Biện pháp nâng cao hiệu quả dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4

p ứng được những yêu cầu của thời đại.Trong nhà trường Tiểu học, môn Tiếng Việt có vị trí rất quan trọng.Thông qua môn Tiếng Việt, hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sửdụng tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môitrường hoạt động của lứa tuổi. Thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phầnrèn luyện các thao tác của tư duy, cung cấp cho học sinh những kiến thức sơgiản về tiếng Việt và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người,văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài; bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt vàhình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phầnhình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

1

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến cấp cơ sở huyện Phú Ninh

Tên đề tài sáng kiến: Biện pháp nâng cao hiệu quả dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4

1-Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Tác giả sáng kiến

2-Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục

3-Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 10/10/2019 4-Mô tả bản chất của sáng kiến:

Đất nước Việt Nam đang bước vào thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá Điều kiện kinh tế, xã hội của nước ta đang có những thay đổi lớn Cơ cấu kinh tế, trình độ phát triển sản xuất, khoa học kĩ thuật, nhu cầu xã hội, thu nhập quốc dân … có những bước phát triển quan trọng Vấn đề hội nhập, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, vấn đề kinh tế tri thức, công nghệ thông tin đang hằng ngày đặt ra một cách cấp bách Chính sự chuyển mình của đất nước, công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá, sự hội nhập với thế giới đó đòi hỏi những chủ nhân tương lai của đất nước không chỉ có đạo đức tốt và nhiệt tình

mà còn giỏi về chuyên môn Yêu cầu này đòi hỏi ngành giáo dục phải nâng cao chất lượng dạy học, trong đó có dạy học ở bậc Tiểu học Môn Tiếng Việt không nằm ngoài quy luật này, cần có sự đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học

để đáp ứng được những yêu cầu của thời đại

Trong nhà trường Tiểu học, môn Tiếng Việt có vị trí rất quan trọng Thông qua môn Tiếng Việt, hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác của tư duy, cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về tiếng Việt và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài; bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Tập đọc là một phần có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học, biết đọc là có thêm một công cụ mới để học tập, giao tiếp Đây là một công cụ mà chỉ người biết chữ mới có Biết đọc là nhu cầu không thể thiếu được đối với đời sống con người, biết đọc sẽ làm cho kiến thức thêm mở mang, tâm hồn thêm phong phú Biết đọc, con người sẽ có khả năng tiếp nhận tri thức, biết giao tiếp, thông hiểu tư tưởng, tình cảm của người khác Đặc biệt, khi đọc tác phẩm văn

2

chương, con người không chỉ được thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động tình cảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, được khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh cũng như bồi dưỡng tâm hồn Không biết đọc, con người không thể tiếp nhận những tinh hoa, những văn minh tiến bộ của nhân loại, không có điều kiện hưởng thụ sự giáo dục mà xã hội dành cho họ, không thể hình thành được một nhân cách toàn diện, đời sống tinh thần bị nghèo nàn dẫn đến cuộc sống không còn thú vị nữa

4.1- Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết:

Thực trạng chất lượng dạy học phần Tập đọc lớp 4 ở trường Tiểu học Lê Lợi

4.1.1 Ưu điểm

a Nhận thức của giáo viên, học sinh về việc dạy học Tập đọc:

- Nhận thức của giáo viên: Năm học 2019 - 2020 là năm học tiếp tục thực hiện dạy học theo Chuẩn kiến thức kĩ năng và nội dung điều chỉnh dạy học linh hoạt phù hợp với trình độ đối tượng học sinh Thực hiện dạy lồng ghép giáo dục bảo

vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục bảo vệ tài nguyên môi trường biển đảo Tiếp tục thực hiện tốt dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập, sáng tạo và phân hóa đối tượng học Thực tiễn dạy học phân môn Tập đọc lớp 4 ở Tiểu học cho thấy có khá nhiều thành công: giáo viên đã từng bước đổi mới phương pháp dạy học Tập đọc để nâng cao chất lượng toàn diện cho học sinh Thông qua các giờ Tập đọc, giáo viên đã giúp các

em rèn được kĩ năng đọc lưu loát, bước đầu đọc diễn cảm Từ đó, giúp các em chiếm lĩnh được tri thức văn hoá của dân tộc, tiếp thu được nền văn minh của loài người, bồi dưỡng cho các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp

