Bộ giáo trình những kiến thức cơ bản về công nghệ thông tin và truyền thông cho lãnh đạo trong cơ quan nhà nước học phần 8 richard labelle

Học phần 8 – Các hình thức huy động vốn đầu tư cho dự án Công nghệ thông tin và Truyền thông phục vụ phát triển. Mục tiêu của học phần này gồm: Thảo luận về các vấn đề ảnh hưởng đến đầu tư trong việc triển khai dự án CNTTTT, đặc biệt là việc đầu tư cho Chính phủ điện tử; mô tả các cơ chế tài chính khác nhau cho các dự án CNTTTT phục vụ phát triển; mô tả hình thức hợp tác công tư như một cách thức huy động vốn đầu tư cho các dự án CNTTTT phục vụ phát triển và các dự án Chính phủ điện tử.

B giáo trình Nh ng ki n th c c b n v Công ngh thông tin

và Truy n thông cho Lãnh đ o trong c quan Nhà n c

Richard Labell

TRUNG TÂM ÀO T O PHÁT TRI N

L I GI I THI U

Th k 21 đã đánh d u s tác đ ng l n nhau c a con ng i trên toàn c u Th

gi i đang m ra c h i cho hàng tri u ng i nh công ngh m i, nh ng thông tin và ki n th c thi t y u đ c m r ng đã c i thi n m t cách đáng k cu c

s ng c a con ng i và giúp gi m c nh nghèo nàn i u này ch tr thành hi n

th c khi có s liên k t cùng v i vi c chia s giá tr , cùng cam k t và th ng

nh t s phát tri n t ng th và phù h p

Trong nh ng n m g n đây, Châu Á Thái Bình D ng đ c bi t đ n nh khu

v c n ng đ ng nh t trong l nh v c công ngh thông tin và truy n thông (ICT) Theo báo cáo c a Liên minh Vi n thông Th gi i, khu v c này đã có trên 2 t thuê bao đi n tho i, trong đó có 1,4 t thuê bao di đ ng Tinh đ n n m 2008,

ch riêng n và Trung Qu c đã chi m ¼ s l ng thuê bao di đ ng trên toàn th gi i Khu v c Châu Á Thái Bình D ng đ c cho là chi m 40% s

l ng ng i s d ng internet trên th gi i và đ ng th i là th tr ng b ng

r ng l n nh t, chi m 39% th tr ng toàn c u

Cùng v i t c đ phát tri n nhanh c a công ngh , nhi u v n đ đ c nh c

đ n khi kho ng cách s bi n m t Nh ng đi u đáng ti c, kho ng cách s v n

hi n h u Th m chí 5 n m, sau khi H i ngh Th gi i v Xã h i thông tin (WSIS) di n ra Geneva vào n m 2003, b t ch p s phát tri n n t ng c a công ngh và nh ng cam k t c a các n c l n trong khu v c K t qu là truy nh p truy n thông c b n v n còn xa l v i nhi u ng i, đ c bi t là

nh ng ng i nghèo

H n 25 qu c gia trong khu v c g m nh ng n c đang phát tri n, đã có g n

10 ng i s d ng internet trên 100 dân, ph n l n t p trung các thành ph

l n Trong khi đó m t vài n c đã phát tri n trong khu v c thì t l r t cao

v i h n 80 ng i s d ng internet trên 100 dân S chênh l ch v m c đ ph

c p b ng r ng gi a các n c phát tri n và đang phát tri n v n còn gi m t kho ng cách l n

gi m d n kho ng cách s và nh n di n đúng ti m n ng c a ICT cho phát tri n kinh t xã h i trong khu v c, nh ng nhà l p pháp các n c phát tri n

c n xây d ng các chính sách u tiên và khung đi u ch nh, ch đ nh ngu n qu ,

và t o đi u ki n cho xúc ti n đ u t vào l nh v c công nghi p ICT và nâng cao k n ng ICT cho công dân n c h

Trong K ho ch Hành đ ng c a WSIS có ch rõ, "… m i ng i s có c h i

ti p c n nh ng k n ng và ki n th c c n thi t đ hi u, th c hành và đ t đ c

nh ng l i ích t Xã h i Thông tin và Kinh t Tri th c" Trong ph n cu i c a

k ho ch này đã kêu g i s h p tác qu c t và khu v c trong nh ng l nh v c

có ti m n ng, đ c bi t nh n m nh vào vi c t o t p m t s l ng l n các chuyên gia ICT

h tr t t cho l i kêu g i t K ho ch hành đ ng c a WSIS, APCICT đã xây d ng ch ng trình gi ng d y đ y đ v ICT – B giáo trình Nh ng ki n

th c c b n v Công ngh thông tin và Truy n thông cho lãnh đ o trong c quan nhà n c Ch ng trình này bao g m 8 ph n có liên k t ch t ch v i

nhau, v i m c tiêu truy n đ t nh ng ki n th c và kinh nghi m c n thi t giúp các nhà l p pháp xây d ng và thi hành sáng ki n ICT hi u qu h n

APCICT là m t trong 5 h c vi n c a y ban Kinh t Xã h i Liên h p qu c Châu Á Thái Bình D ng APCICT xúc ti n ch ng trình phát tri n kinh t

xã h i phù h p và toàn di n Châu Á Thái Bình D ng thông qua vi c phân tích, chu n hóa, khai thác ti m n ng, h p tác khu v c và chia s ki n th c Trong quá trình h p tác v i các c quan Liên h p qu c khác, các t ch c

qu c t , các qu c gia và nh ng t ch c liên quan, ESCAP, đ i di n là APCICT, đ c giao nhi m v h tr vi c s d ng, c i ti n và d ch thu t các bài gi ng cho các qu c gia khác nhau, phù h p v i các trình đ trung và cao

c p c a các nhân viên trong c quan nhà n c, v i m c đích đ a k n ng và

ki n th c thu th p đ c làm gia t ng nh ng l i ích t ICT và thi t l p nh ng hành đ ng c th đ đ t đ c m c tiêu phát tri n

