TỰ CHỌN NGỮ VĂN 6

-Mô hình cấu tạo của phép so sánh Hoạt động 2.Đưa ra bài tập cho học sinh áp dụng I.Lý thuyết -So sánh là đối chiếu sự vật sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tương đồng với nhau

CHỦ ĐỀ 4 CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ

I.Mục tiêu

-Hiểu được thế nào là so sánh và mô hình cấu tạo của phép so sánh

II.Nội dung

Hoạt động 1 Cho học sinh nhắc lại

lý thuyết :

-Thế nào là so sánh?

-Mô hình cấu tạo của phép so sánh

Hoạt động 2.Đưa ra bài tập cho

học sinh áp dụng

I.Lý thuyết

-So sánh là đối chiếu sự vật sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tương đồng với nhau để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt -Cấu tạo đầy đủ của một phép so sánh gồm: +Vế A(nêu tên sự vật,sự việc được so sánh) +Vế B(sự vật,sự việc dùng để so sánh) +Từ ngữ chỉ phương diện so sánh +Từ ngữ chỉ ý so sánh

* Mô hình của phép so sánh có thể bị biến đổi: -Các từ chỉ phương diện so sánh và chỉ ý so sánh có thể được lược bớt

-Vế B có thể đảo lên trước vế A cùng với từ so sánh

II.Thực hành Câu 1.Tìm các hình ảnh so sánh trong bài Bài

học đường đời đầu tiên

Câu 2.Hình ảnh so sánh trong câu cái chàng dế

choắt,người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện,Tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?

Câu 3 Hình ảnh so sánh trong câu Hai cái răng

đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc, Tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?

Câu 4.Chọn đáp án đúng:

1.Câu Cái chàng dế choắt,người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện có mấy hình ảnh so sánh?

2.Tìm từ so sánh điền vào chỗ trống trong câu

‘Tốt gỗ…tốt nước sơn”

a.như b.là c.kém d.hơn

3.Chọn từ so sánh nào dưới đây để điền vào các câu sau cho đúng:

Năm anh em trên một chiếc xe tăng

… năm bông hoa nở cùng một cội

… năm ngón tay trên một bàn tay

Đã xung trận là năm người như một

a.giống b.khác

c.như d.bằng

Câu 5.Hãy viết tiếp các câu sau để tạo thành

câu có hình ảnh so sánh

a.Mặt trời………

b.Mặt trăng………

c.Con thuyền………

d.Sóng biển………

Câu 6.Viết một đoạn văn từ 3-5 câu tả cảnh bình

minh trên biển, trong đó có sử dụng một hình ảnh so sánh

*Gợi ý làm bài

Câu 1.

-Những ngọn cỏ gãy rạp,y như có nhát dao vừa lia qua

-Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc -Cái chàng dế choắt,người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện

-Cánh chỉ ngắn ngủn đến giữa lưng,hở cả mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê

…

Câu 2.Nhấn mạnh:hình ảnh dế choắt gầy gò,ốm

yếu, xấu xí…

Câu 3.Nhấn mạnh vẻ cường tráng,khỏe mạnh

của dế mèn

Câu 4.

1.a

2.d

3.c

Câu 5

a.Mặt trời như lòng đỏ quả trứng

b.Mặt trăng như bóng đèn khổng lồ

c.con thuyền như những đứa con của biển cả

d.Sóng biển đùa vui như trẻ con

Câu 6.

Ví dụ: bình minh thức dậy như đứa bé bừng tỉnh sau đêm ngủ dài

I.Mục tiêu

-Nắm được các kiểu so sánh cơ bản và tác dung của so sánh

II.Nội dung

Hoạt động 1

Cho HS nhắc lại các kiểu so sánh

thường gặp.Gọi HS cho vd

Hoạt động2

Aùp dụng làm bài tập

I Lý thuyết

-Nắm được các kiểu so sánh cơ bản và tác dung của so sánh

Có hai kiểu so sánh:

-So sánh ngang bằng(thường dùng các từ so sánh: như, tựa như, giống như, như là, là, tựa…)

-So sánh không ngang bằng(các từ dùng để

so sánh:hơn, kém ,thua, không bằng, không hơn…)

II.Bài tập

Câu 1.Nối cột A và cột B cho đúng mẫu so sánh:

