Kiến thức : Giúp học sinh: - Hiểu được thái độ của Lỗ Tấn trước thực trạng mê muội của người Trung Hoa trước Cách mạng Tân Hợi 1911 cũng như mong mỏi của tác giả về sự thức tỉnh của họ;
Trang 1Tiết:76-77 - Đọc văn
Ngày soạn: 12/2/2011 THUỐC
(Lỗ Ttấn)
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức : Giúp học sinh:
- Hiểu được thái độ của Lỗ Tấn trước thực trạng mê muội của người Trung Hoa trước Cách mạng Tân Hợi (1911) cũng như mong mỏi của tác giả về sự thức tỉnh của họ;
- Nắm được đặc sắc cơ bản của truyện ngắn Lỗ Tấn : cô đọng, súc tích, giàu tính biểu tượng
2 Kỹ năng:
Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại (văn bản tự sự, truyện dịch).
3 Thái độ:
Giáo dục thái độ yêu mến, trân trọng nhà văn Lỗ Tấn và những sáng tác của ông Bồi dưỡng các
em có nhận thức đúng đắn trong cuộc sống, biết phân biệt nỗi niềm đau thương mất mát với những mê muội, có tinh thần lạc quan tin tưởng vào cuộc sống
II/ CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS :
1.Chuẩn bị của GV:
SGK,SGV,Gíao án, tranh ảnh về tác giả , tác phẩm
2.Chuẩn bị của HS:
Đọc SGK, TLTK chuẩn bị cho bài mới theo hướng dẫn học bài trong SGK
III/ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức: ( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ : (5’)
Câu 1: Tại sao Nguyễn
Khải đặt tên cho tác phẩm
của mình là “Một người
Hà Nội”? Nêu nội dung
chính của truyện?
Câu 2: Nhân vật bà Hiền
được thể hiện qua cái nhìn
của ai? Giới thiệu vài nét
về bà Hiền? Vì sao tác giả
gọi bà Hiền là "một hạt
bụi vàng của Hà Nội"?
Câu 1: Nhan đề: thể hiện tư tưởng chủ đề của tác phẩm.
- Là sự trình bày cảm nhận, cách nhìn, quan niệm về người Hà Nội của nhà văn
- Định hướng tư tưởng của tác phẩm
Nội dung chính:Truyện đã thể hiện những khám phá, phát hiện
của Nguyễn Khải về vẻ đẹp trong chiều sâu tâm hồn, tính cách con người Việt Nam qua bao biến động thăng trầm của đất nước
Câu 2: - Nhân vật bà Hiền thể hiện qua sự khám phá của nhân vật “tôi”
Đó là người phụ nữ gốc Hà Nội, có nhan sắc, thông minh, gia đình nề
nếp, yêu văn chương… Qua thời gian, sự biến thiên của thời thế nhưng
cô Hiền vẫn giữ được cốt cách của người Hà Nội - bản lĩnh, tự tin, trung thực và giàu lòng tự trọng
- Bà Hiền là "một hạt bụi vàng của Hà Nội", vì: Bà Hiền là một
người Hà Nội bình thường nhưng cô thấm sâu những cái tinh hoa trong bản chất người Hà Nội Bao nhiêu hạt bụi vàng, bao nhiêu người như bà
Hiền sẽ hợp lại thành những “ánh vàng” chói sáng Ánh vàng ấy là
phẩm giá người Hà Nội, là cái truyền thống cốt cách người Hà Nội
-> Một so sánh độc đáo nhằm ca ngợi bản lĩnh, cốt cách của bà Hiền
3 Bài mới :
Lời vào bài : (1’) Lỗ Tấn là nhà văn cách mạng lỗi lạc của Trung Quốc thế kỉ XX “Trước Lỗ Tấn chưa
hề có Lỗ Tấn; sau Lỗ Tấn có vô vàn Lỗ Tấn” (Quách Mạt Nhược) Tuổi trẻ của ông đã nhiều lần đổi nghề
để tìm một con đường cống hiến cho dân tộc: từ nghề khai mỏ đến hàng hải rồi nghề y, cuối cùng làm văn nghệ để thức tỉnh quốc dân đồng bào Sáng tác của ông thường dồn nén, hàm súc nhiều tầng lớpnghĩa
THUỐC là một tác phẩm như thế! Tiết học hôm nay sẽ giúp chúng ta tìm hiểu truyện ngắn này.
