GD nếp sống thanh lịch - văn minh cho học sinh

chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minhcho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở Bài 1 Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội Bài 1 Lớp 7 Tiếng nói của ngời hà n

chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh

cho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở

Bài 1

Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội

Bài 1

Lớp 7 Tiếng nói của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử trong gia đình

Bài 3 Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng

Bài 1

Lớp 8 Tác phong của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử ngoài xã hội

Bài 3 ứng xử với môI trờng tự nhiên

Bài 4 ứng xử khi tham gia giao thông

Bài 5 ứng xử với các di tích, danh thắng

Lớp 9 Hớng dẫn chung

Bài 1 (1 tiết)

Thanh lịch, văn minh - nét đẹp của ngời Hà Nội

I Ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh

1 Thế nào là ngời thanh lịch, văn minh?

Thanh lịch, văn minh là nét đẹp văn hóa của con ngời có hiểu biết vàtâm hồn trong sáng

Ngời thanh lịch, văn minh là ngời có hành vi trong sinh hoạt (ăn, mặc,

ở, nói năng, đi lại…), giao tiếp, ứng xử lịch sự, nhã nhặn ở mọi hoàn cảnh vàmọi nơi, mọi lúc

Ngời thanh lịch, văn minh là ngời biết kế thừa có chọn lọc những nét

đẹp của truyền thống, biết tiếp thu những cái hay, cái tiến bộ và thể hiệntrong đời sống hàng ngày

2 Thanh lịch, văn minh - Nét đẹp của ngời Hà Nội

a Quan niệm về Ng“ ời Hà Nội”

Hà Nội là Thủ đô của cả nớc Vì thế, dân c từ mọi nơi có thể về HàNội làm ăn, sinh sống, học tập, công tác Khi những ngời dân tứ xứ về HàNội định c, các phong tục, tập quán, nếp sống đẹp mà họ mang theo sẽ gópphần làm phong phú thêm nét văn hóa đặc sắc của Thủ đô là thanh lịch, vănminh

Trả lời câu hỏi “Thế nào là ngời Hà Nội”, tuy còn có nhiều cách hiểukhác nhau nhng đa số ý kiến thống nhất rằng: “ngời Hà Nội” là những ngời

đã và đang sống, sinh cơ lập nghiệp trên đất Hà Nội Dù quan niệm thế nào

đi chăng nữa thì chỉ có những ngời sống ở Hà Nội, yêu Hà Nội, gắn bó với

Hà Nội, học đợc những cái hay, cái đẹp của Hà Nội, có hành vi, giao tiếp,ứng xử văn hóa mới xứng đáng với Hà Nội, mới gọi là ngời Hà Nội thanhlịch, văn minh

b Những biểu hiện thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội

Ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh thể hiện từ trong sinh hoạt cá nhân

đến giao tiếp, ứng xử ngoài xã hội

- Trong cách ăn uống:

Ngời Hà Nội là những ngời có kiến thức về việc ăn uống, biết nângviệc ăn uống lên thành nghệ thuật mà ngời ta thờng gọi là nghệ thuật ẩmthực

Dù ăn uống với ai trong hoàn cảnh nào, thời gian nào, thì ngời Hà Nội

đều có thái độ, cách ứng xử chuẩn mực, phù hợp tạo nên không khí chânthành, cởi mở đối với mọi ngời

- Trong cách nói năng

Ngời Hà Nội luôn biết sử dụng lời nói sao cho hay, cho đẹp, cách nói

lu loát, nhã nhặn, lịch sự, khiêm nhờng, tôn trọng ngời đối thoại

Ngời Hà Nội có cách phát âm và dùng từ chuẩn xác khi nói, gây đợcthiện cảm đối với ngời nghe

- Trong trang phục

Ngời Hà Nội a chuộng sự gọn gàng, tề chỉnh và trang nhã ở mọi nơi,mọi lúc, không cầu kì, lòa loẹt, không phô trơng, lố lăng

Ngời Hà Nội phân biệt trang phục trong nhà, khi ra đờng, lúc tiếpkhách, khi lao động, dự lễ hội, biết tiếp thu cách ăn mặc thời trang, phù hợpcuộc sống hiện đại, biết cách phối hợp màu sắc để bộ trang phục vừa hiện đại

mà vẫn giữ đợc vẻ nền nã, lịch sự

- Trong cách sắp xếp nơi ở

Ngời Hà Nội nhà ở dù rộng, hẹp vẫn sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp, bàybiện đồ dùng hài hòa, hợp lí, vệ sinh sạch sẽ Đặc biệt, rất chú ý phòngkhách, nơi thờ tự, góc học tập của học sinh

Những gia đình có điều kiện, bố trí phòng ở phù hợp hớng gió, phongtục tập quán, thuận tiện cho sinh hoạt chung của gia đình

- Trong cách đi, đứng, ngồi, nằm

Ngời Hà Nội đi đứng nhẹ nhàng, khoan thai, đĩnh đạc, luôn thể hiện sự

tự tin của bản thân Không vội vàng, hấp tấp, không kéo lê giầy dép, đi đứngngả nghiêng Ngay trong cách ngồi, nằm cũng ý tứ, phù hợp với giới tính,tuổi tác và hoàn cảnh cụ thể

- Trong giao tiếp, ứng xử

Ngời Hà Nội luôn có thái độ hòa nhã đúng mực, khiêm tốn với mọingời Biết kính già, yêu trẻ, biết giúp đỡ chia sẻ với mọi ngời khi gặp khókhăn, hoạn nạn

Trong giao tiếp, ứng xử Ngời Hà Nội luôn tế nhị, lịch sự, luôn có ý thức

về lời ăn tiếng nói, cử chỉ, tác phong của mình ở mọi nơi, mọi lúc cho phùhợp, nhất là ở nơi công cộng, nơi đông ngời, với ngời lạ và với ngời nớcngoài; biết nói lời “cảm ơn”, “xin lỗi”, có sự tự trọng và thái độ tôn trọng gờikhác

Ngời Hà Nội có ý thức giữ gìn trật tự, vệ sinh chung, yêu và thân thiệnvới thiên nhiên, giữ gìn bảo vệ môi trờng sống, bảo vệ di tích, danh thắng,bảo vệ của công, tài sản xã hội

II Xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh của học sinh Hà Nội

1 Chúng ta tự hào là ngời Hà Nội

Hà Nội – vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu đẹp, văn hiến, anh hùng.

Mảnh đất thiêng mang hình thế rồng cuộn hổ ngồi, nhìn sông dựa núi, muôn vật phong phú, tốt tơi chính là nơi hội tụ của bốn phơng đất nớc.

Thanh lịch, văn minh là nét đẹp văn hoá truyền thống đặc trng của HàNội, góp phần làm nên phong cách ngời Hà Nội trong mắt ngời dân cả nớc

và bạn bè quốc tế Bởi thế, đợc sống và học tập ở Hà Nội vừa là vinh dự, vừa

là niềm tự hào cho mỗi chúng ta Mỗi học sinh Thủ đô cần biết giữ gìn, kếthừa và phát huy truyền thống thanh lịch, văn minh góp phần làm cho Thủ đôngày càng giàu đẹp.

2 Học sinh Thủ đô xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh

Học sinh thủ đô xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh thông quanhững hành vi sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử văn hoá ở mọi nơi, mọi lúc

- Trong gia đình

Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; quan tâm, chăm sóc, nhờng nhịn anh emtrong gia đình; biết giữ gìn nề nếp gia phong; c xử có văn hóa, tôn trọng mọithành viên trong gia đình; tự giác giúp đỡ gia đình những công việc phù hợpvới khả năng và sức khỏe của bản thân

- Trong nhà trờng

Biết kính trọng thầy cô giáo, thực hiện đúng nghĩa vụ và bổn phận củangời học sinh; biết đoàn kết, thơng yêu, giúp đỡ bạn bè, ứng xử khéo léo, tếnhị với mọi ngời xung quanh; có ý thức bảo vệ tài sản và giữ gìn cảnh quannhà trờng xanh - sạch - đẹp, xây dựng nhà trờng văn hóa, học sinh thanh lịch

T liệu tham khảo

Bảo tồn nét thanh lịch của ngời Hà Nội

Chẳng phải ngẫu nhiên mà ngời ta có câu: Chẳng thơm cũng thể“

hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng ngời Tràng An Điều đó thể hiện nét”

đẹp trong cử chỉ, lời ăn tiếng nói, hành xử của ngời Thăng Long xa Thời ngày trớc, không bao giờ nghe thấy tiếng nói tục, điệu cời to nh của học trò bây giờ Ngày đó, việc dạy đạo đức đợc đa lên làm đầu Trẻ đợc học đạo đức ngay từ khi chập chững biết đi Ngay một đứa trẻ cũng biết lễ nghĩa, tôn ti trật tự, kính trên nhờng dới, nói năng luôn có chữ th“ a ông, tha bà, tha cha, tha mẹ ở đầu câu và chữ ạ ở cuối câu, gặp ng” “ ” ời lớn đều khoanh tay cúi chào lễ phép Các cháu bé ngày xa rất hay xin lỗi, dù chẳng có lỗi gì to tát Rồi hai chữ cảm ơn luôn th“ ” ờng trực trên môi.

Theo tôi, để giữ gìn, phát huy nét thanh lịch của ngời Hà Nội nói riêng và cả nớc nói chung, chúng ta cần phải dạy đạo đức, ứng xử suốt từ mẫu giáo cho đến khi trởng thành Thời chúng tôi, trong các gia đình đều có cuốn sách Luân lý giáo khoa th“ sách đồng ấu Cuốn sách này h” ớng dẫn cha mẹ cách dạy dỗ trẻ những nguyên tắc đạo đức, ứng xử chuẩn mực với gia

đình, dòng họ, bạn bè, thầy cô, xã hội Những luân lý ấy thấm nhuần tâm hồn đứa trẻ, thì khi lớn lên, ắt sẽ trở thành trai thanh - gái lịch.

