Su nqa một số biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi thpt môn lịch sử

- Giáo án được thiết kế từ trước theo đường thẳng tuần tự từ trên xuống cótính hệ thống và logic cao.* Nhược điểm : Một bộ phận lớn học sinh hiện nay chưa nhận thức đúng về vai trò, tác

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

1 Đinh Thị Phương 08/9/1975 THPT Nho Quan A Giáo viên ĐHSP

Lịch sử 100%

1 Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:

Đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi THPT môn Lịch sử”.

Lĩnh vực áp dụng: Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử lớp 10,11,12

2 Nội dung

a Giải pháp cũ thường làm.

* Ưu điểm:

- Dạy theo phương pháp dạy học truyền thống như: thuyết trình, đàm thoại,

luyện tập lấy hoạt động của người thầy là trung tâm Thầy dạy tuần tự theo cáckhâu các bước lên lớp đã được chuẩn bị từ trước đơn giản chỉ là truyền thụ kiếnthức không tích hợp vận dụng kiến thức của các môn học khác vào môn Lịch sử

- Kiến thức được truyền tải từ thầy sang trò, thầy là người thuyết trình, diễngiảng học sinh là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo không mở rộng kiến

- Giáo án được thiết kế từ trước theo đường thẳng tuần tự từ trên xuống cótính hệ thống và logic cao.

* Nhược điểm :

Một bộ phận lớn học sinh hiện nay chưa nhận thức đúng về vai trò, tác dụngcủa môn Lịch sử mà chỉ cho đó là một môn học thuộc với nhiều sự kiện khô khan,khó nhớ, với lối học thực dụng “ thi gì học nấy”, thái độ học để đối phó…Vì khônghiểu nên không yêu thích, không say mê và chỉ học để đối phó với thi cử, kiểm tra.Giáo viên lại dạy theo phương pháp dạy học truyền thống Học sinh bị thụ độngtiếp thu về kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý thuyết, ítchú ý đến kỹ năng thực hành của học sinh;

*Tồn tại của giải pháp cần được khắc phục:

Do học sinh bị thu động tiếp thu về kiến thức nên dẫn đến học sinh lười học,

số đông chưa chuẩn bị ở nhà bài trước khi đến lớp, giáo viên thiếu năng động, họchỏi, tìm tòi kiến thức mới không thoát lý khỏi kiến thức của sách giáo khoa chậmđổi mới phương pháp dạy học

Để khắc phục tình trạng này, giáo viên giảng dạy cần phải đổi mới phươngpháp dạy học, lấy học sinh là chủ thể các hoạt động, giáo viên chỉ là người địnhhướng các hoạt động và đẩy mạnh hơn nữa việc sử dụng thiết bị dạy học, phươngtiện dạy học, sử dụng nhiều nguồn tài liệu tham khảo, trao đổi với đồng nghiệp dạygiỏi bộ môn của mình để học tập kinh nghiệm

b Giải pháp mới cải tiến:

* Bản chất của giải pháp mới:

Để góp phần tạo nên sự chuyển biến trong dạy học bộ môn Lịch sử, đáp ứngyêu cầu phát triển xã hội, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.Mỗi bài học chứa đựng những vấn đề cơ bản của lịch sử qua các thời kì, các giaiđoạn lịch sử, giáo viên nêu vấn đề, tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề chủđộng bằng cách thông qua hoạt động nhóm, sáng tạo thông qua sơ đồ tư duy nhằm

phát huy tính tích cực và huy động bộ não của học sinh trong quá trình học tập.Qua đó học sinh sẽ không còn tình trạng học sinh ngồi im thụ động chỉ phát biểu vàlàm việc với giáo viên trong tiết học, có tác dụng phát triển tư duy, gây hứng thúhọc tập, giúp các em cảm nhận tốt hơn, yêu thích bộ môn Lịch sử hơn.

Khi áp dụng phương pháp giảng dạy mới: sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy họclịch sử, một số phần mềm sơ đồ tư duy được phổ biến rộng rãi nên đã hỗ trợ cho

giáo viên và học sinh khi trình bày sơ đồ tư duy trên máy chiếu

Vì vậy, giáo viên và học sinh sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy vào dạyhọc hoàn toàn có thể làm được, nhất là bài học lịch sử, cần phải tái hiện các hìnhảnh trong quá khứ, hiện tại, và tương tai Việc sử dụng phương pháp này vào dạyhọc bộ môn là rất cần thiết

