phân lập, định danh và kiểm tra tính nhạy cảm với kháng sinh của vi khuẩn enterotoxigenic escherichia coli gây bệnh tiêu chảy ở heo con tại huyện cờ đỏ và thới lai, thành phố cần thơ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG -oOo- NGÔ KIM PHƯỢNG PHÂN LẬP, ĐỊNH DANH VÀ KIỂM TRA TÍNH NHẠY CẢM VỚI KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN ENTEROTOXIGENIC ESCHERICHIA

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

-oOo-

NGÔ KIM PHƯỢNG

PHÂN LẬP, ĐỊNH DANH VÀ KIỂM TRA TÍNH NHẠY CẢM VỚI KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN

ENTEROTOXIGENIC ESCHERICHIA COLI GÂY

BỆNH TIÊU CHẢY Ở HEO CON TẠI HUYỆN CỜ

ĐỎ VÀ THỚI LAI, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Luận văn tốt nghiệp Ngành: THÚ Y

Cần Thơ, 2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

ENTEROTOXIGENIC ESCHERICHIA COLI GÂY

BỆNH TIÊU CHẢY Ở HEO CON TẠI HUYỆN CỜ

ĐỎ VÀ THỚI LAI, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

TS LÝ THỊ LIÊN KHAI NGÔ KIM PHƯỢNG

MSSV: 3092632 LỚP: THÚ Y K35

Cần Thơ, 2013

TR NG I H C C N TH KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C NG D NG

MÔN THÚ Y

tài: “Phân l p, nh danh và ki m tra tính nh y c m v i kháng sinh

a vi khu n Enterotoxigenic Escherichia coli gây b nh tiêu ch y heo

con t i huy n C và Th i Lai, thành ph C n Th ” do sinh viên Ngô

Kim Ph ng, th c hi n t i phòng thí nghi m V sinh th c ph m, B môn Thú

Y, Khoa Nông nghi p và Sinh h c ng d ng, Tr ng i h c C n Th , ttháng 08/2013 n tháng 11/2013

I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân Các s li u, k t

qu trình bày trong lu n v n là trung th c và ch a t ng c ai công b trong

t k công trình lu n v n nào tr c ây

Sinh viên th c hi n

Ngô Kim Ph ng

I C M T

Qua bao nhiêu n m tháng khó nh c, cha m ã sinh con ra và nuôi con khôn

n nên ng i Trong trái tim con v n luôn c m th y may m n và t hào khi

c sinh ra là con c a cha m Cùng v i lòng yêu th ng bao la, ch che vàvun p cho con t t c nh ng u t t p nh t, cha m ã cho con ngu n

ng l c th c hi n nh ng khát v ng cu c s ng và h c t p t t Xin kínhdâng n cha m , t m lòng bi t n sâu s c t trái tim con

Chân thành bày t lòng bi t n Cô Lý Th Liên Khai – ng i ã h ng d n t n

y, t o u ki n thu n l i tôi hoàn thành lu n v n t t nghi p và ch d ycho tôi nh ng u b ích làm hành trang cho cu c s ng sau này

m n Cô Nguy n Th Thu Tâm ã giúp tôi trong kho ng th i gian ucòn b ng v i vi c h c t p c a tân sinh viên

Tôi xin g i l i tri ân n quý Th y Cô thu c B môn Thú Y và Ch n Nuôi,

truy n th ki n th c sâu r ng trong su t th i gian qua

Tr m Thú Y huy n Th i Lai cùng các cô chú t i các tr i ch n nuôi ã t o u

ki n t t và giúp tôi r t nhi u trong vi c l y m u

Xin c m n ch Nguy n Th H nh Chi, các anh ch Cao h c Thú Y K18, K19;các anh ch Thú Y K32, K33, K34 và các em sinh viên h c vi c t i phòng thínghi m cùng t t c b n bè trong l p Thú Y K35 ã truy n t nh ng kinhnghi m quý báu và giúp tôi trong quá trình th c hi n tài Tôi s mãi ghi

nh nh ng k ni m t i p bên m i ng i trong su t th i gian h c i h c

và th c hi n tài v a qua

Ngô Kim Ph ng

DANH M C CH VI T T T

Ch vi t t t Di n gi i

ETEC Enterotoxigenic Escherichia coli

EPEC Enteropathogenic Escherichia coli

EIEC Enteroinvasive Escherichia coli

EHEC Enterohaemorrhagic Escherichia coli

EAEC Enteroaggregative Escherichia coli

DAEC Diffusely adhering Escherichia coli

ST Heat stable toxin

LT Heat labile toxin

TGE Transmissible gastroenteritis

PRRS Porcine reproductive and respiratory syndromePED Porcine epidemic diarrhea

C L C

Trang bìa

Trang duy t i

i cam oan ii

i c m t iii

Danh m c ch vi t t t iv

c l c v

Danh sách hình viii

Danh sách b ng ix

Tóm l c x

CH NG 1: T V N 1

CH NG 2: C S LÝ LU N 3

2.1 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c v vi khu n E coli gây nh tiêu ch y trên heo con 3

2.1.1 Tình hình nghiên c u trong n c 3

2.1.2 Tình hình nghiên c u ngoài n c 4

2.2 M t s nguyên nhân gây tiêu ch y heo con 5

2.2.1 Nguyên nhân do truy n nhi m 5

2.2.2 Nguyên nhân không do truy n nhi m 8

2.3 Vi khu n Escherichia coli 9

2.3.1 Vi khu n Enterotoxigenic E coli (ETEC) gây tiêu ch y trên heo 10

2.3.2 c m hình thái 11

2.3.3 c tính nuôi c y và c tính sinh hóa c a E coli 12

2.3.4 C u trúc kháng nguyên c a vi khu n E coli 13

2.3.5 c t gây b nh c a vi khu n E coli 16

2.3.6 S c kháng c a vi khu n E coli 16

2.3.7 Kh n ng gây b nh c a vi khu n E coli 17

2.4 B nh tiêu ch y heo con do E coli 17

2.4.1 C ch gây b nh tiêu ch y 18

2.4.2 Tri u ch ng và b nh tích 18

2.4.3 Ch n oán và ch n oán phân bi t 19

2.4.4 Phòng và u tr b nh 21

2.4.5 S d ng kháng sinh trong u tr b nh tiêu ch y do E coli gây ra heo con 22

CH NG 3: PH NG TI N VÀ PH NG PHÁP THÍ NGHI M 23

3.1 Th i gian, a m và i t ng nghiên c u 23

3.1.1 Th i gian và a m th c hi n 23

3.1.2 i t ng nghiên c u 23

3.2 Ph ng ti n nghiên c u 23

3.2.1 D ng c và trang thi t b thí nghi m 23

3.2.2 Hóa ch t, môi tr ng 23

3.2.3 Thu c u tr b nh tiêu ch y cho heo con 24

3.3 Ph ng pháp ti n hành thí nghi m 25

3.3.1 Ph ng pháp l y m u 25

3.3.2 Ph ng pháp nuôi c y phân l p vi khu n E coli 26

3.3.3 Ph ng pháp nh danh các ch ng vi khu n E coli b ng ph n ng huy t thanh h c 28

3.3.4 Ph ng pháp ki m tra tính nh y c m i v i kháng sinh c a vi khu n E coli phân l p c 29

3.3.5 Ph ng pháp b trí phác u tr b nh tiêu ch y cho heo con 31

3.3.6 Ch tiêu theo dõi 32

3.3.7 Ph ng pháp x lý s li u 32

CH NG 4: K T QU VÀ TH O LU N 33

4.1 K t qu kh o sát t l heo con tiêu ch y m t s tr i ch n nuôi heo i thành ph C n Th 33

4.2 K t qu phân l p vi khu n E coli trên phân heo con tiêu ch y t i huy n C và Th i Lai, thành ph C n Th 36

4.3 t qu xác nh t l nhi m vi khu n E coli trên heo con theo m

và heo cai s a t i TP C n Th 37

4.4 l d ng tính vi khu n E coli trong môi tr ng chu ng tr i t i t s tr i ch n nuôi heo thành ph C n Th 39

4.5 K t qu nh danh các ch ng vi khu n E coli K88, K99, 987P trên phân heo con tiêu ch y theo a m 41

4.6 t qu nh danh các ch ng vi khu n E coli K88, K99, 987P trên phân heo con tiêu ch y theo lo i heo con 42

4.7 K t qu nh danh các ch ng vi khu n E coli K88, K99, 98P trong môi tr ng chu ng tr i t i m t s tr i ch n nuôi heo thành ph C n Th 44