(Nguyễn Hồng Liên - Theo dantri.com.vn)

Bài 2 (2 tiết)

Cách ăn uống của ngời Hà Nội

I vài nét về việc ăn uống của ngời Hà Nội

Nói đến cách ăn uống của ngời Hà Nội là nói đến một nét đẹp văn hóamang đặc trng riêng của ngời Thủ đô Cách ăn uống đợc thể hiện qua việclựa chọn món ăn, đồ uống, cách chế biến, trình bày, cách thởng thức món ăn

Trong bữa cơm hàng ngày, trên mâm cơm thờng có món mặn, bátcanh, đĩa rau, có thể có thêm món nhạt để khai vị đầu bữa Cách chọn móntrong bữa cơm khách của các bà nội trợ Hà thành thể hiện thái độ tiếp đónchu đáo, tùy vào điều kiện kinh tế và đối tợng đợc mời Chọn món ăn trongngày lễ, tết vừa thể theo tập tục vừa theo yêu cầu đảm bảo dinh dỡng, ngonmiệng, đẹp mắt, có khi là sang trọng, lạ miệng.

Cách chọn đồ uống cũng theo từng hoàn cảnh cụ thể, phù hợp với tínhchất của bữa ăn, đối tợng có mặt trong bữa ăn Theo vậy mà chọn rợu, biahay nớc ngọt Đồ uống sử dụng ngoài bữa ăn của ngời Hà Nội rất phong phúvới các loại nớc giải khát nh nớc hoa quả ngâm, sinh tố hoa quả tơi hay cácloại trà nh trà sen, trà nhài, và nớc uống truyền thống nh chè xanh, nụ vối,

Về đồ uống, ngoài cách sử dụng hoa quả để làm các loại nớc uống thì

sự thanh lịch tinh tế còn thể hiện rất rõ trong cách chế biến và thởng thức trà

ớp sen, nhài

3 Trình bày món ăn, đồ uống

Cách trình bày món ăn thể hiện trình độ thẩm mĩ và cốt cách thanhlịch rất đặc trng của ngời Hà Nội Món ăn nào đợc để vào loại bát, đĩa ấy rấtphù hợp Bày món ăn không cốt để khoe nhiều nên không bao giờ quá đầy,chỉ để vừa phải tạo cảm giác ngon mắt, ngon miệng

Món ăn thờng đợc trang trí cùng các phụ liệu nh các loại rau, củ, quảtỉa hoa kết hợp với lá rau để kết hợp màu sắc tạo nên sự hấp dẫn

Về đồ uống, tùy loại mà sử dụng cốc, tách phù hợp Riêng với rợucũng đã có rất nhiều loại ly, cốc khác nhau Nớc hoa quả cũng có loại cốcriêng ấm, tách để uống trà cũng đợc chọn lựa khá tỉ mỉ, tùy theo trà pha ấmhay trà túi lọc, uống nóng hay thêm đá…

4 Thởng thức món ăn, đồ uống

Thởng thức một món ăn hay một đồ uống đầu tiên là cảm nhận sự hấpdẫn của món ăn bằng thị giác, khứu giác rồi mới đến vị giác và cả thính giác.Ngời thanh lịch không ăn uống xô bồ; thởng thức một món ngon bao giờcũng coi trọng d vị để lại của nó, rồi cả ngẫm nghĩ để trân trọng sự tài hoa,khéo léo của con ngời

Đặc biệt việc kết hợp thởng thức các món ăn cũng là nét đặc trngriêng, nh cốm thờng ăn kèm với chuối trứng cuốc, bánh dày ăn kèm với giòlụa, bánh cuốn thì ăn với chả quế, nớc mắm cà cuống hoặc mỗi món lại ănkèm với một loại rau gia vị khác nhau…

II Thanh lịch, văn minh trong cách ăn uống của ngời Hà Nội

1 Thanh lịch, văn minh trong cách ăn của ngời Hà Nội

a Trong bữa cơm gia đình

Bữa cơm gia đình có vị trí rất quan trọng trong cuộc sống Đó là dịp cảgia đình đoàn tụ sau một ngày làm việc, học tập Bữa cơm gia đình với nhữngmón ăn quen thuộc tạo sự ấm cúng, là nơi các thành viên thể hiện tình cảm,

sự quan tâm lẫn nhau Bữa cơm gia đình góp phần quan trọng tạo nên hạnhphúc và truyền thống gia đình

Để có bữa cơm gia đình đầm ấm, con cái có thể tham gia vào việcchuẩn bị nh giúp mẹ nhặt rau, vo gạo rồi lấy bát, so đũa, sắp xếp món ăn,chuẩn bị bàn ăn hay chỗ ngồi cho cả nhà…

Trớc khi ăn phải rửa tay sạch sẽ Khi ngồi vào vị trí phải ngồi ngayngắn, không dạng chân hoặc co chân lên ghế

Trong bữa cơm gia đình, lời mời rất đợc coi trọng Phải mời từ ông bà,cha mẹ,… Mời trớc khi ăn và mời khi mình kết thúc bữa ăn

Khi ăn thờng phải khoan thai, nhẹ nhàng, không nhai tóp tép, nhồmnhoàm, húp xuỵt xoạt, gõ bát đũa ầm ĩ Khi gắp thức ăn mời ông bà, cha mẹ.phải dùng đũa riêng hoặc quay đầu Gắp thức ăn hay chan canh phải quansát, ý tứ, không để rơi vãi, không gắp khi ngời khác đang gắp, không khoắng

đũa vào bát canh chung Không chỉ gắp thứ mình thích, không bới thức ăn,không lật chọn miếng ngon, không gắp lên bỏ xuống, không nên gắp cho vàomiệng luôn Khi đợc ngời khác gắp mời, phải nói lời cảm ơn Không vừa ănvừa làm việc riêng Khi ho, hắt hơi phải quay mặt ra phía ngoài…

Sau bữa cơm, bậc con cháu phải lấy tăm, lấy nớc Việc đa mời, phảibằng hai tay một cách lễ phép Dùng nớc sau bữa ăn cũng phải từ tốn, khôngsúc miệng sòng sọc hay chép miệng chèm chẹp; xỉa răng không che miệng,vẩy tăm là thiếu lịch sự

b Khi nhà có khách

Khi tiếp khách càng phải ý tứ hơn từ cách chọn món đến mời chàokhách Chủ nhà không đợc rời mâm, đứng dậy quá sớm, không nói nhữngchuyện không vui hoặc bày tỏ thái độ không vừa lòng, đánh mắng con cháutrong bữa ăn

Chủ nhà luôn phải để ý đến sở thích của khách để tiếp thức ăn, đồuống phù hợp, thể hiện tinh thần hiếu khách, biết giữ chừng mực: ân cần,niềm nở nhng không suồng sã, không tiếp quá nhiều thức ăn một lúc hoặc épkhách uống rợu, bia

Mời nớc khách trớc và sau bữa ăn cũng cần lịch sự, chu đáo để kháchvừa lòng

c Trong những dịp liên hoan và ở nơi công cộng

Trong những dịp liên hoan, sinh nhật, cới hỏi, gặp gỡ bạn bè, cần cóthái độ ứng xử phù hợp, tạo đợc không khí vui vẻ, thoải mái, dễ chịu cho mọingời xung quanh

Việc mời nhau trớc bữa ăn hoặc mời cùng thởng thức một món nào đótạo cho tất cả mọi ngời cảm giác mình đợc ngời khác quan tâm

Khi đi ăn uống ở những nơi công cộng nh ở nhà hàng, quán sá (dù bữachính hay chỉ là ăn quà) thì việc chọn chỗ ngồi cũng đợc chú ý Ngời xa đãnói “ăn trông nồi, ngồi trông h ớng” nên không đợc bạ đâu ngồi đấy Khi ăn

phải giữ lịch sự, tránh làm ảnh hởng đến những ngời xung quanh; không nói,cời ồn ào, không chê bai, sách nhiễu, gây khó chịu cho ngời khác Khi yêucầu ngời phục vụ điều gì, ngời Hà Nội thanh lịch bao giờ cũng không quênkèm từ “làm ơn” vào lời nói của mình

ăn ở ga tàu, bến xe, những tụ điểm đông ngời, gồm nhiều thành phầnxã hội khác nhau, cần tế nhị, chừng mực để không làm ảnh hởng đến nhữngngời xung quanh Cần giữ gìn vệ sinh sạch sẽ nơi công cộng

2 Thanh lịch, văn minh trong cách uống của ngời Hà Nội

a Uống nớc

Khi uống nớc, không nên uống một hơi quá nhiều Phải uống nớc đunsôi để nguội, nớc tinh khiết vô trùng ; không uống nớc lã từ vòi, sông, suối,

Nên uống nớc sau khi ăn một giờ sẽ tốt cho tiêu hóa

b Uống trà, cà phê, nớc ngọt

Những ngời trẻ tuổi không nên uống trà, cà phê, chất kích thích, dễsinh nghiện ngập

Khi pha trà tiếp khách cần rửa ấm chén, chú ý cách tráng trà, pha trà

đúng cách Mời khách uống trà phải bê mời quay chén về phía tay phảikhách, mời ngời đợc kính trọng trớc, thân tình sau

Khi uống cà phê, cần chú ý cách cầm tách, sử dụng thìa

c Uống bia, rợu

Trẻ em không nên ớng bia, rợu, ảnh hởng đến sức khỏe

Ngời lớn tuổi, khi uống bia, rợu, cần giữ gìn trong cách nói năng, cửchỉ, không để say xỉn Không lái xe khi trong ngời có chất rợu, cồn dễ gâytai nạn

Không nên ép ngời khác uống bia, rợu ; không mợn bia, rợu để gây gổvới ngời khác

Văn hóa ẩm thực của ngời Hà Nội đã đợc hình thành từ bao đời nay

Để cho nét đẹp ấy không mai một, mỗi chúng ta cần biết trân trọng truyềnthống văn hóa ấy, góp phần làm nên cái đẹp, cái thanh trong cốt cách ngời

nó hợp với cái túi nhỏ của mình Phở cũng tài tình ở cái chỗ là mùa nào ăn cũng thấy có nghĩa thâm thúy Mùa nắng, ăn một bát, ra mồ hôi, gặp cơn gió

nhẹ chạy qua mặt qua lng, thấy nh giời quạt cho mình Mùa đông lạnh, ăn bát phở nóng, đôi môi tái nhợt chợt thắm tơi lại Trong một ngày mùa đông của ngời nghèo, bát phở có giá trị nh một tấm áo kép mặc thêm lên ngời.