Noeleen Heyzer

TL T ng Th ký Liên h p qu c

và Giám đ c đi u hành c a ESCAP

L I T A

Ch ng đ ng phát tri n c a B giáo trình Nh ng ki n th c c b n v Công

ngh thông tin và Truy n thông (CNTT&TT) cho lãnh đ o trong c quan nhà

n c th c s là m t kinh nghi m mang tính trí tu cao B giáo trình không

ch ph c v cho vi c xây d ng các k n ng CNTT&TT, mà còn m đ ng cho m t ph ng th c m i v xây d ng ch ng trình gi ng d y - thông qua s

vi n hàn lâm và c s giáo d c; nh ng nghiên c u và phân tích k l ng v

đi m m nh và đi m y u c a giáo trình đào t o; thông tin ph n h i t nh ng

ng i tham gia xây d ng chu i bài gi ng c a APCICT – t ch c các bu i h i

th o khu v c và qu c gia liên quan đ n n i dung bài gi ng và các ph ng pháp đào t o khoa h c; và s trao đ i góp ý th ng th n c a các chuyên gia hàng đ u trong các l nh v c ICT ph c v phát tri n Các h i th o v giáo trình

di n ra các khu v c thu đ c nh ng l i ích vô giá t các ho t đ ng trao đ i kinh nghi m và ki n th c gi a nh ng ng i tham d đ n t các qu c gia khác nhau ó là m t quy trình đ các tác gi xây d ng n i dung

Vi c xây d ng 8 h c ph n trong b giáo trình đánh d u m t s kh i đ u quan

tr ng trong vi c nâng cao s h p tác hi n t i và xây d ng các m i liên h

m i nh m phát tri n các k n ng thi t l p chính sách phát tri n CNTT&TT

kh p khu v c APCICT cam k t cung c p s h tr k thu t trong vi c gi i thi u b giáo trình qu c gia nh m t m c tiêu chính h ng t i vi c đ m b o

r ng b giáo trình s đ c ph bi n t i t t c nh ng nhà l p pháp APCICT

c ng đang xúc ti n m t cách ch t ch v i m t s vi n đào t o trong khu v c

và qu c t , nh ng t ch c có m i quan h m t thi t v i c quan nhà n c c p trung ng và đ a ph ng đ c i ti n, d ch thu t và truy n đ t các n i dung

c a Giáo trình t i nh ng qu c gia có nhu c u APCICT đang ti p t c m r ng

h n n a v đ i t ng tham gia nghiên c u giáo trình hi n t i và k ho ch phát tri n m t giáo trình m i

H n n a, APCICT đang xúc ti n nhi u kênh đ đ m b o r ng n i dung B giáo trình đ n đ c nhi u ng i h c nh t trong khu v c Ngoài ph ng th c

h c tr c ti p thông qua các t ch c l p h c các khu v c và qu c gia, APCICT c ng t ch c các l p h c o (AVA), phòng h c tr c tuy n cho phép

nh ng h c viên tham gia bài gi ng ngay t i ch làm vi c c a h AVA đ m

b o r ng t t c các ph n bài gi ng và tài li u đi kèm c ng nh b n trình chi u

và bài t p tình hu ng d dàng đ c truy nh p tr c tuy n và t i xu ng, s d ng

l i, c i ti n và b n đ a hóa, và nó bao g m nhi u tính n ng khác nhau nh bài

gi ng o, công c qu n lý h c t p, công c phát tri n n i dung và ch ng ch

Vi c xu t b n và gi i thi u 8 h c ph n c a b giáo trình thông qua các bu i

h i th o khu v c, ti u khu v c, qu c gia có s t n tâm c ng hi n, tham gia tích c c c a nhi u cá nhân và t ch c Tôi mu n nhân c h i này đ bày t lòng c m n nh ng n l c và k t qu đ t đ c c a nhóm c ng tác và các đ i tác t các B , ngành, h c vi n, và các t ch c khu v c và qu c gia đã tham gia h i th o v b giáo trình H không ch c ng cung c p nh ng thông tin

đ u vào có giá tr , ph c v n i dung c a bài gi ng, mà quan tr ng h n, h đã

tr thành nh ng ng i ng h vi c truy n đ t b giáo trình trên đ t n c mình, t o ra k t qu là nh ng th a thu n chính th c gi a APCICT và m t s

vi n đ i tác c a các qu c gia và trong khu v c đ c i ti n và phát hành bài

gi ng giáo trình chính th c cho đ t n c h

Tôi c ng mu n g i l i c m n đ c bi t cho nh ng n l c c ng hi n c a nhi u

cá nhân n i b t, nh ng ng i đã t o nên thành qu cho bài gi ng này H là Shahid Akhtar C V n D án Giáo trình; Patricia Arinto, Biên t p; Christine,

Qu n lý xu t b n; toàn b tác gi b giáo trình; và nh ng nhóm APCICT Chúng tôi hy v ng r ng b giáo trình s giúp các qu c gia thu h p đ c

nh ng h n ch c a ngu n nhân l c CNTT&TT, xóa b nh ng rào c n nh n

th c v CNTT&TT, và xúc ti n ng d ng CNTT&TT trong vi c thúc đ y phát tri n kinh t xã h i và đ t đ c m c tiêu phát tri n thiên nhiên k

Hyeun-Suk Rhee

Giám đ c UN-APCICT

V CHU I H C PH N

Trong k nguyên thông tin ngày nay, vi c truy c p thông tin m t cách d dàng đang làm thay đ i cách chúng ta s ng, làm vi c và gi i trí N n kinh t s - còn đ c g i là kinh t tri th c, kinh t m ng hay kinh t m i, đ c mô t

nh m t s chuy n ti p t s n xu t hàng hóa sang t o l p ý t ng Công ngh thông tin và truy n thông đang đóng m t vai trò quan tr ng và toàn di n trên

m i m t c a kinh t xã h i

Nh m t k t qu , chính ph trên kh p th gi i đang quan tâm nhi u h n t i CNTT&TT trong s phát tri n qu c gia i v i các n c, phát tri n CNTT&TT không ch phát tri n v công nghi p CNTT&TT là m t l nh v c

c a n n kinh t mà còn bao g m c vi c ng d ng CNTT&TT trong ho t

đ ng kinh t , xã h i và chính tr

Tuy nhiên, gi a nh ng khó kh n mà chính ph các n c ph i đ i m t trong

vi c thi hành các chính sách CNTT&TT, nh ng nhà l p pháp th ng không

n m rõ v m t công ngh đang s d ng cho s phát tri n qu c gia Cho đ n khi không th đi u ch nh đ c nh ng đi u h không hi u, nhi u nhà l p pháp

né tránh t o l p các chính sách v CNTT&TT Nh ng ch quan tâm t i công ngh mà không t o l p các chính sách thì c ng là m t sai l m vì nh ng nhà công ngh th ng ít có ki n th c v thi hành nh ng công ngh h đang phát tri n ho c s d ng