10’ * Hoạt động 1.
GV hướng dẫn HS
tìm hiểu về tác giả, tác
* Hoạt động 1.
HS đọc phần tiểu dẫn
trong SGK
I ĐỌC –TÌM HIỂU CHUNG:
Trang 2phẩm ở phần tiểu dẫn
trong SGK
- GV yêu cầu HS
tự đọc phần Tiểu dẫn
để trả lời câu hỏi sau:
Buổi tìm đường,
nhận đường để đến
với văn chương của
Lỗ Tấn là một hành
trình rất dài Phần
Tiểu dẫn đã cho anh
(chị) biết gì về hành
trình đó? Vì sao Lỗ
Tấn lại chọn nghề
văn?Quan điểm sáng
tác văn chương của
Lỗ Tấn?
?: Cho biết hoàn cảnh
ra đời truyện ngắn
“Thuốc”?
- HS căn cứ vào Tiểu Dẫn để trả lời
- Dựa vào SGK, trả lời
- Tên thật: Chu Thụ Nhân, Lỗ Tấn là bút danh
(lấy từ họ mẹ và chữ Tấn hành) Quê tỉnh Chiết
Giang, miền Đông Nam Trung Quốc
- Trước khi trở thành nhà văn, Lỗ Tấn đã nhiều lần đổi nghề với những động cơ khác nhau (hàng hải, khai thác mỏ, y, văn nghệ)
- Mục đích sáng tác: Dùng ngòi bút để phanh phui các "căn bệnh tinh thần" của quốc dân và lưu ý mọi người tìm phương thuốc chữa chạy
- Quan điểm sáng tác: Phê phán những căn bệnh tinh thần khiến quốc dân mê muội, tự thoả mãn,
"ngủ say trong cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ".
- Tác phẩm chính: AQ chính truyện, Gào thét, Bàng hoàng, Truyện cũ viết theo lối mới…
Là nhà văn CM xuất sắc của Trung Quốc, có
tư tưởng yêu nước tiến bộ
- Truyện ngắn “Thuốc” được viết vào năm 1919,
vào lúc cuộc vận động Ngũ Tứ bùng nổ Tác phẩm tập trung vạch rõ nguyên nhân căn bệnh
“đớn hèn” của dân tộc Trung Hoa, đó là do nhân dân chìm đắm trong mê muội lạc hậu, những người cách mạng thì hoàn toàn xa lạ với nhân dân Từ đó nhà văn cảnh báo: Người Trung Quốc cần suy nghĩ nghiêm túc về một phương thuốc để cứu dân tộc
64’ * Hoạt động 2.
GV hướng dẩn HS
đọc- hiểu văn bản
- GV yêu cầu HS
tự đọc và tóm tắt tác
phẩm trước ở nhà
Thời gian trên lớp
dành để HS trình bày
tóm tắt và tập trung
phân tích tác phẩm
- GV nêu yêu cầu
công việc : Anh chị
hãy trình bày phần
tóm tắt tác phẩm
“Thuốc” ?
-GV diễn giảng và hỏi:
Chiếc bánh bao tẩm máu
người là một hình tượng
nghệ thuật gắn liền với ý
nghĩa của tác phẩm.
Chiếc bánh bao xuất hiện
trong không gian pháp
trường một đêm thu gần
về sáng, được nâng niu
như vị thuốc cổ quái kì bí
dành cho tiểu Thuyên.
* Hoạt động 2.
HS đọc- hiểu văn bản.
