Từ những vấn đề trên mà tôi chọn đề tài " phương pháp dạy họcsinh lớp 5 đọc diễn cảm " làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình để ápdụng vào công tác giảng dạy tại lớp, nhằm nâng cao c
Trang 1A MỞ ĐẦUVăn học là một loại hình nghệ thuật, giữ vai trò to lớn trong việc hìnhthành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Sự tiếp xúc thường xuyên củahọc sinh tiểu học với các tác phẩm văn học được chọn lọc sẽ kích thích ở họcsinh sự nhạy cảm thẩm mỹ, phát triển ngôn ngữ và trí tuệ.
"Học sinh tiểu học được coi là cấp học nền tảng, đây là giai đoạnbình minh của cuộc đời, là giai đoạn đang hình thành những tình cảm đạo đứcđầu tiên về thế giới xung quanh" Hơn ai hết, tuổi thơ luôn ngạc nhiên trướccuộc sống điều mà người lớn chúng ta nhiều khi không có được Trẻ em đến vớicuộc sống trong lòng mang ngọn lửa khát khao, hiểu biết khám phá và hammuốn những nhận thức và cảm xúc của mình bằng các hình thức nghệ thuật mộtcách tự nhiên, cho nên việc cho học sinh tiểu học tiếp xúc với tác phẩm vănhọc rất quan trọng và cần thiết
Thơ văn là tiếng nói hồn nhiên nhất của tâm hồn, vì thế thơ văn rất
dễ đi vào lòng người Ngay từ thủa lọt lòng, qua lời ru ngọt ngào của mẹ, giọng
kể ngọt ngào của bà, dù chưa biết thưởng thức những nhịp điệu êm dịu lúc lênbổng, lúc xuống trầm, lúc ngân nga của lời thơ,văn đã góp phần tạo nên một thếgiới tình cảm của trẻ thơ Thậm chí khi đã về già, ông, bà, cha, mẹ vẫn còn nhớmột cách sâu sắc những cảm giác của buổi ban đầu khi được nghe tiếng ru hời
ru hỡi Đó là những ký ức đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhân cách mỗi con người Trẻ thơ có một tâm hồn rất nhạy cảm với cái đẹp Đây là lứa tuổi bắtđầu của sự nhận thức và những tình cảm mãnh liệt, các em yêu thơ văn, thíchthơ văn và có nhu cầu đọc thơ văn Học sinh đến với thơ ca bằng những rungđộng đầu tiên ngọt ngào nhất, say mê nhất, những suy nghĩ phòng túng nhất.Chính vì vậy, thơ ca có vai trò quan trọng góp phần hình thành và phát triểnnhân cách học sinh Thơ là một phần của cuộc sống gợi lên cho trẻ những cảm
Trang 2xúc lành mạnh, thơ văn giúp học sinh nhận thức thế giới xung quanh về conngười, về cuộc sống xã hội xung quanh trẻ Vì vậy thơ văn góp phần giáo dụcthẩm mỹ và phát triển ngôn ngữ.
Từ những vấn đề trên mà tôi chọn đề tài " phương pháp dạy họcsinh lớp 5 đọc diễn cảm " làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình để ápdụng vào công tác giảng dạy tại lớp, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện cho học sinh
B NỘI DUNGCHƯƠNG I ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Như chúng ta đã biết, học sinh đặc biệt khó khăn phần lớn là con em đồngbào các dân tộc thiểu số vùng sâu vùng xa vùng dân tộc Do hạn chế về điềukiện kinh tế xã hội nên các em cũng hạn chế về tiếng Việt, các em ít được giaotiếp, khả năng giao tiếp cũng như khả năng tiếp xúc các thông tin đại chúng đốivới các em là rất khó khăn, Rào cản của học sinh đặc biệt khó khăn tiếp cận vớinền giáo dục hiện đại có chất lượng chính là rào cản về ngôn ngữ Do vậynhững đối tượng học sinh này đã và đang được sự quan tâm đặc biệt để đảmvảo chính sách giáo dục dân tộc của Đảng và Nhà nước Đặc biệt trong nhữngnăm gần đây đã có nhiều lớp tập huấn, nhiều tài liệu hướng dần dạy học chohọc sinh đặc biệt khó khăn, tăng cường Tiếng việt cho vùng dân tộc thiểu sốcũng như công văn 886 của bộ Giáo dục và Đào tạo- Giáo dục Tiểu học ápdụng đối với vùng miến đã góp một phần rất lớn trong việc dạy học đối với họcsinh vùng đặc biệt khó khăn Thành quả lớn hơn hết thể hiện trong chất lượngdạy học môn Tiếng việt
Trang 3Ở cấp tiểu học môn tiếng Việt có một vị trí quan trọng trong tất cả cácphân môn ở trường, Nó hình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng sửdụng Tiếng Việt như nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp Cung cấpnhững kiến thức sơ giản về tiếng Việt, về tự nhiên, về xã hội, về con người, vềvăn hóa và văn học … là cơ sở để phát triển tư duy cho trẻ tiếp thu và học cácmôn khác.