B giáo trình Nh ng ki n th c c b n v Công ngh thông tin và Truy n

thông cho lãnh đ o trong c quan nhà n c do Trung tâm ào t o Phát tri n

Công ngh thông tin và Truy n thông Liên h p qu c và Châu Á Thái Bình

D ng (UN-APCICT) xây d ng nh m ph c v cho:

B giáo trình h ng đ n nh ng v n đ liên quan t i CNTT&TT ph c v phát tri n trên c khía c nh chính sách và công ngh M c đích c t y u c a giáo trình CNTT&TT không t p trung vào k thu t mà truy n đ t s hi u bi t v

nh ng đi u công ngh s có kh n ng ho c đang h ng t i, tác đ ng t i nh

th nào trong vi c ho ch đ nh chính sách Các ch đ trong bài gi ng đ c thi t k d a trên phân tích nhu c u và kh o sát nh ng ch ng trình đào t o trên kh p th gi i

H c ph n đ c c u t o theo cách mà ng i h c có th t h c m t cách đ c

l p ho c bài gi ng cho m t khóa h c H c ph n v a mang tính ch t riêng l

nh ng c ng liên k t v i nh ng ch đ và tình hu ng th o lu n trong ph n khác c a chu i M c tiêu là t o đ c s th ng nh t t t c các ph n

M i ph n b t đ u v i vi c trình bày m t ch đ và k t qu mà ng i đ c s thu đ c N i dung các ph n đ c chia thành các m c bao g m bài t p và tình hu ng đ giúp hi u sâu h n nh ng n i dung chính Bài t p có th đ c

th c hi n b i t ng cá nhân ho c m t nhóm h c viên Bi u đ và b ng bi u

đ c cung c p đ minh h a nh ng n i dung c a bu i th o lu n Tài li u tham

kh o đ c li t kê đ cho ng i đ c có th t tìm hi u sâu h n v bài gi ng

Vi c s d ng CNTT&TT ph c v phát tri n r t đa d ng, trong m t vài tình

hu ng ho c thí d bài gi ng có th xu t hi n nh ng mâu thu n ây là đi u đáng ti c ó c ng là s kích thích và thách th c c a quá trình rèn luy n m i

và c ng là tri n v ng khi t t c các n c b t đ u khai thác ti m n ng c a CNTT&TT nh công c phát tri n

H tr chu i h c ph n còn có m t ph ng th c h c tr c tuy n – H c vi n

o APCICT (AVA – http://www.unapcict.org/academy) – v i phòng h c o

s chi u b n trình bày c a ng i d y d i d ng video và Power Point c a

th c và kinh nghi m, và h p tác trong vi c nâng cao CNTT&TT ph c v phát tri n

H C PH N 8

CNTT&TT ngày càng tr nên ph bi n, do đó, Chính ph các n c trên th

gi i ti n hành các d án và k ho ch v Chính ph đi n t đ đ y m nh vi c cung c p d ch v t i ng i dân thông qua vi c ng d ng CNTT&TT nhi u

qu c gia, n ng l c c v tài chính và công ngh c a Chính ph còn h n ch

i u này làm gi m kh n ng và hi u qu c a Chính ph trong vi c ng d ng CNTT&TT đ cung c p các d ch v đ n ng i dân Tuy nhiên, các c quan nhà n c có th ti p c n v i nhi u ph ng th c hi u qu và ý ngh a trong

vi c đ u t và nâng cao trình đ chuyên môn đ có th cung c p các d ch v công m c đ cao nh t v i chi phí h p lý H c ph n này th o lu n v các cách th c huy đ ng v n đ u t khác nhau cho các d án CNTT&TT ph c v phát tri n và các d án Chính ph đi n t S h p tác công – t (public-private partnership) đ c xem nh m t cách huy đ ng v n có hi u qu cho các sáng ki n và các d án cung c p d ch v d a trên CNTT&TT và các d án Chính ph đi n t các n c đang phát tri n

K t qu thu đ c

Sau khi hoàn thành h c ph n này, h c gi có th :

1 Mô t các c ch huy đ ng v n đ u t khác nhau cho các d án CNTT&TT

ph c v cho phát tri n và các d án Chính ph đi n t ;

2 Th o lu n v hình th c h p tác công - t nh m t kênh đ huy đ ng v n

đ u t cho các d án CNTT&TT ph c v phát tri n và Chính ph đi n t ;

3 Chu n b m t chi n l c huy đ ng ngu n l c;

4 Phát tri n b n d th o k ho ch đ u t cho d án CNTT&TT trong đó có

đ c p đ n các v n đ mà nh ng nhà đ u t th ng quan tâm khi tham gia các d án Chính ph đi n t và các ho t đ ng CNTT&TT ph c v phát tri n