- HS tóm tắt, GV nhận xét và sơ đồ hóa phần tóm tắt tác phẩm
- Thảo luận nhóm và trả lời theo sự gợi ý của GV
II- ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1 Đọc và tóm tắt tác phẩm:
2 Phân tích
a Hình tượng “Thuốc” – Bánh bao tẩm máu người và ý nghĩa nhan đề tác phẩm
* Đám đông quần chúng - Thuốc – Con bệnh:
+ Vị thuốc trong tác phẩm được làm nên từ những yếu tố rất kì quái, thiếu khoa học Để chữa bệnh lao cho tiểu Thuyên, vợ chồng lão Hoa Thuyên và tất cả đám đông quần chúng đều thật bụng và ngu dốt tin rằng máu người có thể có công hiệu Cho nên mới có một vị thuốc để
Thuốc (Bánh bao tẩm máu người)
Con bệnh lao
Người tử tù
Gia đình Hoa Thuyên và đám đông quần chúng
Vòng hoa trên mộ Hạ Du
Trang 3Hình tượng chiếc bánh
bao ấy còn thấp thoáng
hiện ra khi nhà văn miêu
tả cảnh nghĩa địa trong
buổi sớm mùa xuân,vào
tiết Thanh minh trong
sáng Châu tuần chung
quanh vị thuốc quái đản
có tên bánh bao tẩm máu
người là các nhân vật:
con bệnh lao trầm trọng
tiểu Thuyên, gia đình lão
chủ quán trà khốn khổ
Hoa Thuyên cùng đám
đông quần chúng như tay
đao phủ, người râu hoa
râm, cậu năm Gù, bác Cả
Khang, lão Nghĩa mắt cá
chép, anh chàng hai mươi
tuổi trong quán trà, cụ
Ba, mẹ Hạ Du, … Thấp
thoáng phía sau chiếc
bánh bao tẩm máu người
cùng đám đông quần
chúng là hình tượng nhân
vật người cách mạng Hạ
Du Hình tượng trung tâm
chiếc bánh bao tẩm máu
người tử tù và mối quan
hệ với các nhân vật trên
sẽ giúp chúng ta tìm
hiểu, phân tích các lớp ý
nghĩa gửi gắm trong một
tác phẩm rất cô đọng,
hàm súc ấy.
Vậy mối quan hệ
giữa “Thuốc” với đám
đông quần chúng và con
bệnh lao tiểu Thuyên cho
anh chị biết điều gì về ý
nghĩa tác phẩm? (+Thuốc
ở đây được làm từ những
vị gì? Để chữa bệnh cho
ai? Tại sao mọi người đều
tin thuốc đó có khả năng
chữa bệnh? “Thuốc” đã
chứng tỏ công hiệu của
nó như thế nào? Qua kết
cục ấy, tác phẩm muốn
nói điều gì ? + Con bệnh
có được tự lựa chọn thuốc
cho mình không ? Ai là
người áp đặt phương
thuốc cho con bệnh?
Phương thuốc họ áp đặt
cho con bệnh rốt cuộc có
phải là thuốc chữa được
bệnh thật sự không? Vậy
từ đó anh (chị) hiểu được
thông điệp gì nhà văn
gửi gắm phía sau ?).
- GV gợi mở, dần dần
giúp HS tự tìm ra các
tầng ý nghĩa từ bề mặt
đến chiều sâu của tác
phẩm
chữa bệnh lao được gọi là bánh bao tẩm máu người.Câu chuyện tìm thuốc và chữa bệnh gợi
ấn tượng cho người đọc nhớ lại không khí thời trung cổ, nhưng chính thực lại đang diễn ra ở nước Trung Hoa thời Lỗ Tấn, một Trung Hoa
đình đốn trì trệ, tự thỏa mãn Cho nên tầng nghĩa thứ nhất trong tác phẩm là: tác giả nói với
người đọc về câu chuyện chữa bệnh lao.Bài thuốc mà cha mẹ tiểu Thuyên nâng niu như nhà hiếm muộn mười đời độc đinh nâng niu con rốt
cuộc đã không cứu được mạng con Ở tầng nghĩa này tác phẩm có chủ đề chống mê tín dị đoan.