4.8 K t qu kh o sát tính nh y c m c a các ch ng E coli phân l p c i m t s lo i kháng sinh 46

4.9 K t qu u tr b nh tiêu ch y trên heo con nghi do vi khu n E coli gây ra t i thành ph C n Th 48

CH NG 5: K T LU N VÀ NGH 50

5.1 K t lu n 50

5.2 ngh 50

TÀI LI U THAM KH O 51

PH CH NG 55

DANH SÁCH HÌNH

2.1 Vi khu n E coli d i kính hi n vi 122.2 Khu n l c vi khu n E coli trên môi tr ng MC 133.1 o pH phân heo con tiêu ch y 253.2 L y m u phân heo con tiêu ch y 253.3 Quy trình phân l p vi khu n E coli 263.4 Ph ng pháp nh danh ch ng vi khu n E coli b ng ph n

ng ng ng k t nhanh trên phi n kính

28

3.5 a kháng sinh trên môi tr ng th ch MHA 304.1 Chu ng tr i c , xu ng c p 344.2 Chu ng tr i m i, thoáng mát 344.3 pH phân heo con tiêu ch y nghi do E coli gây ra 364.4 Heo con b nh tiêu ch y 384.5 Heo con b phân tiêu ch y b t ít 384.6 Heo con trong úm lót r m r 404.7 Heo con trong úm che ch n s sài 404.8 Heo con trong ki u chu ng sàn 454.9 Heo con trong ki u chu ng xi m ng 454.10 N n chu ng sàn không c v sinh 454.11 N n chu ng xi m ng s d ng lâu n m b xu ng c p 45

4.3 K t qu xác nh t l nhi m vi khu n E coli trên heo con

theo m và heo cai s a t i TP C n Th

37

4.4 T l d ng tính vi khu n E coli trong môi tr ng chu ng

tr i t i m t s tr i ch n nuôi heo thành ph C n Th

39

4.5 K t qu nh danh các ch ng vi khu n E coli K88, K99,

987P trên phân heo con tiêu ch y theo a m

41

4.6 K t qu nh danh các ch ng vi khu n E coli K88, K99,

987P trên phân heo con tiêu ch y theo lo i heo con

42

4.7 K t qu nh danh các ch ng vi khu n E coli K88, K99,

987P trong môi tr ng chu ng tr i t i m t s tr i ch n nuôi

4.9 K t qu u tr b nh tiêu ch y trên heo con nghi do vi

khu n E coli gây ra t i thành ph C n Th

48

TÓM L C

nh tiêu ch y là m t trong nh ng b nh x y ra th ng xuyên heo con, gây

n th t áng k cho ngành ch n nuôi heo n c ta B nh do nhi u nguyên nhân gây ra, tuy nhiên xét v khía c nh vi khu n h c thì E coli là lo i vi khu n th ng xuyên l u trú trong ng ru t ng i và ng v t, có kh

ng sinh c t ng ru t Enterotoxigenic Escherichia coli (ETEC), là m t trong các nguyên nhân quan tr ng và th ng g p gây b nh tiêu ch y heo con Qua th i gian t tháng 8 n tháng 11 n m 2013, t i huy n C và huy n Th i Lai, thành ph C n Th B ng ph ng pháp kh o sát, phân l p,

nh danh các ch ng vi khu n E coli và ki m tra tính nh y c m c a vi khu n

E coli v i kháng sinh b ng ph ng pháp khu ch tán trên th ch Ti n hành

kh o sát trên 2.778 heo con theo m và heo cai s a, t l tiêu ch y là 33,11%, trong ó tiêu ch y do E coli chi m t l 100% K t qu nh danh các ch ng

E coli K88, K99, 987P gây tiêu ch y trên heo con có t l là K88 36,06%, K99 26,22%, và 987P chi m 13,11% Quá trình ki m tra s nh y c m c a 35

ch ng E coli phân l p c v i 7 lo i kháng sinh, cho th y có s nh y c m cao i v i các lo i kháng sinh ceftazidine (91,42%), amoxicillin/clavulanic acid (71,42%), norfloxacin (77,14%), kháng cao i v i ampicillin (88,57%), trimethoprime/sulfamethoxazol (62,85%) Trong 2 phác u tr thì Multibio có hi u qu 75% và Coli - Norgent hi u qu là 62,5%.

CH NG 1

T V N

c ta có n n nông nghi p lâu i, g n li n v i quá trình xây d ng và pháttri n t n c ngày càng v ng m nh Trong ó, ch n nuôi heo óng vai tròquan tr ng trong vi c cung c p th c ph m, góp ph n c i thi n cu c s ng, t ngthu nh p cho ng i dân Tuy nhiên khu v c ng b ng sông C u Long nóichung và C n Th nói riêng trong nh ng n m g n ây, tình hình d ch b nh

y ra trên àn heo ngày càng ph bi n và ph c t p Thi t h i hàng n m do

ch b nh gây ra còn nhi u, chi phí cho thu c dùng phòng và tr b nh khá caogây ra s gi m àn và thu h p quy mô s n xu t c bi t là b nh tiêu ch y heo con ã và ang là m t trong s các b nh gây thi t h i áng k cho ngành

ch n nuôi

nh do nhi u nguyên nhân gây ra, có th do nh h ng c a các nhân t bênngoài nh s thay i t ng t c a th i ti t, th c n kém ph m ch t, v sinhchu ng tr i… các nhân t này làm gi m s c kháng c a heo con, t o u

ki n thu n l i cho các vi khu n xâm nh p và phát tri n gây b nh áng l u

tâm nh t là Escherichia coli, lo i vi khu n th ng xuyên khu trú, ho t ngtrong ng ru t c a heo và c ng có th tr thành nghuyên nhân gây tiêu ch y

cho heo con Trong ó, E coli thu c nhóm có kh n ng sinh c t ng ru t

Enterotoxingenic E coli (ETEC) v i nhi u ch ng nguy hi m khác nhau nh

K88 (F4), K99 (F5), 987P (F6), F41… là nh ng ch ng ph bi n gây tiêu ch y

cho heo con (Moon et al., 1990) Bên c nh ó, vi c s d ng kháng sinh trong

phòng và u tr b nh tiêu ch y c a heo con c ng tr nên áng lo ng i vì E.

coli là vi khu n có s c kháng nhanh, hi n t ng a kháng v i nhi u lo ithu c có t l khá cao S d ng kháng sinh tràn lan, không tuân theo nguyên

c và phác c th c ng s gây khó kh n v sau cho vi c u tr d t b nh thành ph C n Th , trong nh ng n m g n ây ngành ch n nuôi heo có t c

t ng tr ng khá nhanh N m 2009, s l ng heo c nuôi trong a bàn là113.900 con nh ng tính n th i m 10/2012 thì lên n 125.300 con Trong

ó, huy n C (21.867 con) và huy n Th i Lai (22.772 con) là hai n i có s

ng heo khá l n trong a bàn (C c th ng kê TP C n Th , 2012) Tuy ã có

t vài tác gi nghiên c u v b nh tiêu ch y heo con do E coli gây ra TP.

n Th nh Nguy n Minh L c (2007), Nguy n V n Ngh a (2011), nh ng ch

u tra m c gây nhi m, còn các y u t nh ch ng gây b nh, kháng sinh

u tr hay vi c ki m tra tính nh y c m c a các ch ng E coli i kháng sinhtrên t ng a m c th thì ch a c quan tâm.

Xu t phát t nh ng lý do trên, chúng tôi ti n hành th c hi n tài “Phân l p,

nh danh và ki m tra tính nh y c m v i kháng sinh c a vi khu n

Enterotoxigenic Escherichia coli gây b nh tiêu ch y heo con t i huy n

và Th i Lai, thành ph C n Th ”

c tiêu tài:

Xác nh t l b nh tiêu ch y trên heo con t i huy n C và Th i Lai, TP

n Th

Xác nh t l b nh tiêu ch y do E coli và các ch ng E coli K88, K99, 987P

gây tiêu ch y cho heo con

Xác nh tính nh y c m c a vi khu n E coli phân l p c v i m t s lo ikháng sinh và u tr b nh tiêu ch y nghi do E coli gây ra heo con.

