Giúp giáo viên có những phương pháp dạy hát hiệu quả nhất để phát huy tính sáng tạo của HS. Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn âm nhạc ở trường Trung học cơ sở, là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải xác định tốt những nhiệm vụ sau đây: Xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua việc Học hát; Nhạc lí Tập đọc nhạc; Âm nhạc thường thức được thể hiện trong sách giáo khoa (SGK ). Qua việc hướng dẫn học hát, học nhạc, giáo dục cho các em có tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong cuộc sống . Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc, giúp cho việc phát triển toàn diện cân bằng và hài hoà. Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúp các em phát triển năng khiếu của mình. Giúp học sinh hát đúng, tập hát diễn cảm và bước đầu tập luyện một số kĩ năng đọc nhạc, giúp các em hiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và một vài sinh hoạt âm nhạc trong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một số kiến thức mang tính văn hoá âm nhạc.
Trang 1PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong cuộc sống, Âm nhạc là một món ăn vô cùng quan trọng với đời sống tinh thần của con người, nó tác động tới con người những xúc cảm khác nhau qua thính giác, là nhu cầu nhận thức hoạt động và giải trí của xã hội loài người Thế giới không
có Âm nhạc là một thế giới chết,nên chúng ta cần hiểu về Âm nhạc nhưng kiến thức của Âm nhạc rất rộng
Vậy dạy học môn Âm nhạc ở trường THCS ABC chúng tôi không nhằm mục đích đào tạo các em thành những ca sĩ, nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà chủ yếu thông qua môn học nhằm tác động vào thế giới tinh thần của các em, giúp các em có sự phát triển hài hoà, toàn diện về nhân cách
Với vị trí quan trọng như vậy nhưng thực tế từ khi tôi được phân công về giảng dạy môn âm nhạc ở trường THCS ABC tôi nhận thấy chất lượng đạt chưa cao qua quá trình giảng dạy và kiểm tra Tình trạng đó, bắt buộc bản thân tôi phải suy nghĩ cần phải làm gì để nâng cao chất lượng môn âm nhạc nói chung và đặc biệt là phân môn học hát
ở lớp 6 nói riêng? Điều cần thiết và cấp bỏch nhất là phải tìm ra biện pháp giảng dạy thích hợp để thu hút học tập của học sinh nhằm đưa chất lượng phân môn học hát nói riêng và chất lượng môn học nói chung ngày một đi lên Đó là lí do tôi chọn đề tài
Một vài biện pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập phân môn hát cho học sinh lớp 6 ở trường Trung học cơ sở ABC.
2 Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu
Giúp giáo viên có những phương pháp dạy hát hiệu quả nhất để phát huy tính sáng tạo của HS
Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn âm nhạc ở trường Trung học cơ sở, là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải xác định tốt những nhiệm vụ sau đây:
Xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua việc Học hát; Nhạc lí- Tập đọc nhạc; Âm nhạc thường thức được thể hiện trong sách giáo khoa
(SGK )
Qua việc hướng dẫn học hát, học nhạc, giáo dục cho các em có tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong cuộc sống
Trang 2Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc, giúp cho việc phát triển toàn diện cân bằng và hài hoà
Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúp các em phát triển năng khiếu của mình
Giúp học sinh hát đúng, tập hát diễn cảm và bước đầu tập luyện một số kĩ năng đọc nhạc, giúp các em hiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và một vài sinh hoạt
âm nhạc trong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một số kiến thức mang tính văn hoá âm nhạc
3 Đối tượng phạm vi nghiên cứu
Biện pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập phân môn hát cho học sinh lớp 6 ở trường Trung học cơ sở ABC
4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện các biện pháp của mình một cách hiệu quả, tôi đã kết hợp sử dụng các biện pháp sau đây:
Phương pháp nghiên cứu lí luận: khai thác thông tin khoa học về phương pháp giảng dạy có hiệu quả qua sách, tài liệu có liên quan …
Phương pháp trực quan sinh động