Sơ đồ tư duy hay bản đồ tư duy (Mind Map) là hình thức ghi chép sử dụng màusắc, hình ảnh nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của

một nội dung, hệ thống hoá một chủ đề Nó là một công cụ tổ chức tư duy được tác

giả Tony Buzan (Anh) nghiên cứu kỹ lưỡng và phổ biến rộng khắp thế giới

Tony Buzan sinh năm 1942, chuyên gia hàng đầu thế giới về nghiên cứu hoạtđộng của bộ não và là cha đẻ của Mind Map Phương pháp tư duy của ông đượcdạy và sử dụng ở khoảng 500 tập đoàn, công ty hàng đầu thế giới; hơn 250 triệungười sử dụng phương pháp Mind Map của Tony Buzan; khoảng hơn 3 tỷ người đãtừng xem và nghe chương trình của ông (ông đã từng sang Việt Nam năm 2007 đểnói chuyện về sơ đồ tư duy)

Với phương pháp hoạt động nhóm: Để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng học sinhgiỏi môn Lịch sử lớp12 THPT, bằng việc giúp các em học sinh trao đổi, thảo luậnnhóm để giải quyết các vấn đề trong bài học để học sinh nắm chắc kiến thức, câuchốt, từ khoá, củng cố, khắc sâu kiến thức, từ đó kích thích tính chủ động, sáng tạo,gây hứng thú môn học để đạt kết quả cao trong kì thi học sinh giỏi và nâng cao chấtlượng giảng dạy môn học trong nhà trường

Việc tạo ra mô hình dạy học sử dụng sơ đồ tư duy và hoạt động nhóm, họcsinh có điều kiện trao đổi với thầy cô giáo, với các bạn, sẽ phát huy tốt tính tíchcực, chủ động của các em học sinh, giúp các em chủ động chiếm lĩnh tri thức Thayđổi mô hình dạy học theo sơ đồ tư duy là một yêu cầu không thể thiếu được, vừaphát huy tốt ưu thế của bộ môn, vừa tạo được sự hấp dẫn, hứng thú đối với họcsinh, tạo được sự chuyển biến về chất lượng đào tạo, đặc biệt là phù hợp với hìnhthức thi trắc nghiệm hiện nay.

* Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp:

Qua thực tế cho thấy việc giảng dạy theo sơ đồ tư duy ở bậc học THPT đã

tạo hứng thú học tập cho học sinh Tuy nhiên, qua khảo sát ở một số trường THPT

và qua các bạn đồng nghiệp cho thấy rất ít giáo viên áp dụng phương pháp này vàodạy học, đặc biệt là bộ môn Lịch Sử

Sau nhiều năm tìm hiểu, tôi áp dụng dạy học lịch sử bằng phương pháp sơ đồ

tư duy và hoạt động nhóm Tôi tự lập kế hoạch giảng dạy cho từng tiết học Nếukhông sử dụng phần mềm, giáo viên có thể linh động sử dụng hình vẽ tay với nhữngmàu sắc, hình ảnh, từ ngữ diễn đạt khác nhau nhằm giúp học sinh có thể nắm bắt vànhớ được phần cốt lõi của bài giảng ngay tại lớp học

Như vậy, thay vì phải học thuộc lòng các khái niệm, định nghĩa hay cả bàigiảng đọc chép như trước, giờ đây học sinh có thể hiểu và nắm được khái niệm quahình vẽ Chính sự liên tưởng theo hướng dẫn của giáo viên cũng giúp các em nhớđược phần trọng tâm của bài giảng Học sinh thường xuyên tự lập sơ đồ tư duy sẽphát triển khả năng thẩm mỹ, khoa học của mình

Hoạt động nhóm là phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cựchọc sinh được nhiều giáo viên lựa chọn Đối với việc bồi dưỡng học sinh giỏi và sốlượng học sinh ít nên có thể tạo thành một nhóm hoặc nhóm cặp đôi, cùng nhaunghiên cứu giải quyết các vấn đề đặt ra, từ đó giúp học sinh nắm được kiến thức

nhất định Nhằm giúp học sinh phát triển kĩ năng giao tiếp, phát triển năng lực nhậnthức, hợp tác.

Với việc bồi dưỡng học sinh giỏi: Sau khi đã trang bị được lượng kiến thức

cơ bản cho học sinh, giáo viên sẽ sử dụng phương pháp hoạt động nhóm chunghoặc nhóm cặp đôi Từ đó giáo viên giao nhiệm vụ phù hợp cho từng nhóm họcsinh

Khi học sinh các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên sẽ nhận xét vềbuổi học, bổ sung nội dung còn thiếu, củng cố kiến thức trọng tâm và nâng cao chohọc sinh hiểu rõ hơn

Việc các em lựa chọn tài liệu tôi định hướng các trang trường học học có uytín trên mạng internet cho học sinh song cần bám sát kiến thức sách giáo khoa, tàiliệu chuẩn kiến thức, các tài liệu ôn thi học sinh giỏi

3 Hiệu quả kinh tế, xã hội đạt được:

Năm học 2019 – 2020: Tôi nhận nhiệm vụ đột xuất do phải làm nhiệm vụ thay đồng chí Trần Thị Hòa từ 9/2017, Bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi lớp 11 Do nhận nhiệm vụ trong hoàn cảnh “thay ngựa giữa dòng” với thời gian ít và còn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống nên kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi đạt kết quả chưa cao.

