn có
Thực tế cho thấy khi đọc các bài văn xuôi học sinh thờng mắc lỗi ngắt giọng
ở những câu dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp, còn khi đọc thơ học sinh mắc lỗi ngắt nhịp do đọc theo áp lực của nhạc thơ một cách tự nhiên chứ không tính đến nghĩa Để giúp học sinh đọc đúng ngữ điệu, tôi dùng ký hiệu để ghi lại ngữ điệu của bài
Ví dụ: “/” dùng khi ngắt hơi, tạo tiết tấu Dấu “//” để nghỉ hơi dài, “” lên giọng, “ ↓” xuống giọng, “…” giọng chậm lại
Đối với học sinh đọc cha đúng “ngắt hơi, nghỉ hơi” thì giáo viên phải có sự chuẩn bị trớc ở nhà Hớng dẫn học sinh nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm Đọc đúng các ngữ điệu câu: lên giọng ở câu hỏi, hạ giọng ở cuối câu kể, thay
Trang 6đổi giọng cho phù hợp với tình cảm cần diễn đạt trong câu cảm Với câu khiến cần nhấn giọng phù hợp để thấy rõ các nội dung câu khiến khác nhau Ngoài ra còn phải hạ giọng khi đọc bộ phận giải thích của câu
1.3 Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 4:
+ Xây dựng hệ thống câu hỏi để rèn kĩ năng đọc hiểu: .
Muốn học sinh có năng lực, có kỹ năng đọc hiểu tốt giáo viên phải có định h-ớng, có kế hoạch sắp xếp thời gian cho việc tìm hiểu bài, phải coi trọng chất lợng
đọc Không phải nói nhiều, giảng nhiều học sinh sẽ hiểu sâu, cảm thụ tốt mà cái chính là giáo viên phải biết dừng, biết nhấn ở điểm mấu chốt quan trọng, biết lớt nhanh ở những chỗ không cần thiết Cần bám vào chủ điểm của bài để tìm đợc điểm xoáy, điểm trọng tâm Giáo viên tập trung hớng dẫn học sinh thực hiện yêu cầu của các câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa Để giúp học sinh định hớng hoạt động
đọc hiểu, giáo viên nêu rõ câu hỏi hoặc giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh trớc khi
đọc (đọc câu, đoạn hay khổ thơ nào; đọc để biết, hiểu, nhớ điều gì )
Sau khi học sinh đọc thầm (hoặc kết hợp theo dõi sách giáo khoa theo một bạn đọc thành tiếng), giáo viên có thể yêu cầu các em trả lời, trao đổi ngay trớc lớp hoặc nêu ý kiến trong nhóm rồi cử đại diện phát biểu (tuỳ đặc điểm, mức độ yêu cầu của câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa) Cuối cùng, giáo viên chốt lại những
ý chính để học sinh nắm vững Câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa có thể tách thành các ý nhỏ hoặc điều chỉnh, dẫn dắt bằng câu hỏi phụ
Để giúp các em cảm nhận sâu sắc nội dung bài đọc và dễ dàng nhận thấy nghệ thuật miêu tả của tác giả Ngời dạy cần dẫn dắt để học sinh trả lời đúng yêu cầu của câu hỏi (Tìm từ ngữ hay câu văn ) Tập cho học sinh trả lời theo ý mình không cầm sách đọc Tôi thờng áp dụng cách đọc rồi viết câu trả lời ra giấy hoặc gạch nhẹ bằng bút chì các chi tiết, hình ảnh cần tìm
Ví dụ: Bài: “Tre Việt Nam”
Cây Tre tợng trng cho con ngời Việt Nam Qua hình tợng cây tre, tác giả ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của con ngời Việt Nam: Giàu tình thơng yêu ngay thẳng chính trực Bài thơ có nội dung rất phong phú, từ ngữ giàu hình ảnh ở phần tìm hiểu bài tôi yêu cầu học sinh đọc thầm bài thơ và nêu câu hỏi tìm hiểu (yêu cầu các em dùng bút chì gạch nhẹ trong sách giáo khoa)
- Những hình ảnh nào của cây tre tợng trng cho phẩm chất tốt đẹp của con ngời Việt
Nam? (Cần cù: ở đâu tre cũng xanh t ơi/ Cho dù đất sỏi đất vôi bạc màu; Rễ siêng
không ngại đất nghèo / Tre bao nhiêu rễ bấy nhiêu cần cù Đoàn kết: Tay ôm, tay níu tre gần nhau thêm / Thơng nhau tre chẳng ở riêng mà mọc thành luỹ Tre giàu
đức hy sinh: L ng trần phơi nắng, phơi sơng, có manh áo cộc, tre nh ờng cho con
Ngay thẳng: Nòi tre đâu chịu mọc cong Búp măng non đã mang dáng thẳng thân
tròn của tre Sau khi học sinh giải nghĩa một số từ ngữ, để khắc sâu về những nét
đặc trng của cây tre tợng trng cho phẩm chất tốt đẹp của con ngời Việt Nam Tôi nêu yêu cầu tiếp theo
Tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả những phẩm chất tốt đẹp của cây tre tợng trng cho con ngời Việt Nam? (nghệ thuật nhân hoá)
Qua cách miêu tả của tác giả về hình ảnh cây tre Việt Nam , em có nhận xét gì?