- Nhận thức của học sinh: Học sinh lớp 4 đa phần có nhận thức tốt hơn các lớp dưới, có trí tưởng tượng và khả năng nhìn nhận, thâu tóm hình ảnh, học sinh biết dùng từ đặt câu, nắm được kiến thức cơ bản của môn Tiếng Việt, nhiều em

có thể đọc hiểu tốt bài đọc và nêu được ý nghĩa cũng như bài học rút ra từ bài

đọc

b Thực trạng dạy học Tập đọc ở lớp 4/1 trường Tiểu học Lê Lợi

Các phân môn của môn Tiếng Việt đều rất quan trọng trong việc hình thành các kỹ năng nghe – nói- đọc – viết cho học sinh Tuy nhiên, hầu hết các

em trong lớp chưa thực sự hiểu được điều này, thường học qua loa phần Tập đọc, hệ quả là điểm thi phần đọc và đọc hiểu thường không cao Hiểu được điều này, bước đầu tôi đã cố gắng giúp các em nhận thức được vai trò và ý nghĩa của phần Tập đọc

Phụ huynh học sinh đa phần đã có sự quan tâm chăm lo hơn về việc học của con em mình, trang bị tương đối đầy đủ đồ dùng học tập, tạo điều kiện thuận lợi cho các em tới trường, có sự quan tâm và giúp đỡ việc học của con em

ở nhà nên một số em đọc hiểu rất tốt khi học ở lớp

3

Trong công tác dạy- học giáo viên luôn gương mẫu tạo sự gần gũi, thân thiện đối với các em Tăng cường công tác chủ nhiệm lớp, luôn biểu dương những em học tốt và động viên kịp thời những học sinh chậm tiến bộ dù là những tiến bộ nhỏ nhất Đối với 15 phút đầu giờ, sinh hoạt lớp, giáo viên luôn

tổ chức trò chơi, cho các em thi kể chuyện để vừa phát triển kỹ năng giao tiếp cho các em vừa giúp các em ôn lại kiến thức đã học về môn Tiếng Việt để tạo hứng thú trước khi các em vào học

4.1.2 Tồn tại, hạn chế:

Những mặt hạn chế trong công tác nâng cao chất lượng dạy học phần Tập đọc lớp 4 :

Nhận thức của học sinh không đồng đều, có nhiều em còn lười đọc, năng lực đọc còn hạn chế, do các em còn nhỏ mà nhiều văn bản dài Một số em còn đọc thiếu từ, thêm từ, đọc ngọng, đọc còn đánh vần, đọc sai từ mà ít được nhắc nhở, uốn nắn Việc tìm hiểu nội dung bài nhiều em gặp khó khăn: chủ yếu chỉ trả lời được các câu hỏi mang tính tái hiện còn những câu hỏi có tính khái quát thì không trả lời được, diễn đạt câu trả lời chưa mạch lạc Nhiều em không tự tin trình bày ý hiểu của mình khi được hỏi về nội dung bài

Các em sống ở vùng nông thôn , bố mẹ làm nông nghiệp không có điều kiện mua thêm sách báo, truyện cho các em đọc

Ngoài ra, các em còn ít nhiều chịu ảnh hưởng của ngôn ngữ địa phương phát

âm chưa đúng ?/~, d/gi, Chính vì vậy đã gây không ít khó khăn cho việc đọc

và đọc hiểu của học sinh

Giáo viên chưa chú trọng đến việc xác định mục tiêu của giờ Tập đọc; chưa xây dựng nội dung dạy học phù hợp với trình độ học sinh và dạy học phân hóa theo đối tượng; lựa chọn, sử dụng phương tiện và đồ dùng dạy học chưa hiệu quả; việc vận dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học còn hạn chế; chưa dạy học tích hợp các nội dung một cách hợp lí; chưa đổi mới cách đánh giá cho điểm học sinh nhằm khích lệ học sinh tích cực học tập

Giáo viên còn xem nhẹ tiết Tập đọc, chỉ chú trọng đến kỹ năng viết Chính tả

và Tập làm văn nên trong giờ học Tiếng Việt thời lượng dành cho hoạt động đọc hiểu của học sinh quá ít Những học sinh ít nói, nghèo nàn về vốn từ thường

ít được quan tâm vì sợ các em này trả lời sẽ làm mất nhiều thời gian Ngoài ra, một số câu hỏi đặt ra còn quá nặng với các em khiến các em ngày càng trở nên rụt rè, nhút nhát hơn