Phương pháp chuyên gia: tham khảo kinh nghiệm của một số giáo viên và kinh nghiệm về sử dụng các trò chơi trong dạy học môn âm nhạc
5 Tính mới của đề tài
Trong thời gian vừa qua, tôi được phân công về giảng dạy tại trường THCS ABC,
cơ sở vật chất còn hạn chế do đó điều kiện còn khó khăn so với các trường khác, Nhưng qua thực tế giảng dạy và áp dụng sáng kiến này học sinh càng yêu thích âm nhạc hơn, chất lượng môn âm nhạc của trường nâng lên, đặc biệt là chất lượng khối 6 nâng lên rõ rệt
Trang 3
PHẦN 2: NỘI DUNG 1.Cơ sở lý luận
Căn cứ vào nhiệm vụ, yêu cầu của bộ môn
Căn cứ vào nội dung chương trình sách giáo khoa
Căn cứ vào chương trinh giảm tải của Bộ giáo dục
Với tư cách là nhà giáo, giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy cần phải nghiên cứu kỹ cơ sở lý luận và nắm vững các kiến thức về bộ môn và phương pháp giảng dạy
bộ môn nhằm đạt được hiệu quả cao nhất
2 Thực trạng
Phương tiện dạy học ở trường còn thiếu thốn rất nhiều
Đa số học sinh chưa nắm được nhạc lí, hát sai nốt ,
3 Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng môn âm nhạc khối 6
Giáo viên phải sử dụng đàn, đàn thành thục bài hát và có những động tác phụ hoạ đơn giản cho bài hát mà mình dạy
Giáo viên nên sử dụng băng, đĩa, tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến bài học
Giáo viên có thể cung cấp cho học sinh một số kiến thức nhạc lí trong quá trình dạy hát như: Cao độ, trường độ, các kí hiệu thường gặp ở bản nhạc
Ngoài ba biện pháp trên bản thân tôi qua thời gian công tác giảng dạy rút ra được thêm một số kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng học tập phân môn hát, đặc biệt là phân môn học hát ở lớp 6 như sau:
a Giáo viên chú ý sửa sai khi dạy hát
Khi học sinh hát sai giáo viên không nên phê bình thẳng thắn mà phải có biện pháp động viên để các em có hứng thú hơn, bằng cách giáo viên phải hát chuẩn xác, lưu ý những chỗ khó hát trong bài, đưa ra các bài tập phòng ngừa về độ cao, độ dài
Khi học sinh hát sai, giáo viên phải so sánh giữa cái sai của học sinh với cái đúng của giáo viên, âm thanh phải được vang lên, giáo viên sửa sai phải chậm so với tốc độ hát bình thường của bài hát, giáo viên có thể hát mẫu hoặc đàn mẫu nhiều lần ở chỗ sai, chủ yếu thực hành, tránh lời lẽ dài dòng, lí thuyết
Ví dụ: Bài hát : “ Tiếng chuông và ngọn cờ”
nhạc và lời : Phạm Tuyên
Học sinh thường hát sai ở câu
Trang 4
Và bạn nhỏ gần xa ………
ở câu này học sinh thường ngân chữ “xa” cho nên kéo theo sai cả câu vì vậy để sửa sai chỗ này giáo viên nên nói cho học sinh biết từ “ và…… gia” phải hát trường
độ giống nhau mà ngân chữ “ đình ” Và cũng có thể giáo viên vỗ tay theo tiết tấu để học sinh dễ nhận thấy, sau đó yêu cầu học sinh thực hiện nhiều lần ở chỗ khó này
*Ví dụ bài hát: “ Ngày đầu tiên đi học”
Nhạc: Nguyễn Ngọc Thiện
Lời: Thơ Viễn Phương
Ở bài hát này học sinh thường hát sai ở tiếng “thế” vì ở tiếng này có cao độ trên quãng tám đồng thời có dấu luyến nên HS thực hiện rất khó khi hát mà trong bài hát có
sử dụng dấu hoa mĩ ở một số tiếng như “ngỡ”, “học” nên HS còn bỡ ngỡ và hát sai Do
đó GV cần phải chỉnh sửa trực tiếp bằng giọng điệu với tốc độ chậm hoặc đàn nhiều lần để HS lắng nghe và chỉnh sửa
Ví dụ bài hát : “ Tia nắng hạt mưa”
Nhạc: Khánh Vinh
Ở bài này học sinh thường hát sai ở chỗ có đảo phách Vì lớp 6 các em chưa học hình thức này do vậy khi học sinh hát sai giáo viên không diễn giải lí thuyết dài dòng
mà chỉ thực hiện trực tiếp bằng giọng điệu, cử chỉ cho học sinh vỗ tay Đó là giáo viên đàn mẫu nhiều lần ở chỗ khó này (đối với ô nhịp đó) và hát mẫu kết hợp động tác gõ phách cho học sinh nghe rồi yêu cầu học sinh thực hiện, sau đó mới ghép vào bài
b Cách giữ nhịp cho học sinh hát
Khi tập hát, học sinh phải nhìn lời ca trong SGK nên không thể theo dõi được tay bắt nhịp của giáo viên Để thay thế tay bắt nhịp, giáo viên có thể gõ phách hay gõ nhịp bằng các nhạc khí gõ như mõ, song loan, sênh tre hoặc đầu thước kẻ vỡ… để giữ nhịp cho học sinh tập hát với tốc độ chậm Khi học sinh hát thuộc, hát đúng, giáo viên nên bắt nhịp để học sinh tập hát đều và diễn cảm theo đúng tốc độ của bài
c Một số trò chơi hỗ trợ khi thực hiện dạy phân môn này.
