Tài liệu ôn tập Kì thi Học sinh giỏi THPT môn Lịch sử

Tài liệu ôn tập Kì thi Học sinh giỏi THPT môn Lịch sử tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập l...

TRƯỜNG THPT THỦ ðỨC NĂM HỌC 2008 – 2009

Phần lịch sử thế giới hiện đại (1918 – 1945)

Chương I

CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA NĂM 1917

VÀ CƠNG CUỘC XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Ở LIÊN XƠ (1921 - 1941)



Chuyên đề 1

Câu hỏi 1 :

Tại sao lại nĩi cách mạng vơ sản sẽ nổ ra và thành cơng ở khâu yếu nhất trong chuỗi các nước

đế quốc và khâu yếu nhất đĩ là nước Nga ?

Hướng dẫn làm bài

* Khâu yếu nhất trong chuỗi các nước đế quốc :

+ Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa đế quốc trở thành hệ thống, chúng cấu kết với nhau thành một thế lực chính trị siết chặt nhân dân lao động ở chính quốc và nhân dân thuộc địa

+ Muốn bứt tung sợi dây đang siết chặt nhân loại đĩ, trước hết phải tìm nơi nào yếu nhất trong tồn

bộ hệ thống của nĩ Và theo Lê-nin khâu yếu nhất là đế quốc Nga

* Nga lại là khâu yếu nhất do :

+ Mâu thuẫn nội bộ tại nước Nga rất phức tạp, nhiều mâu thuẫn của chế độ phong kiến chưa được giải quyết xong (phong kiến với nơng dân; phong kiến với tư sản; đế quốc Nga với các dân tộc .) Những mâu thuẫn mới trong thời đại đế quốc chủ nghĩa (đế quốc với đế quốc); đế quốc với thuộc địa;

tư sản với vơ sản) Nước Nga là nơi tập trung tất cả những mâu thuẫn đĩ và ngày càng trở nên nặng nề, gay gắt hơn

+ Sự thành lập ðảng Bơnsêvích, cùng với sự lãnh đạo của Lê-nin ðây là yếu tố quyết định, là động lực chính chặt đứt khâu yếu nhất (nước Nga) trong hệ thống tư bản chủ nghĩa

a) Diễn biến của Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai ở Nga:

+ Ngày 23/2/1917 cách mạng bùng nổ bằng cuộc biểu tình của 9 vạn nữ cơng nhân Pê-tơ-rơ-grát (nay là Xanh Pê-téc-bua) và lan rộng khắp thành phố ðến ngày 27/2/1917, phong trào nhanh chĩng chuyển từ tổng bãi cơng chính trị sang khởi nghĩa vũ trang Chiếm các cơng sở, bắt giam các tướng tá,

bộ trưởng của Nga hồng

+ Lãnh đạo: ðảng Bơnsêvích lãnh đạo cơng nhân chuyển từ tổng bãi cơng chính trị sang khởi nghĩa

vũ trang

+ Lực lượng tham gia: là cơng nhân, binh lính, nơng dân (66 nghìn binh lính giác ngộ đứng về phe cách mạng)

- Kết quả:

+ Chế độ quân chủ chuyên chế Nga hồng bị lật đổ

CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA NĂM 1917 VÀ CUỘC ðẤU TRANH BẢO

VỆ CÁCH MẠNG (1927 – 1921)

+ Xô viết ñại biểu công nhân và binh lính ñược thành lập (tháng 3/1917, toàn nước Nga có 555 Xô viết)

+ Cùng thời gian, giai cấp tư sản cùng thành lập Chính phủ lâm thời

* Tính chất: Cách mạng tháng Hai năm 1917 ở Nga là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới

* ðặc ñiểm chủ yếu diễn biến cách mạng :

- Từ bãi công biểu tình của công nhân chuyển sang tổng bãi công chính trị chống chế ñộ Nga hoàng, rồi chuyển sang khởi nghĩa vũ trang lật ñổ chế ñộ Nga hoàng và sau khi chính phủ Nga hoàng bị lật ñổ,

dã diễn ra cuộc ñấu tranh giành chính quyền giữa vô sản và tư sản Kết quả hình thành cục diện hai chính quyền song song tồn tại

- Cách mạng diễn ra hết sức nhanh chóng : chỉ trong vòng hai ngày 26 và 27/2 công nhân và binh lính cách mạng ñã giành ñược thắng lợi ở Thủ ñô Pê-tơ-rô-grát, lật ñổ chính phủ Nga hoàng ñang nắm trong tay lực lượng vũ trang 14 triệu binh lính và mạng lưới cảnh sát, mật vụ khổng lồ

- Vai trò ñi ñầu lãnh ñạo và quyết ñịnh thắng lợi của giai cấp công nhân Nga

b) Vì sao giai cấp công nhân Nga chưa nắm ñược chính quyền trong Cách mạng tháng Hai?

- Lúc này, Lê-nin và các lãnh tụ ðảng Bônsêvích ñang ở nước ngoài

- Giai cấp vô sản chưa ñủ mạnh ñể nắm chính quyền

- Chính quyền của giai cấp tư sản ñang nắm trong tay bộ máy nhà nước

- Phái Mensêvích và Xã hội cách mạng sau khi giành chính quyền ñã nhường cho giai cấp tư sản

a Năm 1917, nước Nga có ñến hai cuộc cách mạng : Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai và cách

mạng xã hội chủ nghĩa tháng mười vì có ñầy ñủ những tiền ñề khách quan và chủ quan:

- Sau cải cách nông nô 1861, chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ ở Nga, và từ ñầu thế kỷ XX, nước Nga ñã chuyển lên chủ nghĩa ñế quốc Quá trình tập trung sản xuất, tập trung tư bản diễn ra mạnh, hình thành những công ty ñộc quyền Tư bản tài chính cũng ra ñời…Chủ nghĩa ñế quốc ñã tạo ra những tiền ñề kinh tế và chính trị cho cách mạng bùng nổ

- Việc Nga hoàng ñưa nước Nga tham gia vào chiến tranh thế giới thứ nhất làm cho nước Nga trở thành nơi tập trung cao ñộ những mâu thuẫn của chủ nghĩa ñế quốc

+ Mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Nga với chế ñộ Nga hoàng

+ Mâu thuẫn giữa tư sản với vô sản

+ Mâu thuẫn giữa nông dân với ñịa chủ phong kiến

+ Mâu thuẫn giữa ñế quốc Nga với các ñế quốc khác

- Năm 1917, chiến tranh thế giới thứ nhất ñã ñẩy chế ñộ chuyên chế Nga hoàng ñến bờ vực của sự sụp ñổ Kinh tế bị tàn phá, suy sụp…Nạn ñói xảy ra trầm trọng…Chính quyền Nga hoàng thối nát và

bất lực Các tầng lớp nhân dân lao ñộng không thể sống như trước ñược nữa Nước Nga trở thành khâu

yếu nhất trong sợi dây chuyền ñế quốc chủ nghĩa mà cách mạng có thể chọc thủng

- Nhân tố quyết ñịnh là giai cấp vô sản Nga ñã trưởng thành và ñủ sức làm cách mạng; ñã có một

ñảng cách mạng chân chính (ðảng Bônsêvich) ñứng ñầu là Lê-nin, từng ñược diễn tập qua cuộc cách

mạng 1905 – 1907

- Các cuộc cách mạng ở Nga trong năm 1917 ñã ñược chuẩn bị ñầy ñủ về mặt tư tưởng, lý luận: + Khi giai cấp tư sản thoả hiệp với chế ñộ chuyên chế, không dám làm cách mạng tư sản, Lê-nin chỉ rõ giai cấp vô sản Nga phải tiến hành cách mạng dân chủ tư sản, lật ñổ chế ñộ Nga hoàng ñể sau ñó tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa

+ Lợi dụng tình hình chiến tranh thế giới, Lê-nin ñưa ra khẩu hiệu “Biến chiến tranh ñế quốc thành nội chiến cách mạng

+ Sau khi cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai thắng lợi, ðảng Bônsêvích và Lê-nin ñã có ñường lối, sách lược ñúng ñắn, kịp thời ñể ñưa ñến thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười

- Với chiến tranh thế giới thứ nhất, các ñế quốc bận tham chiến, không kịp can thiệp vào nước Nga,

là nhân tố khách quan thuận lợi

b Giành chính quyền bằng con ñường hòa bình :

- Sau Cách mạng tháng Hai, nước Nga xuất hiện tình hình 2 chính quyền song song tồn tại: Chính phủ tư sản lâm thời và các Xô viết ñại biểu công nhân binh lính, ñứng ñầu là xô viết Pêtơrôgrat

- Lê-nin ñưa ra luận cương tháng Tư, chỉ rõ nhiệm vụ là chuyển cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa, chủ trương "tuyệt ñối không ủng hộ Chính phủ lâm thời" và ñưa ra khẩu hiệu

"Tất cả chính quyền về tay các Xô viết"

- Lúc này giai cấp tư sản chưa sử dụng bạo lực chống lại cách mạng; vũ khí ở trong tay nhân dân, sức mạnh ở về phía quần chúng; và ðảng Bônsêvích hoạt ñộng công khai nên có thể giành chính quyền bằng con ñường hoà bình Tuy nhiên ñây là ñiều kiện quí và hiếm nên Lê-nin cũng chủ trương phải chuẩn bị lực lượng vũ trang ñể khi cần thiết thì khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền

- Giành chính quyền bằng con ñường hoà bình, trước hết là ñấu tranh chính trị, bãi công, biểu tình, tuần hành gây sức ép, từng bước vạch mặt bọn Mensêvích và Xã hội cách mạng, vạch mặt Chính phủ lâm thời, ñòi chính phủ thực hiện: “hòa bình, ruộng ñất, bánh mì”, làm cho Chính phủ lâm thời khủng hoảng, phải từ chức, chuyển giao "Tất cả chính quyền về tay các Xô viết"

- Bước thứ hai là ñấu tranh trong nội bộ các xô viết, bãi miễn bọn Mensêvích, ñưa những người Bônsêvích lên nắm các Xô viết Như thế, hoàn thành giành chính quyền bằng con ñường hoà bình, không ñổ máu

- Cách mạng tháng Hai năm 1917 ở Nga là cách mạng dân chủ tư sản : vì ñã thực hiện nhiệm

vụ của cuộc cách mạng dân chủ tư sản

- Nhiệm vụ ñặt ra cho cách mạng là giai cấp nông dân và ñông ñảo quần chúng nhân dân lao ñộng, ngoài ra còn có binh lính

- Mối quan hệ giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới với cách mạng xã hội chủ nghĩa :

- Theo lí luận cụ thể của chủ nghĩa Mác – Lê-nin giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới và cách mạng xã hội chủ nghĩa không có bức tường ngăn cách Vì mục tiêu cuối cùng của giai cấp công nhân là lật ñổ chế ñộ tư bản chủ nghĩa, thiết lập nền chuyên chính vô sản

- Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới là thời kì chuẩn bị ñể làm cách mạng xã hội chủ nghĩa và tiến thẳng lên con ñường xã hội chủ nghĩa

- Nhờ sự lãnh ñạo kịp thời của ðảng Bônsêvích ñứng ñầu là Lê-nin nên Cách mạng tháng Mười Nga

ñã diễn ra nhanh chóng và giành ñược thắng lợi

Câu hỏi 5 :

So sánh những ñiểm giống và khác nhau giữa cách mạng tư sản kiểu cũ với cách mạng tư sản kiểu mới Giải thích vì sao lại có những ñiểm khác nhau ñó ?

Hướng dẫn làm bài

a) Những ñiểm giống nhau :

- Nhiệm vụ cách mạng : ñánh ñổ phong kiến

- Lực lượng, ñộng lực cách mạng : quần chúng nông dân, trước tiên là công nông

b) Những ñiểm khác nhau :

- Lãnh ñạo :

+ Cách mạng tư sản kiểu cũ : giai cấp tư sản

+ Cách mạng tư sản kiểu mới : giai cấp vô sản

+ Cách mạng tư sản kiểu cũ : tiến lên chủ nghĩa tư bản

+ Cách mạng tư sản kiểu mới : tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa

c) Giải thích :

Nhiệm vụ chống phong kiến là sứ mệnh của giai cấp tư sản trong các cuộc cách mạng tư sản kiểu cũ diễn ra từ thế kỉ XIX trở về trước, khi ñó chủ nghĩa tư bản ñang phát triển, giai cấp tư sản giữ vai trò tích cực, tiến ñộ Song sang ñầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai ñoạn chủ nghĩa ñế quốc thì giai cấp tư sản ñã bộc lộ rõ là giai cấp bóc lột, sẵn sàng thoả hiệp với kẻ thù phong kiến vì quyền lợi của giai cấp mình

- Trong khi ñó, giai cấp vô sản ñã từng bước trưởng thành, bước lên vũ ñài chính trị với tư cách là một lực lượng ñộc lập, ñảm ñương sứ mệnh lịch sử của mình là : chống giai cấp tư sản, xoá bỏ chế ñộ bóc lột, xây dựng chế ñộ xã hội chủ nghĩa

- ðây là một khả năng rất quý nhưng rất hiếm có trong lịch sử nước Nga vì :

+ Vũ khí nằm trong tay nhân dân mà nhân dân lại ủng hộ các Xô viết

+ ðảng Bônsêvích hoạt ñộng công khai hợp pháp, chủ trương dùng phương pháp ñấu tranh hoà bình

ñể giành chính quyền về tay các Xô viết

2) Sau sự kiện tháng 7/1917, khả năng phát triển cách mạng bằng phương pháp hoà bình không còn nữa vì :

- Tháng 7/1917, 50 vạn người biểu tình ở Pê-tơ-rô-grát ñòi lật ñổ chính phủ ñã bị ñàn áp ñẫm máu Chính phủ lâm thời ra lệnh ñàn áp ðảng Bônsêvích và lùng bắt Lê-nin

- Sự kiện tháng 7/1917, ựánh dấu bước ngoặt phát triển của cách mạng Nga Do ựó, Lê-nin quyết

ựịnh chuyển sang khởi nghĩa vũ trang giành chắnh quyền về tay nhân dân

* đảng Bônsêvắch ựã chuyển hướng sách lược ựấu tranh cách mạng sáng suốt, cụ thể là :

- Thực hiện quá trình Bônsêvắch hoá các Xô viết

- Vạch trần bộ mặt phản bọi của bọn Mensêvắch và Xã hội cách mạng

- Tắch cực chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang giành chắnh quyền : đại hội đảng lần IV quyết ựịnh giành chắnh quyền bằng khởi nghĩa vũ trang

Câu hỏi 7 :

Cách mạng tháng Mười Nga 1917: hoàn cảnh bùng nổ, những diễn biến chắnh, và nguyên nhân thành công Qua bài Cách mạng tháng Mười Nga 1917 ựã học, hãy nêu một sự kiện có liên quan ựến người Việt Nam và nói lên ý nghĩa của sự kiện ựó

Hướng dẫn làm bài

1) Cách mạng tháng Mười Nga 1917

a) Hoàn cảnh bùng nổ :

Sau Cách mạng tháng Hai tồn tại hai chắnh quyền song song :

+ Chắnh phủ lâm thời (tư sản)

+ Xô viết ựại biểu (vô sản)

Cục diện này không thể kéo dài

- Trước tình hình ựó Lê-nin và đảng Bônsêvắch ựã xác ựịnh ựường lối tiếp theo của cách mạng Nga

là chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa (lật ựổ chắnh quyền tư sản lâm thời)

- Trước hết, chủ trương ựấu tranh hòa bình ựể tập hợp lực lượng
quần chúng ựã tin theo Lê-nin và đảng Bônsêvắch

- đầu tháng 10/1917, không khắ cách mạng bao trùm cả nước Lê-nin ựã về nước trực tiếp lãnh ựạo khởi nghĩa vũ trang giành chắnh quyền

b) Diễn biến và kết quả của cuộc khởi nghĩa :

+ đêm 24/10/1917 bắt ựầu khởi nghĩa Các ựội Cận vệ ựỏ ựã nhanh chóng chiếm ựược những vị trắ then chốt ở Thủ ựô

+ đêm 25/10, tấn công Cung ựiện Mùa đông, bắt giữ các bộ trưởng của Chắnh phủ tư sản Ngày 25/10 trở thành ngày thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười

Khởi nghĩa Pê-tơ-rô-grát giành thắng lợi

+ Sau Pê-tơ-rô-grát là thắng lợi ở Mát-xcơ-va đầu 1918, cách mạng giành ựược thắng lợi hoàn toàn trên ựất nước Nga rộng lớn Cách mạng tháng Mười giành thắng lợi, chắnh quyền ựã thuộc về tay nhân dân

c) Nguyên nhân thành công :

+ đảng Bônsêvắch và Lê-nin ựã vạch ra ựường lối cách mạng ựúng ựắn, ựộng viên giai cấp công nhân, nông dân và một bộ phận binh lắnh ựứng lên làm cách mạng, tự giải phóng khỏi ách thống trị và bóc lột của giai cấp tư sản, ựịa chủ, trở thành người người chủ ựất nước, xã hội

+ Sức mạnh của khối ựoàn kết công Ờ nông và tài năng lãnh ựạo của những người cộng sản ựã ựưa

ựất nước vượt qua cơn thử thách nguy hiểm, ựã lật ựổ chắnh phủ lâm thời tư sản, ựập tan sự can thiệp

vũ trang của các nước ựế quốc và sự phá hoại của các lực lượng phản ựộng trong nước

2) Qua bài Cách mạng tháng Mười Nga 1917 ựã học, hãy nêu một sự kiện có liên quan ựến người Việt Nam và nói lên ý nghĩa của sự kiện ựó

- Người Việt Nam ựó là Chủ tịch Tôn đức Thắng

- Bác Tôn ựã ủng hộ Cách mạng tháng Mười, bảo vệ chắnh quyền Xô viết Nga bằng hành ựộng phản chiến, kéo cờ ựỏ trên chiến hạm Pháp khi chiến hạm này ựang tiến ựánh nước xã hội chủ nghĩa ựầu tiên

- Ý nghĩa:

+ Bác Tơn đã gĩp phần tích cực vào cuộc khởi nghĩa lịch sử đĩ

+ Thể hiện tinh thần đồn kết quốc tế vơ sản giữa giai cấp cơng nhân Nga trong việc chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc xâm lược

+ Tạo nên mối quan hệ gắn bĩ giữa cách mạng Nga và cách mạng Việt Nam

- Việc Lê-nin quyết định chuyển thời gian khởi nghĩa vào sáng ngày 25/10 sang đêm 24/10 tạo nên yếu tố bất ngờ đối với kẻ thù, dẫn đến cách mạng nhanh chĩng thắng lợi mà khơng gặp phải tổn thất nào đáng kể (khống chế hầy khắp thủ đơ Pê-tơ-rơ-grát, bao vây chính phủ tư sản trong Cung điện Mùa