4

4.2- Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những khó khăn của giải pháp đã biết:

4.2.1 Xác định đúng mục tiêu, nội dung dạy học:

Để xác định được mục tiêu, nội dung dạy học giáo viên phải đặt ra các câu hỏi:

+ Những từ ngữ, câu, đoạn nào học sinh cần luyện đọc đúng, đọc diễn cảm? Cần đọc cụ thể như thế nào? Toàn bài đọc với giọng như thế nào? (tốc độ, cường độ, cao độ,…)

+ Những từ ngữ, câu nào cần dạy nghĩa và dạy nghĩa ra sao? Những tình tiết nào của câu chuyện, của bài cần tìm hiểu nghĩa và tìm hiểu chúng bằng hình thức nào?

+ Nội dung chính, ý nghĩa của bài Tập đọc là gì? Học sinh được giáo dục điều gì sau khi học bài Tập đọc?

Ví dụ: Khi dạy bài Thư thăm bạn – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I

- Trang 28

Bài này có 2 nội dung tích hợp đó là: Kĩ năng sống và Bảo vệ môi trường, nội dung tích hợp phân môn Tập làm văn

Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu bài:

- Biết đọc lá thư lưu loát, giọng đọc thể hiện sự thông cảm với người bạn bất hạnh bị trận lũ cướp mất ba

- Hiểu được tình cảm của người viết thư: Thương bạn, muốn chia sẻ đau buồn cùng bạn Nắm được tác dụng của phần mở đầu, phần kết thúc bức thư

- Giáo dục ý thức chia sẻ, thông cảm; ý thức bảo vệ môi trường để hạn chế lũ lụt

Trên cơ sở xác định đúng mục tiêu của bài, nội dung cần dạy giáo viên sẽ lựa chọn các phương pháp và hình thức tổ chức hợp lí để đạt được mục tiêu Đồng thời giáo viên cần xác định rõ mối quan hệ giữa mục tiêu rèn kĩ năng đọc hiểu với các mục tiêu giáo dục kĩ năng sống; giáo dục bảo vệ môi trường, từ đó

có biện pháp dạy hiệu quả đạt mục tiêu bài học

4.2.2 Điều chỉnh nội dung câu hỏi, bài tập phù hợp với đối tượng học sinh

Nhiều giáo viên bài nào cũng sử dụng nguyên nội dung các câu hỏi trong sách giáo khoa Việc làm này không giúp học sinh đạt được yêu cầu đọc hiểu, đồng thời không lồng ghép được nội dung dạy học tích hợp Cần dựa trên đặc điểm trình độ đối tượng học sinh của lớp để xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập tìm hiểu bài sao cho hiệu quả nhất và đặc biệt để dạy học phân hóa theo đối tượng, phát huy được tính tích cực của học sinh

a) Chia câu hỏi lớn thành câu hỏi nhỏ:

Trong phân môn Tập đọc lớp 4, một số bài có những câu hỏi gồm nhiều nội dung (hoặc câu hỏi bao gồm nhiều ý khái quát) nếu để nguyên nội dung câu hỏi như vậy học sinh sẽ rất khó trả lời Vì vậy để học sinh hiểu và trả lời được câu hỏi, giáo viên có thể chẻ nhỏ câu hỏi

5

Ví dụ: Bài Những hạt thóc giống – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I -

Trang 52

Câu hỏi 3: Hành động của chú bé Chôm gì khác với mọi người?

Để học sinh dễ tìm hiểu hơn giáo viên chẻ câu hỏi này thành các câu hỏi nhỏ:

+ Theo lệnh vua, chú bé Chôm đã làm gì? Kết quả ra sao?

+ Đến kỳ phải nộp thóc cho nhà vua, mọi người làm gì? Chôm làm gì? Như vậy hành động của chú bé Chôm có gì khác mọi người?

b) Chuyển câu hỏi từ trừu tượng khó hiểu sang câu hỏi cụ thể dễ hiểu:

Trong sách giáo khoa Tiếng Việt 4 ở một số bài Tập đọc vẫn có các câu hỏi khó và trừu tượng đối với học sinh Nếu cứ hỏi đúng theo câu hỏi đó thì giáo viên sẽ mất rất nhiều thời gian đợi học sinh tìm câu trả lời mà cuối cùng học sinh trả lời vẫn không đúng ý Để khắc phục điều này, giáo viên nghiên cứu

kĩ nội dung bài để chuyên đổi câu hỏi trừu tượng đó thành câu hỏi dễ hiểu hơn đối với học sinh sao cho cái đích cuối cùng là học sinh hiểu nội dung bài Tập đọc

Ví dụ: Bài Dế mèn bênh vực kẻ yếu (Tiết 1)

Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I - Trang 4

Câu hỏi 3: Những chi tiết nào nói lên tấm lòng nghĩa hiệp của Dế Mèn?