Theo suy nghĩ của tôi thì trong giờ dạy hát, ngoài biện pháp giảng dạy chính, giáo viên cần lồng vào một số trò chơi có liên quan đến nội dung dạy hát để gây hứng thú học tập cho học sinh nhằm nâng cao hơn chất lượng giờ dạy, cũng như giờ học
Ví dụ:
Trang 5
Trò chơi: Tìm ẩn số trong ca khúc thiếu nhi
-Hình thức chơi:
+ Nêu tên tác giả để tìm tác phẩm
+ Nêu tên tác phẩm để tìm tác giả
-Hình thức thưởng:
+ Chấm điểm và tuyên dương
Trò chơi: Thi giọng hát hay Thay cho việc kiểm tra bài cũ
Hình thức chơi:
+ Học sinh là ca sĩ
+ Giáo viên là người dẫn chương trình, vừa là nhạc công vừa là ban giám khảo Hình thức thưởng:
+ Chấm điểm và tuyên dương
Trò chơi : Ai là người nhanh nhất
Hình thức chơi
+ Cho học sinh nghe nhạc không lời để đoán lời ca nhằm phát triển tai nghe cho học sinh
Trên đây là một số biện pháp hết sức thiết thực mà bản thân tôi đã thực hiện trong các tiết dạy hát, đặc biệt phân môn học hát ở lớp 6 đã đưa đến một kết quả khá quan trọng trong thời gian vừa qua Sau khi bổ sung các biện pháp này vào giảng dạy học sinh ở đây, trong quá trình dạy có một số học sinh hát sai về độ cao, độ dài, tiết tấu tôi
đã thực hiện bấm đàn, so sánh giữa cái sai của học sinh với cái đúng của giáo viên cho học sinh nhận rõ hoặc nghỉ đàn và sử dụng chính lời ca của mình tập từ chậm đến nhanh, khi cho học sinh nhận rõ xong tôi gọi học sinh đứng dậy từng cá nhân, tổ nhóm
để kiểm tra và sữa chữa Tổ chức các trò chơi cho học sinh trong quá trình học hát Kết quả là 100% học sinh rất thích học môn âm nhạc đặc biệt phân môn học hát, các em học tập say sưa nhiệt tình Và cũng từ đây chất lượng môn học được nâng cao hơn trong mỗi tiết Âm nhạc
d Tiến trình giảng dạy trong tiết học hát
Bài: Ngày đầu tiên đi học
Nhạc : Nguyễn Ngọc Thiện Lời : Thơ Viễn Phương
I Mục tiêu bài dạy :
Trang 6
- HS biết bài hát “Ngày đầu tiên đi học” là sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện, lời thơ Viễn Phương
- Hát đúng giai điệu bài hát, biết bài hát viết ở nhịp , khi hát chú ý trọng âm ở phách đầu của nhịp
- Tập thể hiện bài hát với tình cảm nhẹ nhàng, tha thiết
- Qua bài hát để các em nhớ lại kỉ niệm đáng yêu của thời thơ ấu khi mới bắt đầu đến trường, đến lớp…
- Giáo dục HS biết ghi nhớ công ơn cha mẹ, thầy cô giáo
II Phương tiện dạy học
1 Chuẩn bị của GV
- Đàn phím điện tử
- Tập hát và đàn bài Ngày đầu tiên đi học
-Tranh ảnh minh hoạ, máy nghe
2 Chuẩn bị của HS
-SGK Âm nhạc lớp 6, vở ghi
-Thanh phách
3 Cách thức tiến hành
Phương pháp: Dạy theo lối móc xích, thực hành
Tổ chức: -Thầy: Chủ động đưa ra một số câu hỏi phù hợp và sử dụng đàn, tranh ảnh, đĩa hát để dẫn dắt HS vào tập hát, hiểu nội dung bài hát đồng thời sửa sai cho HS khi hát và lồng vào bài dạy một số trò chơi
HS: Các học sinh chủ động, hào hứng trả lời câu hỏi và hát đúng giai điệu lời ca, sắc thái bài hát cần có sự sáng tạo khi biểu diễn theo nhóm hoặc cá nhân
III.Tiến trình dạy học
Hoạt động của
Hoạt động của học sinh
Gv kiểm tra sĩ
số
2 Hỡnh thành kiến thức
Gv điều khiển - Mở phần đệm bài "Bụi phấn" và hát gọi
một số Hs lên đánh nhịp ?
