SKKN Âm nhạc 6 2011

Môn Âm nhạc trong chơng trình giảng dạy gồm có 3 phân môn chính: Học hát, Nhạc lí- TĐN và Âm nhạc thờng thức nhng phân môn nhạc lí – TĐN là phân môn khó nhất đòi hỏi học sinh phải có đôi

A Đặt vấn đề

I/ Lời mở đầu

Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật có từ rất lâu đời và là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời ta đã

đợc tiếp xúc với âm nhạc qua lời ru ầu ơ của mẹ và đến khi mất đi thì âm nhạc cũng

là một phơng tiện không thể thiếu để đa ta trở về với cát bụi

Ngày nay với sự phát triển của nền kinh tế và xã hội kéo theo đời sống văn hoá tinh thần cũng phát triển thì âm nhạc lại một lần nữa khẳng định là không thể thiếu trong cuộc sống, xuất phát từ những yếu tố đó, mà trong những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có sự quan tâm, hớng dẫn chỉ đạo các cấp từ TW đến địa

ph-ơng thực hiện tốt công tác cải cách giáo dục theo nghị quyết của TW trong đó có việc phổ cập môn Âm nhạc trong nhà trờng phổ thông Đặc biệt năm học 2008 –

2009 Bộ giáo dục và đào tạo có chỉ thị Số: 55/2008/CT- BGDĐT ng y 30 thỏng 9à năm

2008 Về việc tăng cường giảng dạy, đ o tà ạo v à ứng dụng công nghệ thông tin trong ng nhà giaó dục giai đoạn 2008-2012 là một bớc ngoặt lịch sử trong việc đổi mới phơng pháp dạy học Công nghệ thông tin đã giải quyết đợc một phần lớn trong việc tạo ra các hình ảnh, âm thanh trực quan sinh động có sức cuốn hút rất lớn đối tợng học sinh khi tiếp cận kiến thức Tin học còn giải quyết đợc một số các vấn đề trìu tợng mà ở giáo

cụ trực quan đôi khi vẫn cha giải quyết đợc Thầy và trò có thể trực tiếp tìm hiểu các vấn đề liên quan đến kiến thức đang thực hiện trên lớp thông qua mạng Internet hoặc trao đổi, thảo luận trực tuyến với các bạn xa gần ngay trên lớp

Môn Âm nhạc trong chơng trình giảng dạy gồm có 3 phân môn chính: Học hát, Nhạc lí- TĐN và Âm nhạc thờng thức nhng phân môn nhạc lí – TĐN là phân môn khó nhất đòi hỏi học sinh phải có đôi tai thính, nhạy để phân biệt đợc hình nốt, độ cao thấp của từng âm thanh, giải mã các ký hiệu âm nhạc trìu tợng chính vì vậy đa

số học sinh rất sợ các tiết học Nhạc lý-TĐN từ đó dẫn đến tình trạng chung là đa số các em thiếu tự tin vào khả năng của mình, ảnh hởng không nhỏ đến tinh thần giáo dục toàn diện học sinh của Đảng và nhà nớc ta

Vậy làm thế nào để học sinh không còn "sợ" những bài Nhạc lý - TĐN nữa? là

điều luôn làm tôi trăn trở, suy nghĩ

Nh chúng ta đã biết giáo dục âm nhạc trong nhà trờng phổ thông không nhằm mục đích đào tạo các em trở thành những ngời làm nghề âm nhạc, nhạc sĩ hay ca sĩ

mà trớc hết là thông qua môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em, tạo

điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu của mình, để góp phần phát triển toàn diện thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh, tạo cơ sở hình thành nhân cách con ngời

Thông qua chuyên đề này giúp học sinh hình thành phản xạ nhận biết các kí hiệu

Âm nhạc, bớc đầu cảm nhận tốt đợc cao độ và trờng độ của âm thanh trong các bài tập đọc nhạc và các bài hát mà các em đợc học để rồi tự làm chủ đợc đời sống âm nhạc của bản thân góp phần vào việc phát triển đời sống tinh thần lành mạnh, phong phú

II thực trạng của vấn đề nghiên cứu

1, Thời gian nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9/2009 - 3/2011