Năm học 2021- 2022: trong năm học 2019 – 2020 tôi được Ban giám hiệu,Ban chuyên môn nhà trường giao nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 10 đồngthời thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng trong suốt quá trình 3 năm liền (lớp 10,11,12)

Áp dụng “Một số biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch

sử trường THPT” vào thực tiễn bồi dưỡng học sinh giỏi và đạt được kết quả nhưsau:

Trong kì thi học sinh giỏi cấp THPT đạt 01 giải ba và lọt vào đội dự tuyển Quốc gia môn lịch sử.

1 Mai Thị Ngọc Hà Giải ba

Trong kì thi học sinh giỏi lớp 12 THPT đạt 04 giải

Trong kì thi học sinh giỏi tổ hợp đạt 05 giải:

2020 thì kết quả học tập năm học 2021-2022 cao hơn Điều này chứng tỏ hiệu quả

của việc áp dụng đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi THPT môn Lịch sử” có tính khả thi

* Hiệu quả kinh tế :

Nếu sáng kiến này được áp dụng trong việc giảng dạy ở một số tiết học mônLịch sử sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường

Phương pháp sơ đồ tư duy và hoạt động nhóm là những biện pháp có tínhkhả thi cao vì có thể vận dụng được với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của cácnhà trường hiện nay Có thể thiết kế sơ đồ tư duy trên giấy, bìa, bảng phụ,… bằngcách sử dụng bút chì màu, phấn, tẩy,… hoặc cũng có thể thiết kế trên phần mềm sơ

đồ tư duy, Tiết kiệm được tiền trong việc mua các tài liệu và thiết bị học tập, đỡtốn kém cho gia đình học sinh và xã hội

+ Tiết kiệm về thời gian : Dạy học theo phương pháp sơ đồ tư duy và hoạt

động nhóm, học sinh tự sáng tạo, chủ động để khai thác bài học, vận dụng kiếnthức trong bài để so sánh, đánh giá, rút ra bài học kinh nghiệm và liên hệ thựctiễn…

* Hiệu quả xã hội:

- Giáo viên :

+ Gây chuyển biến, tạo niềm tin, say mê yêu nghề cho các giáo viên

+ Nâng cao hiệu quả giờ lên lớp giúp học sinh hiểu bài nhanh, nhớ lâu, pháttriển tư duy đáp yêu cầu đổi mới Giáo dục

- Học sinh:

+ Gây hứng thú cho học sinh, kích thích hoạt động của học sinh trong quátrình học tập

+ Phát huy tính sáng tạo, sự hợp tác của học sinh

+ Học sinh hiểu bài học sâu sắc, say mê học tập hơn, được rèn luyện kỹ năngvận dụng kiến thức vào thực tiễn

4 Điều kiện và khả năng áp dụng

Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật

và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Nho Quan, ngày 10 tháng 5 năm 2022

XÁC NHẬN CỦA BAN GIÁM HIỆU Người thực hiện đề tài

Đinh Thị Phương

I.Phần một: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài.

Chiến lược phát triển con người của Đảng và Nhà nước ta hiện nay nhằmnâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài ngày càng được Đảng và nhànước ta quan tâm nhiều hơn

Ở các trường THPT hiện nay, song song với việc nâng cao chất lượng giáodục toàn diện, việc chăm lo bồi dưỡng học sinh giỏi đang được các cấp chínhquyền, nhà trường và nhân dân quan tâm

Hiện nay công tác bồi dưỡng học sinh giỏi trong đó có việc bồi dưỡng họcsinh giỏi môn Lịch sử đã được quan tâm, song vẫn có những bất cập nhất định vềphương pháp giảng dạy, chủ yếu vẫn dạy theo phương pháp truyền thống, giảngdạy theo kinh nghiệm Bên cạnh đó môn Lịch sử bị coi là môn phụ, môn học thuộclòng nên một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường, không cần đầu tư,không cần tư duy, làm bài tập, … dẫn đến thực trạng học sinh không hiểu được lịch

sử, không nắm được kiến thức lịch sử cơ bản Học sinh bị động tiếp thu kiến thức,khó phát huy được tính tích cực, chủ động và sáng tạo

