Kiến thức: Biết được chính sách chính trị, kinh tế, văn hoá, GD của thực dân Pháp.. Bài mới: Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt *Họat động 1 GV: Dùng sơ đồ tổ chức bộ
Trang 1VÀ NHỮNG CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
I.Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Biết được chính sách chính trị, kinh tế, văn hoá, GD của thực dân
Pháp Hiểu
được mục đích, phương pháp khai thác thuộc địa của thực dân Pháp
2 Tư tưởng: Thấy được âm mưu dã tâm của thực dân Pháp.
2.Kĩ năng: Sử dụng bản đồ,vx được sơ đồ bộ máy nhà nước
II Chuẩn bị bài giảng:
*GV: - Lược đồ Liên bang Đông Dương
- Sơ đồ bộ máy thống trị của Pháp ở Đông Dương
*HS: nghiên cứu và chuẩn bị bài chu đáo
III Tiến trình tổ chức dạy học:
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ:
GV phát bài kiểm tra và giành thời gian 5 phút nói về chất luợng bài làm của học
sinh
3 Bài mới:
Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt
*Họat động 1
GV: Dùng sơ đồ tổ chức bộ máy thống trị của Pháp
cho HS thấy được bộ máy chính quyền được tổ chức
chặt chẻ từ trung ương đến địa phương đều do Pháp
chi phối
GV(H): Chính sách của thực dân Pháp có nhứng
điểm thống nhất giả tạo nào?
HS: Chia Đông Dương thành 5 kỳ với nhiều chế độ
khác nhau, nhưng thực chất đều là thuộc địa của
Pháp Nó còn chia rẽ khối đoàn kết của nhân dân ta
* HS thảo luận: Tác động của bộ máy này đối với
Pháp và tác động đối với Việt Nam như thế nào?
+ Đối với Pháp: Cai trị từ trên xuống chặt chẽ
+ Đối với Việt Nam: Xáo tên Việt Nam, Lào,
Campuchia
Biến Đông Dương thành đơn vị hành chính của Pháp
GV(H): Mục đích tổ chức bộ máy cai trị của Pháp?
I CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT CỦA THỰC DÂN PHÁP
Trang 2HS: Tăng cường bóc lột, kìm kẹp để tiến hành khai
thác Việt Nam làm giàu cho Tư bản Pháp
GV(H): Pháp đã áp dụng nhứng chính sách kinh tế
gì?
HS: Nông nghiệp: Cướp đoạt ruộng đất, phát canh
thu tô
Công nghiệp: Khai thác mỏ (than và kim loại)
Xây dựng hệ thống giao thông để phục vụ cho việc
khai thác vận chuyển Thương nghiệp độc chiếm thị
trường mua bán
hàng hoá, nguyên liệu, thu thế
GV(H): Nêu những chính sách VH-GD của thực dân
Pháp ở Việt Nam?
HS: Trả lời theo sách giáo khoa
GV: Đường lối phát triển giáo dục thuộc địa của Pháp
là chỉ mở ít trường học ,càng lên cao số lượng học
sinh càng giảm
GV(H): Chính sách VH-GD của Pháp nhằm mục
đích gì?
HS: Tạo ra tầng lớp người chỉ biết phục tùng
Pháp.Lợi dụng phong kiến để cai trị ,đàn áp nhân
dân , kìm hãm nhân dân ta trong vòng ngu dốt dễ bề
cai trị
GV: Ngoài ra Pháp còn sử dụng sách báo độc hại để
tuyên truyền duy trì các thói hư tật xấu
GV(H): Ảnh hưởng của chính sách văn hoá giáo
dục của Pháp đến Việt Nam ?
HS: Đưa nền văn hoá phương Tây vào Việt
Nam ,tạo ra một tầng lớp thượng lưu ,trí thức mới
nhưng chỉ để phục vụ cho công cuộc khai thác ,bóc
lột của Pháp ,còn nhân dân ta thì vẫn bị kìm hãm
trong vòng ngu dốt lạc hậu
2 Chính sách kinh tế.
Nông nghiệp: Cướp đoạt ruộng đấtCông nghiệp: Khai thác mỏ (than và kim loại)
Thương nghiệp độc chiếm thị trường Tăng cường các loại thuế
3 Chính sách VH-GD
=>Tạo nên tầng lớp tay sai-Kìm hãm nhân dân ta trong vòng ngu dốt
Trang 3
Về nhà vẽ sơ đồ bộ máy cai trị của Pháp ở Đông Dương và học thuộc bài.