1.So sánh người với người

2.So sánh vật với vật

3.So sánh vật với người

a.Nét phấn trắng của cô như những bông hoa tinh khiết bừng nở

b.Dượng Hương Thư giống như một hiệp

sĩ của Trường Sơn oai linh, hùng vĩ c.Thân em như dãi lụa đào

Phấy phơ giữa chợ biết vào tay ai d.Lòng mẹ bao la

4.So sánh cái cụ

thể với cái trừu

tượng

như biển Thái Bình dạt dào

Câu 2.Điền những tập hợp từ chứa hình ảnh

so sánh ở cột b câu 1 vào trong mô hình sau:

Vế A Phương

diện so sánh

Từ so sánh

Vế B

1

2

3

4

Câu 3 Em hãy tìm những câu ca dao nói về tình cảm gia đình có sử dụng biện pháp so sánh

Câu 4 Hãy cho biết hai hình ảnh so sánh sau đây: “Người đẹp như hoa” và “Hoa đẹp như người” giống và khác nhau ở điểm nào? Hãy nêu ý nghĩa của sự khác nhau đó?

Câu 5.Viết một đoạn văn miêu tả lại vẻ đẹp của cánh đồng lúa quê hương ttrong đó có sửu dụng biện pháp so sánh (gạch chân dưới những hình ảnh so sánh đó)

Gợi ý

Câu 1 1b

2a

3c

4d

Câu 2

Vế A Phương

diện so sánh

Từ so sánh

Vế B

1 Nét

phấn

trắng

của cô

như những

bông hoa tinh khiết bừng nở

2 Dượng Hương Thư

giống như

một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh, hùng vĩ

3 Thân

em như dãi lụa đào

4 Lòng

mẹ

bao la như biển

Thái Bình

Câu 3 VD _ anh em như thể tay chân Rách lành đùm bọc, dỡ hay đỡ đần _ Cơng cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra _ Chị em như chuối nhiều tàu

Lá lành che lá rách đừng nĩi nhau nặng lời Câu 4

_ Giống nhau: cùng đối chiếu giữa vẻ đẹp của hoa và người

_ Khác nhau: câu 1 thì vế A là người, cịn vế B

là hoa Như vậy ở đây, câu tục ngữ lấy hoa ra làm chuẩn mực,để nhấn mạnh vẻ đẹp con người sánh ngang cùng thiên nhiên

_ Ở câu 2 thì vế A là hoa cịn vế B là người.Ta thấy con người đã được đưa ra làm chuẩn mực

để nhấn mạnh vẻ đẹp của hoa

_Cách hiểu 1 thường phổ biến trong quan niệm của con người phương Đơng nĩi chung và trong văn học dưới thời trung đại nĩi riêng-khi con người cịn được coi là một bộ phận của thiên nhiên.Cách hiểu 2 là cách hiểu chủ yếu của thời hiện đại, đề cao tơn vinh con người,lấy con người làm trung tâm và làm tiêu chuẩn cho mọi so sánh

I.Mục tiêu

-Biết nhận diện các hình ảnh so sánh trong đoạn, bài văn

II.Nội dung

Lần lượt cho học sinh làm các bài tập Bài tập

Câu 1.Đoạn văn sau có mấy hình ảnh so sánh?

“Mùa xuân cây gạo gọi đến bao nhiêu là

chim.Từ xa nhìn lại,cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ.Hàng ngàn bông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi.Hàng ngàn búp nõn là hàng ngàn ánh nến trong xanh.Tất ca đều lóng lánh, lung linh trong nắng.”

A.2 B.3 C.4 D.5 Câu 2 Trong đoạn văn trên có những sự vật nào được so sánh với nhau?

A.Cây gạo với tháp đèn khổng lồ B.Bông hoa với ngọn lửa hồng tươi C.Búp nõn với ánh nến trong xanh D.Cả A,B,C

Câu 3.Trong câu “Từ xa nhìn lại cây gạo như một tháp đèn khổng lồ” từ ngữ nào chỉ phương diện so sánh?