-Hs thực hiện
- Gv nhận xét - xếp loại Hs đánh tốt
Gv treo bảng Học hát : Bài Ngày đầu tiên đi học - Hs quan sát
Trang 7
phụ chép sẵn lời
bài hát
Gv chỉ định Nhạc : Nguyễn Ngọc Thiện - Hs đọc lời ca
Gv hỏi Lời : Thơ Viễn Phương - Hs thảo luận và
trả lời
Gv củng cố lại - Bảng phụ chép bài hát "Ngày đầu tiên đi
học"
- Hs nghe
- Gọi 1-2 Hs đọc lời ca
? Qua lời ca, các em thấy nội dung bài hát nói lên điều gì?
Gv đánh đàn Nội dung bài hát nhắc lại những kỷ niệm
ngây thơ, trong sáng của những em học sinh khi lần đầu được tới trường, tới lớp
HS quan sát
Gv thực hiện - Tác giả Nguyễn Ngọc Thiện: Sinh năm
1951, hiện vừa là nhạc sĩ vừa là Bác sĩ, đang sống tại TPHCM, là tác giả của một số ca khúc như : Cuộc sống mến thương, cô bé dỗi hờn,v.v…
-Hs nghe
Gv đàn bắt nhịp -Gv trình bày bài hát "Ngày đầu tiên đi
học" cho Hs nghe 1 lần
-HS trả lời
Gv thực hiện ? Bài hát có những kí hiệu gì? Bài hát
được chia làm máy câu? Viết ở nhịp gì?
Gv đàn bắt nhịp -Bài viết ở nhịp 3/4, dấu nối, dấu luyến,
nốt trắng chấm dôi, nốt đen chấm dôi, dấu lăng đen và nốt hoa mĩ
Gv hướng dẫn - Chia bài hát thành 4 câu, mỗi câu là một
khổ thơ
Hs nhắc lại
Gv đàn giai điệu - Cho Hs tập thở và đàn cho Hs luyện
thanh mẫu âm a, ô,…
-Hs luyện thanh
Gv hướng dẫn * Dạy hát từng câu: - Hs thực hiện
Gv đàn giai điệu - Gv hát mẫu câu một 1 lần sau đó đàn lại
giai điệu 2 lần cho Hs nghe
-Hs nghe cảm nhận giai điệu
Gv hướng dẫn - Đàn 1 lần bắt nhịp Hs hát câu một - Hs hát
Gv chia nhóm - Gv hát mẫu câu hai 1 lần sau đó đàn lại
giai điệu 2 lần cho Hs nghe
- Hs nghe cảm nhận giai điệu
Gv chỉ định - Đàn và bắt nhịp Hs hát câu 2 - Hs hát
Gv điều khiển - Khi tập hát Gv hướng dẫn Hs thể hiện
đúng trường độ như : Nốt trắng, trắng chấm dôi, dấu luyến, dấu lặng đen…
- Hs ghi nhớ
Gv hướng dẫn - Đàn và bắt nhịp cho Hs nối câu một và
hai
-Hs nối hai câu
Trang 8
Gv chỉ định - Tương tự như vậy với hai câu còn lại -Hs tập 2 câu còn
lại
Gv chia tổ - Đàn giai điệu cả bài cho Hs ghép các câu
thành bài
-Hs ghép cả bài
- Khi tập xong toàn bài Gv phân tích bài hát được xây dựng trên âm hình tiết tấu chủ đạo là
- Hs nghe và nhận biết
-Hs luyện tập
Gv chỉ định 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 - Hs hát bài
4 Thực nghiệm và kết quả
Với sự áp dụng các biện pháp nói trên, trong những năm qua tôi được phân công giảng dạy bộ môn âm nhạc lớp 6 Tôi nhận thấy đa số học sinh đều rất hứng thú học tập, các lớp qua kiểm tra đều đạt kết quả cao