-Chuẩn bị tiếp tiết 2 của bài
1 Kiến thức:
- Những nét chính của sự biến đổi kinh tế ,cơ cấu của xã hội Việt Nam ở nôngthôn và thành thị
dưới sự tác động của cuộc khai thác thuộc địa
-Hiểu được cơ sở dẫn đến việc hình thành tư tưởng giải phóng dân tộc
2 Tư tưởng: Thấy được âm mưu dã tâm của thực dân Pháp.Trân trọng hành động
yêu nước
của các sĩ phu thế kỉ XX
2.Kĩ năng: Sử dụng bản đồ,tranh ảnh của thời kì lịch sử này
*GV: - Lược đồ Liên bang Đông Dương
- Sơ đồ bộ máy thống trị của Pháp ở Đông Dương
*HS: nghiên cứu và chuẩn bị bài chu đáo
III Tiến trình tổ chức dạy học:
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Em hãy cho biết tình hình kinh tế văn hoá giáo dục Việt Nam trong giaiđoạn cuối thế
kỉ XX?
3 Bài mới:
Hoạt động giữa thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt
*Hoạt động 1
GV(H): Theo em, giai cấp địa chủ, quan lại
ở nông thôn đầu thế kỉ XX, có thay đổi như
II Những biến chuyển của xã hội Việt Nam
1.Các vùng nông thôn:
Trang 4thế nào?
HS: Quan lại địa chủ không bị xoá bỏ,
ngược lại ngày càng đông thêm, địa vị kinh
tế và chính trị được tăng cường
GV(H): Vì sao như thế?
HS: Pháp dung dưỡng cho giai cấp này để
làm tay sai cho Pháp ra sức bóc lột đàn áp
nông dân vì trên thực tế Pháp không thể với
tay được đến các làng xã
GV(H): Tình cảnh nông dân như thế nào?
Vì sao?
HS: Nông dân ngày càng bị bần cùng hoá,
họ không có lối thoát Vì ở nông thôn họ bị
áp bức,bóc lọt, một bộ phận chạy ra làm
công nhân ở hầm mỏ, xí nghiệp cũng sống
cơ cực
GV: Với tình cảnh, người dân căm thù đế
quốc, sẵn sàng vùng dậy chống áp bức nếu
có giai cấp hay cá nhân nào để xướng nhằm
mục tiêu giành cuộc sống tự do ấm no hạnh
phúc
*Hoạt động 2
GV: Cuối thế kỉ XIX-đầu thế kỉ XX,ở Việt
Nam xuất hiện ngày càng nhiều đô thị
mới.Đây là hiện tượng nổi bật kéo theo
nhiều sự kiện khác nảy sinh
GV(H):Vì sao đầu thế kỉ XX, đô thị Việt
nam ra đời và phát triển nhanh chóng?
HS: Kết quả của việc đẩy mạnh cuộc khai
thác thuộc địa của thực dân Pháp
GV: các đô thị đầu thế kỉ XX: Ngoài Hà
Nội, Hải Phòng, Sài Gòn - Chợ Lớn, có
Nam Định, Hải Dương, Hòn Gai, Huế, Đá
Nẵng, Quy Nhơn, Biên Hoà, Mỹ Tho Đô
thị là trung tâm hành chính, sản xuất, dịch
vụ, đầu mối chính trị trong cả nước (Dùng
lược đồ chỉ cho HS)
HS thảo luận: Các giai cấp và tầng lớp mới
xuất hiện ở thành thị? Họ sinh sống và làm
việc ở đô thị như thế nào?
- Quan lại địa chủ ngày càng đông thêm, có điều kiện phát triển, trở thành tay sai của thực dân
- Nông dân bị bần cùng hoá, sống
cơ cực, sẵn sàng tham gia cách mạng
căm tù đế quốc sẵn sàng vùng dậy chống áp bức
2 Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới:
- Nhiều đô thị mới xuất hiện và phát triển nhanh
- Một số giai cấp và tầng lớp mới xuất hiện:
+ Tư sản+ Tiểu tư sản thành thị
+ Công nhân
Trang 5- Tầng lớp tư sản: Nhà thầu, chủ xí nghiệp,
chủ xưởng, chủ hãng buôn, thế lực kinh tế
yếu
- Tầng lớp tiểu tư sản thành thị: Chủ xưởng
nhỏ, buôn bán nhỏ, viên chức nhà nước,
cuộc sống bấp bênh Có ý thức đân tộc, tích
cực tham gia vào cuộc vận dộng cứu nước
- Công nhân: Phần lớn xuất thân từ nông
dân, sống cơ cự, có tinh thần đấu tranh
mạnh mẽ
*Hoạt động 3
GV(H): Những nét chính trong cuộc đấu
tranh của nhân dân ta cuối thế kỉ XIX?
