Các cách tiếp cận hệ thống tài chính

Có 3 cách tiếp cận hệ thống tài chính, thông qua 3 quan điểm

8 Lê Sỹ Minh Tuấn

HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

Nội dung

• Phần I : Các cách tiếp cận HTTC

• Phần 2: Vị trí các chủ thể trong HTTC

Phần I: Các cách tiếp cận HTTC

Có 3 cách tiếp cận HTTC: thông

qua 3 quan điểm

Quan điểm 1

• Hệ thống TC là tổng thể các hoạt động tài

chính trong các lĩnh vực khác nhau của nền

kinh tế quốc dân, nhưng thống nhất với nhau trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền

tệ nhừng đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể KT-XH

Tài chính Nhà nước (Chủ yếu là NSNN)

Tài chính Doanh nghiệp

Tài chính các tổ chức xã

hội và hộ gia đình Thị trường tài chính Tài chính trung gian (Bảo hiểm, tín dụng)

Sơ đồ Hệ thống Tài chính

Vai trò

1 NSNN đóng vai trò chủ đạo.

2 Tài chính DN, các tổ chức XH và hộ gđ là

cơ sở.

3 Tín dụng bảo hiểm là trung gian.

4 Thị trường tài chính là môi trường

- Hệ thống tài chính của một quốc gia do nhiều khâu tài chính hợp thành Trong một khâu tài chính có các tiêu thức sau:

+ Thứ nhất: Một khâu tài chính phải là một điểm hội tụ của các nguồn tài chính, là nơi thực hiện việc “bơm” và “hút” các nguồn tài chính

+ Thứ hai: được coi là một khâu tài chính nếu ở đó các hoạt động tài chính, sự vận động các nguồn tài chính, việc tạo lập

và sử dụng các quỹ tiền tệ luôn gắn liền với một chủ thể

phân phối cụ thể, xác định

+ Thứ ba: được xếp vào cùng một khâu tài chính nếu các hoạt đọng tài chính có cùng tính chất, đặc điểm vai trò, có tính

đồng nhất về hình thức các quan hệ tài chính và tính mục

đích của quỹ tiền tệ trong lĩnh vực hoạt động (VD: có nhiều loại hình DN, nhưng đều cùng chung của các quỹ tiền tệ là gắn liền với SXKD)

=> Khâu tài chính là nơi hội tụ của các nguồn tài chính, nơi diễn ra việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ gắn liền với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chủ thể trong lĩnh vực hoạt động

Lãi suất do thị trường quyết định theo quy luật cung cầu tín dụng

- Tỉ lệ dự trữ bắt buộc thấp

-Chính sách tín dụng: Không tồn tại phân bổ và chỉ định tín dụng

+ Mục đích: ổn định kinh tế, hướng dòng vốn vào các lĩnh vực

ưu tiên phát triển

+ Nơi áp dụng: một số nước đang phát triển và nền kinh tế đang chuyển đổi

+ Ưu điểm:

- Ổn định kinh tế vĩ mô

- Thâm hụt ngân sách thấp

+ Hạn chế:

-Các tài sản tài chính k có tính lỏng hoặc tính lỏng thấp

-lãi suất thực âm

-Gây sự khác biệt về lãi suất tín dụng

-Gây nên tình trạng tập trung đầu tư vào các tài sản không bị ảnh hưởng bởi lạm phát: vàng, bất động sản nên gây nên tình trạng thếu vốn đầu tư phát triển kinh tế

-Gây ra tâm lý ỷ lại vào nhà nước

-Nhà đầu tư phải dựa vào phần lớn vốn tự có để kinh doanh

Quan điểm 3

Theo cách thức cung ứng vốn cho nền KT

HTTC là một tổng thể bao gồm các thị trường tài chính, các định chế tài chính trung gian, cơ

sở hạ tầng pháp lí- kĩ thuật và các tổ chức giám sát và điều hành HTTC để tổ chức phân bổ

nguồn lực tài chính nhằm đạt được mục tiêu của các chủ thể trong nền kinh tế.

Cơ sở hạ tầng pháp

lý – kỹ thuật

Các tổ chức giám sát và điều hành HTTC

Thị trường tài chính trực tiếp

Người cần vốn: + Chính phủ + Doanh nghiệp + Hộ gia đình + Chủ thể khác

Trung gian tài chính

Trung gian tài chính

Sơ đồ dòng tiền

1 Thị trường tài chính

+Thị trường tài chính thực hiện chính sách tài chính, chính sách tiền tệ của nhà nước

Vai trò :

+Thị trường tài chính thu hút, huy động các nguồn tài chính

trong và ngoài nước, khuyến khích tiết kiệm và đầu tư;

+Thị trường tài chính góp phần thúc đẩy, nâng cao hiệu quả sử dụng tài chính;

Cấu trúc của thị trường TC

Thị trường vốn: Là thị trường diễn ra việc mua bán các

công cụ nợ dài hạn như cổ phiếu, trái phiếu Thị trường vốn được phân thành ba bộ phận là thị trường cổ

phiếu, các khoản cho vay thế chấp và trái phiếu.