Đêm đông, có ngời ăn phở xong, tự coi nh vừa nuốt đợc cả một cái chăn bông và tin rằng có thể ngủ yên đến sáng, để mai đi làm khoẻ Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, ngời nhún nhẩy nh trẻ em đang thú đời Tết, nhà ai cũng bánh chng, cá kho, thịt đông, nhng vẫn rất đông ng-

ời tình cờ mừng tuổi nhau ở những hiệu phở khai trơng từ mùng hai Tết

…Giờ mà ngồi an tâm ăn bát phở nóng sốt giữa ban ngày bất giác cần nhớ ơn nhiều ngời Rồi mối cảm xúc phở vụt chốc bay xa rộng mênh mông Bỗng nghĩ đến những vùng chăn nuôi xanh rờn áng cỏ sữa khu tự trị Thái - Mèo, những đàn bò Lạng Sơn, Thanh Hoá đang cúi xuống ngốn cỏ ngon trên đất nớc Gạo mấy vụ liền lại đợc mùa, bột bánh mịn và dẻo Rau

cỏ vùng ngoại thành Hà Nội: mở rộng mãi những diện tích xanh ngon vô tận, rau thơm hành hoa phng phức cái hơng vị thổ ngơi

(Trích “Phở“ - Nguyễn Tuân - myhanoi.com.vn)

Bài 3 (2 tiết)

trang phục của ngời hà nội

I trang phục thanh lịch, văn minh

Trang phục thể hiện rõ trình độ văn hóa, thẩm mĩ của mỗi ngời Trangphục gồm rất nhiều thứ nh quần áo, giày dép, phụ kiện kèm theo, nhng thểhiện rõ nhất ở cách mặc

1 Trang phục phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể

a Trang phục phù hợp với thời đại

Trang phục mỗi thời có khác nhau Ngời Hà Nội xa thờng giản dị vàthanh nhã Nam giới phổ biến là áo cánh, quần ta Phụ nữ thờng mặc váyyếm, áo tứ thân

Trang phục của ngời Hà Nội ngày nay gồm đủ màu, đủ kiểu, thể hiệnnhiều phong cách, xu hớng thẩm mĩ khác nhau Tuy vậy, phần lớn ngời HàNội vẫn giữ đợc sự tề chỉnh, nền nã trong cách sử dụng trang phục

b Trang phục phù hợp với mùa

Với điều kiện thời tiết bốn mùa, từ xa ngời Hà Nội đã biết tạo chomình một thói quen mặc phù hợp với điều kiện thời tiết của từng mùa

Trang phục mùa hè thờng có màu sắc tơi sáng, nhã nhặn, nhẹ nhàng,mát mẻ Quần áo mặc trong mùa đông phải dầy, ấm áp

Mùa xuân và thu là hai mùa thể hiện rõ nhất sự phong phú trong trangphục của ngời Hà Nội Những ngày đầu thu là thời điểm rất phù hợp vớichiếc áo sơ mi dài tay may kiểu cách, đến cuối thu hay những ngày xuân ấm

áp lại là lúc để diện những chiếc áo len mỏng, áo khoác nhẹ, có thể kết hợpthêm chiếc khăn quàng cổ

c Trang phục phù hợp với phong tục, tập quán

Hà Nội ngày nay, ngoài ngời Kinh còn bao gồm nhiều dân tộc anh emcùng sinh sống Trong các sinh hoạt cộng đồng, trang phục mang đặc điểmvăn hóa, phong tục tập quán của từng vùng, từng dân tộc

d Trang phục phù hợp với điều kiện kinh tế

Nếu điều kiện kinh tế khá giả, mặc đơn giản hay cầu kì phức tạpkhông thành vấn đề, chỉ cốt sao cho tiện và đẹp Nhng với gia đình bình dânthì mặc kiểu cách, cầu kì, mặc đồ đắt tiền quá cũng không phù hợp

e Trang phục theo hoàn cảnh giao tiếp

Trang phục lễ hội mang đặc trng riêng Trong các dịp trọng đại nh

c-ới, hỏi, ngày Tết thờng ăn mặc đẹp, sang trọng, phù hợp với không khí lễ hội

Trong đời sống thờng ngày, quần áo cũng đợc phân biệt rõ ở nhà,trang phục sao cho thuận tiện, thoải mái nhng vẫn kín đáo Ra khỏi nhà,quần áo phải tơm tất, tề chỉnh Đến cơ quan, trờng học cần mặc theo quy

định

Tùy theo hoàn cảnh giao tiếp đi đâu, làm gì, gặp ai mà chọn trangphục cho phù hợp Dự lễ cới cần mặc đẹp, ngợc lại đến đám tang thì khôngmặc quần áo lòe loẹt, sặc sỡ Mặc quần áo khi đi lao động khác với trangphục đến nhà hát, dự dạ hội, đi du lịch

2 Cách lựa chọn và sử dụng trang phục

Cách lựa chọn trang phục khá phổ biến là dựa vào chất liệu vải Rồi từchất liệu vải mà kiểu dáng trang phục đợc chọn theo sao cho phù hợp Ngoài

ra, màu sắc, đờng kẻ, kiểu hoa cũng là một tiêu chí khi lựa chọn trang phụcsao cho tôn lên đợc lợi thế về dáng vóc, che bớt đi khiếm khuyết trên cơ thểmình

Chọn trang phục còn phải phù hợp với giới tính và tuổi tác

Để sử dụng trang phục thanh lịch, văn minh, ngời Hà Nội không quácoi trọng việc có thật nhiều quần áo mà quần áo phải luôn gọn gàng, sạch sẽ(thay, giặt thờng xuyên, giữ quần áo phẳng phiu), hợp cảnh, hợp ngời

II Trang phục của học sinh thủ đô

Vào mùa đông, trang phục ở nhà là những bộ quần áo dài bằng vảibông hoặc côt - tông dày có tác dụng giữ nhiệt và rất thoải mái khi mặc.Ngoài quần áo, để giữ ấm cơ thể còn cần đến tất hay khăn quàng, mũ ấm

Học sinh từ tuổi mời hai, mời ba trở đi đang trong quá trình phát triển,thay đổi về thể chất để thành ngời lớn nên không đợc tùy tiện trong ăn mặc,quần áo cần phải kín đáo, lịch sự hơn

2 Trang phục khi đến trờng

Học sinh Hà Nội khi đến trờng thờng mặc đồng phục

Bộ đồng phục học sinh mang nhiều ý nghĩa, nó không chỉ là dấu hiệuhình thức để phân biệt học sinh các trờng với nhau mà còn thể hiện sự bình

đẳng trong môi trờng học đờng Hơn nữa, đồng phục còn là niềm tự hào củahọc sinh khi các em đợc mang hình ảnh của ngôi trờng thân yêu qua hình lô

- gô in trên áo, từ đó xây dựng tình cảm gắn bó với thầy cô, trờng lớp

Đồng phục của mỗi trờng có thể khác nhau về kiểu dáng và màu sắcnhng nhìn chung có những đặc điểm thống nhất: kiểu dáng gọn gàng, tiệndụng, phù hợp theo mùa (mùa hè thì áo sơ mi kết hợp với quần hoặc váy,mùa đông có thêm áo khoác ) Màu sắc của đồng phục thờng là áo trắng kếthợp với váy hoặc quần màu xanh hay đen

Sử dụng đồng phục cần phải có sự linh hoạt để phù hợp với điều kiệnthời tiết, hoàn cảnh gia đình và đảm bảo sức khỏe của học sinh

Phải luôn giữ đồng phục sạch sẽ (thay, giặt thờng xuyên, tránh đểquần áo nhàu nát) Mặc đồng phục đến trờng phải gọn gàng, chỉnh tề, thựchiện đúng theo quy định của nhà trờng (về ngày mặc, cách mặc, )

Khi thời tiết chuyển mùa, trong những ngày lạnh cần mặc cho đủ ấm,

có thể mặc thêm áo len bên trong áo đồng phục mùa đông hoặc mặc thêm áosơ mi trong áo khoác đồng phục; khi nắng ấm có thể cởi áo khoác ngoài

Khi mặc bộ đồng phục đến trờng, đầu tóc cũng phải gọn gàng, khôngnhuộm xanh, đỏ lòe loẹt Cách chọn và đội mũ cũng cần phù hợp với quần

áo Cùng với bộ đồng phục, phải đi dép có quai hậu hoặc giày, tạo nên sự

đồng bộ, năng động, phong cách khỏe khoắn của học sinh Ngoài ra, tùy theo

điều kiện thời tiết, khi đi học, học sinh có thể sử dụng thêm khăn quàng cổ

Dù quàng hay đội khăn cũng cần gọn gàng, tránh lòe xòe, rờm rà

3 Trang phục khi tham gia các hoạt động xã hội

Khi tham gia các hoạt động tập thể, ngoài bộ đồng phục, tùy vào tínhchất của buổi sinh hoạt có thể mặc các loại trang phục khác nhng không quámàu mè, kiểu cách Cần phải chú ý tránh lối ăn mặc hở hang, đua đòi khôngphù hợp với phong tục, tập quán và lứa tuổi, nhất là đối với nữ giới

Khi tham gia lễ hội, trang phục phải đẹp, có thể “điệu” hơn ngày ờng nhng vẫn phải đúng với lứa tuổi học sinh Tránh lối ăn mặc làm chomình già đi trớc tuổi làm mất vẻ hồn nhiên, trong sáng của tuổi học trò.