M C L C

L i gi i thi u ………

L i t a ………

V chu i h c ph n ………

H c ph n 8 ………

3 5 7 9 M c tiêu c a h c ph n

K t qu thu đ c

Danh m c các hình

Danh m c các b ng ………

Danh m c t vi t t t ………

9 10 13 13 14 1 S ph bi n c a CNTT&TT và s t ng tr ng kinh t toàn c u …… 17

1.1 T i sao l i đ u t vào CNTT&TT ph c v phát tri n?

1.2 Nh ng v n đ nh h ng đ n đ u t vào các d án CNTT&TT ………

1.3 Nh ng c h i thu hút đ u t vào các d án CNTT&TT ………

18 22 24 2 Các hình th c huy đ ng v n đ u t ……… 31

2.1 u t đ tri n khai CNTT&TT

2.2 Huy đ ng v n đ u t cho các d ch v ng d ng CNTT&TT ………

2.3 Các hình th c huy đ ng v n đ u t cho d án CNTT&TT ………

2.4 L a ch n m t ph ng th c huy đ ng v n đ u t ………

2.5 H p tác công – t ………

31 33 34 41 45 3 H p tác công – t (PPP) ……… 49

3.1 B i c nh ………

3.2 Khái ni m và phân lo i ………

3.3 Nh ng m t l i và h i c a mô hình h p tác công –t ………

3.4 Các nguyên t c th c hi n ………

49 51 59 62 4 H p tác công – t và các d án Chính ph đi n t ……… 67

4.1 Nh ng xu h ng trong Chính ph đi n t …

4.2 Nh ng lý do áp d ng hình th c PPP cho d án Chính ph đi n t

4.3 Nh ng d án Chính ph đi n t nào phù h p v i hình th c PPP ………

4.4 Tiêu chu n đ thành công v i các d án Chính ph đi n t áp d ng mô hình PPP ………

4.5 Các ví d đi n hình c a hình th c PPP trên th gi i ………

67

71

75

77

80

5 Nh ng r i ro c a các d án áp d ng mô hình PPP đ i v i CP T … 87

5.1 Các r i ro liên quan t i các d án CNTT&TT

5.2 Qu n lý các d án CNTT&TT đ gi m r i ro ………

5.3 Nh ng r i ro trong d án PPP ………

5.4 Qu n lý và gi m nh r i ro trong d án PPP cho Chính ph đi n t ……

87 89 90 94 6 Nh ng kênh đ u t khác ……… … 103

6.1 u t tr c ti p t n c ngoài (FDI) …………

6.2 Ngu n v n đ u t m o hi m ………

6.3 Các công ty đa qu c gia ………

6.4 Các t ch c tài chính (các t ch c tài chính qu c tê) ………

6.5 Tài tr gi a các Chính ph ………

103 111 113 114 115 7 Chu n b chi n l c huy đ ng ngu n l c ….……… … 117

7.1 T ng quan v huy đ ng ngu n l c

7.2 Chu n b h s đ trình huy đ ng v n ……… 117119 Ph l c ……… … 124

Tham kh o

L u ý v i gi ng viên ………

Gi i thi u v tác gi ………

L i c m n ………

124

126

128

129

óng góp c a CNTT&TT vào s t ng tr ng kinh t

Th tr ng tiêu dùng c a CNTT&TT giai đo n 2000-2008

M t đ đi n tho i di đ ng

Gi m khí th i nhà kính M trong m t vài ho t đ ng m u

Các y u t c n tr chính trong kinh doanh

Chu i các m c đ tham gia c a khu v c t nhân trong mô hình PPP

GATS

GoC

HP

Hi p đ nh v vi n thông c b n Agreement on Basic Telecommunication

H th ng qu n lý ng i M American Management Systems Trung tâm đào t o phát tri n Công ngh thông tin Truy n thông Châu Á- Thái Bình D ng

Asian and Pacific Training Centre for Information and Communication Technology for Development

L p h c o c a APCICT APCICT Virtual Academy

H p đ ng Xây d ng – s h u – v n hành Build-Own-Operate

H p đ ng Xây d ng – s h u – v n hành – chuy n giao Build-Own-Operate-Transfer

H p đ ng Xây d ng – s h u – chuy n giao Build-Own-Transfer

Nhóm 5 qu c gia: Braxin, Nga, n , Trung Qu c và Nam Phi Brazil, Russia, India, China and South Africa

Ch c danh giám đ c CNTT Chief Information Officer

H th ng qu n lý n i dung Content Management System

Qu n lý quan h khách hàng Customer Relationship Management

y ban H tr Phát tri n c a kh i OECD Development Assistance Committee

H p đ ng Thi t k - xây d ng Design-Build

B Phát tri n qu c t V ng qu c Anh Department for International Development, United Kingdom

Qu n tr n i dung Enterprise Content Management Khung qu n lý tiên ti n

Enhanced Management Framework

H th ng ho ch đ nh ngu n l c doanh nghi p Enterprise Resource Planning

y ban kinh t và xã h i Châu Á Thái Bình D ng Economic and Social Commission for Asia and the Pacific

u t tr c ti p n c ngoài Foreign Direct Investment

Hi p đ nh chung v th ng m i d ch v General Agreement on Trade in Service Chính ph Canađa

Government of Canada Công ty Hewlett Packard (HP) Hewlett Packard

M c tiêu phát tri n thiên niên k Millennium Development Goal

Hi p h i qu c gia các giám đ c thông tin nhà n c National Association of State Chief Information Officers

T ch c phi Chính ph Non-Governmental Organization

Vi n tr phát tri n chính th c Official Development Assistance

T ch c h p tác và phát tri n kinh t Organization for Economic Co-operation and Development

T ch c các n c xu t kh u d u m Organization of the Petroleum Exporting Countries Sáng ki n tài chính t nhân, Anh

Private Finance Initiative, United Kingdom

i tho i công – t Public-Private Dialogue

H p tác công –t Private Public Partnership

Qu n lý d a trên hi u qu Results-Based ManagementHi p h i công nghi p thu âm Hoa K

Ch ng trình phát tri n b n v ng m ng l i c a UNDP Sustainable Development Networking ProgrammeRecording Industry Công ty v a và nh

Small and Medium Enterprise

Qu đ u t tài chính Nhà n c Sovereign Wealth Fund Công ty đa qu c gia Transnational Corporation

H i ngh v th ng m i và phát tri n c a Liên h p qu c United Nations Conference on Trade and Development

M t vài đi u c n làm

Xây d ng tình hu ng: T m quan tr ng c a CNTT&TT ph c v phát tri n n c b n

G i ý: Hãy đánh giá t m quan tr ng c a CNTT&TT ph c v phát tri n

n c b n b ng cách s d ng các câu h i đ nh h ng sau đây:

1 âu là nh ng ngu n l c chính trong vi c l p qu cho các ho t đ ng CNTT&TT n c b n?

2 Có đ các ngu n l c cho vi c th c hi n CNTT&TT ph c v phát tri n hay không?

3 Có m t chi n l c huy đ ng ngu n l c CNTT&TT ph c v phát tri n hay không? Nó là gì? Nó có đang ho t đ ng không?

4 Có hay không m t b n k ho ch chi ti t hay m t d ng t ng t nh

v y cho CNTT&TT qu c gia?

5 K ho ch hay Chi n l c CNTT&TT qu c gia và Chính ph đi n t

đã đ c tri n khai th c hi n ch a? L a ch n m t s miêu t thích

Chú ý: Khi th c hi n bài t p này trong m t khóa đào t o, nó s rèn luy n

nh ng h c viên tham gia khóa đào t o t gi i thi u v i gi ng viên v b n thân và s hi u bi t c a h v CNTT&TT ph c v phát tri n Nó c ng s cho phép rèn luy n các h c viên h c h i t nh ng h c viên khác và bài

t p này c ng có th coi nh ph n m đ u tìm hi u c a khóa h c

1 S PH BI N C A CNTT&TT VÀ S T NG

Ph n này nh m m c đích:

• Cung c p m t cái nhìn t ng quan v các v n đ kinh t và tài chính

toàn c u tác đ ng đ n quy t đ nh đ u t c a các d án CNTT&TT;