Thị trường tiền tệ: Là một thị trường tài chính chỉ có các công cụ ngắn hạn (kỳ hạn thanh toán dưới 1 năm)

• Căn cứ theo thời hạn luân chuyển vốn:

• Căn cứ theo phương thức huy động nguồn tài chính:

Thị trường nợ: Phương pháp chung nhất mà các công ty sử

dụng để vay vốn trên thị trường tài chính là đưa ra một công cụ vay nợ, ví dụ như trái khoán hay một món vay thế chấp Công cụ vay nợ là sự thoả thuận có tính chất hợp đồng có lãi suất cố

định và hoàn trả tiền vốn vào cuối kì hạn Kì hạn dưới 1 năm là ngắn hạn, trên 1 năm là trung và dài hạn Thị trường nợ là thị trường diễn ra việc mua bán các công cụ nợ kể trên;

Thị trường vốn cổ phần: Phương pháp thứ hai để thu hút vốn

là các công ty phát hành cổ phiếu Người nắm giữ cổ phiếu sở hữu một phần tài sản của công ty có quyền được chia lợi nhuận ròng từ công ty sau khi trừ chi phí, thuế và thanh toán cho chủ

nợ (những người sở hữu công cụ nợ)

• Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn tài chính:

Thị trường sơ cấp: Là thị trường tài chính trong đó diễn ra việc

mua bán chứng khoán đang phát hành hay chứng khoán mới Việc mua bán chứng khoán trên thị trường cấp một thường

được tiến hành thông qua trung gian là các ngân hàng;87

Thị trường thứ cấp: Là thị trường mua bán lại những chứng

khoán đã phát hành Khi diễn ra hoạt động mua bán chứng

khoán trên thị trường này thì người vừa bán chứng khoán nhận được tiền bán chứng khoán còn công ty phát hành không thu được tiền nữa, một công ty thu được vốn chỉ khi chứng khoán của nó được bán lần đầu tiên trên thị trường sơ cấp

• Căn cứ vào tính chất pháp lý:

Thị trường tài chính chính thức: là bộ phận của thị trường tài chính, mà tại đó mọi hoạt động huy động, cung ứng, giao dịch các nguồn tài chính được thực hiện theo những nguyên tắc, thể chế do nhà nước quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật Các chủ thể tham gia được pháp luật thừa nhận và bảo vệ;

Thị trường tài chính không chính thức: là thị trường tài chính,

mà ở đó mọi hoạt động huy động, cung ứng, giao dịch các

nguồn tài chính và người cần nguồn tài chính không theo những nguyên tắc, thể chế do nhà nước quy định

2 Trung gian tài chính

Khái niệm : trung gian tài chính là một tổ chức chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính, làm trung gian giữa

những chủ thể có vốn và các chủ thể cần vốn, giúp cho đồng vốn được luân chuyển có hiệu quả.

Các trung gian tài chính bao gồm: ngân hàng thương mại, Các tổ chức tín dụng,Công ty bảo hiểm, công ty tài chính, quỹ hưu trí, các tổ chức đầu tư khác….

• 2.2 Trung gian tài chính

Hiện ở Việt Nam có 5 ngân hàng thương mại quốc doanh chiếm hơn 70% thị phần tín dụng và huy động vốn; 37 ngân hàng cổ phần đô thị và nông thôn, chiếm 11% thị phần tín dụng và huy động vốn; 27 chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 4 ngân hàng liên doanh chiếm 12% thị phần huy động vốn và tín dụng

Tổ chức tín dụng được thành lập theo pháp luật Việt Nam bao gồm tổ chức tín dụng nhà nước, tổ chức tín dụng cổ phần, tổ chức tín dụng hợp tác, tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài Ngoài

ra còn có chi nhánh, văn phòng đại diện của ngân hàng nước ngoài tại Việt nam

Hiện có 5 công ty tài chính trực thuộc các tổng công ty lớn Các công ty tài chính này chủ yếu là dàn xếp tài chính cho tổng công ty mà nó trực thuộc Ngoài ra trước năm

2003 còn có Công ty tài chính Sài gòn là một đơn vị độc lập không thuộc bất kỳ một tổng công ty nào Nhưng do những hạn chế của mô hình này hiện