HS: Phong trào mạnh mẽ, được dông đảo
nhân dân tham gia nhưng đều thất bại
GV: Điều kiện trong nước(sự phân hoá xã
hội) đã trở thành cơ sở để tiếp thu ảnh
hưởng của tư tưởng bên ngoài vào
GV(H): Tư tưởng nào có ảnh hưởng đến
Việt nam lúc đó?
HS: Tư tưởng dân chủ tư sản châu Âu, tư
tưởng muốn noi gương Nhật Bản
GV(H): Tại sao các nhà yêu nước Việt Nam
lúc đó lại muốn noi gương Nhật Bản?
HS: Nhật Bản cũng là nước châu Á, nhờ có
duy tân và đi theo con đường tư bản chủ
nghĩa mà trở nên hùng cường và đánh thắng
Nga trong chiến tranh Nga-Nhật
GV(H): Tầng lớp nào tiếp thu tư tưởng đó?
cao,căm thù đế quốc, phong kiến, sẵn sàng đấu tranh
Trang 6vì độc lập, ấm no, nhưng không có điều kiện lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc thành công.
Tư sản Kinh doanh công
b.Dặn dò: Về nhà học bài và chuẩn bị bài sau:" Phong trào yêu nước chống Pháp
xu hướng cách mạng dân chủ tư sản với nhiều hình thức phong phú
- Phong trào Đông Du 1905-1909
- Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục 1907
- Cuộc vận động Duy tân và chống thuế ở Trung kì 1908
- Các sĩ phu tiến bộ đang muốn tìm con đường mới cứu dân tộc ra khỏi vòng nô lệ
- Học sinh hiểu rõ bản chất tàn bạo,xảo quyệt của chủ nghĩa đế quốc,đế quốc
phương Đông và
phương Tây
Trang 73 Kĩ năng
- Học sinh hình thành kĩ năng so sánh,đối chiếu các sự kiện lịch sử
- Biết nhận định,đánh giá tư tưởng và hành động của các nhân vật lịch sử
II.CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
*GV:
- Văn thơ yêu nước đầu thế kỉ XX.Chân dung: Phan Bội Châu,Lương Văn
Can,Phan Châu
Trinh
- Những hình ảnh về phong trào duy tân chống thuế ở Trung Kì
*HS: nghiên cứu nội dung bài học
III.TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi:Em hãy trình bày về các giai cấp và tầng lớp trong xã hội Việt Nam đầu thế kỉ XX và
thái độ chính trị của từng giai cấp.
chúng ta tìm hiểu phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX 1918
Hoạt động giữa thầy và trò
*Hoạt động 1
GV cho học sinh nhận thức về xu hướng
dân chủ tư sản
- Phong trào Cần Vương cuối thế kỉ XIX
giúp vua cứu nước thất bại
- Đầu TK XX,cuộc khai thác thuộc địa lần
thứ nhất làm cho xã hội Việt Nam chuyển
biến.Các đô thị phát triển sự xuất hiện các
giai cấp,tầng lớp mới: tư sản,tiểu tư sản
=> Xu thế cứu nước mới đi theo dân chủ
tư sản
? Hoàn cảnh Việt Nam đầu TK XX như
thế nào? (GV hướng dẫn học sinh trả lời)
Nội dung kiến thức cần đạt I.PHONG TRÀO YÊU NƯỚC TRƯỚC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT
1 Phong trào Đông Du 1909)
(1905-a Hoàn cảnh
- Đầu thế kỉ XX,một số nhà yêunước muốn noi gương Nhật Bản đểduy tân tự cường
Trang 8TL: Đầu TK XX,một trào lưu dân chủ tư
sản đã tràn vào VN qua các tân thư của
Trung Quốc và sự duy tân tự cường của
Nhật Bản
Trong xã hội VN,một số nhà yêu nước
muốn noi gương Nhật,vì Nhật cùng màu
da,cùng văn hoá hán học đi theo con
đường TBCN đã có thế lực đánh thắng đế
quốc Nga 1905,cho nên có thể nhờ cậy
được
? Để thực hiện ý định trên những nhà
yêu nước đã làm gì? TL: Năm 1904 lập
ra Hội Duy tân do Phan Bội Châu đứng
đầu
? Mục đích,hoạt động của hội là gì?
