Đề cương môn học ; Tư pháp quốc tế

Tư pháp quốc tế là môn khoa học pháp lí chuyên ngành, cung cấp những kiến thức cơ bản về xung đột pháp luật và giải quyết xung đột pháp luật trong quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nước ngoài. Bên cạnh đó, môn học còn mang đến cho SV hệ thống kiến thức về giải quyết tranh chấp dân sự quốc tế.Môn học gồm 04 vấn đề chính, được thiết kế dành riêng cho SV chuyên nghành luật thương mại quốc tế.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

BỘ MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

HÀ NỘI - 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

BỘ MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ

Hệ đào tạo: Cử nhân luật thương mại quốc tế (chính quy)Tên môn học: Tư pháp quốc tế

Số tín chỉ: 02

Loại môn học: Bắt buộc

1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

1 TS Trần Minh Ngọc - GV, Trưởng Bộ môn

Văn phòng Bộ môn tư pháp quốc tế

Phòng 310, nhà A, Trường Đại học Luật Hà Nội

Số 87, đường Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội

Điện thoại: 04-37731462

Giờ làm việc: 8h00-16h30 hàng ngày (trừ thứ bảy, chủ nhật và ngàynghỉ lễ)

2 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC

Tư pháp quốc tế là môn khoa học pháp lí chuyên ngành, cung cấpnhững kiến thức cơ bản về xung đột pháp luật và giải quyết xung độtpháp luật trong quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nướcngoài Bên cạnh đó, môn học còn mang đến cho SV hệ thống kiếnthức về giải quyết tranh chấp dân sự quốc tế

Môn học gồm 04 vấn đề chính, được thiết kế dành riêng cho SVchuyên nghành luật thương mại quốc tế