Khi dự các bữa tiệc nh sinh nhật, đám cới hoặc những cuộc vui cầnbiết chọn trang phục sao cho phù hợp Tuy nhiên cần phải chú ý đến tính tiệndụng và lịch sự của trang phục

Khi đi chơi hoặc du lịch, dã ngoại, trang phục cần gọn gàng, khỏekhoắn, phù hợp với lứa tuổi Khi chơi thể thao cần mặc quần áo phù hợp vớitừng môn, đi giày tất gọn gàng

Trang phục thể hiện nếp sống thanh lịch, văn minh Sử dụng trangphục ngoài ý nghĩa thẩm mĩ còn là văn hóa Vì vậy, học sinh Thủ đô cần biết

sử dụng trang phục phù hợp trong mỗi hoàn cảnh để tôn lên nét đẹp trongphong cách ngời Hà Nội

T liệu tham khảo

Bài thơ áo dài

Đất Thăng Long - Hà Nội, ngay cả cô bán bún chả rong, chị cắp thúng bán rong quả bởi, bác đội chăn bông đi đổi, bà hàng xôi cháo bán tra, chị thuyền chài tạm rời con thuyền nan lên bộ bán mớ cá mới đánh đợc cũng phải có tấm áo dài trên thân, thong thả thì buông chùng, vội vàng thì thắt vạt trớc, mà hối hả hơn thì thắt vạt sau lng mà chạy gằn cho tiện.

Nắng hay ma cũng vậy Đầu năm hay sắp tết cũng thế Những năm ba mơi của thế kỉ này (thế kỷ XX), tấm áo dài đợc cách điệu đi, không thắt vạt, không đổi vai mà thành áo tân thời Chữ tân thời đã mang một nghĩa mới, cũng nh chữ cải lơng trong hát cải lơng áo nhung, áo gấm, áo mình khô hoa

ớt, áo lơ-muya, áo cổ thấp rồi cổ cao, áo thụng hay tay bó, tay dài hay tay long đã nhiều thay đổi, nhiều mốt tùy thích Riêng chỉ hai cái tà nh“ ” hai cánh bớm, nh hai dải liễu bay, nh hai lá th tình, nh hai nỗi ám ảnh tâm hồn nam giới, nh linh hồn của chiếc áo và của ngời mặc là vẫn đợc trân trọng giữ nguyên Nó vẫn giữ chiều dài gần sát gót để có đà tung bay, có khi nhấp nhô nh sóng lợn, để có đà vẫy gọi những con mắt dõi theo Aó dài nhung đỏ

đi với kiềng vàng, áo dài nhung đen có chuỗi hạt trai sáng lấp lánh, áo dài trắng có mái tóc đen huyền thả buông lửng sau lng áo, áo tím hàng Vân có chiếc nón bài thơ ngà trắng Đó là sự tuyệt đỉnh hài hòa lộng lẫy khôn cùng, cũng tựa nh tấm áo Đồng Lầm có thắt lng hồ thủy hay hoa đào cũng vậy

Những ai nay còn sót lại của thế hệ nữ sinh trờng Đồng Khánh Trng Vơng, chiều hồ Gơm khoan thai nhịp bớc, cắp cặp trớc ngực, tóc đung đa sau lng, còn hai tà áo dài cứ nh trêu cợt, nh đùa nô, nh vô tình mà nghi ngờ,

mà nhắn nhủ, mà xa xôi với bao màu sắc từ đậm đến nhạt, nh cung bậc cây

đàn từ thấp đến cao, gần xa buông bắt Tà áo dài gần chấm gót những ngày

ấy đủ sức chuyện trò cùng gió Mềm mại, uyển chuyển, run rẩy, lung linh hình nh đã lan truyền sang cả sóng hồ nên cứ lăn tăn, lan truyền cả vào tầng lá nên cây lá cứ rì rầm, lay động Có phải lúc này là lúc hồn Hà Nội đã mơ màng nh bát rợu nếp sáng mùng năm tháng năm đối với cô thiếu nữ cha quen men rợu, là lúc cung đàn đã tấu lên với trái tim nhạc sĩ, toan đã“ ”

căng trên giá vẽ trớc nhà tạo hình, nàng thơ đã ốp một cách bí hiểm vào thơ,

và mùa màng chín rộ làm rạo rực ngời gieo cấy Ai gỗ đá để có thể dửng dng

đợc trớc nét thanh tân đầy ma lực của tà áo dài cứ lả lớt nh sóng cạn mà bắt hồn ngời ấy, bởi nó vừa ngập ngừng lại vừa thách thức

Mơi năm trở lại đây, tà áo dài Hà Nội bị ngắn đi, chỉ còn trên đầu gối Nó không còn đủ sức bay, có lúc chết cứng trên nửa thân ngời, nh con b-

ớm bị chặt cụt bộ cánh rực rỡ Thật tiếc! Tà áo dài với chiều dài cần thiết, là

sự truyền cảm của đờng kim khâu tay, của nét eo thắt đáy, của sự mở rộng của hai tà xòe ra bốn phía Rút ngắn phần bay lợn xòe rộng ấy khác nào cắt

đi cái tởng tợng và ảo tởng của nhà thơ Phụ nữ mặc áo dài chỉ đẹp thêm Nam giới cũng đợc thơm lây Cuộc đời rực rỡ là điều hẳn ai cũng mong muốn, có phải không hỡi bài thơ áo dài ?

Theo “Thú ăn chơi ngời Hà Nội”, Băng Sơn,

NXB Văn hóa thông tin, 2009, tr 196-200)

Bài 4 (1 tiết)

NơI ở của ngời hà nội

I Sự cần thiết của nơi ở đối với con ngời

Nơi ở, hiểu theo cách đơn giản nhất chính là nơi có ngôi nhà thân yêu,

là mái ấm gia đình Vì vậy, nó có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộcsống của mỗi con ngời Ngôi nhà ấy có thể to rộng, có thể nhỏ hẹp, có thể

đẹp cũng có thể đơn giản, mộc mạc nhng nó là nhu cầu thiết yếu của mỗi

Dù nhà rộng hay hẹp thì gian phòng chính giữa vẫn luôn đợc bố trílàm nơi thờ cúng và tiếp khách Ngay sát bức tờng đối diện với cửa lớn làbàn thờ tổ tiên Trớc bàn thờ, ngời ta thờng đặt một bộ trờng kỷ hoặc bàn ghế

để tiếp khách Hai gian bên kê giờng ngủ, tủ quần áo và những vật dụng cầnthiết Còn đối với những nhà bốn hoặc năm gian thì ngời ta thờng để mộthoặc hai gian làm buồng cất thóc, lúa, đồ dùng, có khi kết hợp làm buồngngủ Thông thờng, khu bếp và vệ sinh cũng nằm trong khuôn viên nhng biệtlập hẳn với căn nhà

2 Nhà ở đô thị

Khác với những ngôi nhà ở nông thôn, nhà ở đô thị không có một kếtcấu chung mà khá phong phú về kiểu dáng, thờng nhiều tầng, kề nhau sansát, mặt tiền hớng ra đờng phố Bên cạnh đó có những khu chung c, đáp ứngnhu về cầu nhà ở cho số đông dân, đồng thời cũng là giải pháp cho khônggian chật hẹp ở đô thị

Khác với nhà nông thôn, nhà ở đô thị hiện nay thờng đợc chia thànhnhiều phòng ứng với những chức năng riêng nh phòng khách, phòng bếp, vệsinh và các phòng ngủ Đối với những ngôi nhà chật hẹp, ngời ta có thể kếthợp phòng khách với phòng ăn hoặc phòng ngủ để tiết kiệm diện tích

II Cách sắp xếp nơi ở thanh lịch, văn minh

1 Nhà ở

Nhà ở dù rộng, hẹp, to, nhỏ đều có thể sắp xếp ngăn nắp, gọn gàng,sạch sẽ, trở thành nơi sinh sống thanh lịch, văn minh

Thờng thì bớc chân vào nhà, không gian chính hay phòng lớn sẽ làphòng tiếp khách của cả gia đình Phòng khách thờng rộng rãi, thoáng mát

và đợc trang trí lịch sự, phù hợp, không phô trơng, cầu kì, kiểu cách màthanh nhã, thể hiện óc thẩm mĩ cũng nh tính cách của những ngời sống trongngôi nhà Bàn ghế tiếp khách đợc bày biện gọn gàng và giữ sạch sẽ, bộ ấmchén tiếp khách đợc giữ khô ráo và úp xuống cẩn thận

Ngoài phòng khách, một không gian chung nữa của cả gia đình là bếp

ăn Bếp ăn thờng đợc chia làm khu chế biến, nấu nớng và khu bàn ăn Bếp ăn

là nơi mà cả gia đình gặp gỡ và trò chuyện thờng xuyên nhất Chính vì vậy,bếp ăn cũng là một không gian rất đặc biệt trong ngôi nhà, cần đợc sắp xếpgọn ghẽ, vệ sinh thờng xuyên, đảm bảo an toàn về cháy nổ

Đối với nhà của ngời Việt Nam, có một không gian rất đợc coi trọng,

đó là nơi dành cho việc thờ cúng gia tiên Trong những ngôi nhà mới hiệnnay, ngời ta thờng dành riêng một phòng thể thờ cúng Đối với những ngôi

nhà diện tích hẹp, ngời ta thờng đặt một bàn thờ trên cao, vừa thể hiện sự tônkính, lại vừa tiết kiệm diện tích.