Sau Cách mạng tháng Hai tồn tại hai chính quyền song song :

+ Chính phủ lâm thời (tư sản)

+ Xơ viết đại biểu (vơ sản)

Cục diện này khơng thể kéo dài

- Trong đĩ chính quyền tư sản chiếm ưu thế Trước tình hình đĩ Lê-nin từ Thuỵ Sĩ về nước, quyết

định chuyển cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa trong bản luận cương tháng

+ Quần chúng nhân dân cĩ trong tay chính quyền của mình là các Xơ viết

+ Hơn nữa vũ khí nằm trong tay nhân dân mà nhân dân lại ủng hộ các Xơ viết

+ ðảng Bơnsêvích hoạt động cơng khai trong quần chúng

+ Thực hiện khả năng đấu tranh hồ bình thì rất quý vì nĩ đỡ tốn xương máu của nhân dân

+ Chủ trương trên đúng đắn nên đã phát huy tác dụng qua sự kiện tháng 7 – 1917, với 50 vạn quần chúng diễu hành hơ to khẩu hiệu “Tất cả chính quyền về tay Xơ viết!”, “ðả đảo chiến tranh”

a) Nhiệm vụ :

- Trong hoàn cảnh ựó, lãnh tụ của ựảng Bônsêvắch là Lê-nin từ Thụy Sĩ trở về nhà ga Phần Lan ngày 3/4/1917 ựã nhận ựược sự ủng hộ rất lớn của nhân dân Pê-tơ-rô-grát Tháng 4 /1917, Lê-nin ựọc một bài phát biểu quan trọng có nhan ựề "Những nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng hiện nay" Bản báo cáo này ựã ựi vào lịch sử với tên gọi "Luận cương tháng Tư" chỉ ra con ựường chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Lê-nin chỉ rõ rằng cần chấm dứt tình trạng hai chắnh quyền song song tồn tại bằng cách chuyển giao

chắnh quyền về tay các Xô Viết : "điều ựộc ựáo trong thời sự nước Nga chắnh là bước quá ựộ từ giai

ựoạn thứ nhất của cách mạng, là giai ựoạn ựã ựem lại chắnh quyền cho giai cấp tư sản do trình ựộ giác

ngộ và tổ chức của giai cấp vô sản còn thấp, tiến lên giai ựoạn thứ hai của cách mạng, là giai ựoạn phải ựem lại chắnh quyền cho giai cấp vô sản, những tầng lớp nghèo và cho nông dân.Ợ

- Cuộc Cách mạng tháng Mười tuyệt nhiên không phải do âm mưu hay ý muốn chủ quan thấp hèn của bất cứ tổ chức, cá nhân có tham vọng chắnh trị nào ở nước Nga lúc ựó cố tình gây ra, những gì diễn

ra trước, trong và sau Cách mạng tháng Mười ựã chứng minh thuộc tắnh khoa học xã hội của Cách mạng diễn ra phù hợp với lịch sử phát triển không ngừng trong xã hội loài người, bất chấp thời gian và mọi biến thiên ựã xẩy ra sau này có thay ựổi ựến ựâu thì mục ựắch cao cả của Cách mạng tháng Mười

ựược thể hiện qua những sắc lệnh ựầu tiên của chắnh quyền Xô viết là: Cương quyết chống chiến tranh

tàn bạo, xây dựng nền hoà bình và ruộng ựất cho nhân dân lao ựộng luôn luôn là mục ựắch muôn ựời của xã hội loài người Cách mạng tháng Mười Nga, có mục ựắch khác hẳn các cuộc cách mạng tư sản

ựầu Cận ựại Vì vậy, nó mang tắnh chất của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa (cách mạng vô sản)

Câu hỏi 11 :

Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga 1917 Ảnh hưởng và bài học kinh nghiệm của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga ựối với Cách mạng Việt Nam như thế nào?

Hướng dẫn làm bài

a) Ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga 1917 :

- đập tan ách áp bức bóc lột của chủ nghĩa tư bản và chế ựộ phong kiến tồn tại lâu ựời ở nước Nga Lần ựầu tiên trong lịch sử, cách mạng ựã ựưa công nhân, nông dân lên nắm quyền, xây dựng chế ựộ mới xã hội chủ nghĩa

- đánh ựổ chủ nghĩa tư bản ở một khâu quan trọng của nó là chủ nghĩa ựế quốc, làm cho chủ nghĩa tư bản không còn là hệ thống duy nhất trên thế giới

- Dưới ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước phương đông và phong trào công nhân ở các nước phương Tây có sự gắn bó mật thiết với nhau trong cuộc ựấu tranh chống chủ nghĩa ựế quốc

- Cung cấp cho phong trào cách mạng thế giới những bài học kinh nghiệm quý giá

- Dưới tác ựộng và ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga và phong trào ựấu tranh giải phóng dân tộc ở các nước phương đông và phong trào ựấu tranh của công nhân các nước tư bản phương Tây

phát trển mạnh mẽ và gắn bó mật thiết với nhau trong cuộc ựấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa

ựế quốc

- Lực lượng các mạng của giai cấp vô sản các nước ựều tìm con ựường tập hợp nhau lại ựể thành lập

tổ chức riêng của mình Do ựó tháng 3 năm 1919, Quốc tế Cộng sản (Quốc tế thứ III) ựược hình thành

ở Mát-xcơ-va, ựánh dấu giai ựoạn mới trong phong trào cách mạng thế giới Các đảng Cộng sản nối

tiếp nhau ra ựời (đảng Cộng sản Pháp 1920, đảng Cộng sản Trung Quốc 1921 ), càng tạo thêm ựiều kiện thuận lợi cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác Ờ Lê-nin vào Việt Nam

- Cách mạng tháng Mười Nga và sự phát trển của phong trào Cách mạng vô sản thế giới ựã tác ựộng

mạnh mẽ ựến sự lựa chọn con ựường giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc Năm 1920, sau khi ựọc

bản ỘLuận cương về các vấn ựề dân tộc và thuộc ựịaỢ của Lê-nin, Nguyễn Ái Quốc ựã tìm ra con

ựường cứu nước cho dân tộc Việt Nam, ựã tin theo Quốc tế Cộng sản, gia nhập đảng Cộng sản Pháp

và tắch cực ựể truyền bá tư tưởng Mác Ờ Lê-nin vào Việt Nam mở ựường giải quyết cuộc khủng hoảng

về ựường lối giải phóng dân tộc ở Việt Nam

- Tổ chức tiền thân của đảng Cộng sản nước ta là ỘHội Việt Nam cách mạng thanh niênỢ ựược sự huấn luyện và giản dạy trực tiếp của Nguyễn Ái Quốc ựã nâng cao ý thực chắnh trị cho thanh niên Việt Nam Những bài giảng của Nguyễn Ái Quốc vạch trần tội ác của thực dân Pháp, truyền bá chủ nghĩa Mác Ờ Lê-nin, kinh nghiệm tổ chức đảng vô sản kiểu mới ở Nga

- Cách mạng tháng Mười Nga ựã ảnh hưởng ựến Việt Nam thông qua con ựường báo chắ bắ mật, qua các thanh niên tiến bộ dự lớp huấn luyện của hội Việt Nam Cách mạng thanh niên

- Từ kinh nghiệm thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga là là ựược sự lãnh ựạo của đảng công nhân xã hội dân chủ Nga, tiền thân của đảng Cộng sản Liên Xô, đảng Cộng sản Việt Nam ra ựời (ngày 3/ 2/1930) lãnh ựạo Cách mạng Việt Nam ựi từ thắng lợi này ựến thắng lợi khác : Cách mạng tháng Tám (1945), chiến thắng điện Biên Phủ (1954) và chiến thắng mùa xuân mùa xuân (1975) Trong các cuộc cách mạng này, đảng Cộng sản Việt Nam cũng học tậo kinh nghiệm từ Cách mạng tháng Mười Nga là ựoàn kết công Ờ nông Ờ binh thành một khối ựể tạo nên sức mạnh vĩ ựại

- Lật ựổ chế ựộ phong kiến giành chắnh

quyền về tay tư sản

- Mở ựường cho chủ nghĩa tư bản phát

triển

- Xây dựng chế ựộ tư bản công nhân

- Lật ựổ chế ựộ tư bản chủ nghĩa giành chắnh quyền về tay vô sản

- Tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa

và xây dựng chủ nghĩa xã hội

Giai cấp

lãnh ựạo

Tư sản và quý tộc mới Giai cấp vô sản

động lực Tư sản và nông dân Giai cấp công nhân và giai cấp nông dân

- Quần chúng nhân dân không ñược hưởng

quyền lợi gì và tiếp tục bị tư sản bóc lột

- Tạo ñiều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát

- ðập tan ách áp bước bóc lột của chủ nghĩa

tư bản, ñâ công – nông lên nắm chính quyền

- Ảnh hưởng mạnh mẽ ñến phong trào cách mạng thế giới

- Làm cho chủ nghĩa tư bản không còn là hệ thống duy nhất trên thế giới

- Mở ra thời kì lịch sử mới – thời kì hiện ñại

Câu hỏi 13 :

Dựa vào sự hiểu biết của anh (chị) về Cách mạng tháng Mười Nga, hãy làm rõ những ý sau

ñây :

- Một chế ñộ mới trong sự tiến hóa của loài người

- Quá trình ñấu tranh phát triển của Cách mạng tháng Mười Nga so với các cuộc cách mạng

tư sản thời cận ñại như thế nào ? Tại sao lại có sự khác biệt như vậy ?

Dàn ý chi tiết

Trong lịch sử nhân loại có những cột mốc lịch sử vĩ ñại mà càng ñứng lùi càng thấy rõ tầm cao của chúng Trong số những cột mốc lịch sử ấy, Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 là cột mốc ñánh dấu bước chuyển của loài người từ kỷ nguyên của chế ñộ người bóc lột sang kỷ nguyên con người tự làm chủ vận mệnh của mình, mở ra một chế ñộ mới trong sự tiến hoà của loài người Bởi thế, tầm cao của

nó khó có một cột mốc lịch sử nào khác sánh kịp Theo ý nghĩa ñó, nhân loại ñã khẳng ñịnh cuộc Cách mạng tháng Mười là một bước ngoặc trong lịch sử thế giới và chắc chắn là một trong những sự kiện nổi bật nhất trên trái ñất này

… Một chế ñộ mới trong sự tiến hóa của loài người

+ Dưới sự lãnh ñạo của lãnh tụ thiên tài - Lê-nin; ñược trang bị bằng lý luận sắc bén và sự chỉ

ñường của một hệ tư tưởng tiến bộ của thời ñại - Chủ nghĩa Mác, với việc nắm chắc quy luật khách

quan cũng như chớp ñúng thời cơ cách mạng, ngày 7 tháng 11 năm 1917, nhân dân lao ñộng Nga dưới

sự lãnh ñạo của ðảng Cộng sản ñã làm nên cuộc cách mạng rung chuyển thế giới - Cách mạng Tháng Mười Nga Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời ñại của Cách mạng Tháng Mười là ở chỗ: nó không phải là cuộc cách mạng thay ñổi chế ñộ bóc lột này bằng chế ñộ bóc lột khác; mà là cuộc cách mạng “giành

ñược nước Nga từ trong tay bọn nhà giàu ñể giao lại cho những người nghèo, từ trong tay bọn bóc lột

ñể giao lại cho những người lao ñộng”; là cuộc cách mạng về cơ bản thủ tiêu chế ñộ bóc lột, áp bức,

bất công của chế ñộ tư bản chủ nghĩa, ñưa nhân dân lao ñộng lên làm chủ, thay ñổi căn bản ñịa vị của

họ trong xã hội; là cuộc cách mạng vạch thời ñại, mở ñường cho nhân loại ñi tới tương lai xã hội chủ nghĩa

+ Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhận ñịnh : “Giống như mặt trời chói lọi, Cách mạng Tháng

Mười chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên trái ñất Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế”

+ Với sự ra ñời của chủ nghĩa xã hội hiện thực, lần ñầu tiên trong lịch sử, giai cấp của những người lao ñộng vươn lên làm chủ vận mệnh của mình, tự ñứng ra tổ chức, cai quản và xây dựng xã hội mới Mệnh ñề “dân là chủ”, sự khát khao của loài người từ bao thế kỷ mới thực sự có ý nghĩa và trở thành hiện thực từ Cách mạng Tháng Mười Dân là chủ và người chủ ấy thực hiện quyền làm của mình ngay từ khi có chính quyền và ngày càng ñược phát huy trong quá trình xây dựng xã hội mới Nhân dân lao ñộng làm chủ không chỉ trên lĩnh vực chính trị, mà làm chủ trên tất cả các lĩnh vực của ñời

sống xã hội; quyền làm chủ ấy không chỉ thể hiện trong các văn bản hiến pháp, pháp luật, mà ngày càng ựược thể hiện sinh ựộng trong cuộc sống hàng ngày

 Trải qua quá trình phát triển từ khi loài người xuất hiện cho tới nay, xã hội loài người ựã trải qua

bốn chế ựộ khác nhau, ựó là : Chế ựộ chiếm hữu nô lệ, chế ựộ phong kiến, chế ựộ chủ nghĩa tư bản và chế ựộ xã hội chủ nghĩa Mỗi một chế ựộ là sự hoàn thiện về xã hội, phục vụ hơn cho ựời sống người dân, ựặc biệt là nhân dân lao ựộng, tự do, dân chủ hơn

+ Vai trò của người nhân dân là quan trọng nhất ựể hình thành một chế ựộ mới, một chế ựộ phải thật sự mang lại quyền làm chủ cho nhân dân

+ Sự thành công nhanh chóng và triệt ựể của Cách mạng Tháng Mười Nga chứng tỏ quy luật khách quan của sự vận ựộng phát triển không ngừng đó là thế giới sẽ ựi từ hình thái xã hội này sang hình thái xã hội khác tiến bộ hơn Minh chứng một thực tế là chủ nghĩa xã hội ựã hoàn toàn phủ ựịnh về nguyên tắc ựối với chủ nghĩa tư bản, chứng tỏ chân lý và sức sống bền bĩ vĩ ựại của Chủ nghĩa Mác Có thể nói chế ựộ xã hội chủ nghĩa tiến bộ, hoàn thiện nhất cho tới nay mà thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga ựánh dấu chế ựộ xã hội chủ nghĩa ựã hoàn thành, bước tiến hoá ựưa loài người vươn tới một tương lai mới, tự do, bình ựẳng,Ầ

ẦQuá trình ựấu tranh phát triển của Cách mạng tháng Mười Nga so với các cuộc cách mạng

tư bản thời cận ựại như thế nào ? Tại sao lại như vậy ?

+ Lịch sử nhân loại trước khi Cách mạng Tháng Mười Nga nổ ra ựã từng diễn ra rất nhiều các cuộc cách mạng lớn ựiển hình như : Cách mạng tư sản Hà Lan (thế kỉ XVI), Cách mạng tư sản Anh (thế kỉ XVII), chiến tranh giành ựộc lập của các thuộc ựịa Anh ở Bắc Mỹ (thế kỉ XVIII), Cách mạng tư sản Pháp (thế kỉ XVIII), Cuộc ựấu tranh thống nhất ở nước đức và Italia giữa thế kỉ XIX, Nội chiến ở Mỹ (1861 Ờ 1865), Cải cách nông nô Nga (1861), Cuộc Duy Tân Minh Trị (nửa sau thế kỉ XIX Ờ ựầu thế kỉ XX), Cách mạng Tân Hợi (1911) Do ựiều kiện cụ thể và tương quan lực lượng ở mỗi nước mà cách mạng tư sản nổ ra dưới các hình thức khác nhau, song về bản chất ựều là những cuộc cách mạng tư sản Cách mạng tư sản ở các nước ở các mức ựộ khác nhau ựã lật ựổ nền thống trị của giai cấp phong kiến, thiết lập hệ thống nhà nước tư sản hoặc cải tổ nhà nước phong kiến theo thiết chế tư bản Chủ nghĩa từ giai ựoạn tự do cạnh tranh chuyển sang giai ựoạn ựộc quyền Ờ chủ nghĩa ựế quốc Hệ quả cuối cùng cái

mà các cuộc cách mạng ấy ựem lại chỉ là cách chuyển từ hình thức bóc lột này sang hình thức bóc lột khác

+ Từ khi ra ựời cho tới khi giành thắng lợi chế ựộ tư bản chủ nghĩa cũng phải trải qua quá trình ựấu tranh với chế ựộ phong kiến lỗi thời, luôn tìm cách ngăn cản sự phát triển của sức sản xuất tư bản chủ nghĩa, thậm chắ có lúc chủ nghĩa tư bản thất bại trước thế lực của phong kiến Nhưng nói chung là chế

ựộ tư bản chủ nghĩa phần nào chỉ phục vụ cho vai trò thống trị của tầng lớp tư sản, còn ựối với người

dân lao ựộng thì phần nào bị hạn chế, tuy chủ nghĩa tư bản có phần tự do dân chủ hơn chế ựộ phong kiến

+ Mặt khác, ở chế ựộ chủ nghĩa xã hội, từ khi chủ nghĩa xã hội khoa học ra ựời ựánh dấu bước tiến mới trong xã hội loài người, sự ra ựời của một chế ựộ mới mới, chế ựộ thuộc về nhân dân Trải qua Công xã Pari (1871) và phong trào cách mạng Nga (1905 Ờ 1907) mà lực lượng chủ yếu vẫn là nhân dân (công Ờ nông Ờ binh) Nếu có cách cuộc cách mạng tư sản chống chế ựộ phong kiến lỗi thời, cách mạng tư sản dưới hình thức ựấu tranh giành ựộc lập dân tộc, thì cuộc cách mạng chủ nghĩa xã hội lại làm nhiều hơn là ựấu tranh chống phong kiến lẫn tư sản điển hình là cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ ựại Cuộc ựấu tranh nào cũng phải trải qua quá trình lâu dài ựể giành thắng lợi, ựể chứng tỏ sức mạnh của chắnh nó

+ Như vậy, Cách mạng Tháng Mười Nga khác về bản chất hoàn toàn so với các cuộc cách mạng trước ựó (thời cận ựại) bởi vì nó về cơ bản thủ tiêu tất cả mọi hình thức bóc lột của chế ựộ trước, thiết lập nền chuyên chắnh vô sản Cách mạng Tháng Mười Nga còn là một ựột phá ựầu tiên, tiến công, lật

ựổ chế ựộ tư bản và giành thắng lợi hoàn toàn trên phạm vi cả nước Nga Nếu như, Công xã Pari mới

chỉ diễn ra ở thủ ựô, bị bao vây cô lập bởi chế ựộ tư bản khắp nước Pháp, cho nên chỉ tồn tại ựược 72 ngày, thì ngược lại, Cách mạng Tháng Mười là cuộc tiến công lật ựổ chế ựộ tư bản và giành thắng lợi trên khắp nước Nga Cách mạng Tháng Mười Nga nổ ra và thắng lợi cho ta một nhận thức quý giá rằng, không phải chế ựộ tư bản là bất diệt, không phải chủ nghĩa tư bản là vĩnh hằng

+ Cách mạng Tháng Mười Nga là kết quả của sự vận dụng phát triển lý luận tuyệt vời những nguyên lý chủ nghĩa Mác của Lê-nin Trong ựiều kiện chủ nghĩa tư bản ựang phát triển, chủ nghĩa Mác

một mặt khẳng ñịnh, tiến bộ lịch sử vĩ ñại của nó so với thời ñại phong kiến, nhưng mặt khác ñã vạch

rõ mâu thuẫn sẽ dẫn chủ nghĩa tư bản ñến chỗ tất yếu diệt vong, và cách mạng vô sản nhất ñịnh nổ ra, chủ nghĩa xã hội nhất ñịnh thay thế chủ nghĩa tư bản Ðó là kết quả tư duy uyên bác của Lê-nin

 Cách mạng tháng Mười thành công, ñưa nước Nga trở thành nhà nước vô sản ñầu tiên trên thế

giới Trải qua những chặng ñường khó khăn, gian khổ với biết bao tổn thất, hy sinh, Nhà nước Xô viết

ñã ñược bảo vệ và từng bước ñi lên Chỉ trong một thời gian ngắn, từ một nước nông nghiệp lạc hậu,

Liên Xô ñã vươn lên trở thành một cường quốc công nghiệp ñứng thứ hai thế giới, có nền văn hoá, khoa học – kĩ thuật tiên tiến và có vị trí quan trọng trên trường quốc tế Cách mạng thành công, còn là

sự ghi nhận sự cùng tồn tại và ñấu tranh giữa hai hệ thống thế giới: xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa ðiều ñó có nghĩa là phạm vi thống trị của chủ nghĩa tư bản bị thu hẹp lại rất nhiều về không gian, chủ nghĩa tư bản không còn là một hệ thống duy nhất toàn cầu; những ñiều kiện hoạt ñộng của bản thân hệ thống tư bản thế giới căn bản cũng thay ñổi không chỉ về mặt số lượng mà cả về mặt chất lượng; một thế giới mới ñã xuất hiện với hai cực của nó trên bình diện xã hội và giai cấp

Câu hỏi 14 :

- Tại nước Nga Xô viết, cuộc ñấu tranh ñể bảo vệ, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm

ñầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười (1917) ñã ñược thực hiện với chủ trương của ðảng Bônsêvích như thế nào ?