3 NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA MÔN HỌC

Vấn đề 1 Khái quát về tư pháp quốc tế

1.1 Khái niệm tư pháp quốc tế

1.1.1 Đối tượng điều chỉnh

1.1.2 Phương pháp điều chỉnh

1.1.3 Mối quan hệ giữa công pháp quốc tế và tư pháp quốc tế

1.1.4 Lược sử hình thành và phát triển của tư pháp quốc tế

1.2 Nguồn của tư pháp quốc tế

1.2.1 Các loại nguồn của tư pháp quốc tế

1.2.2 Pháp luật quốc gia

1.2.3 Điều ước quốc tế

1.2.4 Tập quán quốc tế

1.2.5 Án lệ

1.2.6 Nguồn bổ trợ của tư pháp quốc tế

Vấn đề 2 Xung đột pháp luật

2.1 Khái niệm xung đột pháp luật

2.1.1 Định nghĩa về xung đột pháp luật

2.1.2 Nguyên nhân của xung đột pháp luật

2.1.3 Phạm vi xung đột pháp luật

2.1.4 Phương pháp giải quyết xung đột pháp luật

2.1.5 Ý nghĩa, mục đích của giải quyết xung đột pháp luật

2.2 Khái niệm quy phạm xung đột

2.2.1 Định nghĩa quy phạm xung đột

2.2.2 Cơ cấu của quy phạm xung đột

2.2.3 Phân loại quy phạm xung đột

2.2.4 Các loại hệ thuộc luật cơ bản

2.2.5 Các trường hợp ảnh hưởng tới hiệu lực của quy phạm xung đột

Vấn đề 3 Chủ thể của tư pháp quốc tế

3.1 Cá nhân

3.1.1 Khái niệm người nước ngoài

3.1.2 Địa vị pháp lí của người nước ngoài

3.2 Pháp nhân

3.2.1 Khái niệm pháp nhân nước ngoài và quốc tịch của pháp nhân3.2.2 Quy chế pháp lí dân sự của pháp nhân nước ngoài

3.3 Quốc gia

3.3.1 Quốc gia - chủ thể đặc biệt trong tư pháp quốc tế

3.3.2 Nội dung quy chế pháp lí đặc biệt của quốc gia trong tư phápquốc tế

Vấn đề 4 Giải quyết tranh chấp trong tư pháp quốc tế

4.1 Tố tụng dân sự quốc tế

4.1.1 Khái niệm tố tụng dân sự quốc tế

4.1.2 Những nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự quốc tế

4.1.3 Thẩm quyền xét xử dân sự quốc tế

4.1.3.1 Khái niệm thẩm quyền xét xử dân sự quốc tế và vấn đề xungđột thẩm quyền xét xử

4.1.3.2 Xác định thẩm quyền xét xử dân sự quốc tế theo pháp luật Việt Nam4.1.4 Uỷ thác tư pháp quốc tế

4.1.4.1 Khái niệm uỷ thác tư pháp quốc tế

4.1.4.2 Uỷ thác tư pháp quốc tế theo pháp luật Việt Nam

4.1.5 Công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của toà ánnước ngoài

4.1.5.1 Khái niệm công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sựcủa toà án nước ngoài

4.1.5.2 Công nhận và thi hành bản án, quyết định dân sự của toà ánnước ngoài theo pháp luật Việt Nam

4.2 Trọng tài thương mại quốc tế

4.2.1 Khái niệm trọng tài thương mại quốc tế

4.2.4.1 Nguyên tắc thoả thuận

4.2.4.2 Nguyên tắc độc lập, khách quan và vô tư

4.2.4.3 Nguyên tắc bí mật

4.2.4.4 Nguyên tắc chung thẩm

4.2.5 Luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế

4.2.5.1 Luật áp dụng với nội dung tranh chấp

4.2.5.2 Luật áp dụng với tố tụng trọng tài

4.2.5.3 Luật áp dụng với thoả thuận trọng tài

4.2.6 Công nhận và thi hành phán quyết của trọng tài nước ngoài

4 MỤC TIÊU CHUNG CỦA MÔN HỌC

– Nắm được ba loại chủ thể cơ bản của tư pháp quốc tế và quy chế pháp

lí của ba loại chủ thể này trong quan hệ tư pháp quốc tế;

– Trình bày được những nội dung pháp lí cơ bản về giải quyết tranhchấp dân sự quốc tế bằng tòa án quốc gia và trọng tài quốc tế

 Về kĩ năng

– Hình thành và phát triển năng lực thu thập thông tin, kĩ năng tổnghợp, hệ thống hoá các vấn đề trong mối quan hệ tổng thể; kĩ năng sosánh, phân tích, bình luận, đánh giá các vấn đề của tư pháp quốc tế;– Lựa chọn, vận dụng một cách phù hợp các nguồn luật áp dụng,lựa chọn cơ quan tài phán trong việc giải quyết các vụ việc dân sựquốc tế;

– Thành thạo một số kĩ năng tìm các quy định của pháp luật trong

hệ thống pháp luật quốc gia, điều ước quốc tế, phán quyết của toà

án, trọng tài quốc tế… sử dụng phương tiện hiện đại để truy cậpkho thông tin tư liệu điện tử của quốc tế;

 Về thái độ

– Nâng cao trình độ nhận thức về tư pháp quốc tế;

– Chủ động vận dụng kiến thức đã học để có thể nhận diện quan hệ

tư pháp quốc tế, cách thức giải quyết xung đột pháp luật từ cácquan hệ tư pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp trong tư pháp quốc tế;

– Hình thành tính chủ động, tự tin, bản lĩnh cho sinh viên.

– Hình thành niềm say mê nghiên cứu khoa học, tinh thần khôngngừng học hỏi

4.2 Các mục tiêu khác

– Phát triển kĩ năng cộng tác, LVN;

– Phát triển kĩ năng tư duy sáng tạo, khám phá tìm tòi;

– Trau dồi, phát triển năng lực đánh giá và tự đánh giá;

– Rèn kĩ năng bình luận, thuyết trình trước công chúng;

– Rèn kĩ năng lập kế hoạch, tổ chức, quản lí, điều khiển, theo dõi kiểmtra hoạt động, LVN, lập mục tiêu, phân tích chương trình

5 MỤC TIÊU NHẬN THỨC CHI TIẾT

1B2 Vận dụng

được các tiêu chíxác định quan hệdân sự có yếu tốnước ngoài vào 3tình huống pháp lí

cụ thể

1B3 Vận dụng

được các phươngpháp điều chỉnhcủa tư pháp quốc tế

để điều chỉnh 3

1C1 Bình luận

được về các quan hệdân sự có yếu tốnước ngoài trongphần 7 Bộ luật dân

sự Việt Nam năm2005

1C2 Đưa ra được

quan điểm riêng vềđối tượng điềuchỉnh, nội dung,phạm vi, phươngpháp nghiên cứucủa tư pháp quốc tế