Nhà ở có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi con ngời Vì vậy, mỗi thành viêntrong gia đình đều phải có ý thức tôn trọng, giữ gìn và tô điểm cho ngôi nhàcủa mình thêm đẹp, thêm sinh động và thêm gắn bó

2 Phòng ở

Đối với một ngôi nhà ở đô thị, thờng thì mỗi ngời sẽ có phòng riêng.Tuy nhiên, cũng có những gia đình không có điều kiện, hoặc nh những ngôinhà ở nông thôn, dù không có phòng riêng nhng bao giờ cũng có không gian

đợc quy ớc dành riêng cho từng ngời, và đó chính là “thế giới” riêng của mỗingời trong ngôi nhà

Phòng ở riêng của mỗi ngời là nơi sinh hoạt, nghỉ ngơi và thờng cảmthấy độc lập, thoải mái hơn Phòng ở cần đợc sắp xếp hợp lý, gọn gàng, sạch

sẽ, vừa mang những nét riêng của chủ nhân, vừa hài hòa với không gianchung của gia đình Không tùy tiện bày biện lộn xộn gây ảnh hởng đến nếpsống chung Ngay cả khi phòng ở chỉ có một ngời cũng không vì thế màchăn màn không gấp, để đồ đạc, sách vở lên giờng nằm, guốc dép mỗi chiếcmột nơi

Chính vì vậy, góc học tập cần phải đợc sắp xếp gọn gàng, bàn ghế đểngồi học lúc nào cũng phải đợc kê ngay ngắn, giá sách phải đợc xếp ngănnắp, từng loại sách phải đợc xếp riêng và gáy sách phải quay ra ngoài cho dễtìm, vở phải đợc bọc lại và dán nhãn cẩn thận ở góc học tập cần phải cóthời gian biểu và thời khóa biểu

Ngoài những vật dụng cần thiết phục vụ cho việc học tập thì góc họctập cũng nên đợc trang trí thêm cho sinh động Có thể đơn giản chỉ là tấmhình một ban nhạc bạn yêu thích, hay gần gũi hơn nữa là bức ảnh chụp cùng

ngời thân trong gia đình hay những ngời bạn Tất cả những thứ ấy sẽ giúpcho góc học tập trở nên có hồn hơn và cảm thấy vui vẻ và thoải mái hơn mỗikhi ngồi vào bàn học.

Nhà ở không chỉ đơn thuần là nơi ở, nó còn là chốn đi về, nơi giao lu,tiếp xúc giữa những thành viên trong gia đình, đồng thời cũng là nơi để mởrộng quan hệ họ hàng, xóm phố Vì vậy, nhà ở chính là một không gian vănhóa vật chất, tinh thần quan trọng đối với mỗi con ngời, mỗi gia đình Do đó,mỗi ngời cần phải có ý thức làm cho nhà ở của mình trở thành địa chỉ thanh

lịch, văn minh

T liệu tham khảo

Sạch nhà mà… bẩn ngõ

Khu tập thể chỗ tôi ở là những dãy nhà cấp bốn nối dài Các gia đình

đều sống có ý thức, cái ngõ nhỏ đi chung qua các ngôi nhà sáng nào cũng

đợc quét dọn sạch sẽ dẫu một cái hố rác to đùng án ngữ ngay giữa khu tập thể Vậy nhng kể từ ngày chị Hà thuê căn phòng gần cái hố rác thì mọi chuyện thay đổi hẳn.

Theo thờng lệ vào buổi sáng, nhà nào nhà nấy đều quét dọn nhà cửa

và quét luôn cả đoạn ngõ trớc cửa nhà mình Nhng chị Hà thì mặc kệ, chị không thèm quét một lần nào Đoạn sân trớc cổng nhà chị là bẩn nhất, bởi

xe chở rác toàn dừng tại đó để lấy rác nên vơng nhiều rác bẩn ra ngoài Mấy hôm đầu các gia đình hàng xóm còn quét giúp, nhng không thấy chị có

ý kiến gì, ngời khác quét hộ sân nhà mình chị cũng tỉnh bơ Cuối cùng mọi ngời mặc kệ rác nhà ai nhà nấy quét Khi đợc nhắc nhở thì chị gắt lên thách thức:

- Tôi không quét đấy!

- Đây là sân nhà chị, nhng cũng là đờng đi chung của cả khu tập thể Chị đi những đoạn đờng khác sạch sẽ, mát mẻ sao chị không nhìn lại đoạn sân nhà mình? Các gia đình có dọn dẹp vệ sinh thì cả cái ngõ này mới thông thoáng - Bà hàng xóm góp ý.

- Ôi dào, sân nhà tôi thì kệ tôi Các ngời rỗi hơi lo làm gì? Dứt lời –

chị rảo bớc vào trong nhà.

Ngời ta vẫn bảo nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm Thế nh“ ” ng thói quen cũ sạch nhà, bẩn ngõ hiện vẫn còn tồn tại phổ biến trong một số“ ”

gia đình nh kiểu chị Hà Nếu ai cũng biết vì mình, vì cộng đồng thì các đờng phố, ngõ ngách sạch đẹp lắm thay.

(Phơng Nguyên – theo ktdt.com.vn)

Lớp 7 - Bài 1 (2 tiết)

Tiếng nói của ngời Hà Nội

i nét đẹp riêng của tiếng nói ngời hà nội

1 Đặc điểm của tiếng Hà Nội

Tiếng Hà Nội là Tiếng Việt mang đặc trng của phơng ngữ Bắc Bộ,

đồng thời cũng có những đặc thù riêng

- Về mặt ngữ âm: Các nguyên âm đợc phát ra rõ ràng Sáu thanh điệu

đợc phát âm chính xác Các phụ âm cuối đợc phát âm đúng chuẩn

- Về mặt từ vựng: Ngời nói tiếng Hà Nội sử dụng vốn từ toàn dân

trong mọi hoạt động giao tiếp

- Về mặt chính tả: Mặc dù thiếu vắng một số phụ âm đầu và một số

vần trong khi phát âm nhng khi viết chính tả, ngời Hà Nội lại phân biệt rấtchính xác các từ ngữ đó

2 Tiếng Hà Nội - sự kết tinh những nét đẹp của ngôn ngữ Việt Nam

Tiếng Hà Nội không đơn thuần là tiếng nói gốc gác của c dân bản địa

và cũng không phải tiếng nói của riêng một địa phơng nào mang tới

Nhiều ngời cho rằng: đặc trng nổi bật, dễ thấy nhất của tiếng Hà Nộitrớc hết là ở giọng nói- tức hệ thống ngữ âm không thể lẫn lộn với giọng nóicủa các vùng khác Giọng Hà Nội là điển hình, là tiêu biểu cho giọng nói của

các tỉnh lu vực sông Hồng, nhng cách phát âm nhẹ nhàng, mềm mại, tròn“

vành rõ chữ” hơn.

Nét đặc sắc, sức hấp dẫn và “quyến rũ” của tiếng Hà Nội chính là ở hệthống ngữ âm giàu chất nhạc trầm bổng, uyển chuyển, cách uốn giọng ngọtngào thật độc đáo của ngời Hà Nội

Tiếng nói của ngời Hà Nội có vị trí nhất định trong ngôn ngữ chungcủa cả nớc xét trên cả 3 phơng diện: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp

Tiếng Hà Nội là sự hội tụ của bốn phơng, là tinh hoa của một nền vănhóa đợc nhiều phơng ngữ bồi đắp và hun đúc nên Đó cũng là tiếng nói,giọng nói phổ thông, dễ nghe, dễ hiểu hơn cả đối với các vùng đợc ngời dân

Hà Nội tỏa đi khắp nơi Tiếng Hà Nội là một trong những nhân tố làm rạng

rỡ cho mảnh đất Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến

II giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng nói ngời hà nội

1 Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội

Ngời Hà Nội đợc đánh giá là nói năng nhẹ nhàng, thanh lịch, đầy nhạctính, dễ nghe, dùng từ chính xác, giọng nói có âm sắc ngọt ngào Khi nói cócách uốn giọng “làm dáng” rất “điệu đà” ở các thanh hỏi, thanh sắc và thanhngã, lâu dần thành quen tạo nên sức hấp dẫn, độc đáo của tiếng Hà Nội

Cách xng hô của ngời Hà Nội cũng biểu hiện một thế ứng xử đẹp vốn

có từ trong bản chất một nếp sống, nếp c xử nhã nhặn, lịch sự, tôn trọng ngời

đối thoại

Ngời Hà Nội thờng nói những lời tế nhị, không xô bồ, không thôthiển Đặc biệt ở họ, lời chào khi gặp gỡ, lúc chia tay, các từ “cảm ơn, xin lỗi” nh đã thành lời cửa miệng

Ngời Hà Nội có vốn từ giàu có, biết cách dùng từ đúng chỗ, đúng lúc

và có chọn lọc Ngay khi biểu thị sự cha vừa ý cũng luôn biết lựa chọn những

từ ngữ tế nhị, tránh lối nói năng thô lỗ, cục cằn

Ngời Hà Nội luôn có ý thức và niềm tự hào về lời ăn tiếng nói trongcác mối quan hệ giao tiếp với mọi ngời