CH NG 2

S LÝ LU N

2.1 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c v vi khu n E coli gây

nh tiêu ch y trên heo con

2.1.1 Tình hình nghiên c u trong n c

Cù H u Phú và ctv (2003), cho bi t tình hình tiêu ch y do E coli trên heo con

theo m t i m t s tr i heo mi n B c Vi t Nam chi m t l khá cao nh

Hà N i là 88,37%, Hà Tây là 86,21%, Thái Nguyên là 75,93% và H i Phòng

là 69,23% Các ch ng phân l p c ch y u mang kháng nguyên K88 và K99

i t l l n l t là 45,24% và 16,67% Hi n t ng kháng v i các lo i kháng

chloramphenicol (79,25%), streptomycin (88,68%), tetracyclin (97,17%)trimethroprim/sulfamethoxazole (80,19%)

Theo nghiên c u c a Lý Th Liên Khai và ctv (2003), t l nhi m vi khu n E.

coli trên heo con theo m b tiêu ch y C n Th là 87,5% Trong ó ã xác

nh c các ch ng K88, K99, 987P v i t l l n l t là 7,32%, 18,29%,13,41%

Theo Ph m Quí Tr ng (2007), t l E coli phân l p trên heo tiêu ch y t i m t

tr i ch n nuôi thu c thành ph C n Th là 85% và t l kháng v i các

lo i kháng sinh ampicilin, colistin, ciprofloxacin, gentamicin, ofloxacin và

bactrim c a E coli phân l p t heo con sau cai s a l n l t là 83,3%, 33,34%,27,80%, 61,10%, 36,90% và 94,4%

Tr n Th Di m Châu (2010), t l phân l p E coli trên m u phân heo con theo

b tiêu ch y t i Trà Vinh là 100%, v i t l các ch ng K88, K99 và 987P

n l t là 33,33%, 17,28%, 13,58%

Theo Nguy n Thành Tâm (2007), thì t l d ng tính E coli chi m 87,88%.

E coli phân l p c có t l kháng kháng sinh cao là streptomycin (100%),ampicillin (98,04%), bactrim (90,20%), gentamicin (62,75%) Hi n tr ng vi

khu n E coli a kháng v i 5 lo i kháng sinh là ph bi n nh t (43,14%).

t nghiên c u c a Nguy n Minh L c (2007), cho th y t l nhi m vi khu n

E coli, Samonella spp và Proteus spp C n Th l n l t là 96,96%, 10,10%

và 6,06% Vi khu n E coli nh y c m v i ofloxacin 75%, gentamicin 70% và

ã kháng v i streptomycin 95%, bactrim 85% và ampicillin 55%

l nhi m E coli trên heo con b tiêu ch y t nh H ng Yên là 56%, trong

ó t l mang kháng nguyên K88 là 80% và K99 là 20% (Ph m Th S n và

ctv., 2008).

Nghiên c u Chí H ng (2012), k t qu phân l p E coli trên m u phân heo

con sau cai s a b tiêu ch y t i t nh B n Tre là 100%, v i t l ch ng K88,K99 và 987P l n l t là 35,13%, 10,84%% và không tìm th y ch ng 987P

2.1.2 Tình hình nghiên c u ngoài n c

Theo nghiên c u c a Frydendahl (2002), t i an M ch s ch ng vi khu n E.

coli phân l p t heo sau cai s a tiêu ch y mang kháng nguyên bám dính K88

chi m t l 44,7%, 987P là 0,9% và F18 là 39,3%

Theo nghiên c u c a V Kh c Hùng và M Pilipcinec (2003), C ng hòaSlovakia thì trong 220 m u phân heo con theo m b tiêu ch y d ng tính v i

E coli có 83 m u mang kháng nguyên bám dính F4, chi m 37,7%; 7 m u

mang t h p F5 và F41; 6 m u mang kháng nguyên F6; 19 m u mang khángnguyên F18

t nghiên c u c a Ken Katsuda et al (2006), các nguyên nhân gây tiêu ch y

a heo con Nh t B n cho r ng E coli chi m 2% trong các nguyên nhân gây tiêu ch y heo con Vi khu n E coli các l a tu i 1 - 7 ngày (13,30%), 8 - 14

ngày (13,6%), 15 - 21 ngày (13%) và l n h n 21 ngày là (55%)

Nghiên c u c a Vidotto et al (2009), t i Brazil nh n th y trong 100 m u phân

ng tính v i E coli c phân l p t heo con m c b nh tiêu ch y có 44%mang kháng nguyên bám dính K88, K99 (30%) và 987P (25%)

Theo Jadranka et al (2010), trong s 91 m u phân l p t heo con t i Serbia thì

m u có kháng nguyên O chi m 61,48%, 47 m u (51,64%) ch a các khángnguyên bám dính K88, K99 và 987P v i t l l n l t là 80,85%, 8,51% và6,38%

t nghiên c u g n ây c a Chae et al (2012), trên 105 ch ng vi khu n E.

coli phân l p t heo con tiêu ch y t 1 - 6 tu n tu i t i Hàn Qu c thì t l

ng tính v i kháng nguyên bám dính K88, 987P l n l t là 27,62%, 31,43%không tìm th y ch ng nào mang kháng nguyên bám dính K99

Theo Fairbrother (1992), k t qu kh o sát s nh y c m v i kháng sinh i v i

ch ng E coli gây tiêu ch y cho heo con có s nh y c m khá t t v i colistin,

gentamicin, norfloxacin…

2.2 M t s nguyên nhân gây tiêu ch y heo con

2.2.1 Nguyên nhân do truy n nhi m

v Truy n nhi m do vi khu n

Có nhi u lo i vi khu n gây tiêu ch y heo con nh E coli, Salmonella spp.,

Proteus spp., Shigella, Clostridium perfringens…

nh do E coli

nh do E coli gây ra di n bi n c p tính d ng nhi m trùng huy t ho c

nhi m c ng ru t, viêm ru t ng v t non nh t là vào 3 - 6 ngày tu i,

th m chí b nh t 1 ngày tu i ây là giai n có t l m c b nh và t vongcao nh t (Fairbrother, 1992)

Enterotoxgenic E coli (ETEC) là nhóm vi khu n th ng xuyên khu trú trong

ru t ng i và ng v t ETEC có kh n ng sinh ra c t ru t (enterotoxin),

có kh n ng gây b nh r t n ng (Smith và Gyles, 1970)

nh do Salmonella spp.

Salmonella là tr c khu n hình g y, hai u tròn, không hình thành giáp mô vànha bào, di ng, gram âm thu c h Enterobacteriaeceae Hi n nay, các nhà

khoa h c phát hi n c kho ng 1600 ch ng Salmonella khác nhau Ngoài 2

ch ng Salmonella có c l c cao gây ra b nh phó th ng hàn cho heo là

Salmonella choleraesuis ch ng Kunzendorf gây b nh th c p tính và Salmonella typhysuis ch ng Voldagsen gây b nh th mãn tính, các ch ng

còn l i th ng xuyên có m t trong ng ru t c a gia súc kh e Khi s c kháng c a c th thay i, ho t ng tiêu hóa b r i lo n thì chúng ho t ng

nh và gây tiêu ch y i v i heo con theo m , chúng th ng xuyên gây r i

lo n tiêu hóa, gây tiêu ch y do ti t n i c t làm viêm loét ru t (Lê V nNam, 1999)

nh do Proteus spp.

Các ch ng thu c loài Proteus mirabilis và Proteus amoniae khá ph bi n,

chúng th ng có s k t h p v i nhi m trùng ng ni u các thú nh , m c

dù chúng c phân l p t nh ng b nh khác nhau, bao g m viêm tuy n ti n

li t, viêm hô h p, t n th ng da chó, viêm n i tâm m c heo, nhi m khu n

huy t gà tây Các gi ng vi khu n Proteus th ng xuyên có m t trong ng

ru t ng v t, song ít khi gây b nh (Nguy n Nh Thanh, 1997)

nh do Shigella

Shigella gây b nh tiêu ch y heo con theo m và heo con sau cai s a Các

ch ng th ng gây b nh là: Shigella dysentery và Shigella flexmitia.

Chúng xâm nh p vào ng tiêu hóa, sinh s n và ti t c t gây b nh tiêu

ch y

nh do Clostridium perfringens

Clostridium perfrigens c phân thành 6 serotype: A, B, C, D, E, F nh ng

ch có 3 ch ng Clostridium perfringens A, B, C là gây b nh ng ru t quan

tr ng i v i heo ( ào Tr ng t và ctv., 1996).