1C3 Bình luận,

đánh giá được vềxây dựng và ápdụng các loại

được 4 loại nguồn

của tư pháp quốc

tế, hình thức thể

hiện, đặc điểm các

loại nguồn

1A5 Nêu được

khái niệm về tư

1B5 Giải thích

được khái niệm tưpháp quốc tế, 2 đặctrưng của tư phápquốc tế

nguồn của tư phápquốc tế Việt Nam

1C4 Đánh giá được

thực trạng tư phápquốc tế Việt Nam

và xu thế đổi mớitrong tương lai

1C5 Hình thành

được quan điểmđúng đắn về tư phápquốc tế Việt Nam;Bình luận được ưu,nhược điểm cácquan điểm và cáchọc thuyết về tưpháp quốc tế ViệtNam và các nước

2A1 Nêu được

khái niệm về xung

2B3 Phân tích, so

sánh được 2phương pháp giảiquyết xung độtpháp luật và đánhgiá được ưu, nhượcđiểm của mỗi

2C1 Phân tích

được mối quan hệgiữa xung đột phápluật và xung đột vềthẩm quyền xét xử

2C2 Bình luận

được về 2 phươngpháp giải quyếtxung đột pháp luật;đánh giá được tínhhiệu quả của việc

áp dụng cácphương pháp đó

2C3 Vận dụng

được việc lựa chọn

pháp luật.

2A4 Nêu được

khái niệm quy

thuộc luật cơ bản

trong tư pháp quốc

2B4 Phân tích được

các đặc trưng cơbản của các loạiquy phạm xung đột

2B5 Nắm được

cách thức áp dụngcác loại quy phạmxung đột

2B6 Vận dụng

được các hệ thuộcluật để chọn luật ápdụng trong một sốtình huống cụ thể

2B7 Phân tích được

các vấn đề pháp líphát sinh và cáchgiải quyết khi ápdụng pháp luậtnước ngoài:

- Bảo lưu trật tựcông;

ra các lập luận lígiải được việc ápdụng, giải thíchquy phạm xungđột

2C4 Bình luận

được về việc ápdụng một số quyphạm xung độttrong một số bản

án dân sự có yếu tốnước ngoài

2C5 Đánh giá

được tình hình ápdụng pháp luậtnước ngoài tại ViệtNam hiện nay

2C6 Bình luận

được về căn cứ,cách thức áp dụng

và giải thích phápluật nước ngoàitheo quan điểm củapháp luật ViệtNam

2B9 Phân tích

được cơ sở lí luận,các căn cứ và cáchthức áp dụng phápluật nước ngoài

3A1 Trình bày được

khái niệm người

luật Việt Nam

3A2 Trình bày được

3B2 Giải thích

được việc áp dụngcác chế độ pháp lídân sự dành chongười nước ngoàiđối với từng nhómquan hệ cụ thể

3B3 Lấy được ví

dụ về cách thứcxác định quốc tịchcủa pháp nhânnước ngoài

3C1 Bình luận

được về sự thayđổi trong cách thứcgiải quyết xung độtpháp luật về nănglực pháp luật, nănglực hành vi dân sựcủa người ngườinước ngoài trongpháp luật Việt Namhiện hành so vớitrước đây

3C2 Nhận xét

được cơ sở áp dụngcác chế độ pháp lídân sự dành chongười nước ngoàitrong các loại quan