Bản thân là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử có nhiều băn khoăn trăn trở

về việc nâng cao chất lượng giáo dục môn Lịch sử, đặc biệt là chất lượng giáo dụcmũi nhọn, tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp để nâng cao chất lượng bồi dưỡnghọc sinh giỏi bộ môn Lịch sử

Xuât phát từ những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi THPT môn Lịch sử”

2 Mục đích nghiên cứu:

Để góp phần tạo nên sự chuyển biến trong dạy học bộ môn Lịch sử, đáp ứngyêu cầu phát triển xã hội, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.Mỗi bài học chứa đựng những vấn đề cơ bản của lịch sử qua các thời kì, các giaiđoạn lịch sử, giáo viên nêu vấn đề, tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề chủ

phát huy tính tích cực và huy động bộ não của học sinh trong quá trình học tập.Qua đó học sinh sẽ không còn tình trạng học sinh ngồi im thụ động chỉ phát biểu vàlàm việc với giáo viên trong tiết học, có tác dụng phát triển tư duy, gây hứng thúhọc tập, giúp các em cảm nhận tốt hơn, yêu thích bộ môn Lịch sử hơn.

Với phương pháp hoạt động nhóm: Để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng học sinhgiỏi môn Lịch sử lớp12 THPT, bằng việc giúp các em học sinh trao đổi, thảo luậnnhóm để giải quyết các vấn đề trong bài học để học sinh nắm chắc kiến thức, câuchốt, từ khoá, củng cố, khắc sâu kiến thức, từ đó kích thích tính chủ động, sáng tạo,gây hứng thú môn học để đạt kết quả cao trong kì thi học sinh giỏi và nâng cao chấtlượng giảng dạy môn học trong nhà trường

Việc tạo ra mô hình dạy học sử dụng sơ đồ tư duy và hoạt động nhóm, họcsinh có điều kiện trao đổi với thầy cô giáo, với các bạn, sẽ phát huy tốt tính tíchcực, chủ động của các em học sinh, giúp các em chủ động chiếm lĩnh tri thức Thayđổi mô hình dạy học theo sơ đồ tư duy là một yêu cầu không thể thiếu được, vừaphát huy tốt ưu thế của bộ môn, vừa tạo được sự hấp dẫn, hứng thú đối với họcsinh, tạo được sự chuyển biến về chất lượng đào tạo, đặc biệt là phù hợp với hìnhthức thi trắc nghiệm hiện nay

3 Đối tượng nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu là giáo viên và học sinh giỏi lớp 10,11,12 của

trường THPT Nho Quan A

+ Đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi THPT môn Lịch sử” đã được nghiên cứu và thực nghiệm thông qua quá

trình bồi dưỡng học sinh giỏi từ năm 2019 đến 2022 tại trường THPT Nho Quan A

4 Phạm vi nghiên cứu:

Chương trình Lịch sử THPT

5 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy, hoạt động nhóm vào dạy học Lịch sử

và bồi dưỡng học sinh giỏi

- Dựa trên các nguồn tài liệu tham khảo từ các loại sách giáo khoa, sách giáoviên, tài liệu chuẩn kiến thức, tài liruj bồi dưỡng hoch sinh giỏi, tư liệu thamkhảo Qua nghiên cứu và đúc rút kinh nghiệm của các giáo viên bộ môn Lịch sửtrường THPT Nho Quan A

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết, phương pháp điều trakhảo sát thực tế, thu thập thông tin, thống kê, xử lí số liệu, phân tích, tổng hợp, kháiquát, thực nghiệm trên lớp

6 Lịch sử đề tài.

Đề tài được ứng dụng thực tế trong bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ởtrường THPT Nho Quan A từ năm học 2019 – 2020 đến năm học 2021-2022

Phần hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến.

Năm học 2011 - 2012 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chỉ thị:

“Chấm dứt việc dạy học chủ yếu qua đọc - chép và nhìn - chép ở bậc trung học phổthông” Đây là chủ trương phù hợp với tiến trình đổi mới và nâng cao chất lượnggiáo dục, đáp ứng sự mong đợi của nhiều giáo viên tâm huyết với giáo dục, giúp

học sinh chủ động học tập và sáng tạo

Khi áp dụng phương pháp giảng dạy mới: sử dụng sơ đồ tư duy vào dạyhọc lịch sử, một số phần mềm sơ đồ tư duy được phổ biến rộng rãi nên đã hỗ trợ

cho giáo viên và học sinh khi trình bày sơ đồ tư duy trên máy chiếu

Vì vậy, giáo viên và học sinh sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy vào dạyhọc hoàn toàn có thể làm được, nhất là bài học lịch sử, cần phải tái hiện các hìnhảnh trong quá khứ, hiện tại, và tương tai Việc sử dụng phương pháp này vào dạyhọc bộ môn là rất cần thiết