Đây là một câu hỏi khó, các em không hiểu từ "nghĩa hiệp" là gì?

Với câu hỏi này, trước hết giáo viên giúp học sinh hiểu từ “nghĩa hiệp”

("nghĩa hiệp”: có tinh thần khảng khái, sẵn sàng hành động vì việc nghĩa, cứu

giúp người hoạn nạn) Sau đó để học sinh dễ hiểu câu hỏi hơn giáo viên có thể đặt lại câu hỏi:

Trong bài có cử chỉ, lời nói nào nói lên Dế Mèn sẵn sàng hành động vì việc nghĩa, cứu giúp người gặp hoạn nạn?

c) Chuyển câu hỏi thành các dạng bài tập trắc nghiệm (nối, điền tiếp,

gạch chân,…)

Thực tế cho thấy giáo viên cứ sử dụng nguyên các câu hỏi trong sách mà không thay đổi hình thức của câu hỏi, học sinh sẽ nhàm chán hoặc có những câu hỏi thì học sinh không tìm được ý để diễn tả bằng lời của mình Để khắc phục điều đó, giáo viên có thể chuyển câu hỏi dưới dạng các bài tập trắc nghiệm

Ví dụ : Bài Đoàn Thuyền đánh cá – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập

II - Trang 68

Chuyển nội dung của 2 câu hỏi:

Câu hỏi 3: Tìm hình ảnh nói lên vẻ đẹp huy hoàng của biển

Câu hỏi 4: Công việc lao động của người đánh cá được miêu tả đẹp như thế

nào?

Giáo viên có thể chuyển thành bài tập sau:

Nối các hình ảnh ở cột B với ý ở cột A sao cho đúng:

6

Vẻ đẹp huy hoàng của biển

Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Ta hát bài ca gọi cá vào Sóng đã cài then, đêm sập cửa

Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng

Vẻ đẹp của người lao động

Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng Mặt trời đội biển nhô màu mới Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi Câu hát căng buồm với gió khơi

d) Thay đổi, bổ sung ngữ liệu để phát huy tính tích cực của học sinh và giáo dục toàn diện học sinh:

Để phát huy được năng lực của các em cần xây dựng thêm một số câu hỏi buộc học sinh phải so sánh, liên tưởng, liên hệ thực tế và những câu hỏi mở rộng vận dụng kiến thức cuộc sống để các em hiểu sâu sắc hơn nội dung bài đọc:

Ví dụ: Bài Ông trạng thả diều – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I -

Trang 111

Câu hỏi 5 d:

Tục ngữ hoặc thành ngữ nào dưới đây nói đúng ý nghĩa của câu chuyện Ông trạng thả diều?

a) Tuổi trẻ tài cao

b) Có chí thì nên

c) Công thành danh toại

Với câu hỏi này học sinh dễ dàng chọn đúng ý: Câu tục ngữ “Có chí thì nên” Vì vậy để học sinh tự rút ra ý nghĩa, liên hệ bản thân, giáo viên thay bằng câu hỏi sau:

Câu chuyện cho thấy Nguyễn Hiền là người như thế nào? Em cần học tập

ở ông điều gì ?

4.2.3 Lựa chọn, khai thác các phương tiện, đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung bài học

Đồ dùng dạy học phần Tập đọc thường có: tranh, ảnh, phiếu bài tập, vật thật, bảng phụ Về phương tiện dạy học có máy tính, máy chiếu đa năng, ti vi,…

Thực tế có nhiều giáo viên chỉ cầm sách giáo khoa Tiếng Việt và sách hướng dẫn để dạy tiết Tập đọc mà không hề sưu tầm, làm đồ dùng dạy học Giáo viên sử dụng giáo án điện tử dạy tiết Tập đọc như tiết trình chiếu nội dung bài Hiệu quả dạy đọc hiểu vì vậy mà hạn chế đi rất nhiều