hệ khác nhau

3C3 Bình luận

được quan điểm

3A6 Trình bày được

nội dung quy chế

pháp lí đặc biệt của

quốc gia

3B4 Lấy được ví

dụ để làm rõ đặcđiểm quy chế pháp

lí dân sự của phápnhân nước ngoài

3B5 Giải thích

được cơ sở để quốcgia là chủ thể đặcbiệt của tư phápquốc tế

cho rằng pháp nhân

có thể có nhiềuquốc tịch

3C5 Bình luận

được quan điểmcủa Việt Nam vềquyền miễn trừ tưpháp của quốc gia

4A2 Nêu được

khái niệm, nội

có yếu tố nướcngoài

4B2 Phân tích được

cơ sở lí luận vàthực tiễn củanguyên tắc lex fori

có yếu tố nướcngoài

4C3 Bình luận

được nội dung một

số hiệp định tươngtrợ tư pháp giữaViệt Nam và các

của toà án Việt

Nam đối với các

dân sự của toà án

nước ngoài tại Việt

Nam

4A7 Nêu được

khái niệm trọng tài

thương mại quốc

4B4 Vận dụng

được nguyên tắcxác định thẩmquyền để giảiquyết 2 tình huống;

Phân biệt được dấuhiệu xác định thẩmquyền chung vàthẩm quyền riêngcủa toà án ViệtNam trong việcgiải quyết tranhchấp dân sự có yếu

4B6 So sánh được

trình tự, thủ tụccông nhận và chothi hành bản án,quyết định dân sựcủa toà án nướcngoài và bản án,quyết định dân sựcủa trọng tài nướcngoài tại Việt Nam

nước về thẩmquyền xét xử, côngnhận và thi hànhcác bản án, quyếtđịnh dân sự của toà

án nước ngoài

4C4 Đánh giá và

đưa ra được đềxuất xây dựng cácdấu hiệu xác địnhthẩm quyền của toà

án Việt Nam trongviệc giải quyết cáctranh chấp dân sựquốc tế

4C5 Đánh giá và

đưa ra được đềxuất xây dựng quyđịnh của pháp luậtViệt Nam về uỷthác tư pháp quốctế

4C6 Đánh giá và

đưa ra được đềxuất xây dựng quyđịnh của pháp luậtViệt Nam về côngnhận và thi hànhbản án, quyết địnhdân sự của toà ánnước ngoài

4C7 Nhận xét được

về khái niệm trọng

được thẩm quyền

của trọng tài

thương mại quốc tế

theo pháp luật Việt

Nam, luật trọng tài

4B8 Xác định

được thẩm quyềncủa trọng tàithương mại quốc tếtrong tình huống

cụ thể do giảngviên đưa ra và giảithích rõ lí do

4B9 Xác định

được luật áp dụngtrong vụ việc cụ thể

do giảng viên đưa

ra và giải thích rõ

4B10 So sánh

được trình tự, thủtục, điều kiện côngnhận và thi hànhphán quyết củatrọng tài nướcngoài theo quyđịnh của pháp luậtViệt Nam với quyđịnh của Công ướcNew York năm

1958 về công nhận

và thi hành phán

tài thương mại quốc

tế theo quy định củaLuật trọng tài thươngmại năm 2010

4C8 So sánh được

vấn đề thẩm quyềntrọng tài thương mạiquốc tế theo quyđịnh của Luật mẫu

về trọng tài quốc tếcủa UNCITRAL, luậttrọng tài một số nướcđiển hình (commonlaw và civil law) vàpháp luật về trọng tàithương mại của ViệtNam Từ đó rút rađược những điểmcòn tồn tại trongpháp luật Việt Nam

về vấn đề này

4C9 So sánh được

các quy định về luật

áp dụng trong quátrình trọng tài theoLuật trọng tàithương mại Việt Namnăm 2010 và luậttrọng tài một sốnước common law,civil law, theo quytắc tố tụng trọng tàiUNCITRAL năm 1976,

quyết trọng tàinước ngoài.

2010

4C10 Đánh giá

được tính tươngthích của pháp luậtViệt Nam về côngnhận và thi hànhphán quyết trọng tàinước ngoài với quyđịnh của Công ướcNew York năm 1958

6 T NG H P M C TIÊU NH N TH C ỔNG HỢP MỤC TIÊU NHẬN THỨC ỢP MỤC TIÊU NHẬN THỨC ỤC TIÊU NHẬN THỨC ẬN THỨC ỨC

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình tư pháp quốc tế, Nxb.