TL: -Mục đích lập ra một nước Việt Nam
+ Xúc tiến chuẩn bị bạo động
+ Chuẩn bị xuất dương cầu viện
Cuối cùng hội quyết định cầu viện Nhật
tổ chức phong trào Đông Du
? Phong trào Đông Du diễn ra như thế
nào.
TL: Đầu 1905 Phan Bội Châu sang Nhật
nhờ giúp khí giới,tiền bạc để đánh
Pháp,nhưng người Nhật chỉ hứa giúp đào
tạo cán bộ cho cuộc bạo động phong
trào Đông Du
- Phong trào lúc đầu phát triển thuận lợi
1908 có tới 200 người.Nhưng sau đó
Nhật-Pháp cấu kết với nhau đã trục xuất những
người yêu nước Việt Nam khỏi Nhật
(9-1908)
b Diễn biến
- Hội Duy tân thành lập năm 1904
- Mục đích lập ra một nước ViệtNam độc lập
- Hoạt động chủ yếu của hội làphong trào Đông Du
+ 1905 phong trào bắt đầu
9-1908 học sinh Việt Nam bị trụcxuất khỏi Nhật
+ Tháng 3-1909 phong trào tan rã
c.Ý nghĩa: Đã dấy lên cao trào yêu
nước mới dân chủ tư sản
Trang 9- 3.1909 Phan Bội Châu cũng bị trục
xuất khỏi Nhật,phong trào Đông Du tan
rã,Duy tân hội ngừng hoạt động.
? Dựa vào đâu Hội Duy tân chủ trương
bạo động vũ trang để giành độc lập?
TL: Hội dựa vào Nhật: cùng màu da,cùng
văn hoá hán học,đi theo con đường tư bản
Châu Âu =>đánh thắng đế quốc Nga
(1905)
?Em có suy nghĩ gì về chủ trương này?
TL: Chủ trương này chưa chuẩn xác,cách
mạng muốn thành công không chỉ trông
chờ vào sự giúp đỡ của nước ngoài,muốn
thành công phải do nhân tố bên trong
quyết định
? Ý nghĩa và nguyên nhân thất bại của
phong trào Đông Du
- Ý nghĩa:tuy thất bại đã dấy lên cao trào
yêu nước mới đi theo con đường dân chủ
tư sản
-Nguyên nhân:do đế quốc Pháp-Nhật cấu
kết với nhau
GV hướng dẫn học sinh xem H.102 và
giới thiệu tóm lược thân thế sự nghiệp của
Phan Bội Châu
-Phan Bội Châu (1867-1940),tên hiệu
chính là Sào Nam,người làng Đan
Nhiệm,xã Nam Hoà,Huyện Nam Đàn
-Nghệ An ,là nhà yêu nước điển hình của
phong trào cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ
XX,trong tư tưởng của cụ có nhiều điểm
mới
-Phan Bội Châu muốn đánh Pháp giải
phóng dân tộc rồi sau đó đưa nước nhà
tiến lên con đường tư bản chủ nghĩa.Bởi vì
trước cách mạng tháng 10 Nga thành
công,nhà nước tư bản vẫn là nhà nước tiến
bộ,điều đó chúng ta rất trân trọng.Nhưng
để thực hiện mục đích này.Phan Bội Châu
lại muốn dựa vào Nhật để đánh Pháp thì
2.Đông Kinh nghĩa Thục (1907)
a Hoàn cảnh
- Đầu thế kỷ XX,ở Bắc Kì có cuộcvận động cải cách văn hoá xã hộitheo lối tư sản
- 3-1907 Đông Kinh nghĩa thụcthành lập
- Học sinh của trường có lúc lên
2000 người,chia làm 8 lớp,có 4 lớphọc ngày,có 4 lớp học đêm,phânchia thành 2 cấp:Trung học và tiểuhọc,học sinh cấp giấy bút,sáchvở,có những học sinh nghèo ở tại
“kí túc xá”của trường
- Những buổi bình văn của nhà trường,quần chúng tham gia rất
Trang 10không thể thực hiện được.
*Hoạt động 2
? Đông Kinh nghĩa thục thành lập trong
hoàn cảnh nào.