2 Học sinh Hà Nội nói năng thanh lịch, văn minh

a Nói để ngời khác nghe

- Nói đúng

Tiếng Việt giàu và đẹp, có đủ điều kiện để diễn tả các suy nghĩ, tìnhcảm, thái độ của chúng ta Bởi vậy nói đúng trớc hết là vận dụng vốn tiếng

Việt trong sáng và giàu sức biểu cảm trong các hoạt động hàng ngày, hạn chếviệc vay mợn các yếu tố ngôn ngữ nớc ngoài, dùng “tiếng lóng” và các hiệntợng ngôn ngữ không chuẩn mực khác

Việc chú ý phát âm chuẩn, dùng từ chính xác, viết đúng chính tả, đặtcâu đúng ngữ pháp…chính là chúng ta đang giữ gìn và làm đẹp thêm tiếngViệt trong đó có tiếng Hà Nội thân yêu

- Nói lời hay

Biết nói tha gửi, chào hỏi cảm ơn, xin lỗi…tạo nên thiện cảm đối vớingời giao tiếp

Biết xng hô phù hợp với vị thế của mình, nhất là đối với bề trên, vớingời lớn tuổi

Không nói xấu, bôi nhọ sau lng ngời khác, không mỉa mai, “chụp mũ”làm tổn thơng ngời khác

Không nói lời thô tục, chửi thề, nói lời gây gổ, cãi lộn

Trong giao tiếp, hãy luôn có ý thức trong việc chọn lựa lời hay – ý

đẹp, sử dụng ngôn ngữ có văn hóa, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Biết tiếp thu và Việt hóa đợc cái hay, cái đẹp của tiếng nói, chữ viết

n-ớc ngoài để làm phong phú cho tiếng Việt mà không bị kệch cỡm, lai căng

- Nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tợng giao tiếp

Nói phù hợp với đối tợng giao tiếp:

Khi giao tiếp với ngời lớn tuổi, thầy cô giáo, bề trên cần thể hiện sựkính trọng, lễ phép Với bạn bè thì cách nói cởi mở, thân thiện, tự nhiên Ng-

ời mới quen thì phải tỏ ra tôn trọng, giữ phép xã giao nhng không im lặnghoặc ngợc lại nói quá nhiều Nói với ngời nớc ngoài cần có sự tự tin, hiểubiết

Chẳng hạn, chào và xng hô là những hành vi ứng xử cần thiết khi gặpmặt nhng tùy theo đối tợng giao tiếp có quan hệ với mình là thân hay sơ, trênhay dới mà có những cách chào và xng hô khác nhau Đối với ngời trên nh

ông, bà, bố mẹ, anh, chị, thầy cô giáo…ta phải chủ động chào trớc: “Cháu

chào ông (bà, cô, dì, chú, bác…) ạ! Em chào thầy (cô) ạ! Đối với bạn bè

hoặc ngời dới có thể nói: Xin chào! Chào bạn! Chào em! Khi chia tay, có

thể nói: Tạm biệt! Hẹn gặp lại! Hẹn ngày mai nhé!

Khi giao tiếp ta phải đặc biệt lu ý đến đối tợng giao tiếp Nghĩa là phảixác định đợc đối tợng đang giao tiếp với mình là ai? Ngời đó có quan hệ vớimình nh thế nào? Từ đó mà có lời nói, cử chỉ, thái độ, cách ứng xử, xng hôsao cho phù hợp

Nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp:

Trong giao tiếp, nếu ta chú ý đến hoàn cảnh, môi trờng giao tiếp thì sẽtạo đợc hiệu quả cho cuộc giao tiếp Tùy theo hoàn cảnh mà lựa chọn lời nói,cách nói kết hợp với thái độ, cử chỉ sao cho phù hợp

Khi đến thăm ngời ốm hoặc khi đến đám tang chỉ nói vừa đủ nghe,không nêncời nói oang oang gây khó chịu cho ngời khác

Khi có việc cần phải hỏi hoặc nhờ ngời khác giúp nên nói rõ ràng,không hỏi trống không kiểu nh: “Mua ở đâu đấy?” “Nhà hát ở đâu?”…Mà cóthể nói: “Làm ơn cho hỏi ?” “Xin lỗi! Bác cho cháu hỏi…?” “Phiền bạn, chomình nhờ một chút…?”Khi đợc ngời khác nhờ giúp, nếu biết có thể trả lờinhã nhặn, lịch sự Nếu không biết, có thể nói: “Xin lỗi! Cháu (hoặc em )không biết ạ!”

Khi đợc ngời khác giúp không quên nói lời cảm ơn chân thành: “Cảm

ơn bạn! Nếu không có bạn, chắc còn lâu mình mới hoàn thành công việc.”Khi giúp ngời khác, đợc ngời khác cảm ơn mình thì có thể nói: “Có gì đâu!”

“Không có gì!” “Chuyện nhỏ mà!”

Khi có lỗi với ngời khác phải biết nói lời xin lỗi Khi ngời khác đã xinlỗi mình thì có thể nói; “Đợc! Không có gì (Có gì đâu)!” Kèm theo lời nói là

nụ cời thân thiện…

Mỗi cuộc giao tiếp đều có những chuẩn mực riêng Nhng dù giao tiếptrong bất kì hoàn cảnh nào, đối tợng nào, thì lời nói cũng phải đúng mực,cách nói phải dễ hiểu, rõ ràng, mạch lạc cùng với thái độ hòa nhã, chânthành, chắc chắn sẽ để lại ấn tợng tốt đẹp với ngời nghe

b Nghe ngời khác nói

Cùng với “biết” nói, còn phải “biết” nghe Giữ lịch sự khi nghe ngờikhác nói cũng chính là biểu hiện của con ngời thanh lịch, văn minh

Cần biết tôn trọng ngời nói, biết chăm chú lắng nghe, vừa nghe vừanhìn ngời nói, không lơ đễnh nhìn đi chỗ khác.

Khi đang nghe, chú ý không đợc nói leo theo lời ngời nói Không đợccắt ngang lời ngời nói Khi không nhất trí, có thể xin lỗi trớc khi nêu ý kiếncủa mình

Không đợc vơn vai, ngáp dài, lộ vẻ đau khổ, mệt mỏi khi nghe ngờikhác nói

Không có cử chỉ sốt ruột, chê bai ngời nói

Biết động viên ngời nói bằng cử chỉ: mỉm cời, gật đầu, vỗ tay…

Là học sinh của Thủ đô ngàn năm văn hiến, chúng ta luôn tự hào vìmình là ngời Hà Nội, đợc nói tiếng Hà Nội Vì vậy, việc nói năng sao cho

đúng, cho hay, phù hợp với các chuẩn mực đạo đức của xã hội là điều rất cầnthiết đối với mỗi ngời Với sự nhận thức của bản thân và trách nhiệm của họcsinh Hà Nội, chúng ta hãy cùng nhau giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng nói củangời Hà Nội bằng những lời nói văn minh, thanh lịch hàng ngày

t liệu tham khảo

Làm đẹp tiếng Hà Thành

Đang lúc thả hồn theo dòng cảm xúc của nhân vật trong truyện, chợt

ông Văn thấy có tiếng chó sủa vang rồi gầm gừ.

- Quái, nhà mình nuôi chó bao giờ thế nhỉ ?

Ông Văn nhỏm dậy ngó quanh, nhìn xuống cả gầm giờng vẫn không thấy gì Lại giọng nói ồm ồm:

- Lạy cụ ạ! Mời cụ nghe điện thoại!

Thì ra đó là tiếng phát ra từ túi áo vét của cậu con trai Một thứ nhạc chuông điện thoại di động mà con ông mới cài đặt.

Vân từ trên gác lao xuống, vồ lấy máy.

- A lô ! Tớ nghe đây! Bao giờ đi pic-nic nhỉ? Thứ bảy hả? Đợc mấy mống“ ”

rồi? Con Hằng bồ sứt cạp , con Nga quê một cục , thằng Hòa ngố ,“ ” “ ” “ ”

thằng Khoa …hip hôp…, con Thoa …chân kiềng……Sao không rủ mụ Tam

mắt xanh, mỏ đỏ ? Ô kê! Bảo chúng nó phải moi ra ít năm băng của bà

bô mới đủ chi bo nhất đấy! Đ

Ông Văn vẫy con lại:

- Con vừa nói tiếng nớc nào mà bố cố lắng tai nghe vẫn không hiểu gì cả?

Vân đỏ mặt:

- à, đấy là tiếng lóng của bọn trẻ chúng con, bố tìm hiểu làm gì?

- Không đợc con ạ! Dùng mãi nó quen đi, rồi nói với ngời lớn, ngời bề trên cũng buột mồm thì còn ra làm sao? Con không biết Tiếng Việt mình, mà tiếng Hà Nội đợc coi là tiếng chuẩn đó sao? Tiếng ấy nghe dịu dàng, thanh lịch biết bao? Ngời Hà Nội mình còn nâng tiếng nói thông thờng lên tầm cao là dùng thanh nhã, tế nhị để chỉ những việc làm nhếch nhác, thô thiển nữa kia Vậy mà, các con lại đi ngợc lại việc giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt.

- Con trót quen bắt chớc các bạn…

- Đấy, tai hại là bắt chớc cái không hay, không phân biệt đợc sáng, tối, trắng, đen… Mọi sự đều khởi nguồn từ sự vô thức ấy, tiêm nhiễm dần thành bệnh, muốn sửa chữa sẽ rất khó Phải làm đẹp tiếng Hà Thành của mình chứ ?