- Tại Việt Nam, cuộc ñấu tranh ñể bảo vệ ñộc lập dân tộc, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm ñầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám (1945) ñã ñược thực hiện với chủ trương của ðảng Cộng sản Việt Nam như thế nào ?

- Anh (chị) hãy xác ñịnh nguyên nhân chung ñã dẫn ñến sự thắng lợi trong công cuộc ñấu tranh ñể bảo vệ ñộc lập dân tộc và giữ vững chính quyền của nhân dân hai nước trên

Hướng dẫn làm bài

1) Tại nước Nga Xô viết, cuộc ñấu tranh ñể bảo vệ, củng cố và giữ vững chính quyền trong năm

ñầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười năm 1917 ñã ñược thực hiện với chủ trương của ðảng Bônsêvích như thế nào ?

a Tình hình sau thắng lợi của Cách mạng tháng 10/1917 :

- Nước Nga Xô viết còn non trẻ , nhiệm vụ ñầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng và củng cố chính quyền mới Khắc phục nền kinh tế hết sức khó khăn do lâm vào cuộc chiến tranh thế giới

- Quân ñội 14 nước ñế quốc câu kết với bọn Bạch vệ trong nước tấn công can thiệp vũ trang vào nước Nga xô viết trong ñó nước ðức là kẻ thù chính.Tình thế hết sức nguy ngập

b Những chủ trương ñể xây dựng chính quyền Xô viết, chống thù trong giặc ngoài:

* Ngay trong ñêm 25/10/1917, tuyên bố Nga là nước Cộng Hòa Xô viết của Công – nông, thành lập Chính phủ Xô Viết do Lê-nin ñứng ñầu

+ Thông qua Sắc lệnh hòa bình và Sắc lệnh ruộng ñất

+ Thủ tiêu bộ máy Nhà nước cũ, xây dựng bộ máy Nhà nước mới

+ Thủ tiêu những tàn tích của chế ñộ phong kiến ñem lại các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân + Thành lập Hồng quân ñể bảo vệ chính quyền cách mạng

+ Quốc hữu hóa các nhà máy xí nghiệp cảu giai cấp tư sản, xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa

* Năm 1919, chính quyền Xô viết ñã thực hiện chính sách “Cộng sản thời chiến” ñể huy ñộng nhân lực và của cải cho xây dựng và chiến ñấu bảo vệ tổ quốc

- Nội dung của chính sách:

+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp

+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân

+ Thi hành chế ñộ cưỡng bức lao ñộng

- Chính sách ñã ñộng viên tối ña nguồn của cải nhân lực của ñất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp, ñể

ñến cuối năm 1920, Nga ñẩy lùi sự can thiệp của các nước ñế quốc, bảo vệ chính quyền non trẻ

- Ngày 3/3/1918 chính phủ Xô viết ñã ký với ðức Hòa ước Bơrétlitốp, ñình chiến, chịu những ñiều kiện nặng nề nhưng ñã tạo ra 1 thời gian hòa hoãn ñể giữ vững chính quyền và tranh thủ hòa bình xây dựng lực lượng về mọi mặt nhằm bảo vệ ñất nước

Chính nhờ các chủ trương trên mà Hồng quân ñã lần lượt ñánh tan các cuộc tấn công của các ñế quốc và bọn Bạch vệ – Nhà nước xô viết ñã ñược giữ vững và bảo vệ thành quả

2) Tại Việt Nam, cuộc ñấu tranh ñể bảo vệ ñộc lập dân tộc, củng cố và giữ vững chính quyền

trong năm ñầu tiên sau thắng lợi của Cách mạng tháng tám năm 1945 ñã ñược thực hiện với chủ

trương của ðảng như thế nào ?

a Tình hình sau cách mạng tháng tám :

- Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà non trẻ ñã phải ñối phó với nhiều kẻ thù : phía bắc vĩ tuyến 16,

20 vạn quân Tưởng – phía nam vĩ tuyến 16, quân Anh, Pháp kéo vào Danh nghĩa là giải giới quân Nhật nhưng thực chất là tìm cách lật ñổ chính quyền cách mạng

- Ngày 23/9/1945 Pháp tấn công Sài Gòn, mở ñầu cho sự xâm lược trở lại nước ta lần thứ hai – Nam

bộ kháng chiến bùng nổ

- Bọn tay sai của chúng như Việt Quốc,Việt Cách nổi dậy chống phá cách mạng

- Kinh tế Việt Nam kiệt quệ bởi hậu qủa chính sách cai trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật Nạn

ñói, giặc dốt, khó khăn tài chính ñang ñe dọa và hoành hành

b Những chủ trương trước 6/3/1946 :

- Xây dựng nền móng chế ñộ mới,củng cố chính quyền dân chủ nhân dân :tiến hành tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung cả nước ngày 6/1/1946 Thành lập Chính phủ Liên hiệp chính thức Bầu Hội ñồng nhân dân các cấp ở các ñịa phương

- Những biện pháp chống giặc ñói , chống giặc dốt, khắc phục khó khăn tài chính

- Chủ trương hòa với Tưởng ở miền bắc từ 2/9/1945 ñến 6/3/1946 ñể tránh cùng một lúc phải ñối phó với nhiều kẻ thù nhằm tập trung lực lượng ñể ñánh Pháp ñang xâm lược ở miền Nam

c Chủ trương từ 6/3/1946 :

Trong tình thế Pháp – Tưởng thỏa hiệp với Hiệp ước ngày 28/2/1946 cho phép Pháp ra miền bắc mở rộng xâm lược , ðảng và Chính phủ ñã có chủ trương chủ ñộng hòa hõan với Pháp qua việc ký Hiệp

ñịnh Sơ bộ ngày 6/3/1946 rồi tiếp ñó là bản Tạm ước 14/9/1946 nhằm ñẩy nhanh quân Tưởng ra khỏi

nước và tranh thủ thời gian hòa hõan ñể chuẩn bị lượng về mọi mặt cho cuộc kháng chiến lâu dài chắc chắn sẽ xảy ra trước âm mưu xâm lược lâu dài của Pháp

Chính nhờ các chủ trương trên mà quân dân Việt Nam ñã có ñược sự chuẩn bị cơ bản nhất về chính trị, quân sự, kinh tế ñể ñẩy mạnh cuộc kháng chiến từ khi bùng nổ cho ñến khi giành thắng lợi hoàn toàn như chủ tịch Hồ Chí Minh ñã nhận xét:”Chúng ta cần hòa bình ñể xây dựng nước nhà,cho nênchúng ta ñã ép lòng mà nhân nhượng ñể giữ hòa bình Gần một năm tạm hòa bình ñã cho chúng ta thời gian ñể xây dựng lực lượng căn bản Khi Pháp cố ý gây chiến tranh,chúng ta không thể nhịn ñược nữa thì cuộc kháng chiến tòan quốc bắt ñầu”

3 Nguyên nhân chung ñã dẫn ñến sự thắng lợi trong công cuộc ñấu tranh ñể bảo vệ ñộc lập dân tộc và giữ vững chính quyền của nhân dân 2 nước trên

Nguyên nhân cơ bản dẫn ñến thắng lợi của công cuộc ñấu tranh bảo vệ, xây dựng chính quyền cách mạng của nhân dân hai nước Việt Nam và nước Nga Xô Viết ñó là do sự ñòan kết của toàn dân, của giai cấp công – nông chiến ñấu dưới sự lãnh ñạo sáng suốt và tài tình của ðảng Cộng Sản Việt Nam và

1) Vì sao chính quyền Xô viết thực hiện chính sách Cộng sản thời chiến ?

- Cuối năm 1918, quân ñội 14 nước ñế quốc cấu kết với các lực lượng phản cách mạng trong nước

mở cuộc tấn công vũ trang nhằm tiêu diệt nước Nga Xô viết

- ðể chống thù trong giặc ngoài, ñầu năm 1919, chính quyền Xô viết ñã thực hiện Chính sách Cộng sản thời chiến

2) Nội dung của chính sách:

+ Nhà nước ựộc quyền lúa mì, cấp tư nhân buôn bán lúa mì Từ tháng 1/1919 ban hành chắnh sách Trưng thu thu lương thực thừa của nông dân theo nguyên tắc: Ộkhông thu một chút gì của dân nghèo, thu của trung nông với mức vừa phải và thu nhiều của phú nôngỢ

+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp, thành lập Hội ựồng kinh tế quốc dân ựể quản lý, ựiều hành sản xuất công nghiệp và nền kinh tế quốc dân

+ Thi hành chế ựộ cưỡng bức lao ựộng

+ Tiến hành trả lương bằng hiện vật và phổ biến là dựa trên nguyên tắc bình quân

3) Ý nghĩa:

Chắnh sách ựã ựộng viên tối ựa nguồn của cải nhân lực của ựất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp, ựể

ựến cuối năm 1920, Nga ựẩy lùi sự can thiệp của các nước ựế quốc, bảo vệ chắnh quyền non trẻ

Câu hỏi 16 :

Trình bày vai trò của Lê-nin và đảng Bônsêvắch trong việc chỉ ựạo nhà nước Xô viết xây dựng và bảo vệ chắnh quyền sau Cách mạng tháng Mười Nga (1918 Ờ 1920)

Hướng dẫn làm bài

1) Tình hình nước Nga sau Cách mạng tháng Mười

Sau Cách mạng tháng Mười, nước Nga rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng, khó khăn về mọi mặt :

- Trong nước : các lực lượng Bạch về, phản ựộng nổi dậy liên kết với các nước ựế quốc chống lại cách mạng

+ Kinh tế kiệt quệ, suy sụp mọi mặt

+ Chắnh quyền cách mạng mới ựược thành lập còn non trẻ

+ Khoảng ớ lãnh thổ và 60 % dân số rơi vào tay kẻ thù

- Ngoài nước : Cuối năm 1918, quân ựội 14 nước ựế quốc cấu kết với bọn phản trong nước tấn công tiêu diệt nước Nga

2) Xây dựng, củng cố và bảo vệ chắnh quyền

* Xây dựng chắnh quyền Xô viết

- đêm 25/10/1917, chắnh quyền Xô viết ựược thành lập do Lê-nin ựứng ựầu

- Chắnh sách của chắnh quyền:

+ Thông qua Sắc lệnh hòa bình và Sắc lệnh ruộng ựất

+ Thủ tiêu bộ máy Nhà nước cũ, xây dựng bộ máy Nhà nước mới

+ Thủ tiêu những tàn tắch của chế ựộ phong kiến ựem lại các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân + Thành lập Hồng quân ựể bảo vệ chắnh quyền cách mạng

+ Quốc hữu hóa các nhà máy xắ nghiệp cảu giai cấp tư sản, xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa

* Cuộc ựấu tranh bảo vệ chắnh quyền Xô viết

- đầu năm 1919, chắnh quyền Xô viết ựã thực hiện Chắnh sách Cộng sản thời chiến

- Nội dung của chắnh sách:

+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp

+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân

+ Thi hành chế ựộ cưỡng bức lao ựộng

- Chắnh sách ựã ựộng viên tối ựa nguồn của cải nhân lực của ựất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp, ựể

ựến cuối năm 1920, Nga ựẩy lùi sự can thiệp của các nước ựế quốc, bảo vệ chắnh quyền non trẻ

* Kết quả :

- Ngày 3/3/1918 chắnh phủ xô viết ựã ký với đức Hòa ước Bơrétlitốp, ựình chiến, chịu những ựiều kiện nặng nề nhưng ựã tạo ra 1 thời gian hòa hoãn ựể giữ vững chắnh quyền và tranh thủ hòa bình xây dựng lực lượng về mọi mặt nhằm bảo vệ ựất nước

Chắnh nhờ các chủ trương trên mà Hồng quân ựã lần lượt ựánh tan các cuộc tấn công của các ựế quốc và bọn Bạch vệ Ờ Nhà nước xô viết ựã ựược giữ vững và bảo vệ thành quả

* Kết kuận :

- Biết vận dụng sức mạnh đồn kết của tồn dân

- Thành lập Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới

a Thực hiện nhiệm vụ lịch sử kết hợp với chủ nghĩa Mác với phong trào cơng nhân Nga, thành lập

ðảng vơ sản kiểu mới ở Nga (1903)

b ðề ra lý luận Cách mạng

+ Phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác trong thời đại chủ nghĩa ðế quốc

 Mác nĩi: “Chủ nghĩa đế quốc là đêm trước của Cách mạng vơ sản”

 Lê-nin phát triển: “Trong thời đậi của Chủ nghĩa ðế quốc do sự phát triển khơng đồng đều của Chủ nghĩa Tư bản - Cách mạng vơ sản cĩ thể nổ ra và thắng lợi ở một số nước ,thậm chí

là nột nước riêng lẻ của Chủ nghĩa ðế quốc” hay “Cách mạng vơ sản sẽ nổ ra và thành cơng

ở khâu yếu nhất trong chuỗi các nước ðế quốc và khâu yếu nhất đĩ là nước Nga”…

+ Năm 1914, chiến tranh Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ - Nga Hồng tham gia chiến tranh

ðế quốc, nước Nga lâm vào khủng hoảng mọi mặt - Lê-nin đề ra khẩu hiệu “Biến chiến tranh ðế quốc

thành nội chiến Cách mạng”

c ðề ra đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn và sáng tạo :

+ ðường lối chiến lược

Trong luận cương cách mạng (4/1905)

- Nhiệm vụ của giai cấp vơ sản Nga: Lãnh đạo Cách mạng dân chủ tư sản, thực hiện liên minh cơng nơng, đánh đổ thống trị của Nga Hồng, sau đĩ tiến lên Cách mạng xã hội chủ nghĩa

+ ðường lối sách lược

- Sau Cách mạng Tháng Hai 1917, nước Nga xuất hiện tình trạng 2 chính quyền song song tồn tại:

 Chính quyền của giai cấp tư sản (chính phủ lâm thời)

 Chính quyền của cơng nhân và binh lính (Chính quyền Xơ Viết)

Lê-nin và ðảng Bơnsêvích chủ trương chuyển Cách mạng Dân chủ tư sản sang Cách mạng Xã hội

chủ nghĩa chuyển chính quyền từ tay giai cấp tư sản sang giai cấp vơ sản

- Từ tháng 2 → 7/1917, khi điều kiện cho phép chủ trương đấu tranh bằng phương pháp hịa bình

để tránh đổ máu cho nhân dân

- Từ tháng 7→ 10/1917, điều kiện đấu tranh hịa bình khơng cịn nữa, nhanh chĩng chuyển sang đấu tranh vũ trang Giành chính quyền về tay Xơ Viết

- Tháng 11/1918, chiến tranh thế giới kết thúc, 14 nước ðế quốc bao vây nước Nga, Lê-nin đề ra chính sách “Cộng sản thời chiến”

d Chỉ đạo phong trào cơng nhân và Cách mạng Nga kịp thời, sáng suốt :

+ Chỉ đạo các hoạt động của quần chúng

- Tháng 2/1917, hướng dẫn phong trào bãi cơng của cơng nhân thành tổng bãi cơng và chuyển sang khỡi nghĩa vũ trang

- Tháng 4/1917, khi Chính phủ lâm thời gửi cơng hàm cho ðồng minh cam kết sẽ tiếp tục chiến tranh, lãnh đạo quần chúng xuống đường đấu tranh địi:”Hịa bình, ruộng đất, bánh mì…”

- Tháng 7/1917, nghe tin quân Nga liên tiếp thất bại ở ngồi mặt trận quần chúng Pêtơrơgrát phẫn

nộ, lãnh đạo quần chúng xuống đường đấu tranh với tính chất hịa bình …

- Chớp thời cơ khởi nghĩa ngày 24/10/1917

+ Nắm vững quy luật bạo lực Cách mạng đề ra phương pháp đấu tranh phù hợp

- Kết hợp đấu tranh chính trị (míttinh, biểu tình, ) với đấu tranh vũ trang, khởi nghĩa vũ trang

- Giành chính quyền từng bước: giành chính quyền ở thủ đơ trước sau đĩ giành chính quyền trong cả nước…

+ ðưa ra khẩu hiệu kịp thời, phù hợp:

- Sau Cách mạng Tháng Hai 1917,“Tất cả chính quyền về tay Xơ viết”, “Tuyệt đối khơng ủng hộ chính phủ lâm thời “

- Tháng 11/1918 : chiến tranh thế giới thứ nhất 14 ðế quốc bao vây nước Nga: “Tổ quốc lâm nguy, tất cả cho tiền tuyến”…

e Trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa Pê-tơ-rơ-grát

- Tối ngày 24/10/1917, Người đến viện Xmơ-nưi trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền ở thủ đơ Pê-tơ-rơ-grát

2 Kết luận: Lê-nin cĩ vai trị rất quan trọng, cĩ tính chất quyết định đối với những thắng lợi của

phong trào cơng nhân và cách mạng Nga đầu thế kỷ XX

Câu hỏi 18 :

Việc xây dựng và củng cố chính quyền Xơ viết ở Nga trong những năm 1917 – 1918 đã diễn

ra như thế nào ? Cho biết chính quyền Xơ viết đầu tiên ở nước ta đã ra đời trong hồn cảnh lịch

sử nào và hoạt động ra sao ?