• Phác th o các c h i đ u t trong khi l p k ho ch cho các d án

l c huy đ ng v n thích h p Nh internet, nh ng thông tin này xu t hi n nhi u và c p nh t trên các trang thông tin hàng đ u v tài chính, kinh doanh hay các thông tin t ng h p qu c t ho c qua các d ch v tin t c nh Reuters, Bloomberg, Associated Press, Agence France-Presse; các dch v tin t c qu c gia nh : Xinhua, các hãng phát thanh truy n hình qu c t nh : BBC, CNN và Al-Jezeera; và / ho c các chuyên m c kinh doanh và tài chính c a các t báo

qu c gia và qu c t Các tin t c v đ u t c ng đôi khi b tính phí b i thu c các d ch v ph i đóng phí c a m t s ngu n đ c li t kê trên đây và các công

ty đ u t nh Standard và Poors

N m v ng ki n th c v các xu h ng tài chính không ph i là ki n th c c n thi t duy nh t c a m t nhà kinh t hay m t nhà ho ch đ nh c p cao làm vi c trong các B tài chính hay k ho ch hay các B có ch c n ng t ng đ ng và các c quan h u quan (ví d nh : V n phòng Chính ph , V n phòng Ch t ch

n c,…) T t c các nhà qu n lý và nhà ho ch đ nh c a nhà n c c n ph i quan tâm đ n các phân tích và tin t c v tài chính đ có th đ a ra nhi u k ch

b n đ u t khác nhau đ đ u t vào CNTT&TT trong l nh v c công

1.1 T i sao l i đ u t vào CNTT&TT ph c v phát tri n?

Có r t nhi u lý do khác nhau đ gi i thích t i sao m t đ t n c mu n đ u t vào CNTT&TT ph c v phát tri n, bao g m mong mu n duy trì và/ho c thúc

đ y l i th c nh tranh, l i th so sánh thông qua thúc đ y s phát tri n kinh t

và cung c p giáo d c ph c p, m r ng s ti p c n các d ch v xã h i Phát tri n kinh t ti p t c là m c tiêu chính c a các n c V i nhóm nh ng ng i tài tr , xóa đói gi m nghèo và đ t đ c các m c tiêu thiên niên k (MDGs) là

nh ng m c tiêu chính c a vi c h tr phát tri n bao g m c vi c đ u t cho các ho t đ ng CNTT&TT ph c v phát tri n

Trong n n kinh t thông tin toàn c u, thông tin và tri th c là nh ng y u t chính c a s n xu t Báo cáo g n đây c a Liên minh vi n thông th gi i (ITU)

ch ra r ng các vùng mi n kh p n i trên th gi i đang đ c h ng l i rõ ràng t nh ng tác đ ng c a CNTT&TT t i n n kinh t c a h 1

(xem trong Hình 1)

Hình 1 óng góp c a CNTT&TT vào s t ng tr ng kinh t

(Ngu n: ITU, Vi n thông th gi i/Báo cáo phát tri n CNTT&TT 2006: Measuring ICT for Social and Economic Development (Geneva: ITU, 2006), 44,

http://foss.org.my/projects/us-my-free-trade-agreement-issues/resources/wtdr2006-e.pdf)

1 ITU, Vi n thông th gi i/Báo cáo phát tri n CNTT&TT 2006: Measuring ICT for Social and Economic

Development (Geneva: ITU, 2006),

các n c đang phát tri n, s ph bi n c a CNTT&TT “mang đ n nh ng c

h i m i đ tham gia chu i giá tr toàn c u và đ đa d ng hóa các ho t đ ng

s n xu t và xu t kh u”2

H t ng CNTT&TT đ c đ c p đ n nh là y u t thi t y u c a l i th c nh tranh c a các qu c gia Th m chí nh ng qu c gia đã

phát tri n trên th gi i c ng thúc đ y các d ch v ph bi n nh t c a

CNTT&TT, v i tr ng tâm ch y u là b ng r ng, đ c bi t là có dây c ng nh

b ng r ng không dây v i t t c các bi n th c a nó T ch c h p tác và phát

tri n kinh t th gi i (OECD) báo cáo r ng các n c Brazil, Nga, n ,

Trung Qu c và Nam Phi (BRICS), t l tiêu dùng cho CNTT&TT gia t ng n

2 UNCTAD, Báo cáo kinh t thông tin 2007-2008 - Science and technology for development: The new

paradigm of ICT (New York and Geneva: United Nations, 2007), 11,

Dung l ng Internet qu c t đang t ng lên hàng n m m c 2 con s và vào kho ng 45% Theo t p chí Broadband Properties3

S thâm nh p c a CNTT&TT đã d n đ n cái mà m t s nhà nghiên c u t i

M đã g i là “tin h c m i n i m i lúc” – Ubiquitous computing4

Hi n nay, CNTT&TT dành cho t t c m i ng i và làm nhi u vi c khác nhau R t nhi u

nh ng ho t đ ng th công và n ng nh c t n nhi u n ng l ng intensive) tr c đây đã đ c t đ ng hóa, t ng t c t c đ th c hi n công vi c

(energy-và gi m l ng cácbon th i ra t nh ng ho t đ ng đó Hai công ngh n i b t

nh kh n ng c a chúng trong vi c thúc đ y s ph bi n c a CNTT&TT và thúc đ y vi c s d ng các thi t b , ng d ng CNTT&TT m t cách r ng rãi và

t ng tr ng m nh m , đó là công ngh truy n tín hi u không dây, công ngh này cho phép th c hi n đi n toán di đ ng và công ngh b ng r ng, công ngh này cho phép truy c p nhanh t i các đ n v x lý máy tính phân tán, các thi t

b và ng d ng liên quan

Tuy nhiên, không ph i ai c ng có l i nh s ph c p c a d ch v không dây

Dù 58% thuê bao di đ ng n m các n c đang phát tri n và s l ng thuê bao di đ ng t ng lên g p ba l n trong 5 n m qua, thì theo Báo cáo kinh t thông tin 2007-20085 c a H i ngh v th ng m i và phát tri n c a Liên h p

qu c (UNCTAD), kho ng 40 n c đang phát tri n m t đ di đ ng ch đ t 10% dân s M c dù 40% thuê bao d ch v di đ ng trên th gi i n m Châu

Á, t l m t đ tính trên ph n tr m dân s các n c nghèo h n trong vùng

nh Myanmar và Nê-pan v n m c th p S có s t ng tr ng m nh m

nh ng qu c gia có quy đ nh đ khuy n khích c nh tranh nh Mông C , hay

nh ng qu c gia thúc đ y đ u t vào h t ng CNTT&TT nh Trung Qu c Trung Á, t l m t đ th p h n 5% (xem trong Hình 3)