- Con hứa từ nay sẽ…

- Đợc, bố ghi nhận và sẽ nghiêm khắc đấy à, còn cái tiếng chó sủa và

…lạy cụ ạ…… con phải xóa đi, thay nhạc chuông khác ngay.

- Vâng, con xin lỗi bố ! Con làm ngay.

(Trích Văn hóa gia đình ngời Hà Nội, Giang Quân, NXB Quân đội nhân dân, tr.149)

Bài 2(2 tiết)

GIAO TIếP, ứng xử trong gia đình

I tổ chức gia đình của ngời Hà nội

1 Các thế hệ trong một gia đình

a Gia đình hai thế hệ: (còn đợc gọi là gia đình hạt nhân) gồm hai thế hệ

sống chung: cha mẹ và con Đây là kiểu gia đình phổ biến của Hà Nội hiệnnay trong xu hớng phát triển của xã hội hiện đại

b) Gia đình nhiều thế hệ: (còn gọi là đại gia đình) gồm ba, bốn thế hệ cùng

một mái nhà: ông, bà, cha mẹ, con, cháu, gọi là “tam đại, tứ đại đồng đờng”

Đây là kiểu gia đình truyền thống của ngời Hà Nội xa

Gia đình càng lớn, mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên càngnhiều, càng phức tạp Các mối quan hệ ấy qui tụ lại thành nếp sống gia đình

mà ta gọi đó là gia phong

2 Quan hệ họ hàng

ở ngoại thành, quan hệ họ hàng nằm trong tổng thể nét văn hoá củalàng xã Đó là sự gắn kết, ràng buộc chặt chẽ giữa gia đình và dòng họ Mỗicá nhân, mỗi gia đình vẫn chịu sự qui định riêng của mỗi dòng họ và mỗinăm, họ thờng họp mặt ôn lại truyền thống của dòng họ mình vào một ngàynhất định, gọi là ngày giỗ Tổ Mỗi dòng họ tạo nên những nét riêng, làm chovăn hoá làng xã thêm phong phú

ở nội thành, do dân nhiều nơi tụ hội chín ngời mời làng ; mặt khác, do

tính chất độc lập cá nhân cao, nên mối quan hệ họ hàng không có nhiều ảnhhởng và ràng buộc nh ở ngoại thành Tuy nhiên, ngời Hà Nội bao giờ cũnggiữ gìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp đợc duy trì từ đời này qua đờikhác của dòng họ mình

II Giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh trong gia đình

1 Giao tiếp, ứng xử trong gia đình

Trong mối quan hệ gia đình (đặc biệt là kiểu gia đình truyền thống) ờng có nhiều tầng quan hệ: đối với bề trên (ông bà, cha mẹ, chú bác), đối vớibậc ngang hàng (vợ chồng, anh chị em), đối với bề dới (con cháu) việc ăn ởsao cho trên thuận dới hoà là cả một nghệ thuật Trong gia đình có các lứa

th-tuổi khác nhau, mỗi lứa th-tuổi lại chịu những ảnh hởng xã hội khác nhau Vìthế, quan hệ ứng xử giữa các thành viên đều đòi hỏi phải có văn hoá.

a Giao tiếp, ứng xử đối với ông bà

Tục ngữ có câu:

Uống nớc nhớ nguồn.

hay Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

Con cháu phải tôn kính và hiếu thảo đối với ông bà Tuổi tác cuả ông

bà và con cháu cách nhau khá xa, vì vậy, thờng nảy sinh các “mâu thuẫn” thế

hệ Chính vì thế, cần phải quan sát, lắng nghe và học cách thấu hiểu đối với

ông bà, từ đó có cách ứng xử phù hợp với tình cảm và đạo lý truyền thống

Ông bà thích truyền thống, hay nói về cái đã qua:

- Khi ông bà kể những chuyện cũ (có thể đã nghe nhiều lần), hãy chú

ý lắng nghe bằng một thái độ vui vẻ, đừng cau có hoặc nói những câu sỗsàng: “Có mỗi chuyện ấy mà ông bà cứ nói mãi” Nh thế, sẽ làm ông bàkhông vui

- Bởi ông bà tuổi đã cao nên tiếp thu cái mới thờng chậm chạp Ngợclại, các cháu thích cái mới, nên tiếp thu cái mới nhanh Vì thế, ông bà có gìcha hiểu, hãy nhẹ nhàng giải thích để ông bà hiểu Tránh cáu gắt, to tiếng dễlàm ông bà tủi thân

Ông bà thích yên tĩnh, thờng hay đau yếu:

- Đừng ồn ào, mở nhạc, hát hò, nói cời ầm ĩ làm ông bà không hàilòng Khi ông bà nằm nghỉ, hãy đi lại nhẹ nhàng, tránh tiếng động vì ngờigià rất dễ thức giấc

- Hãy vui lòng nhờng ti-vi khi ông bà đang xem chơng trình yêu thích

Ông bà thích sống có nền nếp, ngăn nắp, rất trân trọng những kỉ vậtcũ:

- Không nên để ông bà nhắc nhở vì lối sống lộn xộn, bừa bãi

- Không đợc nghịch vào những đồ vật cũ, kỉ vật cũ của ông bà khi ông

bà cha cho phép

- Khi nói chuyện với ông bà phải tha gửi lễ phép Khi nhận quà từ ông

bà phải đón nhận bằng hai tay, nhớ nói lời cảm ơn

- Hãy nhớ tới ngày sinh nhật của ông bà và tặng ông bà những mónquà mình tự làm

- Cần thờng xuyên thăm hỏi, động viên ông bà Chăm sóc chu đáo, tậntình khi ông bà bị ốm: xúc cho ông bà ăn, lấy nớc cho ông bà uống, kểchuyện cho ông bà nghe, đấm lng, dìu ông bà khi ông bà muốn đi chơi Không lẩn tránh, cáu gắt, miệt thị khi ông bà đau yếu

b Giao tiếp ứng xử với cha mẹ

Công cha nh núi Thái Sơn Nghĩa mẹ nh nớc trong nguồn chảy ra.

Với cha mẹ, ta phải:

Yêu thơng, kính trọng cha mẹ, học cách làm bố mẹ vui lòng:

- Nói năng, tha gửi lễ phép, đúng mực Lắng nghe, vâng lời khi cha

mẹ dạy bảo

- Chăm chỉ, cố gắng trong học tập để đạt đợc kết quả cao

- Giúp đỡ bố mẹ những công việc hàng ngày: dọn dẹp nhà cửa, cơm

- Có thái độ tôn trọng, lịch sự, lễ phép khi khách của bố mẹ đến nhà.Nếu bố mẹ không có nhà, hãy lắng nghe ý kiến của khách và tha lại chínhxác với bố mẹ

Học cách quan tâm và chia sẻ cùng bố mẹ:

- Thờng xuyên kể chuyện ở lớp cho bố mẹ vào buổi tối, giờ ăn cơm,hoặc lúc cả nhà quây quần vui vẻ

- Ngày sinh nhật của bố hoặc của mẹ, đừng quên chúc mừng và tặng

bố mẹ những món quà nho nhỏ Ví dụ nh một tấm thiếp tự làm, một điểm

m-ời, một bông hoa cắm vào lọ để ở bàn làm việc của bố mẹ kèm theo lời chúc,nấu một món ăn ngon để bố mẹ thởng thức, dọn dẹp nhà cửa ngăn nắp, gọngàng

- Vào những ngày đặc biệt của bố mẹ, hãy bộc lộ tình yêu của mìnhvới bố mẹ theo cách riêng

- Khi bố mẹ trách mắng, hãy kiềm chế và tự đặt mình vào địa vị của

bố mẹ để giữ thái độ lễ phép Không đợc hỗn láo, cãi lại bố mẹ Đợi bố mẹ

nguôi giận, hãy đến gần và tâm sự vì sao mình lại làm nh vậy Nếu mình sai,hãy mạnh dạn xin lỗi và hứa sẽ sửa chữa lỗi lầm của mình.

- Nếu là bạn gái, hãy tâm sự với mẹ mọi khúc mắc nh những thay đổicủa tuổi mới lớn Hãy nhờ mẹ hớng dẫn làm các món ăn ngon, tập nấu mộtbữa cơm cho gia đình, trang điểm, vệ sinh tuổi mới lớn, cách ứng xử với bạnkhác giới

- Nếu là bạn nam, hãy tâm sự với bố, nhờ bố dạy cho cách tập làm

ng-ời lớn: biết giúp đỡ ngng-ời khác, tâm lý với mẹ và em gái, chị gái biết ứng phóvới những tình huống trong cuộc sống

- Khi bố mẹ có chuyện buồn, gặp khó khăn trong công việc, nếu cóthể, hãy tâm sự cùng bố mẹ Dù không giúp đợc gì, nhng cũng là cách làm

bố mẹ vơi đi nỗi buồn hoặc có thêm động lực vợt qua khó khăn trong cuộcsống

- Khi bố mẹ đi công tác xa, đừng quên chúc bố mẹ đi đờng bình an,hoàn thành tốt công việc Có thể viết một lời chúc để vào vali của bố mẹ trớckhi đi

c Giao tiếp ứng xử đối với anh chị em

Ca dao có câu:

Anh em nh thể chân tay Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần.