Hướng dẫn làm bài

 Việc xây dựng và củng cố chính quyền Xơ viết ở Nga trong những năm 1917 – 1918 đã diễn ra

như thế nào ? (Xem đáp án câu hỏi 14, để trình bày)

 Chính quyền Xơ viết đầu tiên ở nước ta :

- Bối cảnh ra đời

Sau khi thực dân Pháp đàn áp dã man cuộc biểu tình ngày 12/9/1930 của nơng dân huyện Hưng Nguyên, phong trào đấu tranh của cơng nhân và nơng dân lên cao ở Nghệ Tĩnh, đã đập tan chính quyền phong kiến ở hai tỉnh này, thành lập chính quyền nhân dân theo kiểu Xơ viết : chính quyền Xơ viết Nghệ Tĩnh

+ Văn hĩa, xã hội : tệ nạn xã hội cũ bị xĩa bỏ như: mê tín, dị đoan, rượu chè, cờ bạc, trộm cắp, trật

tự trị an giữ vững, biết đồn kết giúp đỡ nhau

- Kết luận :

ðây là chính quyền của dân, do dân và vì dân, là hình thức sơ khai của chính quyền Xơ viết đầu

tiên ở nước ta

Chuyên ựề 2

Câu hỏi 19 :

a) Nước Nga Xô viết gặp phải những khó khăn gì về kinh tế, chắnh trị

b) Xem bảng thống kê sản lượng một số sản phẩm kinh tế của Nga (1921 Ờ 1924):

Hãy nhận xét về tình hình kinh tế nước Nga năm 1921 so với năm 1913 Ờ năm phát triển cao nhất của nước Nga thời Nga hoàng

Hướng dẫn làm bài

1) Nước Nga Xô viết sau chiến tranh

- Sau 7 năm chiến tranh liên miên, nền kinh tế quốc dân bị tàn phá nghiêm trọng

- Tình hình chắnh trị không ổn ựịnh Các lực lượng phản cách mạng ựiên cuồng chống phá gây bạo loạn ở nhiều nơi

- Chắnh sách Cộng sản thời chiến ựã lạc hậu, kìm hãm nền kinh tế khiến nhân dân bất bình

- Nước Nga Xô viết lâm vào khủng hoảng

2) Hãy nhận xét về tình hình kinh tế nước Nga năm 1921 so với năm 1913 Ờ năm phát triển cao nhất

của nước Nga thời Nga hoàng

Nhìn chung nền kinh tế giảm sút nghiêm trọng sản lượng các ngành nông nghiệp, công nghiệp ựều bị giảm mạnh Nông nghiệp giảm quá nửa (Sản lượng năm 1913 là 81,6 triệu tấn, năm 1921 còn 37,6 triệu tấn), sản lượng công nghiệm giảm 7 lần so với năm 1913 (Sản lượng thép năm 1913 là 5,2 triệu tấn còn năm 1921 là 0,2 triệu tấn; gang năm 1913 là 4,8 triệu tấn còn năm 1921 là 0,1 triệu tấn)

Câu hỏi 20 :

Vì sao đảng Bônsêvắch (Nga) phải chuyển từ chắnh sách "cộng sản thời chiến" sang chắnh sách kinh tế mới ? Tác dụng của NEP ựối với nền kinh tế của nước Nga Xô viết? đánh giá vai trò của Lê-nin trong thời kỳ ựó ?

Hướng dẫn làm bài

a) Sau khi Cách mạng tháng Mười (1917) thành công, nước Nga Xô viết bị các nước ựế quốc bao

vây, phong toả, vừa có thù trong, vừa có giặc ngoài, chắnh phủ xô viết phải thực hiện chắnh sách cộng sản thời chiến :

+ Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp

+ Trưng thu lương thực thừa của nông dân

+ Thi hành chế ựộ cưỡng bức lao ựộng

Chắnh sách ựã ựộng viên tối ựa nguồn của cải nhân lực của ựất nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp,

ựể ựến cuối năm 1920, Nga ựẩy lùi sự can thiệp của các nước ựế quốc, bảo vệ chắnh quyền non trẻ

LIÊN XÔ XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

(1921 - 1941)

- Khi nội chiến kết thúc, chính sách cộng sản thời chiến không còn phù hợp, ðảng Bônsêvích chuyển sang chính sách kinh tế mới Tháng 3/1921 ðảng Bônsêvích quyết ñịnh thực hiện chính sách mới do Lê-nin ñề xướng

+Trong nông nghiệp, ban hành thuế nông nghiệp

+ Trong công nghiệp: Nhà nước khôi phục công nghiệp nặng, tư nhân hóa những xí nghiệp dưới 20 công nhân, khuyến khích nước ngoài ñầu tư vào nước Nga

b) Chính sách kinh tế mới thực chất là thực hiện nền kinh tế hàng hoá có sự ñiều tiết của nhà nước,

công nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế khác nhau Chính sách kinh tế mới lấy khôi phục và phát triển nông nghiệp làm khâu căn bản, từ ñó thúc ñẩy công nghiệp và các ngành kinh

tế khác phát triển

Tác dụng của chính sách này ñã khuyến khích nông dân sản xuất, củng cố khối liên minh công nông trên cơ sở mới về kinh tế, thúc ñẩy quá trình khôi phục kinh tế nhanh chóng hoàn thành Cuối 1925 nông nghiệp ñạt 87%, công nghiệp ñạt 75% so với trước chiến tranh, ñời sống nhân dân ñược cải thiện

c) Vai trò của Lê-nin : Chính sách kinh tế mới là chính sách ñặc trưng cho toàn bộ thời kỳ quá ñộ từ

chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Công lao to lớn của Lê-nin ñóng góp vào kho tàng

lý luận, là lần ñầu tiên Người ñã chỉ ra và xác ñịnh nội dung kinh tế của thời kỳ quá ñộ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Chính sách kinh tế mới của Lê-nin ñã tính ñến mọi ñặc ñiểm của nền kinh tế

có nhiều thành phần trong công cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội

Câu hỏi 21 :

Hoàn cảnh ra ñời, nội dung chủ yếu và ý nghĩa của Chính sách Kinh tế mới (NEP) ñối với nước Nga Xô viết Theo anh (chị), ñường lối ñổi mới về quan hệ sản xuất mà ðại hội toàn quốc lần thứ VI của ðảng Cộng sản Việt Nam ñã ñề ra có ñiểm gì giống với NEP ?

- Tình hình chính trị không ổn ñịnh Chính sách Cộng sản thời chiến ñã lạc hậu, kìm hãm nền kinh

tế khiến nhân dân bất bình Các lực lượng phản cách mạng ñiên cuồng chống phá gây bạo loạn ở nhiều nơi

- ðể ñưa ñất nước thát khỏi khủng hoảng, nhanh chóng khôi phục và phát triển kinh tế, tháng 3 –

1921, ðại hội lần thứ X của ðảng Bônsêvích Nga ñã quyết ñịnh chuyển từ chính sách Cộng sản thời chiến sang chính sách Kinh tế mới (NEP) do V.I.Lê-nin ñề ra

2) Nội dung chủ yếu :

+ Trong nông nghiệp: Thay thế chế ñộ trưng thu lương thực thừa bằng thuế lương thực Thuế lương thực nộp bằng hiện vật Sau khi nộp ñủ thuế ñã quy ñịnh từ trước mùa gieo hạt, nông dân ñược toàn quyền sử dụng số lương thực dư thừa và ñược tự do bán ra thị trường

+ Trong công nghiệp: Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, tư nhân hóa những xí nghiệp vừa và nhỏ dưới sự kiểm soát của nhà nước, khuyến khích tư bản nước ngoài ñầu tư vào Nga, Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt, công nghiệp, giao thông vận tải, ngân hàng, ngoại thương + Trong thương nghiệp và tiền tệ cho phép tư nhân tự do buôn bán, trao ñổi, mở các chợ, khôi phục, ñẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn Năm 1924, nhà nước phát hành ñồng rúp mới

Thực chất là chuyển nền kinh tế do nhà nước ñộc quyền sang nền kinh tế nhiều thành phần do

nhà nước kiểm soát

3) Ý nghĩa :

+ Chính sách kinh tế mới là sự chuyển ñổi kịp thời, ñầy sáng tạo của Lê-nin và ðảng Bônsêvích Thúc ñẩy kinh tế quốc dân chuyển biến rõ rệt, giúp nhân dân Xô viết vượt qua khó khăn, hoàn thành khôi phục kinh tế

+ Phù hợp với hoàn cảnh ñất nước và nguyện vọng của nhân dân vì vậy nó ñã phát huy tác dụng, hiệu quả

+ Mang ý nghĩa quốc tế sâu sắc ñối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một số nước trong

ñó có Việt Nam, ñã tiếp thu tinh thần cơ bản của Chính sách Kinh tế mới, vận dụng phù hợp vào ñiều

kiện ñất nước

4) Cho biết ñường lối ñổi mới về quan hệ sản xuất mà ðại hội toàn quốc lần thứ VI của ðảng Cộng sản Việt Nam ñã ñề ra có ñiểm gì giống với “Chính sách kinh tế tế mới” (NEP)

Những bài học của NEP có ý nghĩa phổ biến ñối với các nước xã hội chủ nghĩa trong thời kì quá

ñộ, trong ñó có Việt Nam

Thực chất của ñường lối ñổi mới về quan hệ sản xuất mà ðảng ta ñề ra ở Việt Nam năm 1986 cũng giống như thực chất của NEP ở Nga ñề ra năm 1921 Thực chất ñó là : chuyển từ nền kinh tế mà nhà nước nắm ñộc quyền sang nền kinh tế hàng hoá có sự ñiều tiết của nhà nước, công nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế khác nhau ñể thúc ñẩy kinh tế phát triển

Câu hỏi 22 :

Lập bảng so sánh sự khác nhau giữa chính sách “Cộng sản thời chiến” và chính sách “Kinh

tế mới” Từ ñó rút ra thực chất của chính sách “Kinh tế mới”

Hướng dẫn làm bài

a) Sơ lược hoàn cảnh ra ñời của các chính sách “Cộng sản thời chiến”, “Kinh tế mới” :

- Cuối 1918 ñể tập trung của cải và nhân lực chống sự tấn công của quân ñội 14 nước ñế quốc và nội phân, chính phủ Nga Xô viết buộc lòng phải thực hiện chính sách “cộng sản thời chiến”

- Năm 1921, ñể gấp rút khôi phục kinh tế, nâng cap ñời sống nhân dân, ðảng cộng sản Nga quyết

ñịnh chuyển từ chính sách “Cộng sản thời chiến” sang chính sách “Kinh tới mới”

b) Lập bảng so sánh :

Chính sách “Cộng sản thời chiến” Chính sách “Kinh tế mới”

- Trưng thu lương thực thừa - Thuế lương thực cố ñịnh

- Quốc hữu hoá tất cả các xí nghiệp - Trả lại cho tư nhân nhưng xí nghiệp dưới 20

công hân, tư nhân tự do sản xuất, bán sản phẩm

- Nhà nước ñộc quyền về kinh tế, quản lý và

phân phối lương thực, thực phẩm, hàng tiêu

dùng

- Lao ñộng cưỡng bức và áp dụng kỷ luật

quân sự ở các cơ quan

- Tự do mua bán, mở lại các chợ

- Cho tư bản nước ngoài thuê xí nghiệp, hầm

mỏ … ñể thu hút vốn, kỹ thuật của họ

- Nhà nước nắm các mạch máu về kinh tế: công nghiệp, ngân hàng, ngoại thương, giao thông, vận tải…

3) Thực chất chính sách “Kinh tế mới” :

Chuyển từ nền kinh tế mà Nhà nước nắm ñộc quyền về mọi mặt, dựa trên cơ sở cưỡng bức lao ñộng, trưng thu và cung cấp theo kiểu “Cộng sản thời chiến” sang một nền kinh tế hàng hoá có sự ñiều tiết của nhà nước, công nhận sự cùng tồn tại và phát triển trong một thời gian nhất ñịnh của nhiều thành phần kinh tế khác nhau và sử dụng vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm của tư bản trong và ngoài nước ñể thúc

ñẩy kinh tế phát triển

Câu hỏi 23 :

Tại sao có sự ra ñời của Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (gọi tắt là Liên Xô) ? Sự

ra ñời của liên bang (thời gian, tên gọi, thành phần)

Hướng dẫn làm bài

+ Sự hợp tác liên minh chặt chẽ hơn nữa về mọi mặt giữa các nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa;

+ Sự phát triển không ñều về kinh tế, chính trị, văn hóa và trình ñộ phát triển giữa các nước gây trở ngại công cuộc xây dựng và phát triển ñất nước

+ Ngày 30/12/1922, Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết ñược thành lập

- Tên gọi Liên Xô

- Gồm các dân tộc trong ñế quốc Nga cũ Lúc ñầu bao gồm 4 nước cộng hoà ðến năm 1940, có thêm

11 nước

Câu hỏi 24 :

Trình bày khái quát công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô từ năm 1928 ñến năm

1937 Nêu những thành tựu và thiếu sót của nó

Hướng dẫn làm bài

Tháng 12/1922, ðại hội Xô viết toàn Nga tuyên bố thành lập Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa

Xô viết (Liên Xô) Gồm 4 nước cộng hòa Năm 1940 có thêm 11 nước

1) Những thành tựu về mọi mặt trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô từ năm

1922 – 1941

* Trong công nghiệp: thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

- Sau công cuộc khôi phục kinh tế Liên Xô cũng là một nước nông nghiệp lạc hậu Kinh tế, quân sự bao vây, kỹ thuật, thiết bị lệ thuộc nước ngoài
ðảng Cộng sản ñề ra nhiệm vụ công nghiệp hóa xã

hội chủ nghĩa

- Mục ñích: ðưa Liên Xô trở thành một nước công nghiệp có những ngành công nghiệp chủ chốt

+ Giai ñoạn 1921 – 1925

- Liên Xô ñã thực hiện chính sách kinh tế mới (tháng 3/1921)

- Chính sách kinh tế mới ñã làm cho Liên Xô có bước phát triển mới

- Cơ bản hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế ñặt nền móng cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội

+ Giai ñoạn 1928 – 1932

- Thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928 – 1932)

- Năm 193,2 sản lượng công nghiệp ñạt 54,4% ñã giải quyết ñược 3 vấn ñề (Vốn; tự sản xuất ñược

những máy móc trang thiết bị cần thiết; tăng năng suất lao ñộng)

+ Giai ñoạn 1933 – 1937

- Thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1933 – 1937)

- Trong công nghiệp : Năm 1937 sản lượng công nghiệp ñạt 77,4% tổng sản phẩm quốc dân

- Trong nông nghiệp: Ưu tiên tập thể hóa nông nghiệp, ñưa 91 nông hộ với 90% diện tích ñất canh tác vào nền công nghiệp tập thể hóa

- Văn hóa - giáo dục: Thanh toán nạn mù chữ, phát triển mạng lưới giáo dục phổ thông, phổ cập tiểu học trong cả nước, phổ cập trung học cơ sở ở thành phố

- Xã hội: cơ cấu giai cấp thay ñổi, xã hội chỉ còn 2 giai cấp lao ñộng là công nhân, nông dân và trí thức xã hội

- Từ năm 1937, Liên Xô tiếp tục thực hiện kế hoạch 5 năm lần ba Sang tháng 6/1941, ðức tấn công Liên Xô, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội bị gián ñoạn

2) Quan hệ ngoại giao của Liên Xô :

- Liên Xô ñã từng bước xác lập quan hệ ngoại giao với một số nước láng giềng chấu Á, châu Âu

- Từng bước phá vỡ chính sách bao vây cấm vận, cô lập kinh tế ngoại giao của các nước ñế quốc

+ Năm 1925: Liên Xô ñã thiết lập quan hệ ngoại giao với 20 nước

+ Năm 1933 : ñặt quan hệ ngoại giao với Mĩ

3) Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội (1921 – 1937), Liên Xô ñã mắt phải những sai lầm, thiếu sót nào ? Vì sao lại có những sai lầm và thiếu sót ñó ?

* Những hạn chế :

- Nhà nước nắm ñộc quyền về kinh tế và hình thành chế ñộ Nhà nước bao cấp kinh tế

* Nguyên nhân của những sai lầm và thiếu sót :

- Liên Xô là nước ựầu tiên xây dựng chủ nghĩa xã hội nên khó tránh khỏi những sai lầm

- Một số nhà lãnh ựạo đảng và Nhà nước Liên Xô còn chủ quan, giáo ựiều chưa nhận thức ựúng ựắn, khoa học về nguyên lắ xây dựng chủ nghĩa xã hội

đánh giá về nền hoà bình do Hội nghị Véc-xai ựem lại, Nguyên soái Phéc-ựi-năng Phốc

(Foch) Ờ nguyên Tổng tư lệnh quân ựội đồng minh ở châu Âu ựã nói : Ộđây không phải là hoà bình đây là một cuộc hưu chiến trong 20 nămỢ Tại sao nói như vậy ?