2, Đối tợng nghiên cứu

- Học sinh khối lớp 6 năm học 2009-2010 - Trờng THCS Thiệu Dơng

- Học sinh khối lớp 7 năm học 2010-2011 - Trờng THCS Thiệu Dơng

3, Phơng pháp nghiên cứu

- Thử nghiệm

- Điều tra s phạm

- Liệt kê, so sánh

4, Phạm vi nghiên cứu

- Chơng trình Âm nhạc lớp 6

- Chơng trình bồi dỡng thờng xuyên chu kì III

B Giải quyết vấn đề:

I/ Các giải pháp thực hiện :

1, Cơ sở lý luận

Nh chúng ta đã biết giờ học âm nhạc phải là một giờ học hấp dẫn với phơng châm

“Học vui vui học– ”, nhất là đối với phân môn Nhạc lí – TĐN học sinh phải biết rằng:

Lý thuyết âm nhạc là tập hợp các ký hiệu tuân thủ một nguyên tắc logic Nó dùng

để ghi chép các bản nhạc thành những văn bản theo đặc thù riêng, nguyên tắc ghi chép

và thực hiện tơng tự nh cấu trúc ngữ pháp trong văn bản văn học vậy

TĐN không phải nh tập đọc chữ, TĐN sẽ không thể đọc nh nói mà phải đọc nh hát

TĐN chính là cho các em đợc làm quen với “Chữ nhạc”, cung cấp cho học sinh

những hiểu biết về những kí hiệu ghi chép nhạc thông dụng, từ những kí hiệu đó các

em có khái niệm về những yếu tố cơ bản của âm nhạc nh: Cao độ, trờng độ, nhịp điệu, tiết tấu v.v và thông qua các bài TĐN để học sinh có ý thức hát đúng giai điệu của… một bài TĐN hoặc bài hát v.v Từ thực tế âm thanh sinh động qua những câu hát, bài…

ca cụ thể để lí giải các kí hiệu và tập giải mã các kí hiệu đó Khi đã có kiến thức về các kí hiệu ghi chép âm nhạc thì học sinh sẽ cảm thấy tự tin hơn khi chuyển sang giai

đoạn thực hành tức là phải TĐN ( Xớng âm )

Một vấn đề có ảnh hởng rất lớn đến việc áp dụng đổi mới phơng pháp dạy và học đó

là tình hình cơ sở vật chất còn thiếu thốn, lạc hậu cha đáp ứng đợc nhu cầu dạy và học trong tình hình phát triển chung của xã hội hiện nay

Đây cũng chính là lí do khiến tôi luôn trăn trở, suy nghĩ làm thế nào để trong điều kiện khó khăn nh vậy mà học sinh vẫn có thể tiếp cận tốt nhất với phân môn Nhạc lí – TĐN

khảo sát học sinh trớc khi nghiên cứu

( Kết quả tổng hợp ở HKI năm học 2009 - 2010 )

TT Lớp sĩ X.Loại Giỏi X.Loại Khá X.Loại TB X.Loại Yếu X.Loại Kém

SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ

Tổng cộng 12

2, Cơ sở thực tiễn

Cho đến nay một số ngời vẫn cho rằng ở nhà trờng phổ thông học sinh chỉ cần học các môn văn hoá, còn học các môn nghệ thuật nh Âm nhạc, Mĩ thuật là không cần thiết và cho rằng chỉ những em có năng khiếu mới thực hiện đợc những yêu cầu này,

điều đó là hoàn toàn không đúng Phần lớn học sinh là con nhà nông nên các em còn e

dè, ngại các hoạt động tập thể ở lớp, ở trờng nh: Văn nghệ, giao lu

II/ Các biện pháp thực hiện:

1, Phần nhạc lí:

Đây là phần học mà phần lớn học sinh lớp 6 thấy khó vì nó cần có một khả năng t duy logic cao trong đó việc giải mã các kí hiệu âm nhạc nh hình nốt, cao độ và trờng

độ của âm thanh là vấn đề mấu chốt của việc thực hiện đọc một bài TĐN nhạc chính xác

Để giúp học sinh nhận biết nhanh nhất kí hiệu về cao độ của âm thanh tôi đã sử dụng bàn tay để so sánh với khuông nhạc và các vị trí cao độ của các nốt nhạc trên khuông nhạc

Son Nốt Son

Khi đặt khoá Son vào khuông nhạc ta sẽ có nốt nhạc nằm trên dòng kẻ số 2 sẽ là nốt Son

Bằng cách so sánh nh trên mọi lúc mọi nơi học sinh đều có thể ghi nhớ vị trí cao độ các nốt nhạc trên khuông nhạc