Là anh chị em trong một nhà, chúng ta cần phải:

Yêu thơng, đùm bọc, nhờng nhịn lẫn nhau:

- Khi nói chuyện với anh chị cần lễ phép, đúng mực Khi nói chuyệnvới các em cần nhẹ nhàng, không cáu gắt, nặng lời, quát nạt

- Là anh chị lớn trong nhà cần giúp đỡ bố mẹ bằng cách chăm sóc chocác em nh: tắm rửa, thay quần áo, dọn đồ chơi cho em

- Hãy chia sẻ đồ ăn ngon, đồ chơi đẹp với các anh chị em trong gia

đình Chia sẻ sẽ làm ta vui vẻ và hạnh phúc hơn Cùng nhau tổ chức sinh nhậtcho mỗi anh chị em theo những cách riêng khi có điều kiện

Tôn trọng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ:

- Là anh chị, khi em sai phải nhẹ nhàng chỉ bảo cho em những lỗi sai

để em nhận ra tự sửa và tránh Không đợc cậy lớn, quát nạt hoặc gây gổ đánhem

- Hớng dẫn em cách để đồ chơi gọn gàng, ngăn nắp Dạy cho em cáchlàm hoặc chơi những trò chơi bổ ích Không rủ em chơi những trò chơi nguy

hiểm, hoặc đùa nghịch dại dột Chỉ bảo, hớng dẫn cho em những bài tập khó.

Dạy cho em những cách học hay để em học tập tiến bộ

- Đối với anh chị lớn cần tôn trọng, không đợc nghịch vào đồ của anh

chị khi cha có sự đồng ý Không đợc gọi anh chị hoặc em của mình bằng

những biệt hiệu xấu, hoặc lôi tật xấu của mỗi ngời ra để chọc ghẹo, trêu đùa

- Không đợc tự tiện lấy quần, áo, mũ, tất của anh chị em ra dùng khi

cha có sự cho phép Khi anh chị em có chuyện buồn, hãy tâm sự, lắng nghe

và chia sẻ để tình anh em thêm thắm thiết

2 Giao tiếp, ứng xử đối với dòng họ

Mỗi gia đình Hà Nội thờng nằm trong sự gắn bó khăng khít của cácmối quan hệ họ hàng, dòng họ Dòng họ nào cũng có truyền thống lâu đời.Cái đặc sắc của Hà Nội là mỗi dòng họ đều duy trì cho mình một truyềnthống nhất định nh: truyền thống hiếu học, truyền thống nghề nghiệp, truyềnthống gia giáo hoà thuận Vì thế, con cháu của mỗi gia đình đều ý thức rất

rõ về cội nguồn dòng họ của mình

a Truyền thống dòng họ

Các gia đình thờng học tập, họp nhau ở nhà thờ tổ, thăm ngôi mộ tổ, thắpmột nén nhang khi giỗ chạp, khi tết đến xuân về, kể cho nhau nghe chuyệncác cụ đời trớc để khuyên răn con cháu học tập và rèn luyện kế nghiệp xakhông để hổ danh dòng họ

Họ lập tộc phả, gia phả ghi chép lại lai lịch phát triển của dòng tộc,của chi họ, của gia đình để mọi nhành biết lẫn nhau, tránh chuyện thị phi,rèm pha, công kích, tranh chấp để xảy ra chuyện đánh nhau vỡ đầu mới nhận họ.

Họ khuyến học, khuyến tài, lập quĩ khen thởng, cấp học bổng cho concháu có điều kiện học hành đến nơi đến chốn Những tấm gơng ngời tốt, việctốt đều đợc nêu gơng, ghi chép lại trong sổ vàng lu tại nhà thờ họ Ngời caotuổi, vợ chồng già song toàn, con cái làm ăn phơng trởng đợc họ mừng thọ,tặng danh hiệu phúc - lộc - thọ Đây là những việc làm hết sức tinh tế để tạo

sự gắn kết giữa các gia đình Họ còn là trung tâm để đùm bọc, cứu giúp nhauvới tinh thần một giọt máu đào hơn ao nớc lã, chị ngã em nâng, lá lành đùm

lá rách Họ lập ra những ban hoà giải, thu xếp những bất hòa nội bộ nhằm

ngăn cản những hành động sai trái của ngời trong họ

b Cách giao tiếp ứng xử

ý thức đợc vai trò, trách nhiệm của bản thân trong gia đình nói riêng

và trong dòng họ của mình nói chung để có thái độ đúng mực với những ngờitrong dòng họ

- Học tập và rèn luyện để xứng danh với tổ tông, với truyền thống củadòng họ

Thờng xuyên thăm hỏi mọi ngời trong họ Nếu ở xa, mỗi năm nên vềthăm nhà thờ tổ, thăm mộ tổ để luôn nhớ tới nguồn gốc của mình, và biết đợctruyền thống của dòng họ mình

- Tham gia vào các hoạt động chung do dòng họ phát động, giúp đỡ,

động viên, đối xử tốt với nhau để góp phần gìn giữ những giá trị truyền thốngtốt đẹp của gia đình, dòng họ

Xã hội hiện đại ngày càng phát triển, vai trò của gia đình càng trở nênquan trọng trong cuộc sống của mỗi ngời Gia đình là nguồn cội Gốc cóvững bền, cây mới phát triển xanh tốt Chính vì vậy, chúng ta cần phải giữgìn, phát huy truyền thống của gia đình, học cách giao tiếp, ứng xử thanhlịch, văn minh, xây dựng một nếp sống có văn hóa để mỗi gia đình thực sự

là tổ ấm của mọi ngời

T liệu tham khảo

Tôn trọng cả với ngời trong nhà

Cụ bà đang ngồi tiếp ba bà bạn trên chiếc sập gụ kê giữa nhà Chỉ những khách thân đặc biệt bà mới mời lên sập, còn khách thờng, bà tiếp ở bộ tràng kỷ kê ở gian bếp.

Mẹ trực tiếp pha trà tiếp khách giúp bà ấm chén đã rửa, mẹ tráng

n-ớc sôi Mẹ chợt nhớ lọ trà bà tự tay ớp hoa sen để trong khoang kính tủ chè Thứ trà này đợc ớp hơng cầu kì lắm Phải mua trà mạn chứ trà búp không hút đợc hơng Bà đặt mua hoa sen hồng Hồ Tây ngắt lúc sáng tinh mơ còn

đọng những hạt sơng đêm trên cánh hoa bên ngoài Bà ngắt gơng và nhuỵ

sen ra, khẽ mở rộng cánh hoa cho trà vào gần đầy rồi úp chặt cánh lại ủ lấy hơng Khi đủ độ thơm, phải sao lại cho trà không còn độ ẩm tránh bị mốc.

Mẹ tần ngần nhìn bà và khách đã ngồi kín chiếc chiếu hoa Muốn lấy

lọ trà phải nhoài ngời vào mới đẩy đợc cánh cửa kính Mẹ lại phía sau bà nói nhỏ:

- Con xin phép mẹ, con lấy lọ trà sen trong tủ chè.

Bà gật đầu tơi cời, ngồi né sang bên Mẹ ý tứ ghé nhẹ lên sập, đẩy cánh cửa tủ, vơn tay nhấc lọ trà rồi đóng nhẹ lại:

- Con cảm ơn mẹ!

ấm trà ngon rót ra tách toả hơng thơm dịu nhẹ Ba bà khách vừa ởng thức trà, vừa nhìn cô con dâu bà bạn một cách trìu mến Chờ cho mẹ lại xin phép xuống nhà dới, các bà mới tỏ lời khen:

th Bà chị đợc nàng dâu sao mà lễ phép thế.

I Các yếu tố trong một nhà trờng

Trờng học là một môi trờng đặc thù bởi những đặc trng riêng về cơ sởvật chất, cảnh quan và con ngời

Về cơ sở vật chất, trờng học bao gồm: khu hiệu bộ, các phòng học,phòng chức năng, th viện, sân chơi Trờng học đợc trang bị bàn ghế, cáccông cụ hỗ trợ, tài liệu giảng dạy, sách giáo khoa, giáo cụ trực quan, các đồdùng dạy học giúp thầy truyền đạt và trò tiếp thu kiến thức

Trong mỗi nhà trờng có đội ngũ thầy cô giáo, các lớp học sinh và nhân

viên phục vụ Trong đó, mối quan hệ thầy – trò, bạn bè, và những ngời làm

việc trong trờng học phải có qui tắc chuẩn mực riêng Cũng vì vậy, đòi hỏicách giao tiếp, ứng xử của mỗi ngời phải phù hợp với các mối quan hệ cụthể

II Giao tiếp, ứng xử thanh lịch văn minh trong nhà trờng

1 Giao tiếp, ứng xử trong quan hệ thầy - trò

a Truyền thống tôn s trọng đạo

Trong lịch sử truyền thống của dân tộc ta, hiếu học luôn đi đôi với tôn

s trọng đạo Kính trọng ngời thầy truyền dạy tri thức cho mình đợc coi là

một nghĩa vụ và đạo lý làm ngời Những ngời thầy chân chính lấy việc dạyhọc làm nghề cao quí, nên đợc xã hội tôn vinh, phụ huynh quí trọng, học tròkính trọng, ghi ơn sâu sắc Bởi vậy, đối với học trò, cách giao tiếp ứng xử vớithầy cô luôn đợc coi trọng, vừa thể hiện đạo đức vừa là nét văn hóa của conngời

b Giao tiếp, ứng xử đối với thầy cô giáo

Trong giờ học:

− Khi thầy cô vào lớp, hãy đứng nghiêm chỉnh, vẻ mặt tơi tắn để chào

thầy cô Khi thầy cô điểm danh hoặc gọi trả lời câu hỏi, hãy trả lời một cách

đầy đủ, lễ phép, có đầu có cuối

− Trên lớp phải chăm chú nghe giảng, hăng hái phát biểu xây dựng

bài, không nói chuyện với các bạn xung quanh, không nghịch dới gầm bàn,càng không đợc ngủ trong giờ học Cố gắng phát huy óc sáng tạo, chủ độngtrong khi học để cùng thầy cô giải đáp những vấn đề khó