Clostridium perfringens th ng gây t n th ng ru t, vi khu n th ng xâm

nh p vào bi u bì c a lông nhung, t ng sinh kh p màng nhày c a ru t và ho i

ó, ng th i gây xu t huy t, vùng ho i t lan d n và gây t n th ng sâu

n niêm m c và l p d i niêm m c Vi khu n còn gây tác h i su t chi u dài

a không tràng nên tiêu ch y th ng có máu và niêm m c ho i t trong phân

l ch t và còi c c cao heo s sinh, heo 3 - 4 tu n tu i thì khó h i ph c,

c t ng tr ng ch m

v Truy n nhi m do virus

nh tiêu ch y do virus x y ra trên heo m i l a tu i, th ng thì b nh lây lannhanh nh ng ch y u x y ra trên heo con theo m M t s lo i virus nh :

Coronavirus, Rotavirus… có kh n ng gây tiêu ch y cho heo con, c bi t là

Coronavirus, v i t l heo ch t có th lên t i 100% (Claudia Gagnes-Fortin,

2011)

Viêm d dày và ru t truy n nhi m (TGE: Transmissible Gastroenteritis).

Do virus thu c nhóm Coronavirus gây ra, th ng x y ra heo 3 - 21 ngày

tu i, tu i càng nh thì t l ch t càng cao Nh ng heo b nhi m TGE, phân cómàu vàng, ch a th c n không tiêu, heo g y, m t n c n ng, suy nh c do

t ch t n gi i Th ng heo ch t t 3 - 5 ngày sau khi m c b nh, không có

bi u hi n s t ho c tri u ch ng th n kinh D dày c ng lên, ch a s a ông c,

ru t non c ng lên ch a d ch màu vàng

Heo con nhi m TGE tr ng h p m t d ch, m t ch t n gi i gây tiêu ch y,

do làm phá v s cân b ng các ch t này trong c th , d n n heo b suy

nh c và ch t Khi m m b nh xu t hi n trong c th , nó xâm nh p vào các tbào, chúng nhân lên và phá h y nhanh các t bào nhung mao ru t làm ng n

ch n s h p thu và tiêu hóa d ng ch t v t ch

n chuy n glucose g n k t sodium Lactase trong s a không tiêu hóa c s

th ng g p nh : Isospora suis (c u trùng), Cryptosporidium, Strongyloides

ransomi (giun l n), Oesophagostomum dentatum (giun k t h t), Trichuris

suis (giun tóc)…( ào Tr ng t và ctv., 1999) heo con tr c khi cai s a,

ký sinh trùng do truy n qua nhau thai, qua s a non làm cho heo con m i sinh

ra ã m c b nh Nhìn chung, các lo i ký sinh trùng ký sinh trong c th c p

t d ng ch t ng th i ti t c t làm r i lo n tiêu hóa, d n n tiêu ch ycho heo con, làm heo con gi m kh n ng t ng tr ng, còi c c, ch m l n

c m ch y u tiêu ch y do ký sinh trùng là con v t m c b nh tiêu ch y

nh ng không liên t c, có s xen k gi a tiêu ch y và bình th ng, c th thi umáu, da nh t nh t, gia súc kém n, th tr ng sa sút (The Merck VeterinaryManual, 2000)

Isospora suis (c u trùng): các giai n phát tri n khác nhau s phá ho i các tbào c a l p bi u mô lông nhung và nh ng t bào ho i t lan vào xoang ru t

Do làm m t n c và t o nên quá trình viêm nhi m, gây r i lo n tiêu hoá d n

n tiêu ch y

Cryptosporidium: là loài nguyên sinh ng v t ký sinh, n u gia súc non n

ph i s phát tri n trên b m t ru t N u nhi m n ng, ký sinh trùng làm nhung

mao ru t b ng n l i và dính vào nhau B nh tiêu ch y do Cryptosporidium

dai d ng trong vài ngày và m c nghiêm tr ng tu thu c vào m c nhi mnh.

Strongyloides ransomi (giun l n): Strongyloides ransomi ký sinh nhung

mao ru t gây b nh tích niêm m c ru t, r i lo n tiêu hoá và dinh d ng dokhông tiêu hoá và h p thu th c n Heo b nhi m n ng gây h p thu acid aminkém do t n th ng ch c n ng c a ru t non

2.2.2 Nguyên nhân không do truy n nhi m

Do heo m

Do kh u ph n n cho heo m thi u các ch t dinh d ng nh m, khoáng,vitamin… nên sau khi sinh s a heo m b thi u ch t, heo con b suy dinh

ng, màng nhày c a ru t không c b o v r t d c m nhi m v i vi trùng

Colibacille, Salmonell spp., … gây nên tiêu ch y (Nguy n Xuân Bình, 2000).

Do thay i kh u ph n n c a heo m t ng t ho c do s a heo m quá nhi u,heo con bú không s d ng h t ch t m, trôi xu ng ru t già mà ó có nhi u

vi khu n E coli s d ng m, sinh s n và ti t ra c t gây r i lo n tiêu hóa

Không cung c p y s a u cho heo con trong giai n s sinh Ngu n

a u i v i heo con r t quan tr ng vì ó là ngu n th c n, ngu n cung c p

c trong th i gian u sau khi c sinh ra, cung c p cho heo con ngu nkháng th th ng, ch ng l i s xâm nhi m c a các m m b nh gây tiêu ch y

kho ng 10 ngày tu i, tr c th i gian này heo con hoàn toàn c b o h b ikháng th do heo m cung c p

t s ngu n d ng ch t nh khoáng và vitamin khi b thi u c ng nh h ng

n tiêu ch y heo con Trong tr ng h p thi u Cl trong kh u ph n s làm

gi m s phân ti t acid clohydric trong d dày, u này có th t o u ki n ddàng cho vi khu n ng ru t phát tri n, ng th i làm gi m kh n ng tiêuhóa protide a n tình tr ng r i lo n tiêu hóa và gây nên tiêu ch y heo con(Tr n C , 1972)

t hi n di n v i hàm l ng r t ít trong c th heo con nh ng l i óng m t vaitrò sinh lý r t quan tr ng trong vi c thành l p hemoglobin Khi c sinh ra,heo con ch a kho ng 50 mg s t ch y u gan Nhu c u v s t i v i heo con

i ngày c n kho ng 7 – 15 mg, trong khi qua s a m m i ngày ch cung c pkho ng 1 mg, do dó heo con b thi u s t d n n gi m t ng tr ng, d b ch ng

n huy t làm gi m s c kháng và d b nhi m b nh tiêu ch y

Nhu c u n c heo con r t cao, trong c th heo con n c chi m 80% ây làthành ph n r t quan tr ng c a d ch tiêu hóa, d ch t ch c, máu… Ngoài ra,

c còn là dung môi c a các ph n ng hóa h c bên trong c th vì c th c aheo con c ng òi h i nhi u n c tiêu hóa s a Trong nh ng ngày u saukhi sinh, heo con b m t nhi u n c qua da và trong quá trình hô h p Nh

y, vi c cung c p n c y cho heo con là u c n thi t giúp c th heocon tiêu hóa t t th c n, ng th i h n ch vi c s d ng n c b n trongchu ng có kh n ng gây r i lo n tiêu hóa d n n b nh tiêu ch y cho heo con(Tr n C , 1972)

i ng ru t phát tri n (Nguy n Nh Thanh, 1997)

Trong nh ng y u t v ti u khí h u, thì quan tr ng nh t là nhi t và m

m thích h p cho heo con vào kho ng 75 - 85% Do ó, trong nh ng tháng

a nhi u, t l tiêu ch y heo con có khi lên t i 90 - 100% Vì v y, vi c gikhô chu ng là vô cùng quan tr ng ( ào Tr ng t và ctv., 1996).

Bên c nh ó, vi c cho n v i kh u ph n không thích h p, tr ng thái th c nkhông t t, th c n nhi m các t p ch t, thay i t ng t v th c n… c ng slàm gi m s c kháng c a heo con, các vi khu n th ng tr c trong ru t s

ng ti t c t và gây tiêu ch y

2.3 Vi khu n Escherichia coli

Vi khu n E coli c Theodore Escherich phân l p t phân tr em vào n m

1885 và công b v i tên g i u tiên là Bacterium colicommune Ch 4 n m

sau vi khu n này c gi i chuyên môn i tên thành Escherich nh m tri ân

ng i có công khám phá Tuy nhiên, ã có thêm vài ki u g i (Bacillus coli

m 1895, Bacterium coli n m 1896) tr c khi c nh danh th ng nh t

toàn c u vào n m 1991 là Escherichia coli Vi khu n E coli thu c b

Eubacteriales, h Enterobacteriaceae, t c Escherichae, gi ng Escherichia

(Nguy n Nh Thanh, 1997)

Trong h vi sinh v t ng ru t, Escherichia coli là loài ph bi n nh t, chi m

kho ng 80% vi khu n hi u khí s ng ru t Loài này xu t hi n và sinh s ngtrong ng v t ch vài gi sau khi sinh và t n t i cho n khi con v t ch t E.

coli sinh s ng bình th ng trong ng ru t c a ng i và ng v t, khi các

u ki n nuôi d ng, kh u ph n th c n, v sinh thú y kém, s c ch ng

nh t t c a con v t y u thì E coli tr nên c ng c và có kh n ng gây b nh

ào Tr ng t và ctv., 1999).