Hướng dẫn làm bài

- Sau khi chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, ựể lập lại hoà bình và trật tự thế giới mới, các nước thắng trận ựã triệu tập Hội nghị Véc-xai vào ngày 18/1/1919; với sự tham dự của 27 nước, dưới sự chủ trì của Mĩ, Anh, Pháp

- Tại hội nghị, các hoà ước ựã ựược kắ kết, tạo ra hệ thống Hoà ước Véc-xai, trong ựó quan trọng nhất

là Hoà ước Véc-xai ựược kắ với đức Ngoài ra còn các hoà ước kắ với Áo, Hung, Thổ Nhĩ Kì

- Hoà bình ựược lập lại, mang trong lòng nó mầm mống một cuộc chiến tranh mới, vì mâu thuẫn giữa các nước thắng trận với nhau, nổi bật là mâu thuẫn giữa đức với Mĩ, Anh, Pháp

- Với Hoà ước Véc-xai, đức phải chịu tổn thất rất lớn : mất 1/8 ựất ựai, trong ựó trả Andát, Loren cho Pháp, cắt ựất cho Ba Lan, Bì, đan Mạch bồi thường chiến phắ chiến tranh nặng nề

- Hoà ước Véc-xai ựẩy nước đức vào Ộcảnh nô lệ mà người ta chưa từng nghe, chưa từng thấyỢ nin) Các thế lực quân phiệt là giai cấp tư sản đức coi Hoà ước Véc-xai là một Ộquốc sĩỢ, một hoà ước

(Lê-ỘVéc-xai nhục nhãỢ, cần phải phục thù Mầm mống một cuộc chiến tranh mới vẫn còn tồn tại

- Nhật Bản, Italia là hai nước thắng trận nhưng cũng bất mãn với hệ thống Véc-xai Những tham vọng về về quyền lợi của Nhật ở Viễn đông, ở Trung Hoa; của Italia ở địa Trung Hải, ở bán ựảo Bancăng không ựược thoả mãn Sau khi Trật tự Oa-sinh-tơn ra ựời, bổ sung cho hệ thống Véc-xai, sự bất mãn của Nhật, Italia càng tăng lên

- Hậu quả của khủng hoảng kinh tế thế giới làm cho 3 nước đức, Italia, Nhật là những nước bất mãn với hệ thống Véc-xai, nhanh chóng ựi vào con ựường phát xắt hoá, gây chiến tranh, chia lại thế giới

- Ngày 1/9/1939, đức tấn công Ba Lan Ngày 3/9, Pháp tuyên chiến với đức Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ

- Như vậy, từ năm 1919 nền hoà bình ựược lập lại, thế nhưng thực chất ựó là thời kì hưu chiến, ựủ ựể các nước đức Ờ Italia Ờ Nhật chuẩn bị lực lượng, ựưa loài người vào cuộc chiến tranh mới

Câu hỏi 26 :

KHÁI QUÁT VỀ CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ NGHĨA GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI (1918 - 1939)

ựó là tập lực lượng ựể chống lại cách mạng Nga, Hungari và nhiều nước khác Hội nghị ựã quyết ựịnh

các vấn ựề sau :

+ Nhanh chóng kết thúc chiến tranh ở châu Âu, châu Á Ờ Thái Bình Dương

+Thành lập một trật tự thế giới mới sau chiến tranh

+ Ký Hoà ước với các nước bại trận

- Nội dung của Hội nghị Véc-xai bao gồm một loạt hoà ước ký với đức và ựồng minh của đức, nghị quyết thành lập Hội Quốc liên Hoà ước với đức là quan trọng nhất, ký vào ngày 26/8/1919, tại ỘPhòng GươngỢ trong cung ựiện Véc-xai Pháp ựược nhận lại hai vùng Andát, Loren và vùng than Xarơ đức thừa nhận Ba Lan ựộc lập, trả lại Ba Lan vùng ựất bị Phổ chiếm ựóng trước ựây Ba Lan có ựường ra biển Ban Tắch đức bị tước bỏ các thuộc ựịa và bồi thường 132 tỷ Mác vàng tiền chiến phắ, luật nghĩa

vụ quân sự bị loại bỏ, cấm đức phát triển tàu ngầm, tuầu chiến, xe tăng và không quân Vùng sông Ranh và khu vực rộng 50 km bên phải sông Ranh ựược tuyên bố là vùng phi quân sự

- Tuy nhiên, Hoà ước Véc-xai lại không ựụng chạm ựến cơ sở trọng yếu của chủ nghĩa ựế quốc đức, công nghiệp quân sự đức không bị phá huỷ mà chỉ bị hạn chế Trong khi thảo luận các ựiều khoản quân sự của hoà ước, Tổng thống Mỹ Uyn-xtơn ựã tuyên bố lực lượng quân sự cần thiết ựể Ộduy trì trật

tự trong nước và ựàn áp chủ nghĩa BônsêvắchỢ Số quân đức 100 nghìn ựược tuyển lựa dựa trên cơ sở

tự nguyện Như vật các nhà hoạch ựịnh Hoà ước Véc-xai ựã tạo ra những ựiều kiện thuận lợi ựể phục hồi chủ nghĩa quân phiệt đức nhầm chống lại Liên Xô và phong trào cách mạng thế giới

- Có thế thấy, nền hoà bình tuy ựược lập lại, thế nhưng mang trong lòng nó mầm mống một cuộc chiến tranh mới, vì mâu thuẫn giữa các nước thắng trận với nhau, nổi bật là mâu thuẫn giữa đức với

b Hội nghị Oa-sinh-tơn và các Hiệp ước Oa-sinh-tơn (1921 Ờ 1922)

- Hội nghị Véc-xai không thoả mãn yêu cần của Mĩ, mong muốn ựứng ựầu thế giới Do ựó Mỹ kắ hiệp ước riêng với đức (8 Ờ 1921) và tổ chức hội nghị quốc tế ở thủ ựô Oa-sinh-tơn (từ 11 Ờ 1921 ựến

2 Ờ 1922) với sự tham gia của các nước : Mỹ, Anh, Pháp, Italia, Bỉ, Hà Lan, Bồ đào Nha, Nhật Bản , Trung Quốc, Hội nghị ựã kắ kết các hiệp ước tôn trọng quyền của nước Mỹ, Anh, Pháp, Nhật về thuộc

ựịa của nhau, hạn chế lực lượng hải quân, Mỹ có quyền phát triển hải quân ngang Anh, cam kết tôn

trọng ựộc lập chủ quyền của Trung Quốc và Trung Quốc Ộmở của cho các nước

- Hội nghị Oa-sinh-tơn là thắng lợi ngoại giao của Mỹ, tạo ựiều kiện cho Mỹ ựứng ựầu thế giới tư bản và xâm nhập vào Trung Quốc mạnh hơn

 Tóm lại, các Hiệp ước Oa-sinh-tơn cùng với hệ thống Hoà ước Véc-xai hình thành ỘHệ thống

Vécxai Ờ OasinhtơnỢ, hoàn thành việc phân chia thế giới mới, thiết lập một trật tự thế giới sau chiến tranh Trật tự thế giới nàu hoàn toàn phục vụ quyền lợi của giai cấp thống trị các nước ựế quốc và cũng gây nên mâu thuẫn giữa các nước ựế quốc thắng trận và bại trận, nhằm tập hợp lực lượng chống chủ nghĩa xã hội

Nhật Bản, Italia là hai nước thắng trận nhưng cũng bất mãn với hệ thống Véc-xai Những tham vọng

về về quyền lợi của Nhật ở Viễn đông, ở Trung Hoa; của Ý ở địa Trung Hải, ở bán ựảo Ban-căng không ựược thoả mãn Say khi Trật tự Oa-sinh-tơn ra ựời, bổ sung cho hệ thống Véc-xai, sự bất mãn của Nhật, Ý càng tăng lên

Hậu quả của khủng hoảng kinh tế thế giới làm cho 3 nước đức, Italia , Nhật là những nước bất mãn với hệ thống Véc-xai, nhanh chóng ựi vào con ựường phát xắt hoá, gây chiến tranh, chia lại thế giới Ngày 1/9/1939, đức tấn công Ba Lan Ngày 3-9, Pháp tuyên chiến với đức Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ

Như vậy, từ năm 1919 nền hoà bình ựược lập lại, thế nhưng thực chất ựó là thời kì hưu chiến, ựủ ựể các nước đức Ờ Italia Ờ Nhật chuẩn bị lực lượng, ựưa loài người vào cuộc chiến tranh mới

+ Sản lượng công nghiệp phát triển mạnh, sản xuất than và thép tăng nhanh

+ Nền kinh tế công nghiệp của các nước tư bản châu Âu phát triển ổn ựịnh

lại Một thời kì mới trong sự phát triển của chủ nghĩa tư bản : Thời kì ổn ựịnh trong những năm 1924

Ờ 1929

- Trên lĩnh vực kinh tế, ựặc ựiểm của sự ổn ựịnh ựó là :

+ Cuộc khủng hoảng kinh tế sau chiến tranh ựược khắc phục, nhiều nước tư bản bước vào giai

ựoạn phồn vinh về kinh tế

+ Quá trình thay ựổi tư bản, tắch tụ sản xuất và tập trung tư bản cố ựịnh diễn ra mạnh mẽ hơn + Xuất hiện những công ty tư bản ựộc quyền khổng lò mới mà về quy mô vượt hơn tất cả những gì

ựã có trước năm trước năm 1914

+ Việc hợp lắ hoá sản xuất kiểu tư bản chủ nghĩa, việc áp dụng những phương pháp cải tổ lao ựộng

và phương pháp Tay-lo (Taylor) ựã thúc ựẩy mạnh mec sự tăng trưởng nền công nghiệp của chủ nghĩa tư bản

+ Trên cơ sở của sự phồn vinh công nghiệp ựã khôi phục ựược tình trạng hỗn loại về tài chắnh, khôi phục và vượt mức ngoại thương trước chiến tranh

- Song sự ổn ñịnh của chủ nghĩa tư bản diễn ra không ñồng ñều Nước Mĩ bắt ñầu ổn ñịnh sớm hơn (ngay từ năm 1932) và ñạt ñược sự phát triển nhanh chóng (năm 1928 sản lượng công nghiệp Mĩ cao hơn mức trước chiến tranh 70%), trong khi nước Anh thực sự mãi ñến năm 1926 mới ổn ñịnh và sự ổn

ñịnh diễn ra chậm chạp và mang tính chất tương ñối so với sự với sự phồn vinh của Mĩ và sự phát triển

nhanh của ðức…

- Sự ổn ñịnh của các nước tư bản chủ nghĩa châu Âu phần quan trọng là nhờ vào vốn ñầu tư tính dụng của Mĩ, phải phụ thuộc về tài chính của Mĩ ðây là thời kì chuyển ñổi trung tâm kinh tế - tào chính của thế giới tư bản chủ nghĩa từ châu Âu sang Mĩ

- Kinh tế tư bản chủ nghĩa thoát khủng chiến tranh, ñồng thời các chế ñộ tư sản cũng ñược củng cố dần dần Các chính ñảng và các tổ chức chính trị của giai cấp tư sản lấy lại ñược vị trí mà chúng ñã mất trước kia Trong những năm 1924 – 1929, chính quyền phát xít ñược củng cố ở Italia, chế ñộ cộng hoà Vây-ma ñược duy trì ở ðức, chính thể ñại nghị ñược ổn ñịnh ở Anh và Pháp ðối với Mĩ, ðảng Cộng hoà ñược coi là ñảng của sự phồn vinh, nên ñảng này khẳng ñịnh vững chắc ñịa vị cầm quyền của mình cho mãi ñến khi họ tỏ ra bất lực trước cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933

- Trong hoàn cảnh vị trí của chủ nghĩa tư bản ñược củng cố, phong trào cách mạng vô sản ñi vào thoái trào Sự phồn vinh về kinh tế, sự giảm bớt thất nghiệp, việc nâng cao mức sống của một số tầng lớp lao ñộng ñã tạo ñã tạo ra ảo tượng về sự bền vững lâu dài của chế ñộ tư bản Chủ nghĩa cải lương tác ñộng về tư tưởng vào giai cấp công nhân khá nhiều Ở nhiều nước ñảng xã hội – dân chủ tham gia chính phủ và vì thế họ càng có ñiều kiện lôi kéo ñông người lao ñộng hợp tác với giai cấp tư sản Nhưng, bất chấp ñiều ñó, cuộc ñấu tranh giai cấp vẫn diễn ra ở nhiều nước mà tiêu biểu là cuộc tổng bãi công (1926) ở Anh Quốc ñã lôi cuốn hàng triệu công nhân tham gia

 Nhận xét : Sự ổn ñịnh của chủ nghĩa tư bản trong những năm 1924 – 1929 trên thực tế không loại

bỏ ñược mâu thuẫn trong lòng xã hội tư bản chủ nghĩa, không khắc phục ñược những nhược ñiểm vốn

có của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa Cuộc khủng hoảng kinh tế nổ ra bất ngờ ở nước Mĩ vào tháng 10 –

1929 và nhanh chóng lan ra toàn bộ thế giới tư bản chủ nghĩa ñã chấm dứt thời kì “thăng bằng” và “ổn

- Thế chiến thứ nhất và những hâu quả làm

cho mâu thuẫn xã hội ở các nước tư bản thêm

gay gắt

- Sự cổ vũ của thắng lợi Cách mạng tháng

Mười Nga ñối với giai cấp công nhân

- Khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933 và những hâu quả của nó

- Sự ñe doạ của chủ nghĩa phát xít Nội dung

- Thành lập Mặt trận nhân dân chống phát xít ở các nước

Kết quả

- Ở ðức : chế ñộ quân chủ bị lật ñổ

- Ở Hungari : Nước cộng hoà Xô viết ñược

thành lập chỉ tồn tại trong 133 ngày

- Thắng lợi ở Pháp (1936)

- Thất bại ở Tây Ban Nha (1939)

Câu hỏi 30 :

Sự thành lập và hoạt ñộng của Quốc tế Cộng sản (1919 – 1923) Các nghị quyết của ðại hội II

và VII ñã ảnh hưởng ñến phong trào cách mạng Việt Nam như thế nào ?

Hướng dẫn làm bài

1 Hoàn cảnh ra ựời :

Trong cao trào cách mạng (1918 - 1923) các đảng Cộng sản ựã ựược thành lập ở nhiều nước như

đức, Áo, Hunggari, Ba Lan, Phần Lan Sự phát triển của phong trào cách mạng ở châu Âu nói riêng

cũng như trên thế giới nói chung ựòi hỏi phải có một tổ chức quốc tế ựể lãnh ựạo ựường lối ựúng ựắn Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga và sự tồn tại của Nhà nước Xô viết là ựiều kiện thuận lợi

ựể thực hiện yêu cầu ựó

2 Hoạt ựộng của Quốc tế Cộng sản :

Với những hoạt ựộng tắch cực của Lê-nin và đảng Bônsêvắch Nga, tổ chức Quốc tế Cộng sản ựã

ựược thành lập ngày 2/3/1919 tại Mát-xcơ-va

Trong thời gian tồn tại từ 1919 ựến 1943, Quốc tế Cộng sản ựã tiến hành 7 lần ựại hội, ựế ra ựường lối cách mạng ựúng ựắn cho từng thời kỳ phát triển của cách mạng thế giới

+ đại hội lần II (1920) giữ một vị trắ nổi bật trong lịch sử hoạt ựộng của Quốc tế Cộng sản với Luận

cương về vai trò của đảng Cộng sản, Luận cương về vấn ựề dân tộc và thuộc ựịaỢ do V.I.Lê-nin khởi thảo

+ đại hội lần VII (1935), Quốc tế Cộng sản ựã chỉ rõ nguy cơ chủ nghĩa phát xắt và kêu gọi các ựảng

Cộng sản tắch cực ựấu tranh thành lập các mặt trận thống nhất công nhân nhằm mục tiêu chống phát xắt, chống chiến tranh

Năm 1943, nhận thấy sự tồn tại và hoạt ựộng của mình không phù hợp với tình hình mới, Quốc tế Cộng sản tuyên bố giải tán

* Vai trò của Quốc tế Cộng sản : có công lao to lớn trong việc thống nhất và phát triển phong trào

cách mạng thế giới

3 Ảnh hưởng của các nghị quyết của đại hội II và VII ựến phong trào cách mạng Việt Nam :

Tiêu biểu là hai ựại hội:

+ đại hội II (1920) thông qua Luận cương về vấn ựề dân tộc và thuộc ựịa do Lê-nin khởi xướng

Tác ựộng: Giữa tháng 7/1920, Nguyễn Ái Quốc ựọc bản Luận cương của Lê-nin, ựiều này ựã giúp Nuyễn Ái Quốc khẳng ựịnh muốn cứu nước và giải phóng dân tộc phải ựi theo con ựường cách mạng

vô sản, do ựó ngày 25/12/1920 tại ựại hội của đảng Xã hội Pháp họp ở Tua, người ựã bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế cộng sản và trở thành ựảng viên cộng sản Sự kiện này ựánh dấu Nguyễn Ái Quốc ựã tìm thấy con ựường cứu nước ựúng ựắn cho cách mạng Việt Nam, chấm dứt thời kì bế tắc

ựường lối cứu nước và giai cấp lãnh ựạo của cách mạng Việt Nam

+ đại hội VII (1935) chỉ rõ nguy cơ của chủ nghĩa phát xắt và kêu gọi các đảng cộng sản tắch cực

ựấu tranh thành lập Mặt trận thống nhất nhằm mục tiêu chống phát xắt chống chiến tranh

Tác ựộng: đoàn ựại biểu đảng cộng sản đông Dương do Lê Hồng Phong dẫn ựầu ựã tham dự đại hội VII Sau khi về nước, tháng 7/1936, ông ựã chủ trì Hội nghị Ban chấp hành trung ương đảng cộng sản đông Dương ở Thượng Hải (Trung Quốc) Ờ dựa trên nghị quyết của đại hội VII và căn cứ tình hình cụ thể của Việt Nam ựã ựịnh ra ựường lối và phương pháp ựấu tranh mới, thay ựổi chủ trương : chuyển sang hình thức ựấu tranh công khai hợp pháp và nửa hợp pháp với mục tiêu ựòi tự do dân chủ, cơm áo, hòa bình Bùng nổ phong trào dân chủ trong những năm 1936 Ờ 1939 tại Việt Nam

- Hậu quả trầm trọng của cuộc khủng hoảng kinh tế trong những năm 1929 Ờ 1933 và tình trạng tiêu

ựiều tiếp theo trong các nước thuộc hệ thống tư bản chủ nghĩa ựã làm cho mâu thuẫn nội tại của chủ

nghĩa tư bản thêm gay gắt và phong trào cách mạng của quần chúng dâng cao

- Ở một số nước, giai cấp tư sản lũng ựoạn không muốn duy trì nền thống trị bằng chế ựộ dân chủ tư sản ựại nghị như cũ, nên ựã âm mưu dùng bạo lực ựể ựàn áp phong trào ựấu tranh trong nước và ráo riết chạy ựua vũ trang, chuẩn bị phát ựộng một cuộc chiến tranh thế giới mới

- Chủ nghĩa phát xắt xuất hiện và thắng thế ở một số nơi, như phát xắt Hắt-le ở đức, phát xắt Phrăngcô