Vì vậy sau khi đã xác định được mục tiêu, nắm được nội dung văn bản việc cần thiết để tiết Tập đọc diễn ra hiệu quả đó là giáo viên phải chuẩn bị đồ dùng dạy học một cách chu đáo Đồng thời giáo viên phải biết cách khai thác

7

phương tiện và đồ dùng dạy học cho phù hợp với nội dung của từng bài Sử dụng phương tiện và đồ dùng dạy học đúng lúc, đúng chỗ, không lạm dụng đồ dùng, không biến tiết học thành giờ biểu diễn đồ dùng dạy học Có như vậy bài học

mới đạt kết quả cao

Sử dụng tranh ảnh trong sách giáo khoa (hoặc tranh ảnh tự làm hoặc sưu tầm được) để giới thiệu bài, để giúp học sinh hiểu kĩ hơn một nội dung nào đó:

Ví dụ: Bài Trung thu độc lập – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I -

Trang 71

Giáo viên sử dụng bức tranh trong sách giáo khoa giúp học sinh hiểu và trả lời được câu hỏi:

Em hãy quan sát bức tranh trong sách giáo khoa, kết hợp đọc thông tin trong sách trả lời câu hỏi 1: a ) Tranh vẽ cảnh gì? Đoán xem anh chiến sĩ mơ ước điều gì trong đêm Trung thu độc lập

Bên cạnh đó phiếu bài tập góp phần nâng cao chất lượng đọc hiểu, làm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, phù hợp với đối tượng học sinh Phiếu bài tập có thể yêu cầu học sinh phát hiện ra những từ mình không hiểu, yêu cầu các em giải nghĩa một số từ ngữ trong bài, cũng có thể yêu cầu học sinh nắm ý chung của đoạn, bài

4.2.4 Đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy - học đọc hiểu ở lớp

4

Đứng trước nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, người giáo viên phải biết lựạ chọn phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá, kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt giữa các phương pháp dạy học vào bài giảng đạt kết quả cao

nhất Với phương châm "lấy học sinh làm trung tâm”; giáo viên phải thực sự là

người hướng dẫn, điều khiển và tổ chức mọi hoạt động học tập của học sinh, huy động mọi khả năng của học sinh tự khám phá và tìm tòi kiến thức, phát triển năng lực cho mỗi em, tạo cho các em có niềm tin trong học tập Không có

phương pháp dạy học nào là “vạn năng”, vì vậy việc phối kết hợp các phương

pháp dạy học (vấn đáp, phương pháp tích cực hoá hoạt đông của người học ),

tổ chức nhiều hình thức dạy học phong phú, phù hợp và vừa sức học sinh (cá nhân, nhóm ) sẽ giúp các em nắm chắc được kiến thức Tập đọc, hiểu bài đọc một cách sâu sắc hơn Thực tế hiện nay Mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN) tập trung vào đổi mới sư phạm, đổi mới phương pháp dạy - học, đổi mới phương pháp đánh giá học sinh, đổi mới tổ chức lớp học có thể giúp giáo viên vận dụng vào dạy học nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh lớp 4 Để

tổ chức cho học sinh rèn kĩ năng đọc hiểu, giáo viên vận dụng linh hoạt Quy trình học tập 10 bước của mô hình VNEN:

1 Chúng em làm việc theo nhóm

2 Em viết tên bài vào vở

3 Em đọc mục tiêu bài học

4 Em bắt đầu các hoạt động cơ bản

5 Kết thúc hoạt động cơ bản, em báo cáo với thầy cô giáo

8

6 Em bắt đầu hoạt động thực hành: làm việc cá nhân, chia sẻ cùng bạn, trao đổi với cả nhóm, kiểm tra sửa lỗi cho nhau

7 Em bắt đầu hoạt động ứng dụng

8 Em cùng đánh giá với thầy cô

9 Kết thúc bài, kết hợp với nhận xét của thầy cô, em tự đánh giá chung tổng quan bài học

10 Em đã học xong bài mới hoặc em phải học lại phần nào

Đồng thời, do mỗi lớp học đều có trình độ học sinh khác nhau để tiết học thành công, học sinh hào hứng, phấn khởi làm bài và yêu thích học Tập đọc thì việc giao nhiệm vụ vừa sức với từng học sinh là việc làm cần thiết để khuyến khích các em học tập Với một số bài Tập đọc, đối với học sinh khá, giỏi, giáo viên có thể bổ sung câu hỏi để học sinh hiểu kĩ, hiểu sâu sắc bài đọc; còn đối với học sinh trung bình, đại trà thì giáo viên giao những câu hỏi, bài tập vừa sức (có thể giảm khó bài tập bằng cách chẻ nhỏ câu hỏi, thay đổi câu hỏi hoặc đưa câu hỏi dưới dạng bài tập trắc nghiệm như cách đã trình bày ở trên) để các em hứng thú học tập, hiểu bài mà không ngại học Tập đọc Giáo viên phải luôn chú