Tiếng Việt TH có nhiều phân môn như tập đọc, học thuộc lòng, tập làmvăn, chính tả, tập viết… Mỗi phân môn đều có một chức năng quan trọng.Trong đó tập đọc là môn học mang tính chấn tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạyhọc nó còn có nhiệu vụ trau dồi kiến thức cho học sinh (Về phát âm, từ ngữ, câuvăn…) Kiến thức bước đầu về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm và thẩm
mĩ Môn tập đọc ở trường Tiều học nói chung và ở lớp 5 nói riêng đặt ra mộtnhiệm vụ quan trọng Trong các giờ tập đọc học thuộc lòng học sinh biết đọcdiễn cảm bài văn bài thơ đã tập cho các em niềm sau mê hứng thú và để lại chocác em vốn văn học đáng kể sau này Cũng thông qua các bài văn học sinh hiểuthêm về các vùng miền của đất nước, hiểu thêm được công sức của các tầng lớpnhân dân đang ra sức xây dựng và bảo vệ tổ quốc, hiểu được các truyền thốngquý báu của dân tộc xung như có tác dụng mạnh mẽ đến gião dục mĩ cảm, họcsinh biết yêu cái đẹp
Môn tập đọc không chỉ có nhiệm vụ trên mà còn kết hợp chặt chẽ vớichương trình tiếng Việt, Qua các bài văn chọn lọc của học sinh vừa cảm thụđược cái hay cái đẹp vừa được học giúp các em sử dụng chính xác khi dùng từchính xác khi dùng từ đặt câu và giao tiếp
Ở bậc TH nói chung và lớp 5 nói chung, môn tập đọc có hai yêu cầu chính:
- Rèn kĩ năng tập đọc
- Giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn
Trang 4Học môn tập đọc, việc đọc và cảm thụ là hai khâu có quan hệ mật thiết vớinhau, gắn bó hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụ tốt giúp cho việc đọc diễn cảmtốt ngược lại việc đọc diễm cảm tốt giúp cho việc cảm thụ bài văn thêm sâu sắc.Thật vậy, học sinh có đọc thông thạo được và trên cơ sở đã hiểu nội dung câuthơ, câu văn, đoạn thơ, đoạn văn thì các em mới thể hiện được cảm xúc nghĩa là
đã hiểu tường tận nội dung và nắm được ý nghĩa giáo dục của bài ĐIều đókhẳng định rằng trong tiết dạy tập đọc lớp 5 việc luyện rèn kĩ năng đọc diễncảm cho học sinh là rất cần thiết Trong giờ học, học sinh biết đọc diễn cảm thìtiết học mới có hiệu quả cao
Qua các lớp học dưới, học sinh lớp 5 đã có điều kiện và kĩ năng để đọcdiễn cảm tốt Đọc diễn cảm chính là nghệ thuật đọc thơ văn được tiến hànhtrong các nhà trường phổ thông
Hiểu rõ tầm quan trọng của bộ môn tập đọc nói chung và việc rèn luyện kĩnăng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 nói riêng, dù dạy ở vùng miền nào thì đòihỏi người dạy phải nhận thực rõ trong từng phương pháp giảng dạy phù hợpmới đem lại kết quả cao
Qua những năm công tác tại trường Chu Văn An của huyện Cưmgar ĐăkLawk Được phân công giảng dạy khối lớp 5 trong nhiều năm liền, tôi thấy chấtlượng đọc diễn cảm của học sinh trường tôi còn yếu, đặc biệt là ở khối lớp 5.Bên cạnh đó điều kiện cơ sở vật chất của trường còn thiếu thốn trường có nhiềuhọc sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh dân tộc thiểu số nên việc dạy cho các
em có vốn ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết là vô cùng cần thiết đối với mỗi họcsinh của trường chúng tôi Với xu thế phát triển của xã hội ngày nay đòi hỏi vềtri thức của con người ngày càng cao… vì cậy để có được thành công phải trảiqua một quá trình rèn luyện kiên trì ngay từ đầu của cả thầy và trò Để góp phần
Trang 5viết ra tập tài liệu nhắm để sử dụng trong quá trình dạy học Đó là lý do mà tôiviết đề tài “phương pháp dạy học sinh lớp 5 đọc diễn cảm”.