Hình 3 M t đ đi n tho i di đ ng

Ngu n: UNCTAD, Information Economy Report 2007-2008 - Science and Technology for development: The new paradigm of CNTT&TT (New York and Geneva: United Nations,

2007), 23, http://unctad.org/en/docs/sdteecb20071_en.pdf

Cùng v i s t ng tr ng trong doanh thu t CNTT&TT, d ch v th ng m i

đi n t và Chính ph đi n t c ng t ng tr ng đ y ý ngh a S ng i mua s m

tr c tuy n nhi u h n, đ c bi t là nh ng qu c gia phát tri n T t c các d ng

c a th ng m i đi n t đ u phát tri n m nh Tuy nhiên, m t trong nh ng h n

ch chính c a t l t ng tr ng th ng m i đi n t các n c đang phát tri n là

t l h p thu CNTT&TT c a nh ng công ty v a và nh (SMEs) Các công ty v a

và nh r t quan tr ng b i chúng là đ ng l c t o ra vi c làm và t ng tr ng Nhi u qu c gia đang ti p t c n l c đ thúc đ y n ng l c c a các công ty v a và

nh trong vi c s d ng CNTT&TT Chúng bao g m c vi c s d ng đi n tho i

di đ ng đ trao đ i công vi c, nh đó, các qu c gia đang phát tri n, thi t b di

đ ng tr thành ph bi n nh t trong các thi t b CNTT&TT S d ng đi n tho i di

đ ng trong ho t đ ng kinh doanh đã đ c ch ng minh là làm t ng s tho i mái trong công vi c đ i v i t t c các bên liên quan Giao ti p v i các nhà cung ng hay v i các khách hàng đ c t ng lên và hi u qu đ c hi n rõ, hi u qu trong

T ng t nh th ng m i đi n t , Chính ph đi n t ti p t c t ng tr ng đáng k trên kh p th gi i.6

Tuy nhiên, nh ng n c đang phát tri n ti p t c

g p khó kh n tr ng i trong vi c cung c p các d ch v c a Chính ph đi n t

b i thi u ngu n l c và v n Nhi u qu c gia đã phát tri n nh ng chi n l c và

nh ng k ho ch CP T nh ng thi u h t các ngu n l c đ tri n khai chúng

Vi c này đang h n ch vi c tri n khai các d ch v Chính ph đi n t cùng v i

nh ng l i ích mà nó mang l i

1.2 Nh ng v n đ nh h ng đ n đ u t vào các d án CNTT&TT

n n kinh t thông tin các n c đang phát tri n ti p t c t ng tr ng, c u

và cung c a hàng hóa và d ch v CNTT&TT c n ph i đ c duy trì n đ nh Cùng v i nó, nhà n c ph i đ m b o đ t t c các thành viên c a c ng đ ng

có th đ c h ng l i t m t xã h i tri th c

Khu v c t nhân có th ti p t c cung c p hàng hóa và d ch v mà ng i dân

s n sàng chi tr đ đ c cung c p, nhà n c ti p t c đ m b o m t môi tr ng

đi u ti t khuy n khích Chính sách c nh tranh lành m nh, m t th tr ng m ,

c nh tranh và t t c các lo i hàng hóa, d ch v và đ c bi t là các hàng hóa,

dch v CNTT&TT đ u có kh n ng tham gia th tr ng, m t ch đ đi u ti t

đ c phát tri n t t, có th d báo v ph ng th c ho t đ ng c a nhà n c, tôn tr ng lu t pháp và s khuy n khích c a nhà n c là t t c nh ng đi u ki n

c n cho đi u này x y ra M t s nguyên lý này đã đ c l u trong Hi p đ nh

th ng m i toàn c u c a WTO, hi n nay, r t nhi u qu c gia đã ký k t hi p

đ nh Hi p đ nh chung v th ng m i d ch v (GATS) và Hi p đ nh v vi n thông c b n (ABT) c a WTO đ c bi t khuy n khích t do hóa th ng m i trong th tr ng toàn c u.7

6 United Nations, UN e-Government Survey 2008: From e-Government to Connected Governance (New York: United Nations, 2008), http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan028607.pdf 7

Tina James, ed An Information Policy Handbook for Southern Africa: A Knowledge Base for

nhi u qu c gia m i n i, đ c bi t là Châu Á, s t ng lên c a t ng l p trung

l u đang đ m b o cho nhu c u đ i v i các d ch v CNTT&TT ti p t c t ng

tr ng vì s gia t ng c a thu nh p thu n Nh ng đ đ m b o c ng đ ng có

th đ c h ng nh ng l i ích t n n kinh t thông tin, vi c ti p t c đ u t vào

h t ng CNTT&TT và vào CP T là c n thi t i u này nói d h n là làm, có

nh ng v n đ c p bách khác giành s quan tâm c a Chính ph Th m chí v i

s t ng tr ng ngân sách t thu thu và thu t các doanh nghi p nh s t ng

tr ng c a n n kinh t qu c dân và s t ng lên c a t ng l p trung l u, chi phí

đ cung c p các d ch v công và Chính ph đi n t c ng r t đáng k

Nh ng khó kh n khác c ng xu t hi n Có r t nhi u m c tiêu toàn c u nh

h ng đ n các qu c gia trên th gi i Chúng s có nh h ng lên n ng l c

c a các n c trong vi c b o đ m ngu n đ u t c n đ th c hi n CP T, c ng

nh n ng l c c a các n c trong vi c huy đ ng v n nói chung M t s v n đ

đ c trình bày d i đây:

• Cu c kh ng ho ng cho vay d i chu n (sub-prime crisis) M đã làm nh

h ng đ n th tr ng tài chính toàn c u và đã làm d báo t ng tr ng nhi u qu c gia phát tri n và r t phát tri n b sai l ch b i s gi m c u và s gia t ng yêu c u vay m n c a các th ch tài chính Nh m t h qu , th

gi i đang n m ch c m t s suy thoái toàn c u D i nh ng đi u ki n này,

nh ng bên cho vay s khó kh n h n trong vi c cho vay ti n và th ng m i cùng v i s n xu t cho xu t kh u c a các qu c gia Châu Á và kh p n i trên th gi i đang ph i tr i qua m t th i k khó kh n

• Vi c chi phí n ng l ng cao th m chí còn có th t ng h n n a đã làm gia

t ng chi phí ho t đ ng kinh doanh trong khu v c nhà n c và t nhân,

c ng nh chi phí cu c s ng c a ng i tiêu dùng Trong khi giá n ng l ng

đã r i t do vì s suy thoái toàn c u, các nhà phân tích d báo r ng nhu

c u n ng l ng c a th gi i s “gia t ng thêm 50% t n m 2005 đ n n m 2030”, đi u này có th d n đ n m t s t ng giá “Giá t ng cao nh t là các n n kinh t không thu c kh i OECD”8