Công an nhân dân, Hà Nội, 2009

2 Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình tư pháp quốc tế,

Nxb ĐHQG, Hà Nội, 2013

B TÀI LIỆU THAM KHẢO BẮT BUỘC

* Sách

1 Clarkson, Jonathan Hill, Jaffey on the conflict of laws (second

edition), Lexisnexis UK, 2002

2 Jean Derruppe, Tư pháp quốc tế, Nhà pháp luật Việt - Pháp, Nxb.

CTQG, Hà Nội, 2005.

3 Private International Law, OxfordUniversity Press, 2001.

4 Sir Peter North and J.J Fawcett, Cheshire and North’s private

international law (13th edition), Butterworths London, 2004

5 Đỗ Văn Đại, Mai Hồng Quỳ, Tư pháp quốc tế Việt Nam, Nxb.

Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2006

6 Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, Trung tâm thương mại

quốc tế, Trọng tài và các phương thức giải quyết tranh chấp lựa

chọn, Hà Nội, 2003.

* Luận án, đề tài khoa học, kỉ yếu hội thảo

1 Nguyễn Hồng Bắc, Quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài trong

thời kì hội nhập quốc tế, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học

Luật Hà Nội, 2003

2 Nguyễn Thái Mai, Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với thông tin

bí mật trong pháp luật thương mại quốc tế, Luận án tiến sĩ luật

học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2010

3 Trần Minh Ngọc, Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng

trọng tài ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế,

Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2009

4 Vũ Thị Phương Lan, Pháp luật về chống bán phá giá, Luận án tiến sĩ luật

học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2011

5 Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài theo Luật nuôi con nuôi năm

2010, Kỉ yếu hội thảo khoa học cấp trường, Hà Nội, 2011.

* Văn bản quy phạm pháp luật

1 Hiệp định tương trợ tư pháp giữa Việt Nam với các nước

2 Bộ luật dân sự năm 2005

3 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004

4 Công ước New York năm 1958 về công nhận và thi hành quyếtđịnh của trọng tài nước ngoài

5 Nghị định (Regulation) số 593/2008 của Liên minh châu Âu ngày17/6/2008 về luật áp dụng đối với các nghĩa vụ hợp đồng (Rome I)

6 Nghị định (Regulation) số 864/2007 của Liên minh châu Âu ngày11/7/2007 về luật áp dụng đối với các nghĩa vụ ngoài hợp đồng

(Rome II).

7 Công ước Lahaye năm 1978 về luật áp dụng đối với chế độ hônnhân gia đình

8 Công ước Viên năm 1980 về mua bán hàng hoá quốc tế

9 Công ước Lahaye ngày năm 1993 về hợp tác trong lĩnh vực nuôicon nuôi quốc tế

10 Luật cư trú năm 2006

11 Luật đầu tư năm 2005

12 Luật hôn nhân gia đình năm 2000

13 Luật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế của UNCITRAL

14 Luật nhà ở năm 2005, năm 2014

15 Luật nuôi con nuôi năm 2010

16 Luật sở hữu trí tuệ năm 2005

17 Luật nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoàitại Việt Nam năm 2014

18 Luật thương mại năm 2005

19 Luật trọng tài thương mại năm 2010

20 Luật tương trợ tư pháp năm 2007

21 Nghị định của Chính phủ số 12/2006/NĐ-CP ngày 23/01/2006quy định chi tiết thi hành Luật thương mại về hoạt động mua bánhàng hoá quốc tế và các hoạt động đại lí mua, bán, gia công vàquá cảnh hàng hoá với nước ngoài

22 Nghị định của Chính phủ số 68/2002/NĐ-CP ngày 10/7/2002 quyđịnh chi tiết một số điều của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000

về quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài

23 Nghị định của Chính phủ số 69/2006/NĐ-CP ngày 21/7/2006sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định của Chính phủ số68/2002/NĐ-CP ngày 10/7/2002 quy định chi tiết thi hành một

số điều của Luật hôn nhân và gia đình về quan hệ hôn nhân vàgia đình có yếu tố nước ngoài

24 Nghị định của Chính phủ số 138/2006/NĐ-CP ngày 15/11/2006quy định chi tiết thi hành các quy định của Bộ luật dân sự về quan

hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

25 Nghị định của Chính phủ số 19/2011/NĐ-CP ngày 21/3/2011 quy