Trong ru t, chúng s ng i kháng v i m t s vi khu n khác nh Salmonella

và Shigella nh có kh n ng t o ra m t lo i ch t c ch có tên là Colixin.

Chúng còn có kh n ng t ng h p m t s vitamin thu c nhóm B, E và K Vì

th , khi không gây b nh thì chúng có l i cho ng ru t nh h n ch c

t s vi khu n khác, gi th cân b ng sinh thái trong ru t và sinh t ng h p

t s vitamin ( ào Tr ng t và ctv., 1999).

Hi n nay, có 6 nhóm E coli gây b nh c bi t n ó là: Enteropathogenic

E coli (EPEC), Enterotoxigenic E coli (ETEC), Enteroinvasive E coli

(EIEC), Enterohaemorrhagic E coli (EHEC), Enteroaggregative E coli (EAEC) và Diffusely adhering E coli (DAEC) (Nataro and Kaper, 1998).

2.3.1 Vi khu n Enterotoxigenic E coli (ETEC) gây tiêu ch y trên heo

Enterotoxigenic E coli (ETEC) là nhóm vi khu n khu trú th ng xuyên trong

ru t ng i và ng v t ETEC có kh n ng xâm nh p và bám dính vào bi u

mô ru t non gây b nh, c ng v i kh n ng s n sinh c t kém ch u nhi t(LT) hay c t ch u nhi t (ST) (Shinagawa et al.,1993).

nh tiêu ch y c p tính do ETEC gây ra qua hai b c chính y u u tiên,ETEC ph i t ng s l ng trong ru t non, ETEC xâm nh p vào ru t non

nh các y u t bám dính b m t vi khu n nh F4 (K88), F5 (K99), F6(987P), F41, F18, k ó chúng ti t c t ru t gây tích t n c và ch t n

gi i ru t non (Nagy et al.,1978).

ETEC có kh n ng sinh m t ho c nhi u lo i c t ng ru t, bao g m c

ch u nhi t heat stable enterotoxin (ST) và c t kém ch u nhi t heat labileenterotoxin (LT) (Fairbrother and Gyles, 2006) Nh ng dòng ETEC ti t ra m t

hay hai lo i c t tùy plasmid c a chúng Tiêu ch y kéo dài và tr m tr ng khi

t b nhi m vi khu n có th ti t c hai lo i c t này

ETEC c nhi u tác gi trên th gi i th ng nh t là m t trong nh ng nguyênnhân th ng g p và quan tr ng nh t gây b nh tiêu ch y heo con th i k bú (1-3 tu n tu i) Nên vi c dùng kháng sinh t lâu ã c coi là bi n pháp

u hi u phòng và tr b nh (Cù H u Phú và ctv., 2003) Trong các ch ng E.

coli tìm th y trên heo, ETEC c xem là ch ng gây b nh quan tr ng nh t vìETEC gây tiêu ch y n ng th phân l ng nh n c làm ch t heo s sinh (Lý

Th Liên Khai và ctv., 2003).

Ph n l n các ch ng ETEC phân l p c t heo b colibacilosis u mang m t

ho c nhi u lo i kháng nguyên bám dính nh : F4, F5, F6, F18 và F41 Trong

ó, F4, F5, F6 và F41 th ng g p heo con m i sinh (1-7 ngày tu i) F4 vàF18 th ng g p heo con sau cai s a (V Kh c Hùng và Pilipcinec, 2003)

2.3.2 c m hình thái

Escherichia coli là m t lo i tr c khu n hình g y ng n, kích th c 2 – 3 x 0,6

m Trong c th tr c khu n có hình c u, chúng ng riêng l ôi khi x pthành chu i ng n (Nguy n Nh Thanh, 1997)

Ph n l n E coli di ng do có lông xung quanh thân, nh ng c ng có m t s

ch ng không có kh n ng di ng Vi khu n không sinh nha bào, có kh n nghình thành giáp mô khi g p môi tr ng dinh d ng t t (Nguy n Nh Thanh,1997)

Vi khu n b t màu Gram âm, có th b t màu u ho c s m hai u N u l y

vi khu n t khu n l c nhu m có th quan sát th y giáp mô D i kính hi n

vi n t ng i ta còn phát hi n c c u trúc pilli - y u t mang kháng

nguyên bám dính c a vi khu n E coli.

2.3.3 c tính nuôi c y và c tính sinh hóa c a E coli

c tính nuôi c y

E coli phát tri n d dàng trên các môi tr ng nuôi c y thông th ng, m t s

ch ng có th phát tri n c môi tr ng t ng h p n gi n nên chúng c

ch n làm m u nghiên c u v sinh v t h c

E coli là tr c khu n hi u khí và y m khí tùy ti n, có th sinh tr ng nhi t

t 50C – 400C, nhi t t i h o là 370C, pH thích h p là 7,2 - 7,4, pháttri n c pH t 5,5 - 8 (Nguy n Nh Thanh, 1997)

Trong nh ng u ki n thích h p E coli phát tri n r t nhanh, th i gian th h

ch kho ng 20 - 30 phút C y vào môi tr ng l ng sau 3 - 4 gi ã làm c

nh môi tr ng, sau 24 gi làm c u, sau hai ngày trên m t môi tr ng cóváng m ng, nh ng ngày sau d i áy có th th y c n

Trên môi tr ng NA và môi tr ng TSA sau 18 - 24 gi trong t m 370Chình thành nh ng khu n l c tròn, màu tr ng nh t, m t khu n l c h i l i, ngkính 2 - 3 mm Nuôi lâu khu n l c g n nâu nh t và m c r ng ra (Nguy n V nh

Ph c, 1977)

Trên môi tr ng EMB, khu n l c tròn, bóng, màu tím en, có ánh kim

Trên môi tr ng MC vi khu n E coli hình thành khu n l c to, tròn u, màu

ng m, m t khu n l c h i l i, kích th c 2 - 3 mm (Nguy n V nh Ph c,1977)

http://impressivemagazine.com/wp-content/uploads/2013/10/E.coli.jpg

Hình 2.1 Vi khu n E coli d i kính hi n vi

c tính sinh hóa

Vi khu n c nh danh b ng ph n ng sinh hóa qua các môi tr ng nh :môi tr ng KIA, môi tr ng Indole, môi tr ng MR, môi tr ng VP và môi

tr ng Simmons’ Citrate

Vi khu n E coli lên men sinh h i Glucose, Galactose, Lactose, Mantose,

Arabise, Xylose, Samnose, Malnitol, Fructose Có th lên men ho c không lênmen các ng Saccharose, Rafinose, Xalixin, Esculin, Dunxit, Glycerol

Vi khu n E coli không lên men các ng Dextrin, Amidol, Glycogen, Inosit,Xenlobiose, Methylglycosit

Vi khu n E coli không sinh H2S, th ng sinh Indole khi th v i thu c thKowacs, k t qu d ng tính s th y xu t hi n vòng màu trên b m t

Ph n ng Methyl Red d ng tính

Ph n ng Voges Prauskauer âm tính, hoàn nguyên nitrate thành nitrite vàkhông s d ng urea (Nguy n V nh Ph c, 1970)

2.3.4 C u trúc kháng nguyên c a vi khu n E coli

u trúc kháng nguyên c a E coli g m: kháng nguyên thân O (somatic),

kháng nguyên lông H (flagellar), kháng nguyên v K (capsular) và khángnguyên bám dính F (fimbriae) (Lê V n T o, 2006)

Vi khu n E coli c chia thành các serotype khác nhau d a vào c u trúckháng nguyên thân O, kháng nguyên v K, kháng nguyên lông H và kháng

http://old.lf3.cuni.cz/mikrobiologie/bak/uceb/obsah/pudy/mc/Clox1.jpg

Hình 2.2 Khu n l c vi khu n E coli trên môi tr ng MC

nguyên bám dính F B ng ph n ng ng ng k t, các nhà khoa h c ã xác nh

c 175 type kháng nguyên O, 80 type kháng nguyên K, 56 type kháng

nguyên H và h n 20 type kháng nguyên F (Fairbrother et al., 2005).