• Vi c thi u h t h t ng phát đi n các n c nh Trung Qu c và Nam Phi có ngha là ngu n đ u t s ph i đ c huy đ ng đ gi i quy t v n đ này Thi u ngu n n ng l ng r t ng đ i và phù h p, nh ng n c này s không th cung c p đ đi n cho n n kinh t c a h và không th đáp ng đ c nhu c u

l n và ngày càng t ng c a ng i dân

• Nhu c u n ng l ng t ng lên là k t qu c a vi c t ng dân s và khí th i nhà kính kh p n i S thay đ i khí h u d n đ n m t thách th c nghiêm tr ng cho nhiên li u hóa th ch hi n nay d a trên mô hình phát tri n kinh t Ng i dân kh p n i trên th gi i đang kêu g i đ cho môi tr ng n i h sinh s ng trong s ch h n

• V i vi c bi n đ i khí h u, nh ng thiên tai ngày càng nhi u và chi phí cho vi c

x lý thiên tai c ng l n h n nhi u Nh ng ng i nghèo đang b đe d a vì h

đ nh c trên nh ng khu v c c a th gi i mà có nguy c x y ra thiên tai nghiêm

tr ng nh t Vi c đ cao công tác chu n b s n sàng đ i phó v i thiên tai và

nh ng chi n l c thâu tóm c ng nh th c hi n gi m nh thiên tai s sinh ra

m t kho n chi phí l n v h u c n và tài chính đ i v i các n c trên th gi i

1.3 Nh ng c h i thu hút đ u t vào các d án CNTT&TT

m t khía c nh khác, có m t s phát tri n kh quan đáng ghi nh n

Gia t ng s giàu có c a m t s n c đang phát tri n: M t vài đ t n c đang

t ng d tr ngo i t nh m t k t qu t ng lên c a các ho t đ ng kinh t Ví d , ngu n d tr ngo i h i c a Trung Qu c gi m c trên 1.5 nghìn t USD vào

cu i n m 20079

T ng vai trò c a các Qu đ u t tài chính Nhà n c (Sovereign wealth funds - SWFs): V i s gia t ng c a ngân sách t các kho n phí, thu và/ ho c ti n thuê khai thác m , xu t kh u d u và khoáng s n (ví d các n c vùng v nh hay Nga)

ho c t cán cân th ng m i l n và r t thu n l i nh Trung Qu c và Singapore, nhi u n c thu đ c m t kho n ngo i h i l n và đang trông đ i c h i đ đ u t

nh ng ngu n v n m i có này C quan qu n lý Thông tin N ng l ng M thu c B

N ng l ng đã c l ng “các thành viên c a T ch c các n c xu t kh u d u m

- OPEC thu đ c 671 t USD v i doanh thu ròng xu t kh u d u trong n m 2007,

t ng lên 10% so v i n m 2006.”10 B n n c vùng v nh chi m kho ng h n m t n a

c a s thu nh p đó OPEC c ng chi m kho ng h n m t ph n ba l ng s n xu t d u trên toàn th gi i

Các Qu đ u t tài chính Nhà n c là m t ph ng ti n tài chính đ c t o ra

đ giúp các qu c gia qu n lý và đ u t ph n thu nh p d th a c a mình M t

s qu đã c u cho nh ng ngân hàng l n nh t c a M b ng cách b m t nhi u t đô ti n m t đ mua th ph n ho c góp v n vào các công ty Trang The Globe and Mail ch ra r ng các n c OPEC đang:

Xây d ng các qu đ u t l n ra n c ngoài đ nó quay vòng

ti n t d u m vào các n n kinh t ph ng Tây, đáng chú ý là

kho n l i t c hàng n m c a Qu đ u t qu c gia Kuwait –

Kuwait Investment Authority đ u t 3 t đô la M vào

Citigroup Inc và 2 t đô la vào c phi u c a Merrill Lynch &

Co.Inc N m ngoái, Qu đ u t qu c gia Kuwait đã đ u t 7,5

t đô la vào Citigroup Inc S quay vòng c a nh ng đ ng đô la

x ng d u đ c coi là m t s h ng l i t n n kinh t th gi i,

nó đ a đ n m t s chuy n đ i quy n l c tài chính t i nh ng

n c giàu hàng hóa và ngày càng xa các n c tiêu th Tuy

nhiên, các n c OPEC đ i m t v i vi c gia t ng áp l c đ đ m

b o các Qu nhà n c đ c ho t đ ng b ng vi c ch p nh n

các quy đ nh c a ph ng Tây trong vi c qu n lý và s minh

b ch Chúng tôi đang lãnh th không đ c ghi trên b n đ

v i nh ng dòng tài chính đang ch y v m t nhóm nh các

n c, David Pumphrey – Vi n s có thâm niên Trung tâm

chi n l c và nghiên c u qu c t Washington, nói Chúng

tôi đang th y m t s l p l i th cân b ng c a các qu c gia trên

th gi i… và h s đóng nh ng vai trò khác nhau trong t ng

lai, vì v y các qu c gia đã đ c thi t l p s ph i t o ra đ c

m t v trí đ tham gia.11

Xu h ng này c ng g n nh đang ti p di n và t o thành m t c h i cho Chính ph các n c c g ng m r ng các d án hay các đ u t c a h vào CNTT&TT Ngân hàng th gi i – World Bank, đã khuy n khích các Qu đ u

t tài chính Nhà n c đ u t vào các n c nghèo12

B ng 1 th hi n danh sách m i nh t (2/2009) c a các Qu đ u t tài chính Nhà n c trích t trang web Wikipedia

11

Shawn McCarthy, “Barrelling Ahead: Cartel members are using record crude prices to finance their

global ambitions,” The Globe and Mail, 8 May 2008,

http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20080508.ROIL08/TPStory/?query=barreling+ahead 12

Christopher Swann, “World Bank Urges Sovereign Wealth Funds to Invest in Africa,” Bloomberg, 12

ADIA C quan đ u t Abu Dhabi 627 1976 D u m

Trung Qu c CIC Công ty đ u t Trung Qu c 288.8 2007 Phi hàng hóa Singapore GIC Công ty đ u t c a GoS 247.5 1981 Phi hàng hóa Kuwait KIA C quan đ u t Kuwait 202.8 1953 D u m Nga RNWF Qu đ u t qu c gia 168.0* 2008 D u m Trung Qu c NSSF Qu an ninh xã h i qu c gia 146.5 2000 Phi hàng hóa Trung Qu c