Sơ đồ tư duy hay bản đồ tư duy (Mind Map) là hình thức ghi chép sử dụng màusắc, hình ảnh nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của

một nội dung, hệ thống hoá một chủ đề Nó là một công cụ tổ chức tư duy được tác

giả Tony Buzan (Anh) nghiên cứu kỹ lưỡng và phổ biến rộng khắp thế giới

Tony Buzan sinh năm 1942, chuyên gia hàng đầu thế giới về nghiên cứu hoạtđộng của bộ não và là cha đẻ của Mind Map Phương pháp tư duy của ông đượcdạy và sử dụng ở khoảng 500 tập đoàn, công ty hàng đầu thế giới; hơn 250 triệungười sử dụng phương pháp Mind Map của Tony Buzan; khoảng hơn 3 tỷ người đãtừng xem và nghe chương trình của ông (ông đã từng sang Việt Nam năm 2007 đểnói chuyện về sơ đồ tư duy)

Tony Buzan cha đẻ của Mind Map.

Trong dạy học: Việc sử dụng sơ đồ tư duy huy sẽ huy động được tối đa tiềmnăng của bộ não, giúp học sinh học tập tích cực, hỗ trợ hiệu quả các phương phápdạy học.

Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học, giáo viên giúp học sinh có thói quen tựtay ghi chép hay tổng kết một vấn đề, một chủ đề đã đọc theo cách hiểu của mình

Dạy học theo phương pháp hoạt động nhóm kết hợp sơ đồ tư duy là hìnhthức tổ chức dạy học đề cao vai trò của sự hợp tác thông qua trao đổi giữa cácthành viên trong nhóm, đề cao vai trò, trách nhiệm, sự phối hợp của các cá nhân đểđạt được mục tiêu chung

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.

Qua thực tế cho thấy việc giảng dạy theo sơ đồ tư duy ở bậc học THPT đã

tạo hứng thú học tập cho học sinh Tuy nhiên, qua khảo sát ở một số trường THPT

và qua các bạn đồng nghiệp cho thấy rất ít giáo viên áp dụng phương pháp này vàodạy học, đặc biệt là bộ môn Lịch Sử

Sau nhiều năm tìm hiểu, tôi áp dụng dạy học lịch sử bằng sơ đồ tư duy

Tôi tự lập kế hoạch giảng dạy cho từng tiết học Nếu không sử dụng phầnmềm, giáo viên có thể linh động sử dụng hình vẽ tay với những màu sắc, hình ảnh,

từ ngữ diễn đạt khác nhau nhằm giúp học sinh có thể nắm bắt và nhớ được phần cốtlõi của bài giảng ngay tại lớp học

Như vậy, thay vì phải học thuộc lòng các khái niệm, định nghĩa hay cả bàigiảng đọc chép như trước, giờ đây học sinh có thể hiểu và nắm được khái niệm quahình vẽ Chính sự liên tưởng theo hướng dẫn của giáo viên cũng giúp các em nhớđược phần trọng tâm của bài giảng Học sinh thường xuyên tự lập sơ đồ tư duy sẽphát triển khả năng thẩm mỹ, khoa học của mình

Hoạt động nhóm là phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cựchọc sinh được nhiều giáo viên lựa chọn Đối với việc bồi dưỡng học sinh giỏi và sốlượng học sinh ít nên có thể tạo tạo thành một nhóm hoặc nhóm cặp đôi, cùng nhau

nghiên cứu giải quyết các vấn đề đặt ra, từ đó giúp học sinh nắm được kiến thứcnhất định Nhằm giúp học sinh phát triển kĩ năng giao tiếp, phát triển năng lực nhậnthức, hợp tác.

3 Các biện pháp áp dụng cụ thể của đề tài

3.1 Thành lập đội tuyển học sinh giỏi:

Năm học 2019 – 2020 tôi được Ban giám hiệu, Ban chuyên môn nhà trườnggiao nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 10 đồng thời thực hiện nhiệm vụ bồidưỡng học sinh giỏi trong suốt quá trình 3 năm liền (lớp10,11,12)

Việc làm trước tiên tôi làm là lựa chọn học sinh, thành lập đội tuyển học sinh

giỏi ngay từ đầu năm học:

- Khảo sát nhu cầu của học sinh đối với các em học sinh trong ban khoa học

xã hội nhưng chủ yếu là các em trong lớp mũi nhọn khối C, khối D

- Sau khi tiến hành khảo sát, tôi lựa chọn được 15 học sinh và tiến hành dạykiến thức cơ bản của chương trình lớp 12 (vì các em học sinh lớp 10 vừa hoànthành chương trình Lịch sử lớp 9 nên tiếp thu kiến thức chương trình lịch sử lớp 12rất tốt)