Trang 7(Tre có những phẩm chất cũng giống nh con ngời Việt Nam: cần cù, chịu khó, đoàn kết, hi sinh, ngay thẳng)
Một điều cần chú ý trong khi xây dựng hệ thống tìm hiểu bài là câu hỏi phải phù hợp với tất cả các đối tợng học sinh Nhất là với những em yếu cần phải có hệ thống câu hỏi phụ, câu hỏi dễ có tính chất phát hiện vấn đề cụ thể để tạo điều kiện cho các em làm việc Những câu hỏi mang tính tổng hợp, khái quát thì yêu cầu hoạt
động nhóm Đặc biệt kiêng kị những câu hỏi mà học sinh chỉ trả lời “có” hoặc
“không” hay đọc nguyên văn câu, đoạn trong sách giáo khoa
Bên cạnh việc giúp học sinh hiểu nội dung bài tập đọc nói về vấn đề gì thì hệ thống câu hỏi cần đảm bảo đem lại những hiểu biết gì để mở rộng tầm nhìn, kiến thức và giáo dục đạo đức cho các em
Ví dụ: Bài: “Ngời ăn xin”
Tôi yêu cầu học sinh đọc thầm đoạn 1 và trả lời câu hỏi
Khi đi trên đờng phố cậu bé gặp ai?
Hình ảnh ông lão ăn xin đáng thơng nh thế nào?
Điều gì khiến ông lão trông thảm thơng đến vậy?
Thấy ông lão đáng thơng nh vậy thì cậu bé đã làm gì?
Hành động và lời nói ân cần của cậu bé chứng tỏ tình cảm của cậu bé đối với ông lão nh thế nào?
Cậu bé không có gì ngoài tấm lòng để cho ông lão ăn xin Ông lão không nhận đợc gì, nhng yêu quý, cảm động trớc tấm lòng của cậu Hai con ngời, hai thân phận, hoàn cảnh khác nhau nhng có sự đồng cảm Họ cho và nhận từ nhau sự đồng điệu trong tâm hồn
Trong phần tìm hiểu bài, sau mỗi ý đã khai thác, tôi gọi các em gối ý, tiểu kết ý
để khắc sâu nội dung Cần chú ý là để các em tự nêu, tự diễn đạt theo ý cá nhân các
em, ngời dạy chỉ gọt dũa, bổ sung thêm mà thôi Đây cũng chính là biện pháp giúp ngời dạy khắc phục tình trạng nói nhiều giảng nhiều
Bên cạnh việc đọc đúng, đọc hiểu cần chú ý trong phần liên hệ thực tế Liên
hệ thực tế không chỉ góp phần cũng cố bài, khắc sâu nội dung mà còn thắt chặt mối quan hệ giữa các phân môn trong Tiếng Việt Tuỳ vào bài có thể liên hệ về cách đối
xử trong cuộc sống hoặc nhận xét về một khía cạnh của nghệ thuật
Ví dụ : Bài “ Ngời ăn xin“
Qua bài đọc, em học tập đợc điều gì ở cậu bé?