ở Tây Ban Nha, phát xắt Mút-xô-li-ni ở Italia và phái Sĩ quan trẻ ở Nhật Bản Chế ựộ ựộc tài phát xắt ựược thiết lập là một nền chuyên chắnh khủng bố công khai của những thế lực phản ựộng nhất, Sôvanh

nhất, ựế quốc chủ nghĩa nhất của tư bản tài chắnh Chúng xóa bỏ mọi quyền tự do dân chủ tư sản cổ truyền, ựàn áp tiêu diệt mọi lực lượng và tổ chức chắnh trị ựối lập, thực hành chắnh sách xâm lược, bành trướng và nô dịch các nước khác

- Tập ựoàn phát xắt cầm quyền ở đức, Ý và Nhật ựã liên kết với nhau thành khối "Trục", ráo riết chuẩn bị chiến tranh ựể chia lại thế giới Chúng nuôi mưu ựồ tiêu diệt Liên Xô, thành trì cách mạng thế giới, hy vọng ựẩy lùi phong trào cách mạng vô sản ựang phát triển mạnh mẽ trong nước chúng

- Ở Pháp các thế lực phản ựộng tập hợp trong tổ chức ỘThập tự lửaỢ gồm khoảng 20.000 tên có vũ trang, âm mưu lật ựổ chế ựộ ựại nghị dân chủ, thiết lập nền ựộc tài phát xắt Nguy cơ chủ nghĩa phát xắt

và chiến tranh thế giới ựe doạ nghiêm trọng nền hòa bình và an ninh quốc tế

b Chủ trương ựiều chỉnh chiến lược Cách mạng của Quốc tế Cộng sản tại đại hội lần thứ VII (7 Ờ 1935) :

- Trước nguy cơ chiến tranh do bọn phát xắt gây nên đại hội VII của Quốc tế Cộng sản họp tại xcơ-va (tháng 7/1935) dưới sự chủ trì của Tổng bắ thư Quốc tế Cộng sản Ờ G.đimitơrốp đoàn ựại biểu

Mát-đảng Cộng sản đông Dương do Lê Hồng Phong dẫn ựầu

- đại hội xác ựịnh kẻ thù nguy hiểm trước mắt của nhân dân thế giới chưa phải là chủ nghĩa ựế quốc nói chung mà là chủ nghĩa phát xắt "Ngày nay trong nhiều nước tư bản chủ nghĩa quần chúng lao ựộng trước mắt phải lựa chọn một cách cụ thể không phải giữa nền chuyên chắnh vô sản với chế ựộ dân chủ

tư bản mà là chế ựộ dân chủ tư sản với chủ nghĩa phát xắt"

- Nhiệm vụ trước mắt của giai cấp công nhân và nhân dân lao ựộng thế giới lúc này chưa phải là ựấu tranh lật ựổ chủ nghĩa tư bản, giành chủ nghĩa xã hội, mà là chống chủ nghĩa phát xắt, chống chiến tranh, bảo vệ dân chủ và hòa bình

- để thực hiện nhiệm vụ cấp bách ựó, giai cấp công nhân các nước trên thế giới phải thống nhất hàng ngũ của mình, lập mặt trận nhân dân rộng rãi chống phát xắt và chiến tranh phát xắt

- đại hội chỉ rõ ựối với các nước thuộc ựịa và nửa thuộc ựịa, vấn ựề lập mặt trận thống nhất chống ựế quốc có tầm quan trọng ựặc biệt

- Chủ trương mới do đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản vạch ra phù hợp với yêu cầu chống chủ nghĩa phát xắt và chiến tranh, nguy cơ lớn nhất ựối với vận mệnh của các dân tộc lúc bấy giờ Nghị quyết của đại hội giúp cho đảng Cộng sản đông Dương trong việc phân tắch ựúng ựắn tình hình mới,

từ ựó ựề ra chủ trương chiến lược và sách lược cách mạng phù hợp với tình hình mới

- Trong thời gian này, các ựảng cộng sản ựã ra sức phấn ựấu lập mặt trận nhân dân rộng rãi chống chủ nghĩa phát xắt Mặt trận nhân dân Tây Ban Nha, Mặt trận thống nhất chống phát xắt của nhân dân Trung Quốc lần lượt ựược thành lập đặc biệt, Mặt trận nhân dân Pháp chống phát xắt thành lập từ tháng 5/1935 do đảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt, ựã giành ựược thắng lợi vang dội trong cuộc tổng tuyển cử năm 1936, ựưa ựến sự ra ựời một chắnh phủ tiến bộ, Chắnh phủ Mặt trận nhân dân Pháp Thắng lợi ựó ựã tạo ra không khắ chắnh trị thuận lợi cho cuộc ựấu tranh ựòi các quyền tự do, dân chủ, cải thiện ựời sống của nhân dân các nước trong hệ thống thuộc ựịa của ựế quốc Pháp trong ựó có đông Dương

Câu hỏi 32 :

Trên cơ sở tổ chức Quốc tế Cộng sản (Quốc tế III), anh (chị) hãy :

a) Chứng minh sự giải thế của tổ chức này vào năm 1943 là một tất yếu khách quan

b) Phân tắch vai trò lịch sử của tổ chức Quốc tế III ựối với phong trào cách mạng thế giới

Hướng dẫn làm bài

a) Sự giải thế của Quốc tế Cộng sản vào năm 1943 là một tất yếu khác quan :

- Tháng 5/1943, Ban chỉ huy lãnh ựạo Quốc tế Cộng sản họp phiên cuối cùng và tuyên bố giải thể tổ chức này, ựây là việc làm thắch hợp và tất yếu của lịch sử, bởi lẽ :

+ Các đảng Cộng sản thành viên của Quốc tế III ựã trưởng thành, vững mạnh về tổ chức và lực lượng, tự giải quyết ựược các nhiệm vụ cụ thể của cách mạng nước mình

+ Trong cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, việc liên lạc giữa Quốc tế III và các ðảng Cộng sản thành viên gặp nhiều khĩ khăn, trong lúc đĩ tình hình thế giới chuyển biến rất mau lẹ, địi hỏi các ðảng Cộng sản các nước phải giải quyết nhanh chĩng những vấn đề đặt ra đối với cách mạng mỗi nước, cho nên sự tồn tại của Quốc tế III đã cản trở sự phát triển của cách mạng mỗi nước

+ Các nước đế quốc Anh, Pháp, Mĩ và các nước phát xít đã lợi dụng tổ chức Quốc tế III như là một cái cơ để chống phá Liên Xơ và sự nghiệp đồn kết quốc tế chống chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh

Như vậy, cho đến năm 1943, Quốc tế III đã hồn thành sứ mệnh lịch sử của mình trong việc giúp đỡ

và thúc đẩy phong trào cách mạng thế giới

b) Vai trị lịch sử của tổ chức Quốc tế thứ III đối với phong trào cách mạng thế giới

* Trong vịng khoảng ¼ thế kỉ thồn tại, Quốc tế III trở thành nhân tối hàng đầu thúc đẩy phong trào cách mạng thế giới (khái quát nhắn gọn sự phát triển của cách mạng thế giới)

- Thành lập và Bơnsêvích hố các ðảng Cộng sản các nước tư bản để làm cơ sở thúc đẩy phong trào cách mạng ở các nước

- Tạo điều kiện thành lập các ðảng Cộng sản và chỉ đạo sâu sát các ðảng Cộng sản và phong trào cách mạng ở các nước thuộc địa, làm cho phong trào đấu tranh giải phĩng dân tộc ở các nước thuộc địa

và phụ thuộc trở thành một bộ phận của cách mạng thế giới

- Tập hợp lực lượng cách mạng rộng rãi trên phạm vi tồn thế giới để thành lập mặt trận hùng hậu bảo vệ Liên Xơ, chế độ xã hội chủ nghĩa; đồng thời, từ năm 1935, Quốc tế thứ III giữ vai trị là tổ chức tập hợp lực lượng chống chủ nghĩa phát xít, bảo vệ hồ bình và an ninh trên thế giới

- Ra sức bảo vệ và phát triển học thuyết Mác Bên cạnh đấu tranh chống lại chủ nghĩa cơ hội trong Quốc tế Cộng sản, những người lãnh đạo đã ra sức phát triển học thuyết cách mạng cho phù hợp với hồn cảnh mới của lịch sử hiện đại : học thuyết về giải phĩng dân tộc, về sự liên minh cơng – nơng, về

đồn kết quốc tế

Như vậy, thành cơng của phong trào cách mạng thế giới nửa sau thế kỉ XX cĩ đĩng gĩp to lớn của

Quốc tế III mà Lê-nin là người cĩ cơng thành lập và phát triển

Câu hỏi 33 :

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 :

- Những hậu quả của cuộc khủng hoảng đĩ đối với các nước tư bản chủ nghĩa

- Hậu quả nặng nề của cuộc khủng hoảng đối với Việt Nam ?

Hướng dẫn làm bài

Trong những năm 1924 – 1929, các nước tư bản ổn định chính trị và đạt được mức tăng trưởng cao

về kinh tế, thế nhưng do sản xuất ồ ạt, chạy đua theo lợi nhuận dẫn đến tình trạng hàng hĩa ế thừa, cung vượt quá xa cầu Tháng 10/1929, khủng hoảng kinh tế bùng nổ ở Mĩ sang châu Âu rồi bao trùm

cả hệ thống thuộc địa

* Những hậu quả của cuộc khủng hoảng đĩ đối với các nước tư bản chủ nghĩa

- Về kinh tế :

+ Cuộc khủng hoảng kéo dài gần bốn năm (1929 – 1933), trầm trọng nhất là năm 1932

+ Cuộc khủng hoảng tàn phá nặng nền nền kinh tế các nước tư bản chủ nghĩa

+ Hàng vạn nhà máy, hàng vạn ngân hàng phải đĩng cửa phá sản

+ Hàn triệu hecta cây trồng bị phá huỷ, hàng triệu gia súc bị giết hại

Tàn phá nặng nề nền kinh tế các nước tư bản, đẩy hàng trăm triệu người (cơng nhân, nơng dân và gia

đình họ) vào tình trạng đĩi khổ

- Về chính trị - xã hội :

+ Cuộc khủng hoảng này cịn gây ra hậu quả nghiêm trọng về chính trị, xã hội Hàng chục triệu cơng nhân thất nghiệp, nơng dân mất ruộng đất, sống trong cảnh nghèo đĩi, túng quẫn Những cuộc đấu tranh, biểu tình, tuần hành của những người thất nghiệp diễn ra khắp cả nước diễn ra liên tục khắp cả nước, lơi kéo hàng triệu người tham gia

ựua vũ trang ráo riết báo hiệu một nguy cơ của một cuộc chiến tranh thế giới mới

* Hậu quả nặng nề của cuộc khủng hoảng ựối với Việt Nam

đề quốc Pháp trút gánh nặng khủng hoảng lên vai nhân dân các nước thuộc ựịa Kinh tế Việt Nam

vốn phụ thuộc hoàn toàn vào Pháp và càng chịu những hậu quả nặng nề

- Về kinh tế

+ Về nông nghiệp: Giá lúa, nông sản hạ, ruộng ựất bỏ hoang

+ Về công nghiệp: Bị suy sụp

+ Về thương nghiệp: Xuất khẩu bị ựình ựốn, hàng hóa khan hiếm, giá cả ựắt ựỏ

- Về xã hội

+ Nông dân: Mức thu nhập thấp do lúa gạo sụt giá, sưu thuế không ngừng tăng, tiếp tục bị bần cùng hóa và bị phá sản

+ Công nhân: Thất nghiệp ngày càng ựông, tiền lương giảm sút

+ Tiểu tư sản thành thị: điêu ựứng vì các nghề thủ công bị phá sản, viên chức bị sa thải, học sinh ra trường không có việc làm

+ Số ựông tư sản dân tộc cũng gặp nhiều khó khăn

* Nhìn chung, ở nước ta mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp ngày càng trở nên gay gắt đó là

ựiều kiện khác quan bùng nổ phong trào cách mạng 1930 Ờ 1931

Câu hỏi 34 :

Trình bày diễn biến, ý nghĩa phong trào ựấu tranh của Mặt trận Nhân dân chống phát và nguy cơ chiến chiến tranh Hãy liên hệ với lịch sử Việt Nam ựể trình bày về phong trào Mặt trận nhân dân Pháp và phong trào Mặt trận Dân chủ đông Dương (1936 Ờ 1939)

Hướng dẫn làm bài

1 Nguyên nhân : Trước thảm họa chủ nghĩa phát xắt và nguy cơ chiến tranh thế giới, dưới sự chỉ

ựạo của Quốc tế Cộng sản, phong trào ựấu tranh thành lập Mặt trận nhân dân chống phát xắt và chiến

tranh ựã lan rộng ở nhiều nước tư bản như Pháp, Italia, Tiệp Khắc, Hy Lạp, Tây Ban NhaẦ

2 Diễn biến phong trào ựấu tranh :

- Tại Pháp, trong cuộc tổng tuyển cử tháng 5/1936, Mặt trận Nhân dân Pháp giành ựược chắnh phủ do Lê-ông Bơ-lum ựứng ựầu Phong trào Mặt trận nhân dân ựã bảo vệ nền dân chủ, ựưa nước Pháp vượt qua hiểm hoạ của chủ nghĩa phát xắt

- Tại Tây Ban Nha, tháng 12/1936, Mặt trận Nhân dân cũng giành ựược thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử và Chắnh phủ Mặt trận Nhân dân ựược thành lập, diễn ra cuộc ựấu tranh chống lại thế lực phát xắt do Phran-cô cầm ựầu ựã gây nội chiến nhằm thủ tiêu nền cộng hoà

Cuộc chiến tranh chống phát xắt của nhân dân Tây Ban Nha (1936 Ờ 1939) nhận ựược sự ủng hộ to lớn của phong trào cách mạng thế giới Do sự can thiệp của phát xắt đức, Italia và sự nhượng bộ của các nước tư bản, cuộc chiến tranh chống phát xắt của nhân dân Tây Ban Nha cuối cùng cũng thất bại

* Ý nghĩa : để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, nhất là về Mặt trận thống nhất nhằm tập hợp,

ựoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân trong cuộc ựấu tranh giải phóng

3 Sự ra ựời của Mặt trận Nhân dân Pháp (1936) có tác dụng tắch cực ựến cách mạng Việt Nam vì: Mặt trận nhân dân Pháp có nhiều chắnh sách tiến bộ thực hiện ở các thuộc ựịa, trả thù chắnh trị, tự

do hội họp tạo ựiều kiện cho lực lượng cách mạng ở Việt Nam phục hồi sau một thời kì bị thực dân Pháp khủng bố

- Căn cứ tình hình thế giới, trong nước và vận dụng ựường lối của Quốc tế Cộng sản, Hội nghị Trung ương đảng lần thứ nhất (7/1936), ựề ra chủ trương chỉ ựạo chiến lược và sách lược mới

- Xác ựịnh kẻ thù cụ thể trước mắt của nhân dân đông Dương chưa phải là thực dân Pháp nói chung mà là bọn thực dân phản ựộng thuộc ựịa và tay sai không thi hành chắnh sách của Chắnh phủ Mặt trận nhân dân Pháp Quyết ựịnh tạm gác khẩu hiệu "đánh ựuổi ựế quốc Pháp", "đông Dương hoàn toàn

ựộc lập", "Tịch thu ruộng ựất của ựịa chủ chia cho dân cày"

- Quyết ựịnh thành lập Mặt trận nhân dân Phản ựế đông Dương (tháng 3-1938 ựổi thành Mặt trận Dân chủ đông Dương), nhằm tập hợp các giai cấp, tầng lớp, ựảng phái, cá nhân thực hiện nhiệm vụ trên Các tổ chức quần chúng của Mặt trận ựều thay bằng Hội Cứu tế, Hội ái hữu, đoàn Thanh niên Cộng sản ựược thay bằng đoàn Thanh niên dân chủ

- Hình thức và phương pháp ựấu tranh là lợi dụng triệt ựể những khả năng hợp pháp và nửa hợp pháp, công khai và nửa công khai ựể vận ựộng quần chúng Bên cạnh hoạt ựộng bắ mật, lần ựầu tiên

ựảng ựưa một bộ phận ra hoạt ựộng công khai

Chủ trương của đảng Cộng sản đông Dương ựáp ứng nguyện vọng bức thiết của quần chúng, làm dấy lên phong trào ựấu tranh sôi nổi mạnh mẽ, trong ựó có các cuộc ựấu tranh tiêu biểu như: Phong trào đông Dương ựại hội, cuộc "ựón rước" Gôựa và toàn quyền đông Dương Bơriviê, cuộc mắt tinh ngày 1/5/1938 ở Hà Nội

Từ cuối năm 1938, Chắnh phủ Mặt trận Nhân dân Pháp càng thiên về hữu, bọn phản ựộng Pháp ở

đông Dương ngóc ựầu dậy phản công lại Mặt trận dân chủ đông Dương Phong trào ựấu tranh công

khai thu hẹp dần ựến khi chiến tranh bùng nổ thì chấm dứt

Câu hỏi 35 :

Chủ nghĩa tư bản từ 1918 ựến 1939 chia ra làm mấy giai ựoạn ? Nội dung chủ yếu của những giai ựoạn ựó là gì ?

Hướng dẫn làm bài

Chủ nghĩa tư bản từ 1918 ựến 1939 chia ra làm ba giai ựoạn :

1 Giai ựoạn 1918 Ờ 1923 : Giai ựoạn khủng hoảng về kinh tế, chắnh trị của chủ nghĩa tư bản cao trào cách mạng phát triển ựặc biệt là ở đức

2 Giai ựoạn 1924 Ờ 1929 : Giai ựoạn này chủ nghĩa tư bản ựạt ựược sự ổn ựịnh tạm thời về kinh tế và chắnh trị

3 Giai ựoạn 1929 Ờ 1939 : Giai ựoạn chủ nghĩa tư bản lâm vào khủng hoảng về kinh tế, ựặc biệt là nước đức, các nước tư bản ựã khắc phục hậu quả khủng hoảng bằng cải cách kinh tế, chắnh trị, xã hội (Anh, Pháp, Mĩ) hoặc phát xắt hóa bộ máy nhà nước (đức, Italia, Nhật Bản) Sự xuất hiện của chủ nghĩa phát xắt và nguy cơ chiến tranh thế giới thứ hai

Kinh tế đức là nước bại trận, bị chiến tranh tàn

phá nên hoàn toàn suy sụp về kinh tế,

chắnh trị và quân sự

Nền kinh tế ựược ựược khôi phục và phát triển Năm 1929, sản xuất công nghiệp đức

ựã vươn lên ựứng ựầu châu Âu

NƯỚC đỨC GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI

( 1918 - 1939)

- ðối ngoại : Vị trí quốc tế của ðức được phục hồi (tham gia Hội Quốc liên)

Câu hỏi 37 :

Vì sao chủ nghĩa phát xít thắng thế ở ðức ? Chính phủ Hít-le đã thực hiện chính sách chính trị, kinh tế, đối ngoại như thế nào trong những năm 1933 – 1939 ?