- Học kì I của năm học 2019 – 2020, tôi đã dạy xong cho các em kiến thức

cơ bản lớp 12 đồng thời với quá trình dạy kiến thức tôi cho học sinh làm các bàikiểm tra sau mỗi giai đoạn lịch sử Thông qua các bài kiểm tra, tôi tiếp tục phânloại học sinh và lựa chọn được 08 học sinh vào đội tuyển chính thức – đội tuyểnhọc sinh giỏi lớp 10

- Học kì II năm học 2019 – 2020 tôi bắt đầu ôn luyển cho đội tuyển học sinhgiỏi chính thức của lớp 10 cấp trường và đạt kết quả với 1 giải nhất, 2 giải nhì, 2giải ba, 3 giải khuyến khích

Dựa vào kết quả thi học sinh giỏi lớp 10 cấp trường, tôi lựa chọn 5 học sinhđạt giải nhất, nhì, ba vào đội tuyển chính thức học sinh giỏi lớp 11 và hướng đến kỳthi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh THPT và học sinh giỏi lớp 12

- Đinh Thị Thu Thủy

` - Mai Thị Ngọc Hà

- Nguyễn Thị Lan

- Phạm Thị Tuyết

- Bùi Trần Thanh Thu

3.2 Lập kế hoạch tổ chức ôn luyện:

- Từ tháng 9 -12/2019 (Học kì I lớp 10): ôn luyện chương trình lớp 12

- Từ tháng 1- 4/2020 (Học kì II lớp 10): ôn luyện chương trình lớp 10 và lớp11

- Từ 6/2020 – 12/2020: Ôn luyện kiến thức chuyên sâu lớp 10, 11, 12

- Từ 1/2021 – 5/2021: Luyện đề, giải quyết những vấn đề khó trong chươngtrình THPT 10,11,12

+ Luyện đề về những vấn đề khó, câu hỏi so sánh, vận dụng cao

3.3 Sử dụng sơ đồ tư duy và hoạt động nhóm để rèn luyện kĩ năng tư duy sáng tạo, học nhanh, ghi nhớ sự kiện, hiện tượng lịch sử tốt.

* Giới thiệu đôi nét về sơ đồ tư duy.

Khái niệm của sơ đồ tư duy là nguyên lý hoạt động theo nguyên tắc liên

tưởng “ý này gợi ý kia” của bộ não

* Nguyên lý và ứng dụng sơ đồ tư duy trong dạy học

Sơ đồ tư duy (Mind Map) là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hìnhảnh, để mở rộng và đào sâu các ý tưởng Kỹ thuật tạo ra loại sơ đồ này được gọi làMind Mapping và được phát triển bởi Tony Buzan vào những năm 1960.

Ở vị trí trung tâm sơ đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ý

tưởng hay khái niệm chủ đạo Ý trung tâm sẽ được nối với các hình ảnh hay từ

khóa cấp 1 bằng các nhánh chính, từ các nhánh chính lại có sự phân nhánh đến các

từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục và các kháiniệm hay hình ảnh luôn được nối kết với nhau Chính sự liên kết này sẽ tạo ra một

“bức tranh tổng thể” mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ và rõ ràng

* Những yếu tố đã làm cho sơ đồ tư duy có tính hiệu quả cao và nền tảng của chúng là:

Sơ đồ tư duy đã thể hiện ra bên ngoài cách thức mà não bộ chúng ta hoạt

động Đó là liên kết, liên kết và liên kết Mọi thông tin tồn tại trong não bộ của con

người đều cần có các mối nối, liên kết để có thể được tìm thấy và sử dụng Khi cómột thông tin mới được đưa vào, để được lưu trữ và tồn tại, chúng cần kết nối vớicác thông tin cũ đã tồn tại trước đó

Việc sử dụng các từ khóa, chữ số, màu sắc và hình ảnh đã đem lại một côngdụng lớn vì đã huy động cả bán cầu não phải và trái cùng hoạt động Sự kết hợpnày sẽ làm tăng cường các liên kết giữa 2 bán cầu não và kết quả là tăng cường trítuệ và tính sáng tạo của chủ nhân bộ não

Sơ đồ tư duy là một công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổthông cũng như ở các bậc học cao hơn vì chúng giúp giáo viên và học sinh trongviệc trình bày các ý tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông quabiểu đồ, tóm tắt thông tin của một bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệ thống lạikiến thức đã học, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng mới

* Những lưu ý học sinh khi sử dụng sơ đồ tư duy.

- Màu sắc cũng có tác dụng kích thích bộ não như hình ảnh Học sinh phảichọn màu sắc phù hợp và tiết kiệm thời gian, không nên dùng quá nhiều màu sắc.