Ví dụ: Nốt Son trên khuông nhạc nằm trên dòng kẻ thứ 2 tơng ứng với ngón trỏ của bàn tay Từ đó học sinh không cần tra cứu tài liệu học tập mà vẫn có thể xác định ngay vị trí cao độ của các nốt nhạc khác trên khuông nhạc một cách dễ dàng theo thứ

tự lần lợt dòng, khe đi lên hoặc đi xuống

Khi đọc các bài tập đọc nhạc việc phản xạ nhanh với tên nốt và hình nốt là việc làm tơng đối khó đối với học sinh lớp 6 Trong 1 giây ngời đọc nhạc phải đọc đợc tên nốt của 2 đến nhiều nốt nhạc, đồng thời phải thực hiện đúng đợc trờng độ, cao độ của nhiều nốt nhạc đợc xắp xếp tuỳ theo ý đồ của ngời sáng tác (Hình nốt tơng ứng với tr-ờng độ của nốt nhạc và tên nốt tơng ứng với cao độ của nốt nhạc) 2 yếu tố này cấu thành giai điệu của tác phẩm Ngời đọc phải giải mã đồng thời tất cả các yếu tố này cùng một lúc khi đọc nhạc

Máy tính cá nhân có thể giải quyết vấn đề này một cách đơn giản bởi vì hiện nay đã

có rất nhiều các phần mềm chuyên dụng giúp chúng ta vừa nghe đợc cao độ của nốt nhạc, vừa nhìn thấy vị trí và hình dáng nốt nhạc đó hiện lên nh: Microsoft Office PowerPoint, Macomedia Flash, Finale, Enco Song để có đ… ợc thiết bị này nhà trờng cần phải có một khoản kinh phí rất lớn (Khoảng trên 40 triệu đồng để mua 1bộ gồm

máy tính và máy chiếu đa năng) điều này còn là ớc mơ tơng đối xa vời đối với nhiều

trờng THCS đặc biệt là các trờng học vùng sâu vùng xa

Để khắc phục những khó khăn đã nêu trên đây mà vẫn giải quyết đợc vấn đề này tôi đã dùng một loại đàn phím tự chế tạo đơn giản để học sinh vừa nghe đợc âm thanh vừa nhìn thấy đợc vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc, từ đó giúp các em học sinh rèn luyện khả năng nhận diện cao độ và trờng độ của các nốt nhạc nhanh hơn, chuẩn xác hơn

Xin đợc mô tả sơ bộ loại đồ dùng Đàn hiện nốt nhạc“ ” tôi đã sử dụng nh sau:

Sòn La Si Đồ Rê Mi Pha Sol La Si Đố Rế Mí

Dụng cụ gồm có 2 bộ phận chính là: 1, Đàn phím Melodion (Mua)

2, Màn hình hiển thị (Tự chế tạo) Màn hình hiển thị là một hộp kín, mặt trớc của hộp làm bằng mica màu trắng đục Mặt ngoài của tấm mica có kẻ sẵn khuông nhạc và khoá Son, mặt trong của miếng mica có viết sẵn các nốt nhạc từ sòn đến mí Q8 thứ 2 mỗi nốt nhạc này đợc gắn với một bóng đèn loại nhỏ nối với công tắc đợc đặt ở dới phím đàn Melodion tơng ứng

Nh vậy khi tôi bấm trên bàn phím nốt Sòn thì trên màn hình hiển thị đèn ở ô số 1 sẽ sáng lên nốt Sòn sẽ hiện rõ ràng trên khuông nhạc và tơng tự nh vậy đối với các nốt khác

Với đồ dùng dạy học này đã giúp cho học sinh phản xạ với vị trí cao độ của các nốt nhạc dễ dàng hơn, dần dần trở thành kỹ năng nhìn, nghe và đọc nhạc

Một phần giải mã kí hiệu không kém phần quan trọng đợc coi là nền tảng căn bản của việc tiếp cận âm nhạc đó là trờng độ, trong đó nhịp và phách là

vấn đề rất trìu tợng đòi hỏi học sinh phải biết t duy logic một cách linh hoạt để giải quyết vấn đề này tôi đã sử dụng mô hình chiếc đồng hồ quả lắc và hàng cây đều nhau