đã chuyển thành Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Á

Hiện có khoảng 24 công ty bảo hiểm đang hoạt động tại Việt Nam với tổng vốn điều lệ gần 5.000 tỷ đồng Trong đó có 4 doanh nghiệp nhà nước, 7 công

ty bảo hiểm cổ phần, 7 công ty bảo hiểm liên doanh và 6 doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài Trên thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam (Bảo Việt) chiếm thị phần chủ yếu Trên thị trường bảo hiểm phi nhân thọ,

ba doanh nghiệp có thị phần lớn nhất là Bảo Việt, Prudential và AIA Các công ty bảo hiểm hoạt động theo Luật bảo hiểm và chịu

sự quản lý của Bộ Tài chính

hiện Việt Nam chưa có quỹ lương hưu, nhưng

có một quỹ rất lớn đó là bảo hiểm xã hội Việt Nam Phần thặng dư của Bảo hiểm xã hội Việt Nam chủ yếu chuyển sang Quỹ Hỗ trợ

phát triển

Quỹ hỗ trợ phát triển là tổ chức cấp tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước (tín dụng chỉ định) cho các dự

án Quỹ này trực thuộc Bộ tài chính Các quỹ đầu tư phát triển địa phương trực thuộc các uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố Các quỹ này

có nhiệm vụ cho vay các dự

án theo định hướng phát triển của từng địa phương Quỹ hỗ trợ phát triển và các quỹ đầu tư phát triển của các địa phương hoạt động không chịu sự chi phối của Luật các tổ chức tín dụng và không chịu sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước

3 Cơ sở hạ tầng pháp lí kĩ thuật

• Hệ thống pháp luật và quản lí nhà nước

• Nguồn lực và cơ chế giám sát thực thi

• Cung cấp thông tin

• Hệ thống thanh toán và hỗ trợ giao dịch chứng khoán

Hệ thống pháp luật và quản lí nhà nước

quan trọng hàng đầu để quản lý nền kinh tế nói chung và HTTC nói riêng

Nguồn lực và cơ chế giám sát thực thi

Nguồn nhân lực được chú

trọng cả về số lượng và chất

lượng

Hệ thống kiểm toán phát triển

Cung cấp thông tin

Hiện trung tâm thông tin tín

dụng (CIC) của Ngân hàng

Nhà nước Việt Nam đang

đảm nhận nhiệm vụ này

Hệ thống thanh toán và hỗ trợ giao dịch CK

Thanh toán không dùng tiền mặt do các NH trung gian cung cấp để phục vụ cho các giao dịch CK trên thị trường CK.

4 Các tổ chức giám sát điều hành HTTC

Uỷ ban giám sát tài chính quốc gia

• Là cơ quan quan trọng nhất trong việc

giám sát hoạt động HTTC.

Ngân hàng trung ương

- Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước

về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ

- Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà

nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ Hoạt động của Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, góp phần bảo đảm

an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín

dụng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Mô hình tổ chức của ngân hàng nhà

nước Việt Nam

Ngân hàng nhà nước Việt Nam

Bộ Tài chính Việt Nam

Uỷ ban CK nhà nước

Là tổ chức thuộc bộ tài chính chịu trách nhiệm trước bộ trưởng bộ tài chính thực hiện chức năng quản lí nhà nước về CK và thị trường CK

• trực tiếp quản lí giám sát

• Quản lí các hđ dịch vụ công thuộc lĩnh vực CK

và thị trường CK

Uỷ ban CK nhà nước Việt Nam

• Trong năm qua, UBCKNN đã từng bước hoàn thiện

khung khổ pháp lý, chính sách và thể chế cho hoạt động và phát triển thị trường chứng khoán Cụ thể, UBCKNN (Bộ Tài chính) đã trình Quốc hội thông

qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật

Chứng khoán vào ngày 24/11/2010, góp phần từng bước thu hẹp thị trường tự do, lành mạnh hóa và nâng cao năng lực hoạt động của các tổ chức, cá

nhân tham gia thị trường, góp phần thúc đẩy thị

trường công khai, công bằng, minh bạch và hiệu

quả

Các tổ chức tài chính quốc tế

Tóm lại

• Trong thời kì tiến bộ khoa học-kĩ thuật ngày càng phát triển, các điều kiện của thị trường liên tục thay đổi vì vậy hệ thống tài chính cũng được thay đổi để phù hợp với sư phát triển của

xã hội Mỗi giai đoạn phát triển của xã hội, hệ thống tài chính được nhìn nhận ở một góc độ khác nhau, quản lý và khai thác một cách khác nhau phù hợp với hiện trạng của giai đoạn đó Nhưng nhìn chung hệ thống tài chính ngày càng phát triển và

mở rộng không ngừng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội đặc biệt đó là nhu cầu kích thích tăng trưởng kinh

tế, tìm kiễm lợi nhuận