- Cần vẽ nhiều nhánh cong hơn là đường thẳng để tránh sự buồn tẻ, tạo sựmềm mại, cuốn hút

- Giáo viên phải thường xuyên cho học sinh sử dụng sơ đồ tư duy khi làmviệc nhóm và hệ thống kiến thức đã học trong môn học lịch sử, đặc biệt là khi ôntập luyện thi học sinh giỏi

* Giới thiệu một số phần mềm dùng để tạo sơ đồ tư duy.

Một sơ đồ tư duy có thể được thực hiện dễ dàng trên một tờ giấy với các loạibút màu khác nhau, tuy nhiên, cách thức này có nhược điểm là khó lưu trữ, thayđổi, chỉnh sửa Một giải pháp được hướng đến là sử dụng các phần mềm để tạo ra

sơ đồ tư duy Một số phần mềm tiêu biểu trong thể loại “phần mềm mind mapping”(mind mapping software)

Phần mềm Buzan’s iMindmap™: một phần mềm thương mại, tuy nhiên cóthể tải bản dùng thử 30 ngày Phần mềm do công ty Buzan Online Ltd thực hiện.Trang chủ tại www.imindmap.com

Phần mềm Inspiration: sản phẩm thương mại của công ty InspirationSoftware, Inc Sản phẩm có phiên bản dành cho trẻ em (các em từ mẫu giáo đến lớp5) rất dễ dùng và nhiều màu sắc Có thể dùng thử 30 ngày Trang chủ tạiwww.inspiration.com

Phần mềm Visual Mind: sản phẩm thương mại của công ty MindTechnologies Phần mềm dễ sử dụng và linh hoạt trong sắp xếp các nút chứa từkhóa Có thể dùng thử 30 ngày Trang chủ tại www.visual-mind.com

Phần mềm FreeMind: sản phẩm hoàn toàn miễn phí, được lập trình trên Java.Các icon chưa được phong phú, tuy nhiên chương trình có đầy đủ chức năng đểthực hiện mind mapping Trang chủ tại:

http://freemind.sourceforge.net/wiki/index.php/Main_Page

Ngoài ra, chúng ta còn có thể tham khảo một danh sách các phần mềm loạimind mapping tại địa chỉ sau:

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_mind_mapping_software 1

Trước nay, chúng ta ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số.Với cách ghi chép này, chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não (não trái) màchưa hề sử dụng kỹ năng não bên phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin vềnhịp điệu, màu sắc, không gian và sự mơ mộng Hay nói cách khác, chúng ta vẫnthường đang chỉ sử dụng 50% khả năng bộ não của chúng ta khi ghi nhận thông

tin Với mục tiêu giúp chúng ta sử dụng tối đa khả năng của bộ não, Tony Buzan đã

đưa ra sơ đồ tư duy để giúp mọi người thực hiện được mục tiêu này

Sơ đồ tư duy của Tony Buzan về việc sử dụng tối đa khả năng của bộ não

4 Mô tả tiến trình một số tiết dạy theo sơ đồ tư duy, hoạt động nhóm và hiệu quả của sáng kiến.

* Kiểm tra bài cũ : Giáo viên gọi một học sinh thuyết trình sơ đồ tư duy

của bài học cũ trước lớp Giáo viên yêu cầu 100% học sinh phải có sơ đồ tư duy bàihọc cũ và các sơ đồ tư duy được học sinh lưu trong túi đựng bài kiểm tra để sử

dụng khi ôn tập và khi giáo viên kiểm tra thay cho vở ghi bài Học sinh cũng có thể

có một tập nháp vẽ sơ đồ tư duy ngay tại lớp trong giờ học Về nhà học sinh sẽ tựchỉnh sửa sơ đồ tư duy bằng hình vẽ tay, hoặc bằng phần mềm vẽ sơ đồ tư duy vàlưu trên máy tính cá nhân để ôn tập trong các kỳ thi

* Dạy bài mới : Giáo viên giới thiệu bài mới và vẽ chủ đề chính của bài học

lên bảng bằng một hình vẽ bất kì trên bảng của lớp mà không ghi bài theo kiểu cũ

và giáo viên cho học sinh ngồi theo nhóm thảo luận sơ đồ tư duy của mỗi học sinh

đã chuẩn bị trước ở nhà để đối chiếu với sơ đồ tư duy của các bạn trong nhóm

Giáo viên đặt câu hỏi chủ đề nội dung chính hôm nay có mấy nhánh lớncấp số 1 và gọi học sinh học sinh lên bảng vẽ nối tiếp chủ đề chia thành các nhánhlớn trên bảng có ghi chú thích tên từng nhánh lớn