II MỤC ĐÍCH Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
Xuất phát từ từ một số cơ sở lí luận khoa học, từ thực trạng việc dạy họcsinh làm quen với tác phẩm văn học, trong đó việc dạy học sinh đọc thuộc lòngbài thơ, từ đó hệ thống hóa đưa ra một số biện pháp dạy học sinh đọc thuộc thơdiễn cảm và ứng dụng vào một số tiết cụ thể, dựa trên những phương phápchung cơ bản cho học sinh làm quen với tác phẩm văn học
III THỰC TIỄN VÀ HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Các tác phẩm thơ thường có vần điệu, nhịp điệu với nhiều thể loại khácnhau Vì vậy muốn truyền đạt tốt tác phẩm giáo viên cần phải khai thác tácphẩm, tìm hiểu kĩ bài thơ văn đó thuộc thể loại gì Tìm hiểu nội dung bài thơ,văn cách gieo vần,từ đó giáo viên xác định được giọng đọc, cách ngắt nghỉ,…giúp học sinh cảm nhận được nhịp điệu, âm sắc của bài thơ để làm giàu cảmxúc của học sinh Từ đó giúp cho học sinh cảm nhận sâu sắc nội dung bài vàhứng thú hơn trong khi học phân môn tiếng việt
CHƯƠNG II CƠ SỞ LÝ LUẬN
Trang 6I CƠ SỞ THỰC TIỄN.
1 Thuận lợi
*Giáo viên:
Nhà trường luôn tạo điều kiện cho tôi trong công giảng dạy.Khối 5
Có đội ngũ giáo viêncó tay nghề cao đầy đủ kinh nghiệm để giúp đỡ nhau
cô - của trò có lúc thiếu nhịp nhàng
* Học sinh:
Bên cạnh đó là học sinh với lối tư duy không cụ thể, một số phụ huynhchưa thực sự quan tâm đến con em mình còn có quan điểm '' trăm sự nhờ nhàtrường, nhờ cô'' cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập bộ môn
Trang 7Tiếng Việt đảm nhiệm một vai trò hết sức quan trọng cảu một ngôn ngữvăn học phát triển toàn diện, được dùng trong mọi hoạt động của đời sống xãhội Mọi văn kiện quốc gia đều bằng Tiếng Việt Nhà trường các cấp từ tiểu họcđến đại học đều dạy và học bằng Tiếng Việt Các thành tựu về khoa học và kĩthuật đều được ghi lại bằng Tiếng Việt Văn học nghệ thuật bằng Tiếng Việttiếp tục phát triển Tiếng Việt là công cụ giao tiếp, là công cụ tư duy trong côngcuộc phấn đấu xây dựng một đất nước Việt Nam giàu đẹp.