TL: Cùng với phong trào Đông Du ở Bắc
Kì,có cuộc vận động cải cách văn hoá xã
hội theo lối tư sản
3-1907 Đông Kinh nghĩa thục thành lập
tại Hà Nội do Lương Văn Can,Nguyễn
Quyền đứng đầu
GV hướng dẫn HS xem H.103 Lương Văn
Can hiệu trưởng trường Đông Kinh nghĩa
thục
GV giải thích thêm:Đây là trường học
mở tại thủ đô,thuần vì nghĩa (Đông kinh
tên cũ của Hà Nội)
? Chương trình học của Đông Kinh
nghĩa thục bao gồm những vấn đề gì
TL: - Chương trình học gồm có địa lí,lịch
sử,khoa học thường thức
- Tổ chức những buổi bình văn
- Xuất bản sách báo nhằm bồi dưỡng lòng
yêu nước,truyền bá nội dung học tập và
cấp:Trung học và tiểu học,học sinh cấp
giấy bút,sách vở,có những học sinh nghèo
ở tại “kí túc xá”của trường
- Những buổi bình văn của nhà
trường,quần chúng tham gia rất đông
“Buổi diễn thuyết người đông
như hội.
Kì bình văn khách đến như mưa”.
- Bình văn: những bài văn thơ yêu nước
của Đông Kinh nghĩa thục hoặc của Phan
Bội Châu từ Nhật Bản gửi về
- Họ diễn thuyết về các đề tài lịch
sử,qúa khứ oanh liệt,những cuộccách mạng điển hình của thếgiới,xây dựng nếp sống vănminh,bài trừ hủ tục,dùng hàng nộihoá
c.Ý nghĩa:
- Thức tỉnh lòng yêu nước.bướcđầu tấn công hệ tư tưởng phongkiến
- Mở đường cho sự phát triển hệ tưtưởng tư sản ở Việt Nam
Trang 11- Họ diễn thuyết về các đề tài lịch sử,qúa
khứ oanh liệt,những cuộc cách mạng điển
hình của thế giới,xây dựng nếp sống văn
minh,bài trừ hủ tục,dùng hàng nội hoá
? Em nêu rõ qui mô hoạt động của Đông
Kinh nghĩa thục.
TL: Lúc đầu hoạt động tại Hà Nội.Học
sinh có lúc lên tới 1000 người.Sau lan
rộng ra các tỉnh Bắc Kì,lôi cuốn hàng ngàn
người tham gia
? Đông Kinh nghĩa thục có ý nghĩa gì
đối với phong trào yêu nước chống Pháp
ở nước ta.
TL: Đông Kinh nghĩa thục chỉ tồn tại từ
tháng 311 năm 1907 Thời gian tồn tại 9
tháng nhưng đã có ý nghĩa lớn đối với
phong trào cách mạng Việt Nam,phát triển
văn hoá và ngôn ngữ dân tộc
- Thành tích nổi bật của Đông Kinh nghĩa
thục là đề cao chữ quốc ngữ
*Hoạt động 3
? Cuộc vận động Duy Tân ở Trung kì
diễn ra như thế nào.
TL: Đầu thế kỉ XX,cuộc vận động Duy
Tân(theo cái mới) diễn ra sôi nổi ở Trung
Kì
-Lãnh đạo - Hình thức hoạt động
GV giới thiệu HS xem H.104: Phan Châu
Trinh (1872-1926),hiệu Tây Hồ,quê ở làng
Tây Lộc,xã Tam Phước,huyện Tam
Kỳ,Tỉnh Quảng Nam Đầu Thế kỷ
XX,Phan Châu Trinh là người đề xướng
dân chủ,,đòi bãi bỏ chế độ quân chủ sớm
nhất ở Việt Nam,là nhà nho yêu nước chân
chính
? Em có nhận xét gì giữa phong trào
Đông Kinh nghĩa thục (Bắc Kì) và cuộc
vận động Duy tân (Trung Kì).
TL: Phạm vi hoạt động của Duy tân rộng
hơn,hình thức phong phú xuống tận đến
3 Cuộc vận động Duy Tân và phong trào chống thuế ở Trung kì (1908)
a Cuộc vận động Duy Tân
+ Lãnh đạo: Phan ChâuTrinh,Huỳnh Thúc Kháng
+ Hình thức hoạt động: (SGK)
b Phong trào chống thuế
- Phong trào bùng nổ 1908 bắt đầu
từ Quảng Nam.Sau lan rộng khắpTrung Kì
- Phong trào bị thực dân Pháp đàn
áp và tan rã