Khi có một ngời ăn xin tới nhà mình thì em sẽ làm gì?
+ Xây dựng hệ thống bài tập để rèn kĩ năng đọc hiểu:
Dạng 1: Bài tập yêu cầu học sinh chỉ ra trong bài các từ mới hoặc từ mà các
em không hiểu nghĩa Hình thức bài tập là gạch chân, đóng khung, ghi lại những từ ngữ không hiểu có ở trong bài
Lời giải của bài tập sẽ rất khác nhau, phụ thuộc vào học sinh địa phơng nào, sinh sống trong gia đình nào… Vì vậy khi chọn từ để giải nghĩa giáo viên phải có hiểu biết về từ địa phơng đồng thời giáo viên phải chuẩn bị để sẵn sàng giải nghĩa cho học sinh bất cứ từ nào trong bài mà các em yêu cầu
Dạng 2: Bài tập yêu cầu giải nghĩa những từ quan trọng, từ “chìa khoá” của
bài
Trang 8Dạng3: Bài tập yêu cầu học sinh phát hiện những câu quan trọng của bài,
những câu nêu đại ý, chủ đề của bài Ví dụ: Bài “Trung thu độc lập” có câu “Anh mừng cho các em vui tết trung thu độc lập đầu tiên…”
Dạng4: Bài tập yêu cầu khái quát ý của đoạn, bài:
Ví dụ: Đặt tên cho đoạn văn, bài văn hoặc viết tiếp vào câu trả lời, nh bài
này kể (tả, nói) về…
Ví dụ: Bài “Chị em tôi” học sinh đặt tên khác “Hai chị em Cô bé ngoan” “ ”
1.4 Phối kết hợp với hội cha mẹ học sinh.
Thờng thì học sinh đọc yếu là do mất gốc từ các lớp dới, vì vậy trong quá trình nghiên cứu tôi thấy rằng phần lớn các em đều không đợc bố mẹ quan tâm, giúp đỡ khi ở nhà Do đó, việc phối hợp với cha mẹ các em để rèn đọc thờng xuyên
là rất cần thiết Thực ra, học cả 2 buổi trong ngày thì việc phụ huynh kèm cặp con
em đọc ở nhà cũng rất khó khăn, cho nên giáo viên chủ nhiệm phải chịu khó thờng xuyên gặp gỡ, trao đổi với cha mẹ các em về tình hình học tập của học sinh, đồng thời hớng cho họ về cách kiểm tra đọc một cách có hiệu quả, có thể là cho các em
đọc bài tập đọc ở lớp hoặc một trang sách, tờ báo cho bố mẹ nghe, rồi có thể hỏi thêm về nội dung của sách, báo, hoặc hỏi con thích nhân vật nào trong chuyện? Vì sao? Và dần dà nh thế các em sẽ hiểu đợc đọc là để hiểu, để phục vụ mình và mọi ngời Để thực hiện đợc giải pháp này, lúc đầu tôi cũng thấy khó khăn, nhng rồi khi phụ huynh hiểu ra họ rất phấn khởi và nhiệt tình kết hợp với cô giáo để giáo dục con em
2 Kế hoạch dạy một tiết Tập đọc lớp 4 để rèn kỷ năng đọc hiểu cho học sinh
2.1 Công tác chuẩn bị soạn bài:
- Giáo viên phải đọc bài nhiều lần, từ việc đọc hiểu cho đến việc đọc diễn cảm và cảm thụ bài văn Có nh thế giáo viên mới xác định đợc phơng pháp truyền
đạt phù hợp với đối tợng học sinh của mình
- Dự kiến các tình huống xẩy ra trong khi dạy, xác định những từ ngữ cần giảng giải (nhất là từ địa phơng), những từ ngữ học sinh thờng đọc sai (do phơng ngữ)
- Chuẩn bị đồ dùng dạy học, phiếu bài tập và các điều kiện học tập khác
2.2 Dạy bài mới:
a ổn định tổ chức: Đây là bớc đầu tiên tạo không khí cho tiết học, đa cả