Để cảm nhận hết cái hay cái đẹp trong tiếng việt giọng đọc cũng chiếmmột vị thế quan trọng Giọng đọc ngang ngang, không có dấu hiệu trầm bõng,đọc đều đều thì không thể nòi thu hút người nghe.Chính vì vậy mà đọc diễncảm là vấn đề quan trọng mà trong dạy học học sinh tiểu học mỗi giáo viên cầnnên quan tâm
CHƯƠNG III.THỰC TIỄN VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
I GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
Do điều kiện thời gian không nhiều và điều kiện của nhà trường còn hạnchế nên tôi chỉ bước đầu tìm hiểu thực trạng kết quả đọc diễn cảm dành cho họcsinh lớp 5 trường tiều học Chu Văn An, huỵên Cưmgar và bước đầu áp dụngcho lớp 5 mà tôi đang trực tiếp giảng dạy
II PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1, Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp 5 trường Tiểu học Chu Văn An
Do điều kiện trong hè các em chưa quan tâm đến việc ôn tập và luyệnđọc ở nhà, việc yêu sách của học sinh còn thấp kém nên việc đọc lưu loát củahọc sinh chưa cao Chính vì thế mà vấn đề đọc diễn cảm chưa được các emđược rất ít em học sinh quan tâm và làm được
2, Khách thể nghiên cứu:
Trang 8Do điều kiện hạn chế nên tôi chỉ tiến hành nghiên cứu thông qua 48 emhọc sinh trướng Tiểu học Chu Văn An
Qua nhiều năm giảng dạy ở khối lớp 5 cũng như qua quá trình quan sát,
dự giờ thăm lớp sinh hoạt chuyên môn trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệmtrong khối lớp 5 và khối lớp 4 ở thời gian trước đây tôi có nhật xét sau:
1 Về người dạy
Hầu hết giáo viên khá tôn trọng phương pháp dạy học mới “Thầy thiết kếtrò thi công” lấy học sinh làm trung tâm Các giáo viên đều cố gắng tìm tòi,nghiên cứu để giảng dạy phân môn tập đọc nhưng chất lượng chưa cao Bởiphương pháp và hình thức áp dụng dạy học còn cứng nhắc, chưa phù hợp vớitừng đối tượng học sinh vùng miền, chỉ coi trọng một vấn đê đọc to thành tiếnghoặc có hướng dẫn đọc diễn cảm nhưng chỉ lướt qua, giọng giảng bài của giáoviên còn thiếu chất truyền cảm….Bên cạnh đó việc áp dụng công văn của 896của bộ GD&ĐT-GDTH về việc tinh giản nội dung khó đối với vùng miền nênmột số giáo viên chủ quan khi dạy ít chú ý đến khâu luyện đọc diễn cảm chocác em học sinh vì vậy chất lượng giờ học tập đọc chưa cao
2 Về người học
Học sinh của trường phần lớn là học sinh dân tộc thiểu số, nhiều học sinh
có hoàn cảnh khó khăn hạn chế về Tiếng Việt, nhiều em thiếu đồ dùng học tập,chưa mạnh dạn tự tin trong giao tiếp nên chất lượng đọc của học sinh chưa đồngđều.Các em đã biết đọc thành bài văn bài thơ, có cố gắng để đọc đúng từ khónhưng đọc hiểu và năm nội dung bài rất ít Do vậy không nêu được ý chính củabài chưa biết đọc diễn cảm toàn bài văn Khi đọc ở các dấy phẩy, dấu chấm câucòn ngừng nghỉ như nhau, chưa đọc đúng giọng câu hỏi câu cảm, chưa phânbiết giọng kể và giọng nhân vật
Trang 9Qua điều tra khảo sát chất lượng học sinh ngay từ đầu năm học tôi nhậnthấy số lượng học sinh đã biết đọc diễn cảm bài thơ rất ít Cụ thể điều tra chấtlượng đọc của học sinh lớp 5 đầu năm học 2009-2010 tôi có số liệu cụ thể nhưsau
III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong những năm vừa qua tôi được tham gia các lớp tập huấn phươngpháp dạy học mới
Tham gia lớp dự án đối với vùng đặc biệt khó khăn tham gia các kì thi giáoviên dạy giỏi các cấp …tôi thấy chất lượng đọc của học sinh các trường điểmrất tốt Nhìn lại hiện trnagj của lớp mình qua điều tra tôi đã phân tích và tự đặt
ra cho mình câu hỏi: Phải làm gì? Làm như thế nào? Để khắc phục tình trạng đó
và nâng cao chất lượng đọc cho học sinh của lớp mình Qua quá trình nghiêncứu tôi đã tiền hành sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu đó là:phương pháp điều tra, phương pháp đối chứng, phương pháp tổng quát trongtừng giai đoạn và suốt năm học Từ mỗi giai đoạn, mỗi tiết học tôi đều lấy kếtquả đã đạt được để đối chứng với kết quả giai đoạn trước, với kết năm trước vàcuối cùng đi tổng hợp số liệu và rút ra bài học kinh nghiệm để áp dụng vào bàigiảng của mình phù hợp nhất với từng đối tượng học sinh
Từ yêu cầu thực tiễn của môn tập đọc nói chung và rèn luyện kỹ năng nóicho học sinh lớp 5 tôi đã tự đặt cho mình phải nhận thức được tầm quan trọngyêu cầu của bộ môn với yêu cầu thực tế
Trang 10Trong giảng dạy môn tập đọc qua nhiều năm gần đây, tôi đã tích cựcnghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm giảng dạy cách truyền thụ kiến thức đặc biệt làviệc rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh Muốn rèn cho học sinh đọcdiễn cảm tốt trước hết trong mọi giờ tập đọc giáo viên cần hướng dẫn học sinhcách phát âm chuẩn, đọc đúng đắn, có ý thức, trôi chảy sau đó mới yêu cầu đọcdiễn cảm Tính đúng đắn sẽ nâng cao tốc độ đọc và cho phép đọc có ý thức hơn.Nếu không hiểu cáo đang đọc thì không thể đọc lưu loát và diễn cảm được Vậyđọc diễn cảm chính là nghệ thuật đọc thơ văn nó thể hiện nội dung qua giọngđọc và ngữ điệu giúp cảm thụ tốt tác phẩm văn học.