+ Mọi người trong “Thuốc” đều đặt hết tin
tưởng , “cam đoan thế nào cũng khỏi”, “lao gì
mà ăn chả khỏi” Và họ đem cái ngu dốt, thiếu khoa học ấy áp đặt cho con bệnh Một người như tiểu Thuyên không được phép lựa chọn và tìm lấy phương thuốc cho căn bệnh trầm trọng của mình Bệnh nhân chỉ có thể thụ động chấp nhận phương thuốc mà cha mẹ và những người khác đem đến, dù kết quả rất đau xót là phải trả
bằng tính mạng Cho nên tầng ý nghĩa thứ hai
mang tính chất khai sáng của tác phẩm: mọi người phải giác ngộ ra thứ thuốc vốn được sùng bái này là thuốc độc Đừng có nhắm mắt dùng liều thử thuốc độc đó.Thế hệ trẻ phải độc lập suy nghĩ, có quyền quyết định tương lai của mình Người Trung Quốc cần phải tỉnh giấc, không được ngủ mê mãi “trong cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ”
Trang 4?: Vị thuốc chữa bệnh
cho tiểu Thuyên đã được
“pha chế” như thế nào?
Thái độ của đám đông
quần chúng trước nhân
vật người tử tù gợi cho
anh chị hiểu gì về tầng
nghĩa thứ ba của tác
phẩm?
- Sau khi HS trả lời,GV
nhận xét, bổ sung, chốt
lại vấn đề.
luận của các nhân vật
trong quán trà Hoa
Thuyên, anh (chị) hiểu gì
về nhân vật Hạ Du?
- Thảo luận nhóm, trả lời
-HS trả lời
* Người tử tù - Thuốc – Đám đông quần chúng:
Liều thuốc trong tác phẩm trớ trêu là được pha chế bởi máu của người cách mạng Hạ Du -một người đã dám dũng cảm hiên ngang, xả thân
vì nghĩa lớn, ngã xuống vì sự nghiệp giải phóng nhân dân, trong đó có cả những người như bố mẹ tiểu Thuyên, ông Ba, bác Cả Khang, … Thế nhưng quần chúng lại dửng dưng mua máu của người cách mạng về chữa bệnh chẳng khác nào mua máu súc vật Họ còn điềm nhiên bàn tán, cười cợt về hành động của Hạ Du khi anh ở trong ngục Họ phàn nàn vì không kiếm chác được trong vụ này so với số tiền hai mươi lạng bạc trắng xóa cụ Ba được thưởng vì đã có thành tích
tố giác cháu ruột… Sự trớ trêu đó gợi cho người đọc nhiều suy nghĩ, đặt ra câu hỏi đầy ám ảnh với chúng ta:Vì đâu quần chúng lại mê muội đến như vậy? Phải chăng vì người cách mạng còn xa rời quần chúng? Phải chăng vì sự ngu dốt, rã
rời ? Cho nên ở tầng nghĩa thứ ba, tác giả đặt
vấn đề : Phải tìm một phương thuốc để làm cho quần chúng giác ngộ cách mạng và làm cho cách mạng gắn bó với quần chúng Phương thuốc ấy
là gì,là như thế nào thì chính Lỗ Tấn cũng chưa
có câu trả lời
b Hạ Du – Hình ảnh tượng trưng cho những người cách mạng Tân Hợi
* Người bị chết chém ở pháp trường đêm thu
gần về sáng hôm ấy, theo như lời bác Cả Khang, chính là Hạ Du Anh đã dũng cảm , dám xả thân
vì sự nghiệp chung Câu tuyên truyền của Hạ Du
với lão Nghĩa mắt cá chép “Thiên hạ nhà Mãn Thanh chính là của chúng ta” cho thấy lý tưởng
cao đẹp về độc lập tự do cho đất nước, hạnh phúc cho đồng bào mình ở Hạ Du Bị bắt vào ngục, Hạ Du vẫn tỏ rõ khí tiết vững vàng của người cách mạng, “nằm trong tù rồi mà còn dám
rủ lão đề lao làm giặc”
* Nhưng Hạ Du cũng là người rất cô đơn Đây
là con người giác ngộ sớm giữa cái cộng đồng đang còn ngái ngủ của anh ta Bi kịch cô đơn của người cách mạng giác ngộ sớm cũng là nội dung quen thuộc trong tác phẩm Lỗ Tấn Họ là những người “đi trước buổi bình minh ” Cho nên quần
chúng ngủ mê gọi họ là điên (Nhật ký người điên, Đèn không tắt ) Trong “Thuốc”, mặc dù lý
tưởng lật đổ ngai vàng, đánh đuổi ngoại tộc , giành lại độc lập của Hạ Du cao cả và đẹp đẽ như thế nhưng quần chúng tỏ ra chẳng hiểu gì về
anh.Họ gọi anh là “thằng qủi sứ ”, “thằng nhãi con” , cho việc anh làm đơn giản là của một người khùng “không muốn sống nữa thế thôi”
Trang 5?: “ Thuốc” còn bộc lộ
niềm tin tưởng mãnh
liệt vào tiền đồ tươi
sáng của cách mạng
Anh (chị )đã đọc thấy
điều đó như thế nào ở
chi tiết vòng hoa trên
mộ Hạ Du ?