A.cây gạo B.sừng sững C.như D.một tháp đèn Câu 4.Dựa vào những thành ngữ đã biết, hãy viết tiếp vào nhữung chỗ trống sau để tạo thành phép so sánh

A.chậm như…

B.nhanh như…

C.khỏe như…

D.đen như…

Câu 5.Hãy đặt 2 câu có chứa hình ảnh so sánh ngang bằng và so sánh không ngang bằng

Câu 6.Câu thơ sau có sử dụng kiểu so sánh nào?

Quê hương là con đò nhỏ Mẹ về nón lá nghiêng che

A so sánh ngang bằng

B so sánh không ngang bằng

C so sánh đối lập

D so sánh trừu tượng Câu 7.Câu thơ sau sử dụng kiểu so sánh nào?

Bóng Bác cao lồng lộng Aám hơn ngọn lửa hồng

A.so sánh ngang bằng B.so sánh không ngang bằng C.so sánh đối lập

D.so sánh trừu tượng Câu 8.Viết một đoạn văn ngắn 5-7 câu kể về một người bạn tốt trong lớp đã giúp đỡ em rất nhiều trong học tập, trong đó có sử dụng 2 kiểu so sánh đã học

Gợi ý

Câu 1.B Câu 2.D Câu 3.B Câu 4

A.chậm như…rùa B.nhanh như…gió C.khỏe như…voi D.đen như…than 5.Vd

cô ấy đẹp như hoa

6 so sánh ngang bằng

7 so sánh không ngang bằng

8 yêu cầu -Đoạn văn viết đủ số câu qui định, nội dung kể phong phú

-Sử dụng hai kiểu so sánh

Tiết 7-8 LUYỆN TẬP

Câu 1.Trong câu ca dao dưới đây điền từ so sánh nào cho đúng?

Em như con hạc đầu đình Muốn bay….cất nổi mình mà bay

A.không

B.bằng

C.chẳng

D.hơn

Câu 2.Trong câu ‘Quả măng cụt tròn như quả cam, toàn thân tím sẫm ngã sang đỏ”, từ nào chỉ phương diện so sánh?

A.đỏ

B.như

C.tím

D.tròn

Câu 3.Hãy điền các từ so sánh ở cột A.vào chỗ trống trong các câu ở cột B để tạo thành các câu có hình ảnh so sánh

a.chẳng bằng

b.là

c.như

d.trông giống

e.hơn

1.Những động tác thả sào, rút sào rập ràng nhanh … cắt

2.Thầy thuốc … mẹ hiền 3.Trăng khuyết …con thuyền trôi 4.Mai cao … Lan

Câu 4.Chỉ ra các phép so sánh trong các câu dưới đây và cho biết chúng thuộc kiểu so sánh nào.Nêu cảm nhận của em về một hình ảnh so sánh mà em thích nhất

a.Tóc bà trắng tựa mây bông

Chuyện bà như giếng cạn xong lại đầy b.Đêm hè hoa nở cùng sao Tàu dừa-chiếc lược chải vào mây xanh c.Tổ quốc tôi như một con tàu Mũi thuyền ta đó –mũi Cà Mau Cao hơn sóng gió một thành đồng Đây chốn đi về nơi ước vọng

d.Con sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình,đầu tóc,chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban, hoa gạo và cuồn cuộn khói núi Mèo đốt nương xua

Câu 5.Phân tích tác dụng gợi hình,gợi cảm của những hình ảnh so sánh dưới đây

Quê hương là cánh diều biếc Tuổi thơ con thả trên đồng b.Miệng cười như thể hoa ngâu Cái khăn đội đầu như thể hoa sen

Câu 6.Hãy viết một đoạn văn miêu tả Kiều Phương theo trí tưởng tượng của em(trong đó có sử dụng cả hai kiểu so sánh)

Câu 7.Từ bài sông nước Cà Mau, em hãy viết một đoạn văn miêu tả cảnh chợ trên sông(trong đó có sử dụng cả hai kiểu so sánh)

Gợi ý

Câu 1.A

Câu 2.B

Câu 3

1.b

2.c

3.d

4.e

Câu 4

a.Tóc bà trắng tựa mây bông-so sánh ngang bằng

Chuyện bà như giếng cạn xong lại đầy- so sánh ngang bằng

b Tàu dừa-chiếc lược chải vào mây xanh- so sánh ngang bằng

c Tổ quốc tôi như một con tàu- so sánh ngang bằng

Cao hơn sóng gió một thành đồng- so sánh không ngang bằng

d.Con sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình- so sánh ngang bằng