ý, hướng dẫn, kèm cặp thêm những học sinh yếu để các em có thể trả lời những câu hỏi theo khả năng của mình, động viên, khuyến khích những tiến bộ dù nhỏ

của các em để các em tự tin và cố gắng học phần Tập đọc

4.2.5 Biện pháp tổ chức dạy phần luyện đọc và tìm hiểu bài đạt hiệu quả:

(Phần trọng tâm để rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh)

Hoạt động1: Luyện đọc

Để đạt được hiệu quả ở hoạt động này, giáo viên cần làm tốt các việc sau: + Yêu cầu học sinh chia đoạn đọc sao cho hợp lí, cân đối

+ Giáo viên đi tìm hiểu xem học sinh lớp mình thường mắc lỗi phát âm sai gì? Em nào hay phát âm sai? Trong khi học sinh đọc, giáo viên, học sinh chú

ý nghe để tìm ra những lỗi phát âm mà đại đa số các em mắc phải Giáo viên có thể cho các em tự phát hiện tiếng khó hoặc cùng bạn phát hiện rồi tự luyện đọc cho đúng trong nhóm, trước lớp (với những lỗi đại đa số học sinh mắc phải) Học sinh luyện đọc ngắt nghỉ đúng các câu văn dài khó đọc, giải nghĩa các từ chưa hiểu trong nhóm Giáo viên chỉ gợi ý, hướng dẫn các em về cách phát âm, ngắt nghỉ hơi sao cho thích hợp khi cần thiết

+ Để giúp các em luôn tập trung chú ý đọc thầm theo bạn, giáo viên cho bạn đang đọc được chỉ định bạn tiếp theo hoặc giáo viên chỉ định bất kỳ

+ Cuối phần luyện đọc này giáo viên (hoặc học sinh đọc tốt) đọc mẫu toàn bài để giúp học sinh nhận biết trọn vẹn văn bản một cách tốt nhất chuẩn bị cho bước vào tìm hiểu bài

Ví dụ: Những hạt thóc giống – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập - 1 -

Trang 52

(Chuẩn bị mỗi nhóm một biển có mặt màu xanh và mặt kia mặt cười màu đỏ)

Giáo viên tổ chức phần luyện đọc (trước khi tìm hiểu bài) như sau:

9

Học sinh làm việc nhóm 4: Thực hiện các yêu cầu sau:

+ Đọc nối tiếp đoạn: Đoạn 1: từ đầu đến bị trừng phạt; đoạn 2: tiếp theo đến nảy mầm được; đoạn 3: tiếp theo đoạn 2 đến của ta; đoạn 4: còn lại (đọc 2 lần bài),

+ Luyện phát âm từ khó, giải nghĩa từ chưa hiểu, luyện đọc câu khó (nếu có)

Các bạn trong nhóm có nhiệm vụ nghe bạn đọc (nối tiếp đoạn), chỉ ra cho bạn lỗi phát âm để bạn sửa và sửa cho bạn, cùng nhau thảo luận hiểu nghĩa của

từ,

(Nếu gặp vướng mắc giơ biển màu xanh - giáo viên đến gợi mở, giúp đỡ, khi hoàn thành nhiệm vụ giơ biển màu đỏ.)

Sau đó giáo viên cho học sinh đọc nối tiếp đoạn trước lớp, học sinh giữa các nhóm hỏi về nghĩa một số từ cần hiểu

Giáo viên đọc mẫu toàn bài (hoặc cho một học sinh đọc tốt đọc mẫu)

(Đó chính là các bước: 1; 3; 4; 5 của quy trình học tập theo mô hình trường Tiểu học mới được vận dụng linh hoạt, hiệu quả)