Kháng nguyên H c c u t o b i thành ph n lông c a vi khu n, có b n ch t

là protein Kháng nguyên H có các c tính nh d b phá h y 600C trong 1

gi , b c n 50% và các enzyme phân gi i protein phá h y, kháng nguyên H

Kháng nguyên A: là kháng nguyên v ch u nhi t, không b phá h y khi un

sôi 1000C trong 2 gi 30 phút, tính kháng nguyên và kh n ng ng ng k t,

t t a u gi nguyên ( ào Tr ng t và ctv., 1999) nhi t 1200C trong

2 gi kháng nguyên A m i b phá h y (Nguy n Nh Thanh, 1997)

Kháng nguyên B: không ch u nhi t, 1000C trong vòng 1 gi chúng s b phá

y Khác v i kháng nguyên L, khi un sôi kháng nguyên B ch m t tínhkháng nguyên, nh ng v n gi c kh n ng ng ng k t và k t t a ( ào Tr ng

t và ctv., 1999).

Kháng nguyên F (kháng nguyên bám dính)

u h t các E coli gây b nh u s n sinh m t ho c nhi u y u t bám dính,chúng bám vào các c quan c m nh n c hi u trên t bào bi u mô c a màngnhày và nh ng l p nhày k c n Nh ng y u t bám dính này là ph n ph d nglông kéo dài t vách t bào vi khu n và c c u t o t các ti u n vprotein Trong nhi u tr ng h p, chúng ho t ng nh m t giá cho proteinbám vào u các s i vi nhung Y u t bám dính c phân l p b ng ph n nghuy t thanh h c, hay b ng các c quan c m nh n c hi u, c quan c m

nh n c hi u này làm ng ng k t h ng c u c a nhi u loài gia súc khác nhau.Cách t tên cho các y u t bám dính r t khác nhau Ví d : y u t bám dính

u tiên c phát hi n trên ETEC gây b nh cho heo c bi t là khángnguyên v và t tên là K88 và K99 Danh pháp chu n hóa h n d a vào ph n

ng huy t thanh h c trong mi n d ch n di chéo, ký hi u là F (Orskov et al.,

1983) và s d ng cho n ngày nay

i lo i kháng nguyên bám dính có các kháng nguyên t ng ng, phù h p

i c u trúc m ti p nh n trên b m t c a t bào bi u mô nhung mao ru tnon c a t ng lo i ng v t ho c t ng l a tu i ng v t nh : K88 có E coli gây b nh tiêu ch y cho heo con, F18 có E coli gây b nh phù u cho heo

theo m và sau cai s a, 987P có E coli gây b nh tiêu ch y cho bê nghé, F41

có E coli gây b nh tiêu ch y cho tr em… (Nagy and Fekete, 1999).

Nh v y có b n y u t bám dính gây b nh tiêu ch y trên heo là F4 (K88), F5(K99), F6 (987P) và F41 Chính y u t bám dính này cùng v i c t ã gây

ra quá trình sinh b nh do E coli ( ào Tr ng t và ctv., 1999).

u t trung gian giúp vi khu n bám vào bi u mô ru t non heo t t c các l a

tu i Do ó, F4 c tìm th y c heo s sinh, heo cai s a và có th heo

xu t chu ng (Gyle and Fairbrother, 2010)

ng vi c s d ng các kháng huy t thanh c hi u, Orskov et al (1961), ã

phân bi t c 2 lo i khác nhau c a F4 là F4ab và F4ac Lo i th 3 c phát

hi n b i Guinee và Jansen c t tên là F4ad

Kháng nguyên bám dính F5 (K99)

Các ch ng E coli mang kháng nguyên bám dính F5 ch y u c tìm th y

các ch ng E coli thu c nhóm ETEC phân l p t heo s sinh, bê con và c u

con m c b nh tiêu ch y (Gyle and Fairbrother, 2010)

Kháng nguyên bám dính F6 (987P)

Kháng nguyên bám dính F6 óng vai trò trong c ch gây b nh c a ETEC

ng cách bám dính vào các t bào bi u mô niêm m c ru t, phát tri n, t ngsinh v s l ng và s n sinh c t ng ru t gây b nh cho heo

Kháng nguyên bám dính F6 h u h t ch bám vào ph n sau c a ru t non heo s

sinh Do v y, các ch ng E coli mang kháng nguyên bám dính F6 ch y u

c tìm th y heo s sinh b b nh tiêu ch y (Gyle and Fairbrother, 2010)

2.3.5 c t gây b nh c a vi khu n E coli

Vi khu n E coli s n sinh các lo i c t g m: c t ng ru t (enterotoxin),

c t t bào (verotoxin), c t th n kinh (neurotoxin)

c t t bào: phá h y t bào, t ng tính th m th u thành m ch, t o b nh tích

các t ch c c quan và gây th m d ch mô bào

c t th n kinh: phá h y t bào th n kinh, gây nh ng tri u ch ng th n kinh

(Lê V n T o, 2006)

c t ng ru t: kh n ng s n sinh c t ng ru t là m t trong nh ng

u t c l c quan tr ng c a vi khu n E coli gây b nh tiêu ch y heo con.

c t ng ru t bám dính lên bi u mô ru t, s n sinh c t làm thay iquá trình trao i mu i - n c, ch t n gi i ru t non và d n t i tiêu ch y(Gyles and Fairbrother, 2010)

Có 2 lo i c t ng ru t c a vi khu n thu c nhóm ETEC c xác nh là

c t không ch u nhi t (LT) và c t ch u nhi t (ST) (Nataro và Kaper,1998) ST ch u c 1000C trong 15 phút còn LT b vô ho t 600C trong 15

phút (Guerrant et al., 1985).

2.3.6 S c kháng c a vi khu n E coli

Vi khu n E coli kháng y u v i nhi t , 550C s b di t trong m t gi ,

600C trong 30 phút và ch t ngay khi un sôi 1000C Các ch t tiêu c bình

th ng nh phenol, formol, vôi… n ng thông th ng c ng làm E coli

ch t r t nhanh Tuy nhiên, môi tr ng bên ngoài các ch ng E coli c có

th t n t i n b n tháng (Nguy n Nh Thanh và ctv., 1997).

Theo nghiên c u c a Bùi Th Tho (2003), E coli hi n nay c xem là lo i vikhu n có kh n ng t ng s c kháng i v i kháng sinh nhanh nh t, khángthu c m nh và tràn lan, hi n t ng a kháng và t o kháng chéo c a E coli i

i kháng sinh c ng r t ph bi n C ng theo tác gi này cho bi t, kháng sinhnào càng c dùng nhi u và r ng rãi thì vi khu n kháng l i nó càng cao, skháng thu c có liên quan m t thi t n các m c ích s d ng thu c và cáchdùng thu c, do ó v n s d ng kháng sinh hi u qu và h n ch s kháng

a vi khu n ngày càng c quan tâm h n

2.3.7 Kh n ng gây b nh c a vi khu n E coli

Trong ng tiêu hóa, E coli chi m t l cao nh t trong các vi khu n hi u khí

(kho ng 80%), là lo i vi khu n gây b nh quan tr ng, nó ng u trong các vikhu n gây tiêu ch y, viêm ng ti t ni u, nhi m khu n huy t (Lê V n T o,1997)

Theo Tr n C m Vân (2001), bình th ng vi khu n E coli s ng trong ru t

nh ng không gây b nh, khi c th gia súc suy y u m t s ch ng tr nên gây

nh E coli không ch gây b nh ng ru t nh tiêu ch y, ki t l mà còn có

th gây m t s b nh khác nh viêm ph qu n, viêm màng ph i…

nh do tr c khu n E coli có th x y ra nh m t b nh truy n nhi m k phát trên c th thi u vitamin và m c các b nh do virus và ký sinh trùng E coli

th ng gây b nh cho súc v t m i t 2 - 3 ngày ho c 4 - 8 ngày

Vi khu n E coli là nguyên nhân chính gây b nh tiêu ch y trên heo con (chi m

kho ng 48%) t l ch t có khi lên n 70 - 100% ( ào Tr ng t và ctv., 1999) B nh do E coli gây ra cho heo g m có ba th : tiêu ch y, phù th ng và

nhi m trùng huy t Có th xu t hi n m t tri u ch ng ho c cùng lúc xu t hi nhai ho c ba tri u ch ng th tiêu ch y, có th chia làm 2 lo i là tiêu ch y heo sinh (m t vài ngày u m i khi sinh) và tiêu ch y heo sau cai s a

heo, b nh có th lây cho c th m chí t này sang khác ng v t l n,

vi khu n có th gây m t s b nh nh viêm phúc m c, túi m t, bu ng vú, kh png

2.4 B nh tiêu ch y heo con do E coli

E coli là vi khu n môi tr ng, n i nào c ng có Bình th ng, vi khu n khônggây tác h i trên ký ch (103 CFU/g phân) Khi m t s t ng lên cao (106 - 109CFU/g phân) thì nó s tr nên gây b nh