Câu 5.Quê hương là cánh diều biếc là hình ảnh so sánh độc đáo Cánh diều biếc vốn là một hình ảnh đẹp,bay bổng và gần gũi với tuổi thơ.Quê hương với tác giả cũng thật gắn bó, thân quen và là nơi chắp cánh cho nhữung ước mơ của tuổi thơ.Tình cảm với quê hương được thể hiện thông qua cái nhìn hồn nhiên của trẻ thơ Cho nên, hình ảnh quê hương trở nên thân thương và hiện hữu từ những sự vật bình dị nhất

Câu 6.Hs tự làm

Tiết 9-10 ÔN TẬP SO SÁNH

I.Mục tiêu

Khái quát kiến thức về biện pháp tu từ so sánh

II.Nội dung

Câu 1.Chép các từ cho sẵn ở hai mục a,b sau đây để thấy rõ một số hiện tượng trong đời sống được so sánh như thế nào

a dắt, rẻ, cao, thấp, xấu, đẹp, sáng, tối, mềm, rắn, nặng, nhẹ, nhanh, chậm

b B.như tôm tươi, như bèo, như ma, như ban ngày, như núi, như tiên, như vịt, như rùa, như bấc, như đá, như hũ nút, như bún, như chì, như cắt

Mẫu: Đắt như tôm tươi

Rẽ như bèo

Câu 2.Trong những câu văn sau đây tác giả đã so sánh sự vật nào với sự vật nào?

a Từ trên gác cao nhìn xuống, Hồ Gươm giống như một chiếc gương bầu dục lớn, sáng long lanh

b Cầu Thê Húc màu son, cong cong như con tôm, dẫn vào đền Ngọc Sơn

c Tầu lá dầu như cái quạt nan che lấp cả thân cây

d Những cánh rừng cao su, thăm thẳm như những cái hang động màu ngọc bích Câu 3.Gạch dưới những từ so sánh trong các đoạn văn dưới đây

a.Làng nọ có một cô gái đẹp tên Hơ Bia, da trắng hơn hoa ê pang, môi đỏ hơn hoa vông, mắt sáng như mắt chim phí, ngón tay thon hình lá hành, tiếng nói của cô tựa nước đùa trong ống

b.Qua cầu ngả nón trông cầu

Cầu bao nhiêu nhịp,dạ em sầu bấy nhiêu

Câu 4.Dùng các từ: là, như thế, tựa, giống để đặt câu so sánh

Câu 5.Viết một đoạn văn ngắn miêu tả giờ ra chơi trong đoạn văn có sử dụng phép so sánh

Gợi ý

Câu 1.Mẫu: Đắt như tôm tươi

Rẽ như bèo

Câu 2

a Hồ Gươm giống như một chiếc gương bầu

b Cầu Thê Húc màu son, cong cong như con tôm

c Tầu lá dầu như cái quạt

d Những cánh rừng cao su, thăm thẳm như những cái hang động màu ngọc bích Câu 3 như, hơn, tựa, bao nhiêu…bấy nhiêu

Câu 4.Hs tự làm

Câu 5.Hs tự làm

Câu 1 Đặt hai câu văn có sử dụng phép so sánh ngang bằng và không ngang bằng(2 đ)

Câu 2 Chép 10 câu thơ hoặc ca dao có sử dụng phép so sánh (2 đ)

Câu 3 So sánh là gì? Các kiểu so sánh? (2 đ)

Câu 4.Viết một đoạn văn ngắn 8_10 câu miêu tả một loài vật mà em yêu thích có sử dụng phép so sánh.(4 đ)

CHỦ ĐỀ 5

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ (TT)

I.Mục tiêu

-Hiểu được thế nào là nhân hóa và các kiểu nhân hóa

II.Nội dung

Hoạt động 1

Cho học sinh nhắc lại khái niệm về nhân

hóa và các kiểu nhân hóa

Hoạt động 2

Trên cơ sở lý thuyết cho học sinh áp dung

làm bài tập

I.Lý thuyết

Nhân hóa là gọi hoặc tả con vật,cây cối, đồ vật…bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người Nhân hóa làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật…trở nên gần gũi với con người, biểu thị được những suy nghĩ tình cảm của con người

Có 3 kiểu nhân hóa thường gặp là: -Dùng từ vốn gọi người để gọi vật

-Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của con người để chỉ hoạt động, tính chất của vật

-Trò chuyện, xưng hô với vật như với người

II.Thực hành

Câu 1.Câu văn sau có bao nhiêu danh từ được dùng theo lối nhân hóa:

Từ đó lão Miệng, bác Tai, cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay lại sống thân mật với nhau,mổi người một việc không ai tị ai cả.