Hướng dẫn làm bài

* Khủng hoảng kinh tế và sự thiết lập chế độ phát xít của ðảng Quốc xã

- Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới cuối năm 1929 đã giáng một địn nặng nề làm kinh tế - chính trị - xã hội ðức khủng hoảng trầm trọng

- ðể đối phĩ lại khủng hoảng, giai cấp tư sản cầm quyền quyết định đưa Hít-le – Thủ lĩnh ðảng Quốc xã ðức lên năm chính quyền ðảng Cộng sản ðức kiên quyết đấu tranh song khơng ngăn cản

được quá trình ấy

- Ngày 30/1/1933, Tổng thống Hin-đen-bua chỉ định Hít-le lên làm Thủ tướng và thành lập chính phủ mới, mở ra một thời kì đen tối trong lịch sử nước ðức

* Nước ðức trong thời kì Hít-le cầm quyền (1933 - 1939)

+ Về chính trị : Chính phủ Hít-le ráo riết thiết lập nền chuyên chính độc tài Cơng khai khủng bố các đảng phái dân chủ tiến bộ, trước hết là ðảng Cộng sản ðức Tháng 2/1933, chính quyền phát xít

ðức dứng lên "vụ đốt cháy nhà Quốc hội", qua đĩ lấy cớ khủng bố, tàn sát những người cộng sản Năm

1934, Tổng thống Hin-đen-bua qua đời, Hít-le tuyên bố hủy bỏ hồn tồn nền Cộng hịa Vaima, thay vào đĩ là nền chuyên chế độc tài khủng bố cơng khai, và Hít-le là thủ lĩnh tối cao và tuyệt đối

+ Về kinh tế : Chính quyền phát xít tiến hành tổ chức nền kinh tế theo hướng tập trung, mệnh lênh phục vụ cho nhu cầu quân sự Các ngành cơng nghiệp, đặc biệt là cơng nghiệp quân sự được phục hồi

và hoạt động khẩn trương Các ngành giao thơng vận tải, xây dựng đường sá được tăng cường để giải quyết nạn thất nghiệp và phục vụ nhu cầu quân sự Tổng sản lượng cơng nghiệp của ðức đã tăng vọt so với giai đoạn trước khủng hoảng và vượt qua một số nước tư bản châu Âu

+ Về đối ngoại : Chính quyền Hít-le tăng cường các hoạt động chuẩn bị chiến tranh Tháng 10 –

1933, nước ðức tuyên bố rút khỏi Hội Quốc liên để được tự do hành động Năm 1935, Hít-le ban hành lệnh Tổng động viên quân địch, xây dựng 36 sư đồn quân thương trực ðến năm 1938, với đội quân 1.500.000 người cùng 30.000 xe tăng và 4.00 máy bay, nước ðức đã trở thành một trại lính khổng lồ, đủ sức tiến hành các kế hoạch gây chiến tranh xâm lược

- Ngày 26/11/1936, phát xít ðức kí với Nhật Bản Hiệp ước chống Quốc tế Cộng sản Sau đĩ phát xít Italia tham gia hiệp ước này, làm hình thành khối phát xít ðức - Italia - Nhật Bản nhằm tiến tới phát

động cuộc chiến tranh để phân chia lại thế giới

định như sau : “Chủ nghĩa phát xít cĩ nghĩa là chiến tranh” Cĩ thể thấy, tuy mang những đặc điểm

riêng biệt khác nhau, nhưng chủ nghĩa ở Italia, ðức, Nhật đều cĩ chung một bản chất đĩ là hình thức chuyên chính khủng bố cơng khai của những phần tử phản động nhất, sơvanh nhất, đế quốc chủ nghĩa nhất của bọn tư bản tài chính, hiếu chiến nhất; chủ trương thủ tiêu mọi quyền tự do cơ bản của con người, khủng bố tàn bạo nhân dân, gây chiến tranh xâm lược, tiêu diệt các nước khác đế xác lập quyền thống trị của bọn phát xít

Câu hỏi 39 :

Hãy lập bảng so sánh ñể thấy giống nhau (về ñặc ñiểm kinh tế, bản chất, mưu ñồ, thái ñộ trong quan hệ quốc tế) và sự khác nhau (quá trình xác lập chủ nghĩa phát xít, tiềm lực kinh tế) giữa ba nước phát xít ðức, Italia, Nhật trong những năm 20 và 30 của thế kỉ XX

- Bản chất Thực hiện chuyên chính khủng bố công khai của những phần tử

phản ñộng nhất, sôvanh nhât, ñế quốc chủ nghĩa nhất của tư bản tài chính

- Chế ñộ quân chủ

ñại nghị chuyển

sang chế ñộ

chuyên chế phát xít

- Thay thế nền dân chủ ñại nghị bằng chế ñộ phát xít

- Chế ñộ chuyên chính Thiên hoàn dựa trên nền tảng chủ nghĩa quân phiệt,

do ñó, quá trình phát xít hoá chủ yếu diễn ra trong chính sách của nhà nước

- Quá trình xác lập

- Quá trình phát xít hoá nhanh chóng

- Quá trình phát xít hoá nhanh và sớm

- Quá trình phát xít hoá kéo dài về thời gian và gắn liền với quá trình chiến tranh xâm lược

- Hạn chế : Lê-nin gọi là “Chủ nghĩa

+ Mĩ trở thành chủ nợ của châu Âu

+ Thu lợi nhuận lớn nhờ buôn bán về vũ khí và hàng hóa

+ Mĩ chú trọng ứng dụng khoa học - kĩ thuật vào sản xuất

Những cơ hội vàng ñó ñã ñưa nền kinh tế Mĩ bước vào thời kì phồn vinh, trong suốt thập niên 20

của thế kỉ XX

- Biểu hiện

+ Từ 1923 – 1928, sản lượng công nghiệp tăng 69%, năm 1929 Mĩ chiếm 48% sản lượng công nghiệp thế giới

+ ðứng ñầu thế giới về sản xuất ô tô, thép, dầu hỏa (Ông vua ô tô) của thế giới

+ Năm 1929, nắm trong tay 60% dự trữ vàng của thế giới Chủ nợ thế giới

- Hạn chế:

+ Nhiều ngành sản xuất chỉ sử dụng 60 - 80% công suất, vì vậy nạn thất nghiệp xảy ra

+ Không có kế hoạch dài hạn cho sự cân ñối giữa sản xuất và tiêu dùng

2 Tình hình chính trị, xã hội

- Nắm chính quyền là Tổng thống của ðảng Cộng hòa

- Giới cầm quyền Mĩ thực hiện chính sách ngăn chặn công nhân ñấu tranh, ñàn áp những tư tưởng tiến bộ trong phong trào công nhân

- Ở Mĩ người lao ñộng luôn phải ñối phó với nạn thất nghiệp, bất công, ñời sống của người lao ñộng cực khổ
ñấu tranh

- Phong trào ñấu tranh của công nhân nổ ra sôi nổi Tháng 5/1921, ðảng Cộng sản Mĩ thành lập

II/ Nước Mĩ trong những năm (1929 - 1939)

1 Cuộc khủng hoảng kinh tế (1929 - 1933) ở Mĩ

- Nguyên nhân khủng hoảng: do sản xuất ồ ạt, chạy theo lợi nhuận
cung vượt quá xa cầu
khủng

hoảng kinh tế thừa

- Khủng hoảng diễn ra từ tháng 10/1929 ñến năm 1932 khủng hoảng ñạt ñến ñỉnh cao nhất

- Hậu quả:

+ Năm 1932, sản lượng công nghiệp còn 53,8% (so với 1929)

+ 11,5 vạn công ty thương nghiệp, 58 công ty ñường sắt bị phá sản

+ 10 vạn ngân hàng ñóng cửa, 75% dân trại bị phá sản, hàng chục triệu người thất nghiệp

2 Chính sách mới của Tổng thống Phran-klin Rudơven

- Cuối năm 1932, Ru-dơ-ven ñã thực hiện một hệ thống các chính sách biện pháp của nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế - tài chính và chính trị - xã hội, ñược gọi chung là chính sách mới

- Nội dung:

+ Nhà nước can thiệp tích cực vào ñời sống kinh tế

+ Giải quyết nạn thất nghiệp thông qua các ñạo luật: Ngân hàng, phục hưng công nghiệp, ñiều chỉnh nông nghiệp

Nhà nước dùng sức mạnh, biện pháp ñể ñiều tiết kinh tế, giải quyết các vấn ñề chính trị xã hội, vai

trò của nhà nước ñược tăng cường

- Kết quả:

+ Giải quyết việc làm cho người thất nghiệp, xoa dịu mâu thuẫn xã hội

+ Khôi phục ñược sản xuất

+ Thu nhập quốc dân tăng liên tục từ sau 1933

- Chính sách ngoại giao:

+ Thực hiện chính sách "Láng giềng thân thiện"

+ Tháng 11/1933, công nhận và ñặt quan hệ ngoại giao với Liên Xô

+ Thực hiện ñường lối trung lập với các xung ñột quân sự ngoài châu Âu

Câu hỏi 41 :

+ Về kinh tế : Chính phủ Ph.Ru-dơ-ven ñã thực hiện các biện pháp giải quyết nạn thất nghiệm, phục

hồi kinh tế qua việc ban hành các ñạo luật về phục hưng công nghiệp, nông nghiệp và ngân hàng với những quy ñịnh chặt chẽ, ñặt dưới sự kiểm soát của Nhà nước Trong các ñạo luật ñó có “ðạo luật Phục hưng công nghiệp” theo những hợp ñồng chặt chẽ về sản phẩm và thị trường tiêu thụ

+ Về xã hội : Chính sách mới ñã giải quyết ñược một số vấn ñề cơ bản của nước Mĩ trong cơn khủng

hoảng nguy kịch Nhà nước tư sản ñã tăng cường vai trò của mình trong việc cứu trợ người thất nghiệp, tạo thêm nhiều việc làm mới, khôi phục sản xuất, xoa dịu mâu thuẫn giai cấp và góp phần làm cho nước Mĩ duy trì chế ñộ dân chủ tư sản

+ Về ñối ngoại : Chính phủ Ru-dơ-ven ñề ra chính sách láng giềng thân thiện nhằm cải thiện quan hệ

với các nước Mĩ Latinh, vốn ñược coi là “sân sau” của Mĩ và thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô.Từ năm 1934, Chính phủ Ru-dơ-ven tuyên bố chính sách láng giềng thân thiện ñối với các nước Mĩ Latinh, chấm dứt các cuộc can thiệp vũ trang, tiến hành thương lượng và hứa hẹn trao trả ñộc lập, nhằm xoa dịu các cuộc ñấu tranh chống Mĩ và củng cố ñịa vị của Mĩ ở khu vực này

ứng ñược những ñòi hỏi của người lao ñộng Mĩ lúc bấy giờ

Chuyên ñề 6

Câu hỏi 42 :

Trong thập niên 20 của thế kỉ XX, kinh tế Mĩ và Nhật Bản có ñiểm gì giống và khác nhau? ðể thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933, Mĩ và Nhật Bản ñã có cách giải quyết khác nhau như thế nào?

Hướng dẫn làm bài

1) Trong thập niên 20 của thế kỉ XX, kinh tế Mĩ và Nhật Bản có ñiểm gì giống và khác nhau ?

- Giống nhau : cũng là nước thắng trận, thu ñược nhiều lợi, không bị mất mát gì trong chiến tranh

- Mĩ giải quyết khủng hoảng bằng cải cách kinh tế, xã hội, thực hiện “Chính sách mới” của Ph.Ru-dơ-ven: bao gồm các biện pháp nhằm giải quyết nạn thất nghiệp, nông nghiệp và ngân hàng với những quy ñịnh chặt chẽ, ñặt dưới sự kiểm soát của Nhà nước Nhà nước tăng cường vai trò trong việc cải tổ ngân hàng, tổ chức lại sản xuất, cứu trợ người thất nghiệp, tạo thêm nhiều việc làm mới và ổn

ñịnh tình hình xã hội

- Nhật giải quyết khủng hoảng bằng cách tăng cường chính sách quân sự hoá ñất nước, phát xít hoá

bộ máy thống trị, gây chiến tranh, bành chướng ra bên ngoài

- Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, Nhật có nhiều lợi thế ñể phát triển công nghiệp

+ Nhật không bị chiến tranh tàn phá

+ Thu lợi nhuận do sản xuất vũ khí

+ Lợi dụng châu Âu có chiến tranh, Nhật tranh thủ sản xuất hàng hoá và xuất khẩu

Sản xuất công nghiệp của Nhật tăng nhanh

+ Biểu hiện: Từ 1914 – 1919 sản lượng công nghiệp tăng 5 lần, tổng giá trị xuất khẩu gấp 4 lần, dự trữ vàng và ngoại tệ tăng gấp 6 lần

- Từ 1920 - 1921, Nhật Bản lâm vào khủng hoảng

* Về xã hội: ðời sống người lao ñộng không ñược cải thiện lắm, bùng nổ phong trào ñấu tranh của

công nhân và nông dân

+ Tiêu biểu có cuộc bạo ñộng lúa gạo

+ Phong trào bãi công của công nhân lan rộng Trên cơ sở ñó tháng 7/1922, ðảng Cộng sản Nhật thành lập

II/ Những năm ổn ñịnh tạm thời (1924 - 1929)

* Kinh tế:

- Từ 1924 – 1929, kinh tế Nhật phát triển bấp bênh, không ổn ñịnh

+ Năm 1926, sản lượng công nghiệp phục hồi và vượt mức trước chiến tranh

+ Năm 1927, khủng hoảng tài chính bùng nổ

- Về chính trị xã hội :

+ Những năm ñầu thập niên 20 của thế kỉ XX, Nhật Bản tiến hành một số cải cách chính trị

+ Những năm cuối thập niên 20, chính phủ Tanaca thực hiện những chính sách ñối nội và ñối ngoại hiếu chiến

Câu hỏi 44 :

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 ñã tác ñộng ñến nước Nhật như thế nào? ðể thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933, giới cầm quyền ở Nhật Bản ñã có cách giải quyết như thế nào?

+ Sản lượng công nghiệp 1931 giảm 32,5%

+ Nông nghiệp giảm 1,7%

+ Ngoại thương giảm 80%

+ đồng yên sụt giá nghiêm trọng

- Hậu quả: Khủng hoảng ựạt ựỉnh cao vào năm 1931, tác ựộng mạnh ựến xã hội

+ Nông dân bị phá sản

+ Công nhân thất nghiệp 3.000.000 người

+ Mâu thuẫn xã hội lên cao, những cuộc ựấu tranh của nhân dân lao ựộng bùng nổ quyết liệt

2 Quá trình quân phiệt hóa bộ máy nhà nước

- để thoát khỏi khủng hoảng giới cầm quyền Nhật chủ trương quân phiệt hóa bộ máy nhà nước, gây chiến tranh xâm lược

- đặc ựiểm của quá trình quân phiệt hóa:

+ Diễn ra sự kết hợp giữa chủ nghĩa quân phiệt với nhà nước, tiến hành chiến tranh xâm lược

+ Quá trình quân phiệt hóa ở Nhật kéo dài trong thập niên 30

- Song song với quá trình quân phiệt hóa Nhật ựẩy mạnh chiến tranh xâm lược thuộc ựịa

+ Năm 1931, Nhật ựánh chiếm vùng đông Bắc Trung Quốc, biển đông thành bàn ựạp ựể tấn công châu Á

Câu hỏi 45 :

Tại sao giới cầm quyền Nhật Bản lại chọn Trung Quốc làm ựiểm ựến ựầu tiên trong chắnh sách xâm lược của mình vào thập niên 20 của thế kỉ XX ?

Hướng dẫn làm bài

- Nhằm khắc phục hậu quả của cuộc khủng hoảng và giải quyết những khó khắn do thiếu nguồn nước

và thị trường tiêu thụ hàng hoá, giới cầm quyền Nhật chủ trương quân phiệt hoá bộ máy nhà nước, gây chiến tranh xâm lược, bành trướng ra bên ngoài

- Thị trường Trung Quốc rộng lớn, nơi tập trung 82% tổng số vốn ựầu tư nước ngoài của Nhật Bản, luôn luôn là ựối tượng mà Nhật muốn ựộc chiếm từ lâu

+ Mục tiêu là phản ựối chắnh sách hiếu chiến xâm lược của chắnh quyền Nhật

+ Lực lượng tham gia bao gồm : công nhân, nông dân, binh lắnh và cả một bộ phận của giai cấp tư sản

+ Tác dụng : góp phần làm chậm lại quá trình quân phiệt hóa ở Nhật

+ Chứng tỏ chủ nghĩa quân phiệt ựã vấp phải sự chống trả mạnh mẽ ngay trên chắnh quê hương nó

- Do cuộc khủng hoảng kinh tế nổ ra, nước Nhật lại thiếu trầm trọng nguồn nguyên liệu, do vậy trong xu thế chung Nhật phải phát xắt hoá bộ máy nhà nước ,phải thực hiện quân sự hoá ựất nước

- Quá trình phát xắt hoá ở nước Nhật diễn ra tương ựối chậm chạp và kéo dài 10 năm từ (1929 Ờ 1939) chia làm hai giai ựoạn 1929 Ờ 1936; 1936 Ờ 1939 Còn ở đức thì quá trình phát xắt diễn ra nhanh chóng chỉ trong thời gian ngắn Hắtle ựã lên cầm quyền

- Sự ựấu tranh của nhân dân Nhật bản chống lại ựường lối của bọn phát xắt ựồng thời chúng cũng

ựã bị nhân dân Trung Quốc giáng một ựòn mạnh do ựó các chắnh phủ phát xắt lien tục bị sụp ựổ,chắnh

phủ sau thay chắnh phủ trước phản ựộng hơn đó chắnh là các nguyên nhân khiến cho chế ựộ quân phiệt ở Nhật chậm hơn

- Chủ nghĩa phát xắt Nhật do bọn quân Phiệt thực hiện và cầm quyền nên ựặc ựiểm của chủ nghĩa quân phiệt Nhật là lợi dụng rộng rãi bộ máy quân sự và cảnh sát của chế ựộ quân chủ Nhật

- Trong quá trình thiết lập chế ựộ quân phiệt thì bọn quân phiệt không ngừng ựấu tranh nội bộ lẫn nhau giữa hai tập ựoàn có ựường lối xâm lược khác nhau còn ở đức Hắtle ựã tự xây dựng cho mình một ựội quân mạnh và tiến hành can thiệp vũ trang liên tiếp ra bên ngoài

- Giai cấp cầm quyền và các tập ựoàn lũng ựoạn ựã dựa vào các thế lực quân phiệt ựể thực hiện mưu ựồ của chúng.một mặt chúng gây ra các cuộc chiến tranh xâm lược ra bên ngoài,mặt khác chúng thực hiện hàng loạt những cuộc ựảo chắnh ựẩm máu liên tiếp trong nước ựặc biệt là sự kiện 26/2/1936 cuộc ựảo chắnh của phái sĩ quan trẻ ựã sát hại 80 chắnh khách ựã ựánh dấu việc hoàn thành việc phát xắt hoá ở Nhật

Câu hỏi 48 :

Các nước đức, Mỹ, Nhật Bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918-1939) có gì nổi bật ?