Heo con s sinh có th b b nh do nhi m vi khu n t chu ng nuôi, trong u

ki n v sinh kém ho c trong h th ng nuôi k ti p nhau, m m b nh E coli n

i trong môi tr ng có th d n n d ch tiêu ch y trên heo con s sinh Ngoài

ra, còn b nhi m khu n t da heo m , phân heo m th i ra Heo con c sinh

ra t nh ng heo m ch a c tiêm phòng ho c không có kháng th ch ng l i

E coli trong s a u s r t nh y c m i v i b nh (Fairbrother, 1992)

heo sau cai s a, h tiêu hóa ch a hoàn ch nh, n u cho n quá nhi u th c nkhông c tiêu hóa k p s tích t trong ng ru t t o ch t n n cho vi khu n

E coli phát tri n hay vi c thay i kh u ph n th c n t ng t c ng là y u tlàm cho b nh tiêu ch y gia t ng Bên c nh ó, s stress do tách m hay do

chuy n chu ng có th gây c ch s i phó giao c m, làm gi m nhu ng ru t,

gi m ti t d ch tiêu hóa, t o u ki n cho vi khu n có h i ng ru t pháttri n (Nguy n Nh Thanh, 1997)

Nhi t chu ng c ng quan tr ng Nhi t th p h n 250C, nhu ng ru t

gi m, vi c bài th i vi khu n và ti p nh n kháng th b ình tr làm t ng s

ng E coli gây b nh trong ng tiêu hóa c a nh ng heo con này làm cho heo

tiêu ch y tr m tr ng h n nh ng heo con khác c gi nhi t 300C(Sarmiento, 1983)

2.4.1 C ch gây b nh tiêu ch y

Theo Sarmiento (1983), vi khu n E coli b ng cách tr c ti p hay gián ti p xâm

nh p vào ng ru t c a heo Trong ru t, khi có các u ki n thu n l i, vikhu n nhân lên v i s l ng l n, s n sinh y u t kháng khu n Colixin V (ColV) Y u t này tiêu di t ho c h n ch s phát tri n c a các vi khu n ng

ru t khác, c bi t là các vi khu n có l i và tr thành vi khu n có s l ng l ntrong ru t

Khi có s l ng l n, chi m u th , vi khu n tràn lên ru t non, nh khángnguyên bám dính, vi khu n bám vào l p t bào bi u mô nhung mao ru t vàxâm nh p vào bên trong l p t bào bi u mô Trong l p t bào bi u mô, vikhu n phát tri n nhân lên làm phá hu l p t bào này gây viêm ru t C ng t i

ây, vi khu n s n sinh c t ng ru t tác ng vào quá trình trao i mu i

- n c ru t làm cho n c và ch t n gi i không c h p thu vào c th

mà ng c l i th m xu t t c th vào ru t N c t p trung ru t làm cho ru t

ng lên, c ng v i khí do vi khu n E coli trong ru t lên men t o ra làm cho

ru t c ng lên, s c c ng c a ru t và quá trình viêm ru t kích thích h th n kinh

th c v t ru t t o nên nh ng c n nhu ng ru t m nh y n c và phân rangoài gây tiêu ch y (Lê V n T o, 2006)

2.4.2 Tri u ch ng và b nh tích

Tri u ch ng

Tiêu ch y do vi khu n E coli ph thu c vào y u t c l c c a vi khu n E.

coli và tu i c ng nh tình tr ng mi n d ch c a heo con Có tr ng h p b nh

di n ra nhanh và ch t tr c khi có tri u ch ng tiêu ch y (Fairbrother, 1992).Heo tiêu ch y có th xu t hi n riêng l t ng cá th ho c c àn Heo có thtiêu ch y nh hay n ng, phân có màu tr ng vàng, có m nâu, có khi toàn

c trong, phân dính h u môn, h u môn t, , uôi x t, m t th t sâu, datái xanh, th tr ng gi m sút nghiêm tr ng 30 – 40% (H Th Vi t Thu, 2006)

Heo n ít, u ng n c nhi u, xu t hi n nh ng vùng da tím tái m i, chóp tai

và b ng M t vài heo có tri u ch ng th n kinh ho c li t hai chân sau, vào giai

n cu i heo n m nghiêng, chân b i chèo (Lê V n T o, 2006)

Theo H Th Vi t Thu (2006), b nh tiêu ch y do E coli có th x y ra 2 - 3 gi

sau khi sinh Thông th ng tri u ch ng tiêu ch y xu t hi n 12 - 24 gi sau khinhi m b nh Nh ng heo không u tr có th ch t t 24 – 48 gi sau khi tiêu

ch y

nh tích

nh tích i th có th th y c là heo con b m t n c n ng, trong d dày

có s a ch a tiêu hoá ho c th c n ch a tiêu, d dày và ru t u giãn n , trênthành ru t có hi n t ng xu t huy t Trong tr ng h p viêm d dày xu thuy t, b nh tích c tr ng là s xung huy t rõ r t thành ru t non và d dày,

ch t ch a trong ru t có màu nh máu ( ào Tr ng t và ctv., 1999).

t s tr ng h p heo tiêu ch y trong phân toàn máu do niêm m c ng tiêuhoá b t n th ng sâu vì b nhi m E coli có kh n ng s n sinh kháng nguyên

bám dính F4 m nh H th ng h ch lâm ba ru t t huy t Các c quan n i t ngkhác nh : tim, gan, th n, ph i ít bi n i (Lê V n T o, 2006)

nh tích vi th g m t máu trong mao qu n và th ng có bi u hi n xu thuy t t nh m ch màng treo ru t, th nh tho ng có xu t huy t trong lòng ru t, s

ng b ch c u trung tính và i th c bào t ng trong h ch màng treo ru tchuy n vào lòng ru t H th ng lông nhung có th b bong tróc và ho i t ho c

p trung thành t ng ám Khi quan sát tiêu b n màng nh y ru t non d i kính

hi n vi n t th y vi khu n g n ch t v i các t bào bi u mô ru t và c nh các

vi lông nhung Trong tr ng h p b nh n ng, các lông nhung bi n m t và xu t

hi n các s i t huy t làm t t các vi t nh m ch màng treo ru t, d dày, ru tnon và k t tràng (Gyles and Fairbrother, 2010)

2.4.3 Ch n oán và ch n oán phân bi t

v Ch n oán

Ch n oán tiêu ch y do E coli có th d a trên tri u ch ng lâm sàng, b nh tích,

phân l p vi khu n ho c ng d ng các ph ng pháp ch n oán phân t v i các

Ch n oán d a vào tri u ch ng lâm sàng

Có th ch n oán phân bi t d a vào pH c a phân D ch tiêu ch y ETECgây ra th ng có pH ki m, trong khi ó n u b nh tiêu ch y do h p thu kémhay do virus gây ra thì phân có pH acid (Fairbrother, 1992)

Heo tiêu ch y có th xu t hi n riêng l t ng cá th ho c c àn Heo có bi u

hi n l , ch m ch p, da nh n nheo, m t, m t tr ng sâu Phân tiêu ch y

th ng có màu tr ng hay vàng nh t và dính b t vùng h u môn, 2 chân sau

ôi khi heo tiêu ch y có l n máu, m t s heo có th b s t, nôn Heo sau cai

a th ng còi c c, gi m tr ng l ng c th do m t n c

Ch n oán d a vào b nh tích

Có th d a vào các b nh tích n hình nh d dày b dãn n ch a nhi u th c

n không tiêu, ru t non giãn n , thành ru t non xu t huy t, h th ng lôngnhung có th b bong tróc và ho i t ho c t p trung thành t ng ám

Ch n oán b ng ph ng pháp phân l p vi khu n

n thi t ph i phân l p vi khu n t phân, b nh ph m là máu, h ch ru t, l pniêm m c ru t non và ch t ch a trong ru t heo Th c l c, ki m tra y u t

gây b nh c a vi khu n E coli phân l p c kh ng nh vai trò gây b nh

a chúng ng th i làm kháng sinh l a ch n kháng sinh u tr (Lê

n T o, 2006)

u phân l p c m t l ng l n E coli, c n xác nh xem chúng có ph i là

lo i gây b nh hay không Có nhi u ph n ng huy t thanh h c nh danh vi

khu n E coli Ph n ng ng ng k t n gi n trên phi n kính c ng phát hi n

u h t các tr ng h p có b nh ( ào Tr ng t và ctv., 1999).

v Ch n oán phân bi t

nh do ETEC gây tiêu ch y heo con, heo sau cai s a c n phân bi t v i

nh ng nguyên nhân gây tiêu ch y v i nh ng heo con cùng l a tu i Nh ng

nguyên nhân ó bao g m: Adenovirus, Rotavirus, Isopore suis, Clostridium

perfringens, TGE virus, PEDV type II (Porcine Epidemic Diarrhea virus).