lớp vào nề nếp trật tự, chuẩn bị t thế để học sinh bớc vào bài học
b Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra bài cũ là bớc quan trọng để giáo viên kiểm tra đợc việc nắm kiến thức của các em cũng nh biết đợc công việc chuẩn bị cho bài mới Trong kiểm tra bài cũ, giáo viên cũng chia học sinh của mình ra các đối tợng khác nhau để có nội dung kiểm tra phù hợp Cách kiểm tra sao cho hấp dẫn với học sinh, không nhất thiết gọi học sinh đọc 1 đoạn hoặc cả bài rồi nêu đại ý của bài (giáo viên có thể cho học sinh chọn đọc 1 đoạn tuỳ ý, đọc diễn cảm một đoạn văn hoặc cho học sinh tự nêu câu hỏi để các bạn trả lời…) Nh vậy các em sẽ cảm thấy nhẹ nhàng, hứng thú khi bớc vào bài mới
c Giới thiệu bài:
Trang 9Nếu giới thiệu theo tranh thì tranh phải đẹp, phù hợp với nội dung bài và cuốn hút học sinh Nếu giáo viên giới thiệu bằng lời thì cần giới thiệu một cách ngắn gọn, nhẹ nhàng, gây hứng thú cho học sinh
d Hớng dẫn đọc và tìm hiểu bài:
+ Hớng dẫn đọc:
Bớc đọc đoạn nối tiếp có thể Tổ chức cho các em bằng trò chơi “Ai nhanh, ai
đúng” để tạo thoải mái ,nhẹ nhàng cho tiết học
Một, hai học sinh đọc toàn bài, giáo viên nên chọn học sinh đọc tốt vì đây là bớc đầu các em tiếp xúc với bài tập đọc, nhằm giới thiệu, gây xúc cảm, tạo hứng thú
và tâm thế học tập Sau khi hai học sinh đọc, giáo viên chia đoạn cho học sinh đọc Các em đọc nối tiếp đoạn Giáo viên xác định trình độ của học sinh để cho các em
đọc theo vòng khác nhau
+ Tìm hiểu bài: Trong quá trình tìm hiểu bài, giáo viên có thể cho học sinh nêu câu hỏi, tìm từ ngữ hay, hình ảnh nổi bật, đặt câu cho đoạn văn, bài văn Việc nêu câu hỏi và đặt tên cho đoạn văn, bài văn sẽ giúp học sinh động não, chịu khó tìm tòi
Hình thức để các em trả lời câu hỏi, giáo viên có thể đa ra các hình thức khác nhau nh (hoạt động nhóm, trò chơi, phiếu bài tập) Việc chọn từ để giảng giáo viên
có thể cho học sinh nêu thêm những từ khó, từ cha hiểu để các em khác giải nghĩa
Đối với từ đợc chọn về nội dung và nghệ thuật, cần chọn những từ ngữ có nhiều nét nghĩa, từ gợi tả, gợi cảm, từ thể hiện nội dung chủ đề đang học
Giáo viên nên kết hợp nhiều phơng pháp để giảng giải (nh trực quan, miêu tả, vấn đáp, so sánh, biến đổi đồng nghĩa, tìm từ trái nghĩa, đặt câu…) Khi giảng bài giáo viên phải đa bài giảng, gắn vào từng văn cảnh cụ thể để giảng từ kết hợp với giảng ý
Bên cạnh việc khai thác chi tiết, từ ngữ, hình ảnh trong mỗi bài tập đọc, giáo viên cần chú ý khai thác “chiều sâu” “ẩn ý” của bài cha đợc tác giả nói ra mà bằng
sự tởng tợng, phát biểu suy nghĩ, cảm xúc thông qua những từ ngữ gợi tả, gợi cảm
có trong bài để phát hiện Làm tốt việc khai thác bề nổi và chiều sâu chính là làm tốt việc giảng từ kết hợp giảng ý
+ Luyện đọc diễn cảm:
Đây là lần đọc sau khi học sinh đã hiểu, cảm thụ đợc đoạn văn và cũng là lúc tạm kết thúc tìm hiểu đoạn, bài Vì vậy giáo viên yêu cầu học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm Cần cho học sinh tự tìm ra cách đọc, cho học sinh biết cách đọc của bạn, yêu cầu kỹ năng rèn đọc
Để gây hứng thú cho học sinh trong quá trình đọc, giáo viên có thể cho học sinh thi đọc, biết cách nhận xét cách đọc của bạn, đọc phân vai, đề xuất cách đọc…
Đối với những bài Tập đọc học thuộc lòng , khuyến khích các em đọc ngay tại lớp
e Củng cố, dặn dò:
Giáo viên cần tiến hành bớc củng cố, tổng kết dặn dò một cách nhẹ nhàng, linh hoạt, tạo điều kiện cho các em hệ thống lại đợc bài đọc, biết đợc cái hay, cái
đẹp của tác phẩm, giáo dục các em những tình cảm trong sáng, tốt đẹp, yêu thích môn học Có thể giáo viên sắp xếp thời gian phù hợp cho học sinh chơi trò chơi luyện đọc, tìm từ, tìm ý gắn với nội dung bài Tập đọc
Trang 10Giáo án thỂ nghiệm:
Bài: Khuất phục tên cớp biển
I - Mục tiêu
Đọc đúng: lên cơn loạn óc, quen lệ, vạm vỡ, bác sĩ, điềm tĩnh, dữ dội.
- Đọc trôi chảy toàn bài, ngắt nghỉ hơi đúng sau các dấu câu, giữa các cụm từ, nhấn giọng ở các từ ngữ miêu tả vẻ hung dữ của tên cớp, vẻ oai nghiêm của bác sĩ
- Thể hiện giọng đọc phù hợp với nội dung chuyện và từng nhân vật
Hiểu các từ ngữ khó trong bài: Bài ca man rợ, nín thít, gờm gờm, làu bàu, im nh
thóc
Hiểu nội dung của bài thơ: ca ngợi hành động dũng cảm của bác sĩ Ly trong cuộc
đối đầu với tên cớp biển hung hãn Ca ngợi sức mạnh chính nghĩa chiến thắng sự hung ác, bạo ngợc
II - Đồ dùng dạy học:
II.1 Tranh minh họa sách giáo khoa phóng to.
II.2 Bảng phụ viết sẵn khổ câu, đoạn hớng dẫn luyện đọc.
III - Các hoạt động dạy - học chủ yếu
1 Kiểm tra bài cũ:
- 1HS đọc đoạn 1của bài Đoàn thuyền
đánh cá - Nêu ý của đoạn thơ?
- HS đọc đoạn 2? - Nêu ý đoạn thơ?
- 3 học sinh lên bảng thực hiện yêu cầu, cả lớp theo dõi để nhận xét
- Nhận xét và cho điểm học sinh
2 Bài mới
2.1 Giới thiệu bài:
Đa tranh ra giới thiệu chủ điểm
Bức tranh vẽ những ai?
- Chủ điểm tháng này: Những ngời quả cảm
Tranh vẽ: Nguyễn Văn Trỗi, Võ Thị Sáu, Kim Đồng, Nguyễn Bá Ngọc Giáo viên giới thiệu:
Giáo viên giới thiệu: Đây là con ngời u tú của đất việt, những con ngời anh dũng dám hy sinh bản thân mình vì lí tởng cao đẹp, đem lại hạnh phúc cho nhân loại
Giáo viên giới thiệu truyện “Khuất phục tên cớp biển“ bằng tranh.
Các con quan sát kĩ bức tranh thấy hai hình ảnh trái ngợc - Tên cớp biển hung hãn, dữ tợn nhng cụp mặt xuống ở thế thua Ông bác sĩ vẻ mặt hiền từ nhng nghiêm nghị, cơng quyết, đang ở thế thắng Vì sao có cảnh tợng này thì qua bài tập
đọc Khuất phục tên cuớp biển hôm nay các con sẽ rõ
HĐ1: Luyện đọc:
Để xác định bài Tập đọc có mấy đoạn mỗi
đoạn từ đâu , đến đâu tôi tổ chức trò chơi
“Đố vui“ “Đố em bạn dừng đọc chỗ