để học sinh phân biệt đợc thế nào là nhịp v

Vạch nhịp Vạch nhịp Vạch nhịp

Tích Tắc Tích Tắc Tích Tắc

Tích Tắc

Với mô hình quả lắc đồng hồ Tích tơng ứng với phách nhẹ, Tắc tơng ứng với

phách mạnh đợc so sánh với sự đều đặn về khoảng cách của hàng cây đều nhau

Đối với nhịp 2/4 phách mạnh và phách nhẹ đợc luân phiên đều đặn liên tục nh sự lặp đi lặp lại đều đặn của quả lắc đồng hồ và hàng cây, học sinh có thể kết luận đợc ngay rằng nhịp và phách là những khoảng thời gian đều nhau đợc lặp đi lặp lại liên tục trong suốt bản nhạc

2, Phần tập đọc nhạc

Phân môn TĐN là một phân môn hết sức quan trọng bởi nó là một bớc đánh dấu sự phát triển khả năng nghe nhạc và nâng cao cảm nhận của học sinh Ngoài những

ph-ơng pháp dạy thông dụng, tôi có một số thủ pháp nhỏ để giúp cho học sinh giải mã và

có phản xạ tốt khi đọc nhạc nh sau:

- Sử dụng Đàn hiện nốt nhạc để học sinh thực hiện đọc nhạc ở giai đoạn đọc từng câu

theo lối móc xích

- Cho học sinh đọc từng ô nhịp theo tốc độ chậm đến nhanh dần

- Cho học sinh đọc theo trình tự từ đầu đến cuối hoặc không theo trình tự xắp xếp của bài TĐN

- Hớng dẫn học sinh sử dụng các âm trụ để đọc các âm không ổn định trong thang âm của bài TĐN

* Đối với lớp mũi nhọn tôi nâng cao khả năng cảm nhận âm thanh bằng cách:

- Đàn âm gốc và âm ngọn rồi yêu cầu học sinh đọc các âm còn lại

VD: Giáo viên đàn âm C – E để học sinh đọc luôn âm còn lại là D Giáo viên đàn âm

D – G để học sinh đọc luôn âm còn lại là E, F

Từ những thủ pháp trên học sinh liên tục đợc phát huy tính chủ động trong việc giải mã, xử lí các kí hiệu âm nhạc và cảm nhận cao độ của âm thanh một cách chuẩn xác các em không còn sợ các bài học TĐN nữa

Bằng các cách làm nêu trên tôi thấy bài dạy Nhạc lí – TĐN rất hiệu quả và có sức cuốn hút các em học sinh

3, Kết quả sau khi áp dụng đề tài

Phần dạy Nhạc lí - TĐN đợc coi nh là phần khó đối với học sinh bởi học sinh cho rằng đây là phần phụ của môn học Song với những thủ pháp phù hợp với đặc thù của phần nhạc lí TĐN mà tôi đã sử dụng thử nghiệm kết quả thu đợc từ phía giáo viên và học sinh rất khả quan đợc thể hiện qua kết quả khảo sát và kết quả học tập bộ môn âm nhạc của học sinh cụ thể nh sau:

tổng hợp xếp loại môn Âm nhạc khối lớp 6

năm học: 2009 – 2010

TT Lớp sĩ

số

X.Loại Giỏi X.Loại Khá X.Loại TB X.Loại Yếu X.Loại Kém

SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ

Tổng cộng 12

tổng hợp xếp loại môn Âm nhạc khối lớp 7 HKI

năm học: 2010- 2011 ( Là khối 6 của năm học 2009- 2010 )

TT Lớp sĩ

số

X.Loại Giỏi X.Loại Khá X.Loại TB X.Loại Yếu X.Loại Kém

SL Tỉ

lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ

Tổng cộng 12

15.

Với kết quả nh trên có thể nói rằng với việc sử dụng một số phơng pháp đổi mới cũng nh thiết kế đồ dùng dạy học nh trên đã cải thiện đáng kể kết quả học tập bộ môn

âm nhạc trong nhà trờng hiện nay Ngoài ra nó còn tạo đợc sự hứng thú trong mỗi giờ học nhạc lý-TĐN Tôi tin chắc rằng các em sẽ nắm đợc những kiến thức âm nhạc cơ bản và những kỹ năng đọc nhạc để từ đó các em có thể áp dụng và thực hiện tốt các bài hát trong chơng trình cũng nh trong sinh hoạt tập thể, ngoại khoá và từng bớc nâng cao khả năng cảm thụ cái hay, cái đẹp trong mỗi tác phẩm âm nhạc và trong cuộc sống thờng ngày