A.5 danh từ B.7 danh từ C.6 danh từ D.9 dannh từ Câu 2.Hình ảnh nào sau đây không phải là hình ảnh nhân hóa?

A.Cây dừa sãi tay bơi B.Cỏ gà rung tai C.Kiến hành quân đầy đường D.Bố em đi cày về

Câu 3.Phép nhân hóa trong câu sau được tạo ra bằng cách nào?

Vì mây cho núi lên trời

Vì chưng gió thổi hoa cười với trăng

A Dùng từ vốn gọi người để gọi vật

B Dùng những từ vốn chỉ hoạt động của con người để chỉ hoạt động của vật

C Dùng những từ vốn chỉ tính chất của con người để chỉ tính chất của vật

D Trò chuyện, xưng hô với vật như với người

Câu 4.Viết 4 câu có sử dụng phép nhân hóa theo các kiểu đã học

A Dùng từ vốn gọi người để gọi vật

B Dùng những từ vốn chỉ hoạt động của con người để chỉ hoạt động của vật

C Dùng những từ vốn chỉ tính chất của con người để chỉ tính chất của vật

D Trò chuyện, xưng hô với vật như với người

Câu 5.Tìm 5 câu có sử dụng phép nhân hóa theo kiểu “ Dùng những từ vốn chỉ hoạt động của con người để chỉ hoạt động của vật”

Câu 6 Tìm 5 câu có sử dụng phép nhân hóa theo kiểu “Dùng từ vốn gọi người để gọi vật”

Câu 7 Tìm 5 câu có sử dụng phép nhân hóa theo kiểu “Trò chuyện, xưng hô với vật như với người”

Gợi ý

Câu 1.A Câu 2.D Câu 3.B Câu 4.Học sinh tự làm Câu 5 Ví dụ

-Cây dừa sãi tay bơi -Cỏ gà rung tai -Kiến hành quân đầy đường Câu 6 ví dụ: Chú chó thật đáng yêu Câu 7.Bầu ơi thương lấy bí cùng

I.Mục tiêu

-Nắm được khái niệm ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ và tác dụng của ẩn dụ

II.Nội dung

Hoạt động 1

Aån dụ là gì?

Aån dụ có các kiểu nào?

Hoạt động 2

Thực hành các bài tập sau

I.Lý thuyết

-Aån dụ là gọi tên sự vật hiện, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

-Các kiểu ẩn dụ:

+Aån dụ hình thức +Aån dụ cách thức +Aån dụ phẩm chất +Aån dụ chuyển đổi cảm giác

II.Thực hành

Câu 1.Hình ảnh “con cò” trong câu nào dưới đây không phải là hình ảnh ẩn dụ? a.Cò vỗ cánh bay vào ráng đỏ

Chiều có gì đâu cũng lạ lùng b.Công anh bắt tép nuôi cò Cò ăn cò lớn cò dò bụi cây c.Con cò là con cò kì Aên cơm nhà dì uống nước nhà cô d.Cái cò là cái cò quăm

Mày hay đánh vợ ày nằm với ai?

Câu 2.Hình ảnh mặt trời trong câu nào dưới đây là hình ảnh ẩn dụ?

a.Oâng mặt trời Đạp xe qua đỉnh núi Nhìn chúng em Nhăn nhó cười b.Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ Mặt trời chân lí chói qua tim c.Mặt trời xuống biển như hòn lửa d.Mặt trời rúc bụi tre

Buổi chiều về nghe hát Câu 3.Tìm ẩn dụ trong các câu thơ, câu tục ngữ dưới đây:

a.Tốt gỗ hơn tốt nước sơn b.Uống nước nhớ nguồn c.Quê hương tôi có con sông xanh biếc Nước gương trong soi tóc những hàng tre