Đọc diễn cảm thể hiện ở kỹ năng dùng ngữ điệu, biết nghỉ hơi ở dấu chăm,ngắt hơi ở dấu phẩy hoặc chố phần tách ý, biết đọc liền các tiếng trong từ ghép
từ láy hoặc cụm từ cố định ngoài ra cần biết đọc đúng giọng câu kể, câu hỏi biếtphân biệt giọng người dẫn truyện với từng tuyến nhân vật có tính cách khácnhau Đọc diễn cảm là biểu hiện cao của đọc có ý thức và chỉ thực hiện đượctrên cơ sở đọc đúng, đọc nhanh Do vậy dù đọc ở mức độ nào cũng phải yêu cầuphát âm đúng song cũng ko nên quá nhấn mạnh các phụ âm tr/ch, s/x, l/n làmgiọng mất tự nhiên
Để đạt những yêu cầu trên tôi đã tiến hành phương pháp rèn đọc diễn cảmcho học sinh như sau:
2, Giải pháp chủ yếu
Phương pháp tiến hành
Sử dụng nhiều phương pháp linh hoạt phù hợp với từng bài đọc và từngđối tượng học sinh như phương pháp làm mẫu, thực hành, thảo luận, động biênkhen ngợi …
Trang 11Sau khi nhận lớp tôi đã cho lớp ổn định chung về cách tổ chức lớp Quatìm hiển điều tra để nắm chắc đối tượng học sinh, đặc biệt là vể kỉ năng đọc vàphân loại học sinh theo ba đối tượng.
- Đối tượng 1: học sinh biết đọc diễn cảm
- Đối tượng 2: học sinh mới chỉ biết đọc to và lưu loát
- Đối tượng 3: học sinh đọc nhỏ, lí nhí (phần lớn là học sinh dân tộc, họcsinh hòa nhập
Dựa vào đó tôi đã sắp xếp chỗ cho học sinh những em đọc yếu ngồi cạnhnhững em đọc khá đọc tốt để đôi bạn cùng tiến tiếp theo giáo viên nêu tầm quantrọng, yêu cầu cơ bản về rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm giúp các em cảm thụbài văn bài thơ của từng chủ đề Hướng dần các em đóng một quyển sổ ghi lạinhững bài thơ có giá trị về nội dung nghệ thuật
Sau khi tiến hành như vậy tôi bước vào giảng dạy hướng dần các em đọcdiễn cảm theo các bước sau:
Phương pháp làm mẫu kết hợp với thực hành được chú trọng hơn cả Muốncác em đọc được tốt người giáo viên phải là người đọc mẫu chuẩn mực, đọc hay
để có sức lôi cuốn các em tập trung vào bài học, đọc mẫu nhiều lần để giúp các
em bắt chước cách thể hiện giọng đọc từ cô giáo Trước khi học bài tập đọcgiáo viên phải dặn học bài nhiều lần ở nhà và tìm hiểu nội dung bài tập đọc+ Đối với các em biết đọc diễn cảm giáo viên chọn các em đọc mẫu chohọc sinh yêu đọc theo
+ Đối với các em biết đọc to rõ ràng cần động viên các em đọc diễn cảmhơn nữa giáo viên gọi các em đọc tốt đọc lại sau khi giáo viên đọc mẫu Từ chỗhai, ba em đọc tôi nhân điển hình cho cả lớp rồi cho các em tự nhận xét lầnnhauTiếp tục những giờ học sau giáo viên đặt ra câu hỏi: các bạn đọc đã haychưa? Hay như thế nào? Để cho các em tự nhận xét đánh giá về nhau Bằng