Hướng dẫn làm bài

* Giai ựoạn : Năm 1918  1923 : Thời kì khủng hoảng kinh tế (trừ Mỹ) và chắnh trị

- đức : Bị bại trận hoàn toàn,lâm vào khủng hoảng mọi mặt:

+ Suy sụp kinh tế, chắnh trị, và quân sự

+ Mâu thuẫn xã hội gay gắt cách mạng dân chủ tư sản tháng 11/1918  thiết lập nền cộng hòa

Vây-ma

+ Kắ hòa ước Véc-xai: mất 1/8 lãnh thổẦvà bồi thường khoảng chiến phắ khổng lồ

- Mỹ : Là nước thắng trận và thu nhiều lợi từ chiến tranh:

+ Kinh tế ựạt mức tăng trưởng cao  trở thành nước tư bản giàu mạnh nhất

+Chắnh trị, xã hội: Phong trào ựấu tranh của công nhân diễn ra sôi nổi  Tháng 5/1921 đảng cộng

sản Mỹ ựược thành lập

- Nhật Bản: cũng là nước thắng trận trong thế chiến thứ nhất:

+ Kinh tế * Sản xuất công nghiệp phát triển mạnh mẽ

* Nông nghiệp lạc hậu

+ Chắnh trị, xã hội: Phong trào ựấu tranh của công nhân và nông dân bùng lên mạnh mẽ nhưỢ phong trào bạo ựộng lúa gạoỢ, bãi công của công nhân Cô-bê, Na-goi-a, Ô-xa-caẦ

* Giai ựoạn : Năm 1924  1929 : Thời kì ổn ựịnh tạm thời

- đức :

+ Sản xuất công nghiệp vươn lên ựứng ựầu châu Âu

+ Tham gia Hội Quốc liên

- Mỹ: Thời kì phát triển ỘHoàn kim Ộcủa Mỹ

- Nhật Bản : thời gian ổn ựịnh tạm thời rất ngắn

Thời kì khủng hoảng kinh tế:

+Các nước đức,Mỹ, Nhật Bản ựều lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế thừa

+Gánh lấy hậu quả nặng nề nhất

* Giai ựoạn : Năm 1929 1939 : Thời kì tìm cách thoát khỏi khủng hoảng

- đức:

+ Thiết lập chế ựộ ựộc tài phát xắt do Hit-le ựứng ựầu

+ Tổ chức nền kinh tế theo hướng tập trung , mệnh lệnh, nhằm phục vụ cho nhu cầu quân sự

+ Chạy ựua vũ trang chuẩn bị cuộc chiến tranh thế giới mới:

* Rút khỏi Hội Quốc liên

* Ban hành lệnh tổng ựộng viên với ựội quân 1.500.000 người  tiến hành kế hoạch gây chiến

+ Quân phiệt hóa bộ máy nhà nước

+ Tiến hành chiến tranh xâm lược thuộc ựịa (Xâm lược đông Bắc Trung Quốc)

Chương III

CÁC NƯỚC CHÂU Á GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI

Hướng dẫn làm bài

I/ Nguyên nhân bùng nổ phong trào giải phóng dân tộc :

- Dưới ách thống trị của ựế quốc, thực dân, nhân dân các nước thuộc ựịa bị bóc lột một cách tàn tệ, nhất là trong thời gian chiến tranh, vì vậy họ ựã vùng dậy chống áp bức bóc lột (liên hệ với Việt Nam)

- Cách mạng tháng Mười Nga 1917 nổ ra và thắng lợi ựã cổ vũ nhân dân các nước thuộc ựịa, ựặc biệt

là ở châu Á, ựứng lên ựấu tranh tự giải phóng

II/ Diễn biến phong trào (ở một số nước)

* Ở Trung Quốc :

- Dưới ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga, một cao trào chống ựế quốc, phong kiến của nhân dân Trung Quốc bùng nổ đó là phong trào Ngũ Tứ nổ ra ngày 4-5-1919, mở ựầu bằng cuộc biểu tình của hơn ba nghìn sinh viên Bắc Kinh đây là phong trào ựấu tranh thể hiện tắnh chất chống ựế quốc (phản ựối những quyết ựịnh Ộăn cướpỢ của ỘHội nghị hoà bình PariỢ, ựòi trao trả vùng Sơn đông cho Trung Quốc), chống phong kiến, (chống lại nền văn hoá cổ hủ, phản khoa học, phản dân chủ, ựòi thực hiện những cải cách tiến bộ trên lĩnh vực văn hoá Ờ tư tưởng ) sâu sắc, phong trào mang tắnh nhân dân rộng rãi với sự tham gia ựông ựảo của các giai cấp, tầng lớp (công nhân, thợ thủ công, tư sản, trắ thức)

- Phong trào ựã lan rộng từ Bắc Kinh tới nhiều thành phố khác Nó xứng ựáng là phong trào mở ựầu cho cao trào cách mạng chống ựế quốc, chống phong kiến ở Trung Quóc Lần ựầu tiên giai cấp công nhân Trung Quốc bước lên vũ ựài chắnh trị như một lực lượng cách mạng, một lực lượng chắnh trị ựộc lập Phong trào ựã tạo ựiều kiện cho chủ nghĩa Mác Lê-nin ựược truyền bá rộng rãi ở Trung Quốc và

PHONG TRÀO CÁCH MẠNG Ở TRUNG QUỐC VÀ ẤN đỘ

(1918 - 1939)

cho các nhóm Cộng sản xuất hiện Trên cơ sở này, đảng Cộng sản Trung Quốc ựược thành lập 1921), ựánh dấu bước ngoặt quan trọng trong phong trào công nhân và công cuộc giải phóng dân tộc của nhân dân Trung Quốc

(7 Sau ựó tập ựoàn Tưởng Giới Thạch ựã thiết lập ở Trung Quốc một nền thống trị phản ựộng, khủng

bố dã man những người yêu nước và tàn sát các chiến sản xuất cách mạng Trước tình hình ựó, Trung

ương đảng Cộng sản Trung Quốc họp hội nghị khẩn cấp phê phán ựường lối sai lầm hữu khuynh trong đảng; quyết ựịnh khởi nghĩa vũ trang, tiến hành cách mạng ruộng ựất ở nông thôn và lật ựổ chế ựộ

phàn ựộng Quốc dân đảng

- Năm 1927, sau khởi nghĩa ở Nam Xương và cuộc ựấu tranh ở các thành thị miền Nam thất bại,

đảng Cộng sản chuyển về nông thôn, phát ựộng nông dân nổi dậy, thành lập chắnh quyền Xô viết,

Hồng quân công nông

- Từ 1928 Ờ 1930, đảng Cộng sản ựã lãnh ựạo tiến hành cuộc cách mạng ruộng ựấy, phát ựộng chiến tranh du kắch, xây dựng ựược hơn mười khu Xô viết) căn cứ ựịa cách mạng) Tưởng Giới Thạch ựã tiến hành bốn lần vây quét nhằm tiêu diệt các khu Xô viết nhưng ựều thất bại Trong lần vây quét thứ năm, Hồng quân bị tổn thất vì mắc xai lầm và phải tiến hành cuộc Vạn lý trường chinh Tháng 7-1937, Nhật Bản gây chiến tranh nhằm thôn tắnh toàn Trung Quốc Trước nguy cơ xâm lược của Nhật Bản, đảng Cộng sản chủ ựộng ựề nghị với Quốc dân ựảng ựình chiến, cùng hợp tác chống Nhật Tháng 7-1937, Mặt trận dân tộc thống nhất chống Nhật thành lập Từ ựó, cách mạng Trung Quốc chuyển sang thời kì kháng Nhật cứu nước

* Ở Ấn độ :

- Trong những năm 1919 Ờ 1929, ở Ấn độ ựã diễn ra phong trào ựấu tranh sôi nổi, liên tục của công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân khác Bãi công ựã nổ ra ở các thành phố Cancútta, Bom Bay, Maựrát và nhiều trung tâm công nhân

- Lãnh ựạo phong trào giải phóng dân tộc ở Ấn độ là giai cấp tư sản dân tộc thống qua chắnh ựảng của nó (đảng Quốc ựại) do M.Găngựi ựứng ựầu Ông chủ trương lôi cuốn ựông ựảo quần chúng vào cuộc ựấu tranh ựòi ựộc lập, chống ách thống trị ngoại bang, thủ tiêu mọi tàn tắch phong kiến cản trở sự phát triển của chủ nghĩa tư bản dân tộc và thiết lập một xã hội Ấn độ phồn thịnh bằng biện pháp hoà bình, không sử dụng bạo lực Ờ Ộhọc thuyết bất bạo ựộngỢ (biểu tình hoà bình, bỏ việc tại công sở, bãi khoá, tẩy chay hàng hoá của Anh )

* Ở các nước đông Nam Á :

- Phong trào ựấu tranh diễn ra sôi nổi và liên tục ở các nước Lào, Campuchia, Việt Nam Việc ra ựời

đảng Cộng sản đông Dương ựánh dấu bước ngoặt vĩ ựại trong sự phát triển của cách mạng ba nước

- đặc biệt ở Inựônêxia, dưới sự lãnh ựạo của đảng Cộng sản, những năm 1926-1927, khởi nghĩa ựã

nổ ra ở Giava và Xumatơra, song bị thực dân Hà Lan ựàn áp khốc liêt và bị thất bại Trong khi phong trào cách mạng của đảng Cộng sản ựi vào thoái trào, thì giai cấp tư sản cũng tiến hành ựấu tranh bằng những hoạt ựộng hợp pháp Năm 1927, đảng Quốc dân của giai cấp tư sản do Xucáctnô ựứng ựầu, thành lập đảng Quốc dân chủ trương tiến hành phong trào chắnh trị quần chúng, thức tỉnh lòng yêu nước, giành các quyền tự trị quần chúng, thức tỉnh lòng yêu nước, giành các quyền tự do dân chủ và cải thiện ựời sống nhân dân tiến tới một nước Cộng hoà liên bang có chủ quyền, thành lập chắnh phủ ựộc lập

Bên cạnh các phong trào ở các nước trên, cuộ ựấu tranh giải phóng dân tộc cũng diễn ra ở các nước Mông Cổ, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung đông, Bắc Phi, Ápganixtan

III/ Nhận xét chung :

- Các phong trào cụ thể trên cho thấy những chyển biến của phong trào giải phóng dân tộc từ sau Cách mạng tháng Mười Nga 1917 Bên cạnh phong trào theo xu hướng tư sản (dưới ngọn cờ lãnh ựạo của giai cấp tư sản), ở nhiều nước phong trào ựã ựi theo con ựường Cách mạng tháng Mười, theo chủ nghĩa Mác Ờ Lê-nin (dưới ngọn cờ lãnh ựạo của giai cấp vô sản)

- Tuy chưa giành ựược thắng lợi có ý nghĩa quyết ựịnh, song từ sau Cách mạng tháng Mười Nga, phong trào giải phóng dân tộc ở các thuộc ựịa và phụ thuộc ựã có những bước tiến lớn Những biến chuyển ấy ựánh dấu sự khủng hoảng của hệ thống thuộc ựịa của chủ nghĩa ựế quốc, thực dân

Câu hỏi 50 :

a) Phong trào Ngũ tứ (04-05-1919) mở ựầu cuộc cách mạng chống ựế quốc và chống phong kiến

ở Trung Quốc bởi vì :

+ Phong trào bắt ựầu từ học sinh, sinh viên ở Bắc Kinh, sau ựã thành công lôi cuốn ựông ựảo các tầng lớp nhân dân tham gia, ựặc biệt là giai cấp công nhân lan ra khắp 22 tỉnh và 50 thành phố trong cả nước

- đối với cách mạng Trung Hoa, sự bùng nổ mạnh mẽ của phong trào Ngũ Tứ có ý nghĩa rất to lớn: + Khẳng ựịnh vai trò, ý thức của giai cấp công nhân Trung Quốc trên vũ ựài lịch sử, là một lực lượng chắnh trị ựộc lập có khả năng lãnh ựạo cách mạng Trung Quốc ựi ựến thắng lợi

+ đánh dấu bước chuyển từ cách mạng dân chủ kiểu cũ sang cách mạng dân chủ kiểu mới, ựấu tranh chống ựế quốc và phong kiến, là mốc mở ra thời kì cách mạng mới ở Trung Quốc

+ Tạo ựiều kiện cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác-Lê-nin vào Trung Quốc, dẫn ựến sự ra ựời của

đảng Cộng sản Trung Quốc ựã ựánh dấu bước ngoặt quan trọng ựối với giai cấp vô sản Trung Quốc

b) đảng Cộng sản Trung Quốc ựược thành lập như thế nào? Ý nghĩa của sự kiện ựó

Sự phát triển phong trào Ngũ tứ ựưa giai cấp công nhân trở thành giai cấp ựộc lập và bước ựầu lên vũ

ựài chắnh trị ở Trung Quốc, tạp ựiều kiện cho chủ nghĩa Mác Ờ Lê-nin truyền bá rộng rãi vào Trung

Quốc Người có công truyền bá chủ nghĩa Mác Ờ Lê-nin vào Trung Quốc là Lý đại Chiêu Ờ một trắ thức tiến bộ

- Quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác Ờ Lê-nin và sự thành lập đảng Cộng sản Trung Quốc :

+ Năm 1918 tư tưởng cách mạng tháng Mười Nga ựược truyền bá vào Trung Quốc

+ Từ năm 1918 Ờ 1919, các hội nghiên cứ chủ nghĩa Mác ựã ựược thành lập ở nhiều nơi như Thượng Hải, Bắc Kinh

+ Tháng 5/1920, ựược sự giúp ựỡ của Quốc tế Cộng sản, các nhóm Cộng sản ựược thành lập (gọi là tiểu tổ Cộng sản) ở Thượng Hải, Quảng Châu, Hồ Nam, Hồ Bắc, Sơn đông,

+ Ngày 1/7/1921, ựược sự giúp ựỡ của Quốc tế Cộng sản, các tiểu tổ Cộng sản ựã cử 17 ựại biểu, ựến họp đại hội thành lập đảng cộng sản Trung Quốc ở Thượng Hải đảng Cộng sản Trung Quốc chắnh thức ựược thành lập do Trần độc Tú giữ vai trò lãnh ựạo đảng

Bài giải chi tiết

Lực lượng tham

gia

Sinh viên, công nhân lôi cuốn mọi tầng

lớp tham gia Sinh viên, công nhân lôi cuốn mọi tầng lớp tham gia Hình thức và con đấu tranh ôn hoà bất bạo ựộng: và Ộbất

hợp tácỢ phát triển cao nhất là hình thức

đấu tranh chắnh trị và ựấu tranh vũ

trang

ựường ựấu tranh ựấu tranh vũ trang

Diễn biến chắnh * Phong trào Ngũ tứ và sự thành lập

đảng Cộng sản Trung Quốc

- Phong trào Ngũ tứ (04/5/1919)

- Học sinh, sinh viên lôi cuốn ựông ựảo các tầng lớp khác trong xã hội, ựặc biệt là giai cấp công nhân

- Từ Bắc kinh lan rộng ra 22 tỉnh và 150 thành phố trong cả nước

- Kết quả: Thắng lợi

- Tháng 7/1921, đảng Cộng sản Trung Quốc ra ựời

* Chiến tranh Bắc phạt (1926 - 1927)

Ớ Ngày 12/4/1927: Quốc dân đảng tiến hành chắnh biến ở Thượng Hải

Ớ Tàn sát, khủng bố ựẫm máu những người Cộng sản Một tuần lễ sau, thành lập chắnh phủ Nam Kinh, ựến tháng 7/1927: Chắnh quyền rơi hoàn toàn vào tay Tưởng Giới Thạch, cuộc chiến tranh Bắc phạt ựến ựây là chấm dứt

* Nội chiến Quốc Ờ Cộng (1927 - 1937)

+ Sau chiến tranh Bắc phạt, quần chúng nhân dân dưới sự lãnh ựạo của đảng Cộng sản ựã tiến hành cuộc ựấu tranh chống chắnh phủ Quốc dân đảng (1927 - 1937) cuộc nội chiến kéo dài 10 năm

lý trường chinh)

+ Tháng 7/1937: Nhật Bản xâm lược Trung Quốc, nội chiến kết thúc

Ớ Tháng 01/1935: Mao Trạch đông trở thành chủ tịch đảng Cộng sản

* Phong trào ựộc lập dân tộc từ

năm 1918 Ờ 1929 :

điều ựó ựã ựưa ựến làn sóng ựấu tranh chống thực dân Anh dâng cao khắp Ấn độ trong những năm 1918 -

1922 và ựặc biệt hậu quả nặng nề của cuộc khủng hoảng 1929 - 1933 lại làm bùng lên làn sóng ựấu tranh mới

- Chủ trương hòa bình, không sử dụng bạo lực

- Lực lượng tham gia: sinh viên, công nhân lôi cuốn mọi tầng lớp tham gia

- Tẩy chay hàng Anh, không nộp thuế

- Phong trào bất bạo ựộng, bất hợp tác, do M.Ganựi và đảng Quốc ựại lãnh ựạo, ựược nhiều tầng lớp nhân dân tham gia

- Tháng 12/19325, đảng Cộng sản

Ấn độ ựược thành lập Sự kiện này

góp phần thúc ựẩy làn sóng ựấu tranh chống thực dân Anh của nhân dân Ấn

300 km ựể phản ựối chắnh sách ựộc quyền muối của thực dân Anh

- Tháng 12/1931, ông lại phát ựộng chiến dịch bất hợp tác mới, phong trào

ựấu tranh của nhân dân diễn ra sôi ựộng và lan rộng trong cả nước

Phong trào ựã liên kết ựược các lực lượng chắnh trị thành một mặt trận thống nhất trên thực tế

Kết quả bước ựầu Ớ Tháng 7/1937: Nhật Bản phát ựộng

chiến tranh xâm lược Trung Quốc Vì quyền lợi dân tộc và sự ựấu tranh mạnh

mẽ của nhân dân nên Quốc Cộng hợp tác, thành lập mặt trận dân tộc thống nhất kháng chiến chống phát xắt Nhật

- Tháng 9/1939, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ Chắnh quyền Anh tuyên chiến ở châu Âu và tuyên bố Ấn

độ là một bên tham chiến Phong trào

cách mạng ở Ấn độ chuyển sang một thời kỳ mới