C/ kết luận

1, bài học kinh nghiệm

Để dạy tốt môn âm nhạc, học sinh học tốt môn âm nhạc qua thực tế giảng dạy theo tôi cần phải chú ý vấn đề sau:

- Giáo viên phải chuẩn bị chu đáo trớc khi lên lớp đặc biệt là phần minh hoạ cho bài dạy đó, chuẩn bị những câu hỏi gợi mở phù hợp với nội dung bài giảng và từng đối t -ợng HS để phát huy tính tích cực của học sinh

- Phải chú ý đặc biệt việc truyền thụ kiến thức cơ bản nhất

- Kiểm tra, đánh giá trong mỗi giờ học để khích lệ sự ham học của học sinh

- Phát hiện năng khiếu cá nhân để động viên khích lệ ham hiểu biết của các em

Qua những năm giảng dạy, tôi rút ra kinh nghiệm cho bản thân với sự tự học, tự bồi dỡng, tham khảo phơng pháp dạy học của đồng nghiệp ở một số trờng và cùng với việc nghiên cứu kĩ từng bài trớc khi lên lớp để lựa chọn các phơng pháp dạy cho phù hợp, các tiết lên lớp của tôi giờ đây đã thoải mái nhẹ nhàng, học sinh nghe và cảm nhận bài rất tốt, giờ học sinh động giúp cho học sinh ngày một hứng thú với giờ học, không khí của giờ học sôi nổi hơn, các em thích học môn âm nhạc hơn

2, ý kiến đề xuất

Cần trang bị thêm các đồ dùng dạy học nh: Đài đĩa, màn hình ti vi, phòng học bộ môn máy chiếu đa năng

Tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề cho giáo viên âm nhạc để trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau

Trên đây là những suy nghĩ và việc làm của tôi đã thực hiện qua các giờ dạy trên lớp Tôi mong rằng sẽ đợc sự góp ý chân tình của các đồng nghiệp để tôi đợc đóng góp thêm những kinh nghiệm cơ bản phục vụ cho việc giảng dạy môn âm nhạc trong nhà trờng phổ thông trong những năm học tới đạt kết quả cao hơn

Thiệu Dơng, ngày 15 tháng 3 năm 2009

Ngời thực hiện

Hoàng Anh

Kớnh chào quý thầy cụ và cỏc bạn

Lời đầu tiờn cho phộp tụi được gửi tới quý thầy cụ và cỏc bạn lời chỳc tốt đẹp nhất Khi thầy cụ và cỏc bạn đọc bài viết này nghĩa là thầy cụ và cỏc bạn đó cú thiờn hướng làm kinh doanh

Nghề giỏo là một nghề cao quý, được xó hội coi trọng và tụn vinh Tuy nhiờn, cú

lẽ cũng như tụi thấy rằng đồng lương của mỡnh quỏ hạn hẹp Nếu khụng phải mụn học chớnh, và nếu khụng cú dạy thờm, liệu rằng tiền lương cú đủ cho những nhu cầu của thầy

cụ Cũn cỏc bạn sinh viờn…với bao nhiờu thứ phải trang trải, tiền gia đỡnh gửi, hay đi gia

sư kiếm tiền thờm liệu cú đủ?

Bản thõn tụi cũng là một giỏo viờn dạy mụn Ngữ Văn vỡ vậy thầy cụ sẽ hiểu tiền lương mỗi thỏng thu về sẽ được bao nhiờu Vậy làm cỏch nào để kiếm thờm cho mỡnh 4,

5 triệu mỗi thỏng ngoài tiền lương

Thực tế tụi thấy rằng thời gian thầy cụ và cỏc bạn lướt web trong một ngày cũng tương đối nhiều Ngoài mục đớch kiếm tỡm thụng tin phục vụ chuyờn mụn, cỏc thầy cụ và cỏc bạn cũn sưu tầm, tỡm hiểu thờm rất nhiều lĩnh vực khỏc Vậy tại sao chỳng ta khụng

bỏ ra mỗi ngày 5 đến 10 phỳt lướt web để kiếm cho mỡnh 4, 5 triệu mỗi thỏng

Điều này là cú thể? Thầy cụ và cỏc bạn hóy tin vào điều đú Tất nhiờn mọi thứ đều cú giỏ của nú Để quý thầy cụ và cỏc bạn nhận được 4, 5 triệu mỗi thỏng, cần đũi hỏi ở thầy cụ

và cỏc bạn sự kiờn trỡ, chịu khú và biết sử dụng mỏy tớnh một chỳt Vậy thực chất của