Ch n oán phân bi t v i b nh tiêu ch y do Clostridium perfringen type C:

th ng gây b nh trên heo con d i 10 ngày tu i, phân tiêu ch y th ng cómáu Heo con tr nên y u và suy nh c, thu c kháng sinh không có tác d ngtrong tr ng h p này và heo con th ng ch t s m heo 2 tu n tu i thì b nh

nh h n và phân có màu vàng s m Khi m khám th y vách t bào khôngtràng th m ho c tía và ch t ch a trong ru t có màu nh r u vang(Alexander, 1994)

u tiêu ch y do Rotavirus gây nên (th ng heo con trên 7 ngày tu i) thìheo con b suy nh c ho c b n 1 ho c 2 ngày Phân l ng và vàng, t l ch t

th p và th ng thay i sau 5 ngày Trong tr ng h p này thu c kháng sinh

không có tác d ng D dày heo con th ng ch a nh ng h t s a và d ch ru tnon gi ng nh kem (Alexander, 1994).

Tiêu ch y do virus TGE và PED type II thì th ng t o thành d ch và lantruy n nhanh chóng và nó gây b nh trên t t c các l a tu i Phân th ng l ng

nh n c, màu s c rõ nét và mùi c tr ng Heo tiêu ch y th ng d ng l i sau

4 – 5 ngày b nh và th ng ph c h i s c l c sau 7 ngày T l ch t do virusPED type II thì th ng th p h n M khám th y vách d dày, ru t m ng và cómàu sáng c, trong ng ru t th ng sinh h i và ch t d ch có màu nh t Các

i vi nhung mao b b t d ng và bi n d ng (Alexander, 1994)

Tiêu ch y do c u trùng Isospore suis gây nên thì phân m m nhão, ch t d ch

ng, màu nâu vàng Heo con m y u, lông xù và m t s ít có th t kh i b nhsau vài tu n b nh ho c sau cai s a M khám th y thành không tràng và h itràng có m dày lên, ch t ch a d ng kem ho c l ng h n S i vi nhung mao

ru t b b t d ng và có m xu t huy t (Alexander, 1994)

2.4.4 Phòng và u tr b nh

Phòng b nh

Theo ào Tr ng t và ctv (1999), thì m t trong nh ng y u t quan tr ng

nh t phòng b nh tiêu ch y do E coli là duy trì cho heo con môi tr ngthích h p (320C -340C i v i heo ch a cai s a và 280C – 300C cho heo v a

i cai s a) Không chu ng b l nh và b gió lùa, vì heo con r t d m tnhi t do b m t da quá r ng so v i th tr ng

Chu ng tr i c n tiêu c nh k , th c n n c u ng ph i m b o v sinh Cóchu ng nuôi riêng cho t ng lo i heo, heo con nuôi trên sàn, không cho ti pxúc v i n n chu ng Cho heo con bú s a u y , t p cho heo con n s m

và cai s a s m C n tr ng ch m sóc và cho kh u ph n n thích h p cho heocon m i cai s a tránh tiêu ch y

Kh u ph n có th gi m xu ng h n ch s c trú c a E coli trong ru t, thêm

acid lactic vào kh u ph n n ho c n c u ng có th làm gi m pH d dày và

c ch s t ng nhanh s l ng c a E coli gây b nh.

E coli là vi khu n t n t i trong môi sinh, ng tiêu hoá v t ch Khi môi

tr ng ô nhi m do v sinh kém, n c u ng, th c n b nhi m khu n, u ki nngo i c nh thay i, heo con gi m s c kháng, d b nhi m E coli và b nh

x y ra Vì v y khâu v sinh ch m sóc có m t ý ngh a to l n trong phòng

nh (Lê V n T o, 2006)

Ngoài v sinh phòng b nh t t, vi c tiêm vaccin phòng b nh cho heo m lúc 6

và 2 tu n l tr c khi c ng nh tiêm ch ng ho c cho heo con u ng vaccin

kháng c a con v t trong khi s d ng kháng sinh và hóa d c tiêu di t m m

nh (Fairbrother, 1992)

Dùng các lo i vitamin nâng cao th tr ng và s c kháng c a c th

ch ng m t n c và ch t n gi i c n cho u ng dung d ch glucose ho c phadung d ch electrolyte vào n c u ng cho heo u ng t do

2.4.5 S d ng kháng sinh trong u tr b nh tiêu ch y do E coli gây ra

heo con

ã có nhi u tác gi nghiên c u trong và ngoài n c ch ra s nh y c m và

kháng c a vi khu n E coli v i kháng sinh ( c nêu trong m c 2.1) Nh ngtrên th c t , vi c s d ng kháng sinh u tr b nh tiêu ch y heo con do

E coli gây ra v n ang là v n c n ph i c bàn lu n nhi u h n

Theo Nguy n Nh Pho và Võ Th Trà An (2003), s d ng kháng sinh hi u

qu trong u tr c n ph i d a vào nhi u y u t nh l a ch n kháng sinh phù

p, d a vào k t qu ch n oán b nh, kh n ng nh y c m c a vi khu n i v ikháng sinh, tác ng d c lý c a lo i kháng sinh ó, c a c a thú… Songsong v i nh ng y u t ó, c ng c n ph i k t h p v i nguyên t c li u phápkháng sinh t c hi u qu t t nh t

h n ch s kháng c a vi khu n i v i kháng sinh thì không nên s

ng kháng sinh có ph r ng ho c kháng sinh th h m i trong khi kháng sinh

có ph h p, th h c v n còn hi u qu Th ng xuyên n m b t thông tin vtình hình d ch t và kh n ng nh y c m c a vi khu n hay ph i h p kháng sinhtrong u tr c ng là bi n pháp hi u qu ng n s kháng c a vi khu n v ikháng sinh, c bi t là vi khu n E coli.

3.2 Ph ng ti n nghiên c u

3.2.1 D ng c và trang thi t b thí nghi m

m, t s y, autoclave, microwave, cân n t , máy l c, bu ng c y vôtrùng, a petri, ng nghi m, ng ong, que c y, èn c n, t m bông vô trùng,

gi y o pH, thùng tr l nh, túi nylon và m t s d ng c khác c a phòng thínghi m

MacConkey Agar (MC), Nutrient Agar (NA), Muller Hinton Agar (MHA)

c cung c p b i Merck KgaA, Germany Nutrient Broth (NB), Kligler IronAgar (KIA), Methyl - Red (MR), Voges - Proskauer (VP), Simmon’s citrate

Các a gi y t m kháng sinh s d ng làm kháng sinh : ceftazidime,trimethoprime/sulfamethoxazol, norfloxacin, colistin, gentamicin, ampicillin,amoxicillin/clavulanic acid (công ty Nam Khoa).

3.2.3 Thu c u tr b nh tiêu ch y cho heo con

Kháng sinh u tr : Multibio thành ph n g m có ampicillin và colistin, c acông ty Virbac Coli - Norgent thành ph n g m colistin sulfate (12.500.000IU) + gentamicin sulfate 1g + ch t mang v a 50g là s n ph m c a công tyVemedim

Thu c b tr và n gi i: Vime - Subtyl c a công ty Vemedim, thành ph n

ch a bacillus subtilis Vime C - Electrolyte thành ph n g m Vitamin C 10g,sodium chloride, potassium chloride là s n ph m c a công ty Vemedim