Sau khi HS phân tích
- Thảo luận, phân tích ý nghĩa chi tiết vòng hoa trên mộ Hạ Du
Họ bực tức vì không kiếm được “nước mẹ gì” từ
cái chết của anh Anh chịu án chém , đến áo Hạ
Du cởi ra lão Nghĩa cũng lấy mất Cụ Ba xem cháu là giặc nên đem thằng cháu ra đầu thú để
tránh thảm họa “cả nhà mất đầu” và chiếm 20
lạng bạc trắng xóa bỏ túi chẳng phải cho ai một đồng kẽm Lão Nghĩa mắt cá chép đánh anh ta vì tội dám rủ đề lao làm giặc người râu hoa râm bình luận đánh cái đồ ấy thì thương hại gì Tất cả
mọi người đều có nét mặt “ngơ ngác” không
hiểu gì cả , cùng hùa nhau mà phụ họa rằng anh điên , điên thật rồi Đến người thân thiết nhất trong gia đình là mẹ của anh ta cũng không hiểu việc làm của con mình Người mẹ cũng cho rằng
anh chết oan (oan con lắm Du ơi ).Thế nên quần
chúng mua máu của anh ta để chữa bệnh cũng là
lẽ tự nhiên Hạ Du chính là hình ảnh tượng trưng cho những người cách mạng Tân Hợi Cuộc cách mạng này trên thực tế đã đánh đổ được chế độ phong kiến Nhưng nhược điểm của nó là xa rời quần chúng, quần chúng không được giác ngộ; mặt khác lại mang tính chất nửa vời , thay thang nhưng không đổi thuốc, cội rễ của chế độ phong kiến không bị đánh bật , đời sống xã hội không
có gì thay đổi Qua nhân vật Hạ Du , tác giả bày
tỏ sự kính trọng và lòng thương cảm sâu xa đối với những chiến sĩ của cách mạng Tân Hợi Một chi tiết thấp thoáng ở trong tác phẩm đó
là cái nhà bia mục nát ở ngã ba đường gắn với không gian pháp trường khi lão Hoa Thuyên đi lấy thuốc về chữa bệnh cho con, nhà bia có bốn chữ thiếp vàng đã nhạt màu: Cổ … Đình Khẩu Chi tiết này gợi ký ức về người anh hùng liệt sĩ Thu Cận Thu Cận là một nhà nữ cách mạng tiên phong, từng du học ở Nhật, tham gia cách mạng,
bị trục xuất về nướ Bà là người lập tờ Trung Quốc nữ báo đầu tiên tuyên truyền bình đẳng
nam nữ.Thu Cận tham gia chuẩn bị khởi nghĩa với Từ Tích Lân, bị bắt và hành hình lúc 32 tuổi , nơi hành hình là Cổ Hiên Đình Khẩu Thu cận là biểu tượng của lớp thanh niên giác ngộ sớm lúc bấy giờ Truy điệu Hạ Du, cũng là truy điệu Thu Cận và cả một lớp người cách mạng giác ngộ
sớm , những dũng sĩ “bôn ba trong vắng lặng”
c Vòng hoa trên mộ Hạ Du - niềm tin mãnh liệt của tác giả vào tiền đồ của cách mạng
- Trong “Tựa viết lấy”, Lỗ Tấn tâm sự: (…) có lúc không thể không gào thét lên mấy tiếng, để
an ủi những kẻ dũng sĩ đang bôn ba trong chốn quạnh hiu, mong họ ở nơi tiền khu được vững tâm hơn (…) Nhưng đã gào thét thì phải gào thét theo mệnh lệnh của chủ tướng Cho nên đôi khi tôi không ngại viết những điều xa với sự thực Trong truyện “Thuốc” bỗng dưng tôi thêm
Trang 6ý nghĩa chi tiết vòng
hoa trên mộ Hạ Du.