Sau khi học sinh vẽ xong các nhánh lớn cấp số 1, giáo viên đặt câu hỏi tiếp

ở nhánh thứ nhất có mấy nhánh nhỏ cấp số 2 tương tự học sinh đã hoàn thành nộidung sơ đồ tư duy của bài học mới ngay tại lớp Học sinh tự chỉnh sửa điều chỉnh

bổ sung những phần còn thiếu vào sơ đồ tư duy của từng cá nhân

Để minh họa cho sơ đồ tư duy giáo viên sẽ cho học sinh xem những hìnhảnh , đoạn phim ngắn minh họa cho rõ ý hơn của từng nhánh cấp độ 1, cấp độ 2 Khi cho học sinh xem hình ảnh và phim minh họa giáo viên phải giáo dục tư tưởngtình cảm cho học sinh

Để học sinh vẽ được các sơ đồ tư duy (tùy theo tiết học và bài học) giáo viênphải làm được các hoạt động như sau:

Hoạt động 1: Giáo viên cho học sinh lập sơ đồ tư duy theo nhóm hay cá

nhân với gợi ý của giáo viên

Hoạt động 2: Gọi một học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên

báo cáo, thuyết minh về sơ đồ tư duy mà nhóm mình đã thiết lập

Hoạt động 3: Giáo viên cho học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn

thiện sơ đồ tư duy về kiến thức của bài học đó Giáo viên sẽ là người cố vấn, là

trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh sơ đồ tư, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bàihọc.

Hoạt động 4: Giáo viên củng cố kiến thức bằng một sơ đồ tư duy mà giáo

viên đã chuẩn bị sẵn hoặc một sơ đồ tư duy mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoànchỉnh, cho học sinh lên trình bày, thuyết minh về kiến thức đó

Lưu ý: Sơ đồ tư duy là một sơ đồ mở nên không yêu cầu tất cả học sinh có

chung một kiểu sơ đồ tư duy, Giáo viên chỉ nên chỉnh sửa cho học sinh về mặt kiến

thức, góp ý thêm về đường nét vẽ, màu sắc và hình thức (nếu cần)

Sử dụng sơ đồ tư duy sẽ dễ dàng hơn trong việc phát triển ý tưởng, tìm tòixây dựng kiến thức mới Nhờ sự liên kết các nét vẽ cùng với màu sắc thích hợp vàcách diễn đạt riêng của mỗi người, Sơ đồ tư duy giúp bộ não liên tưởng, liên kếtcác kiến thức đã học trong sách vở biết vận dụng vào cuộc sống Sau khi tất cảhọc sinh tự thiết lập sơ đồ tư duy kết hợp việc thảo luận nhóm dưới sự gợi ý, dẫndắt của giáo viên dẫn đến kết quả kiến thức của bài học có nội dung giống nhaunhưng mỗi học sinh vẽ có một sơ đồ tư duy khác nhau

* Điểm mới, điểm sáng tạo

Với việc bồi dưỡng học sinh giỏi:

Sau khi đã trang bị được lượng kiến thức cơ bản cho học sinh, giáo viên sẽ

sử dụng phương pháp hoạt động nhóm chung hoặc nhóm cặp đôi Từ đó giaonhiệm vụ phù hợp cho từng nhóm

Khi học sinh các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên sẽ nhận xét vềbuổi học, bổ sung nội dung còn thiếu, củng cố kiến thức trọng tâm và nâng cao chohọc sinh hiểu rõ hơn

Việc các em lựa chọn tài liệu tôi định hướng các trang trường học học có uytín trên mạng internet cho học sinh song cần bám sát kiến thức sách giáo khoa, tàiliệu chuẩn kiến thức, các tài liệu ôn thi học sinh giỏi

Ví dụ 1: Khi giáo viên dạy chủ đề Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954sách giáo khoa lớp 12, giáo viên hướng dẫn học sinh học và vẽ sản đồ tư duy về

“Các kế hoạch quân sự của thực dân Pháp trong giai đoạn 1945 – 1954” như sau:

Sản phẩm hoạt động nhóm chung: gồm 04 học sinh.

Ví dụ 2: Khi giáo viên dạy chủ đề Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954 sáchgiáo khoa lớp 12, giáo viên hướng dẫn học sinh học và vẽ sản đồ tư duy về “Một sốchiến dịch quân sự lớn của quân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp (1946 – 1954)” như sau:

Sản phẩm hoạt động nhóm cặp đôi: gồm 02 học sinh/nhóm.

Sản phẩm hoạt động nhóm cặp đôi: Mai Thị Ngọc Hà và Nguyễn Thị Lan.

Sản phẩm hoạt động nhóm cặp đôi: Đinh Thị Thu Thủy và Phạm Thị Tuyết.