96.2% học sinh đạt điểm trung bình trở lên, trong đó tỷ lệ khá giỏi chiếm hơn 48.4%, có nhiều em tỏ ra có năng khiếu về bộ môn
K t qu c th h c kì I n m h c 2016 – 2017ết quả cụ thể học kì I năm học 2016 – 2017 ả cụ thể học kì I năm học 2016 – 2017 ụ thể học kì I năm học 2016 – 2017 ể học kì I năm học 2016 – 2017 ọc kì I năm học 2016 – 2017 ăm học 2016 – 2017 ọc kì I năm học 2016 – 2017
6A 1 41 15 HS = 36,6% 25 HS = 61% 01 HS = 2.4%
6A 2 44 20 HS = 45,5% 23 HS = 52,3% 01 HS = 2.3%
6A 3 36 9 HS = 25% 23 HS = 63,9.% 04 HS = 11.1%
6A 4 38 11 HS = 29.% 27 HS = 71,1% 0 HS = 00%
Kết quả cụ thể đã đạt được học kì II năm học 2017 – 2018
6A 1 41 21 HS = 51.2% 19 HS = 46.4% 01 HS = 2.4%
6A 2 44 25 HS = 56.8% 18 HS = 40.9% 01 HS = 2.3%
6A 3 36 15 HS = 41,7% 21 HS = 58,3.% 0 HS = 00%
6A 4 38 18 HS = 47.4.% 20 HS = 52.6% 0 HS = 00%
Trang 10
PHẦN 3: KẾT LUẬN
1 Kết luận
Âm nhạc là một môn học không kém phần quan trọng đối với lứa tuổi thiếu niên, vì vậy nâng cao chất lượng học tập môn âm nhạc nói chung phân môn hát nói riêng là rất cần thiết Muốn làm được điều này người giáo viên phải biết ứng dụng phương pháp dạy học linh hoạt để đảm bảo giờ dạy có hiệu quả cao như :
- Phải có những biện pháp sửa sai thích hợp cho từng bài học cụ thể
- Cách giữ nhịp cho học sinh hiểu
- Phải kết hợp một số trò chơi vào trong tiết dạy hát
- Phải sử dụng ĐDDH một cách có hiệu quả
Trên đây là một số biện pháp hết sức thiết thực mà bản thân tôi đã đúc rút trong quá trình dạy học nên có thể áp dụng để đưa vào giảng dạy phân môn hát ở lớp 6 các trường THCS
2 Đề xuất - kiến nghị
Để thực hiện đào tạo các em học sinh trở thành những người phát triển toàn diện về: Đức - Trí - Thể - Mĩ… ngoài việc người thầy phải có năng lực thực sự ra thì việc khách quan, ngoại cảnh, khuôn viên, môi trường là những điều tác động lớn đến các em
Do đó để tạo điều kiện cho việc dạy - học của thầy trò thuận lợi, bản thân tôi là người đứng lớp dạy bộ môn âm nhạc cần kiến nghị một số vấn đề sau
a Về phía nhà trường
- Thường xuyên quan tâm, giúp đỡ giáo viên và học sinh
- Trang bị, bổ sung thêm một số trang thiết bị và tài liệu tham khảo để phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn
b Về phía Phòng GD&ĐT
- Đầu tư xây dựng phòng học chức năng để HS có không gian hoạt động nghệ thuật
- Tổ chức nhiều đợt tập huấn, chuyên đề về bộ môn để GV âm nhạc có điều kiện giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và phương pháp giảng dạy!
Xác nhận của Hiệu Trưởng Người viết