GV nhận xét, bổ sung,
chốt lại vấn đề.
?: Thử nêu ý nghĩa văn
một vòng hoa trên nấm mộ anh Du”
Như vậy chi tiết vòng hoa trên mộ Hạ Du gửi gắm niềm lạc quan của tác giả, là tấm lòng ông gửi đến những người liệt sĩ
- Vòng hoa nhỏ thôi, được xếp khum khum, có hoa trắng hoa hồng đang xen với nhau Hoa không có gốc, không phải dưới đất mọc lên Vậy
ai đã đến đây? Thế này là thế nào? Câu hỏi đầy băn khoăn, nghi hoặc của người mẹ, vừa bàng hoàng, vừa sửng sốt vì có người đã hiểu con mình Có người đã hiểu sự hi sinh cao cả của Hạ
Du, lí tưởng đẹp đẽ của anh và bày tỏ lòng cảm phục thương tiếc anh bằng một vòng hoa kia Nhà văn vẫn vững tin vào tiền đồ cách mạng Những bông hoa trắng, hoa hồng trên mộ
Hạ Du đã gửi đến người đọc thông điệp: máu của người tử tù đã thức tỉnh một bộ phận quần chúng; đã có người hiểu được cái chết vinh quang của họ và tâm nguyện bước theo những bước chân khai phá mở đường của họ
- Cùng với chi tiết vòng hoa trên đầu mộ Hạ
Du, chi tiết về bước chân vượt qua con đường mòn ngăn cách hai bên nghĩa địa của bà mẹ tiểu Thuyên và sự vận động biến chuyển của thời gian nghệ thuật trong tác phẩm, từ đêm thu lạnh lẽo tăm tối, đến buổi sớm mùa xuân thanh minh trong sáng, cũng nói lên nhiều điều đối với độc giả về niềm lạc quan trước tương lai cách mang
ở nhà văn Lỗ Tấn
3 Ý nghĩa văn bản:
- Người Trung Quốc cần có một thứ thuốc để
chữa trị tận gốc căn bệnh mê muội về tinh thần
- Nhân dân không nên “ngủ say trong cái nhà hộp bằng sắt” và người cách mạng thì không nên
“bôn ba trong chốn quạnh hiu”, mà phải bám sát quần chúng để vận động, giác ngộ họ
5’ Hoạt động 3: Hướng
dẫn HS tổng kết bài
học:
- Yêu cầu HS gấp
SGK và thực hiện bài
tập ngắn: Trong
khoảng một vài
dòng, anh (chị) hãy
tổng kết về nội dung
và những đặc sắc
nghệ thuật của truyện
ngắn “Thuốc”.
- Sau khi HS thực
hiện bài tập, GV mời
một vài em đọc lời
tổng kết, sau đó nhắc
HS mở sách giáo
khoa và đọc phần
Tổng kết bài học
- HS thực hiện bài tập
- HS thực hiện yêu cầu của GV
III- TỔNG KẾT:
( Ghi nhớ - SGK )
Trang 7Ghi nhớ.
4/ Luyện tập - Củng cố bài học: (3’)
Ý nghĩa của chi tiết: nghĩa địa người chết chém bên trái, nghĩa địa người chết bệnh, chết nghèo bên phải,
chia cắt bởi một con đường mòn?
5/ Hướng dẫn tự học: (1’)
Lỗ Tấn đã cảm nhận được “căn bệnh” của người dân Trung Hoa như thế nào trong truyện ngắn Thuốc ?
IV/ RÚT KINH NGHIỆM:
………
………
………
………
………
………
………
………