Với cách tổ chức như vậy giáo viên đã hoàn toàn giao quyền chủ động cho học sinh trong việc tự đọc, tự tìm hiểu, giáo viên chỉ là người gợi mở tháo

gỡ vướng mắc, khó khăn cho các em Để hiệu quả của hoạt động trong nhóm tốt, giáo viên cần có các biện pháp: Giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm: Em nào cũng phải theo dõi, phát hiện ưu điểm, những lỗi bạn mắc phải khi đọc, yêu cầu bạn sửa lỗi, đánh giá sự tiến bộ của bạn…Đồng thời giáo viên phải hết sức sát sao hỗ trợ các em khi các em gặp khó khăn về phát âm, về giải nghĩa từ,…

Ví dụ: Bài Kéo co – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I - Trang 171

Tổ chức đọc nối tiếp đoạn trước lớp: Yêu cầu học sinh chia đoạn đọc (Đoạn 1: Từ đầu đến bên ấy thắng; đoạn 2: tiếp theo đến xem hội; đoạn 3 phần còn lại)

Giáo viên gọi 3 em đọc nối tiếp đoạn: Bạn đọc đoạn 1 xong mời bạn nhận xét mình chỉ rõ cách sửa và hỏi thêm từ mà mình vừa đọc không hiểu, mời bạn khác đọc tiếp đoạn 2 Tương tự như vậy đọc tiếp đoạn 3 Giáo viên tổ chức cho học sinh đọc nối tiếp như vậy 3 lượt bài

Sau đó giáo viên tổng hợp lại những lỗi phát âm sai mà học sinh còn mắc phải và cho luyện đọc trước lớp Đồng thời gợi mở giải nghĩa một số từ mà học sinh còn chưa hiểu Đọc mẫu toàn bài kết hợp hỏi học sinh về giọng đọc của bài

Đây là cách tổ chức theo hình thức hoạt động cả lớp khác với cách tổ chức hoạt động nhóm ở bài trên Với cách tổ chức này sẽ hình thành cho học sinh ý thức tập trung chú ý theo dõi bạn đọc để nhận xét, để sửa cho bạn, sửa cho mình đọc đúng, lưu loát rõ ràng đồng thời kết hợp giải nghĩa những từ học sinh chưa hiểu

10

Phần giải nghĩa từ nhiều giáo viên thường chỉ cho học sinh đọc phần giải nghĩa trong sách giáo khoa Để làm tốt phần này cũng là cơ sở để học sinh hiểu nội dung bài, giáo viên phải làm tốt khâu yêu cầu học sinh chuẩn bị bài từ tiết trước Nhắc học sinh đọc trước bài cũng như phần giải nghĩa, phần câu hỏi để hiểu nghĩa các từ đó trong các tình huống thực tế:

Ví dụ: Bài Chị em tôi – Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I - trang 65

Các từ: tặc lưỡi, yên vị, giả bộ, im như phỗng, cuồng phong, ráng là

những từ được ghi chú ở cuối bài Học sinh chuẩn bị trước bằng cách tra từ điển

và vận dụng đưa vào các tình huống thực tế các em sẽ tự hiểu nghĩa tốt hơn nếu như chỉ cho các em đọc lại phần chú giải trong sách giáo khoa

Hoạt động 2: Tìm hiểu bài

Giáo viên thường chỉ thực hiện hoạt động này là trả lời hết các câu hỏi trong sách giáo khoa (học sinh trả lời chỉ đọc lại các câu trong sách giáo khoa

mà không biêt dùng lời của mình diễn đạt), rồi rút ra nội dung bài Tập đọc (phần lớn giáo viên nói hộ học sinh đại ý của bài) Hạn chế ở đây chính là cách

tổ chức không linh hoạt của người thầy

Để đạt được mục tiêu rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 4 trong giờ Tập đọc, giáo viên cần lựa chọn các phương pháp và hình thức tổ chức những nội dung đã xây dựng sao cho phù hợp với trình độ học sinh đảm bảo tiết học diễn ra nhẹ nhàng mà hiệu quả

Ví dụ: Bài Văn hay chữ tốt - Hướng dẫn học Tiếng Việt 4 - Tập I -

Trang 140

Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm tự tìm hiểu nội dung bài bằng cách trả lời các câu hỏi rồi điền vào phiếu sau:

Phiếu học tập

Nhóm:

Bổ sung câu trả lời(ghi sau khi trình bày trước lớp)

1 Vì sao Cao bá Quát

thường bị điểm kém?

2 Sự việc gì xảy ra đã

làm Cao Bá Quát phải

ân hận?

3 Cao bá Quát quyết

chí luyện viết chữ như

thế nào?

4 Tìm đoạn mở bài,

thân baì, kết bài của

truyện