Hong Kong

HKMA Hong Kong Monetary

Authority Investment Portfolio

139.7 1998 Phi hàng hóa

Singapore TH Temasek Holdings 122 1974 Phi hàng hóa Libya LIA Libyan Investment Authority 70 2006 D u m Qatar QIA Qatar Investment Authority 65 2003 D u m

M

Alaska

APF Qu th ng xuyên Alaska 26.7 1976 D u m

Malaysia KN Khazanah National 25 1993 Phi hàng hóa Iran OSF Qu bình n d u m 23.0 1999 D u m Chile SESF Qu bình n kinh t xã h i 21.8 1985 ng

MDC Công ty phát tri n Mubadala 14.7 2002 D u m

Vi t Nam SCIC Công ty đ u t v n nhà

n c

0.5 2006 Phi hàng hóa

Theo T p chí Nhà kinh t - The Economist Magazine, có kho ng 29 Qu đ u

t tài chính qu c gia trên th gi i, chúng đ c giám sát b i ngân hàng Morgan Stanley, m t ngân hàng đ u t đ ng đô la M , và các qu đ c c tính có kho ng 2.9 nghìn t đô la M 13 Nó đ c d báo s t ng lên đáng k trong nh ng n m t i Nh ng d án đ c nhà n c tài tr có th đ c xem xét

nh ng s đ u t an toàn t ng đ i cho nh ng Qu đ u t tài chính Nhà n c này n u trong nh ng tình hu ng thích h p

ng d ng CNTT&TT và sinh ra r t ít ho c không sinh ra cácbon: Vai trò

c a CNTT&TT trong vi c gi m khí th i nhà kính và đóng góp trong vi c thay

đ i khí h u là ch đ đang làm gia t ng các nghiên c u và tranh lu n Theo

m t s ng i, CNTT&TT có đóng góp đáng k vào vi c gi m khí th i nhà kính và ch ng l i bi n đ i khí h u Vi c ng d ng CNTT&TT còn giúp gi m tiêu th nguyên li u (ví d : giao d ch không c n gi y t ) và nh v y h n ch

đ c tác đ ng đ n môi tr ng c a các ho t đ ng và tiêu th c a con ng i

Theo m t nghiên c u m i đây đ c th c hi n b i Vi n Ng i tiêu dùng M - American Consumer Institute, và B N ng l ng M 14

14 Joseph P Fuhr Jr and Stephen B Pociask, Broadband Services: Economic and Environmental Benefits

(The American Consumer Institute, 2007),

Hình 4 Gi m khí th i nhà kính M trong m t vài ho t đ ng m u

(Ngu n: Joseph P Fuhr Jr and Stephen B Pociask, Broadband Services:

Economic and Environmental Benefits (The American Consumer Institute, 2007),

Vi c phát tri n trang web v bi n đ i khí h u t o ra m t ngu n thông tin khác

v vai trò c a CNTT&TT trong vi c làm nh và giúp thích nghi v i s bi n

đ i khí h u15

ITU chu trách nhi m th c hi n nh ng khuy n ngh liên quan

đ n CNTT&TT xanh (e-environment)– và nh ng v n đ khác đ c bàn t i

H i ngh th ng đ nh v xã h i thông tin – WSIS

Chi phí gia t ng trong ho t đ ng kinh doanh t i Trung Qu c và n :

Ti n l ng và các chi phí khác trong vi c ho t đ ng kinh doanh Trung Qu c và

n đang t ng lên i u này t o ra nh ng c h i kinh doanh và đ u t t i các

qu c gia Châu Á n i có chi phí lao đ ng r h n nh Campuchia, Lào, Vi t Nam

và có th c Thái Lan

M t vài câu h i suy ngh

Có r t nhi u y u t có th làm nh h ng đ n s ph bi n c a

CNTT&TT Các b n chia thành các nhóm, m i nhóm t 4 – 8 ng i đ

tranh lu n v nh ng v n đ đó Chú ý đ n nh ng câu h i sau đây:

1 Nh ng y u t nào đang nh h ng đ n vi c tri n khai CNTT&TT

n c b n? (m t vài ví d tiêu bi u nh vi c l p k ho ch, lãnh đ o, nhu

c u xã h i, trình đ chuyên môn, n ng l c và s s n sàng đi n t )

2 Có nhu c u CNTT&TT nào m i khu v c? (ví d nh ng i lao

đ ng trong khu v c công, các c quan nhà n c và trong khu v c t

th nào thông qua s đ i tho i gi a khu v c công và khu v c t nhân

(nh ng cu c tho i này là s c ng tác gi a khu v c công và khu v c t

nh m m c đích đ t đ c s phát tri n trong khu v c t nhân thông qua

các c i cách kinh t kh thi)

2.1 u t đ tri n khai CNTT&TT

Các qu c gia đã làm gì đ thu hút đ u t c n thi t cho vi c xây d ng h t ng

và các ng d ng đ t ng c ng l i th c nh tranh c a h trong n n kinh t thông tin toàn c u?

N u th tr ng đang đ c v n hành v i đ ng l i m , công b ng và minh

b ch, vi c huy đ ng v n đ tri n khai h t ng CNTT&TT đ c trông đ i có

th có tri n v ng N u th tr ng đ l n và có c nh tranh trong vi c cung c p

h t ng và các d ch v , bao g m c vi c cung c p h t ng Internet x ng

s ng, thì các d ch v TM T và d ch v CP T đi theo sau

V n đ là ch h u h t các n c đang phát tri n không có ti m l c ho c th

tr ng đ đ m b o c nh tranh trong vi c cung c p các h t ng và d ch v vi n thông đ t đ Trong tình hu ng đó, Nhà n c s c n ph i tham gia vào tìm ngu n đ u t cho h t ng vi n thông, nh đó n n kinh t thông tin s đ c xây d ng Nhà n c c ng c n ph i đ m b o đ u t nhà n c làm l i cho nhi u ng i s d ng nh t và nh đó có đ c kh n ng l n nh t đ thúc đ y các m c tiêu phát tri n c a qu c gia

Các qu c gia v i h t ng vi n thông b ng thông l n và có th truy c p đ c,

có c n c t t h n đ thu hút đ u và c nh tranh trong n n kinh t thông tin toàn

c u Khái ni m các m ng truy nh p m là d a trên ý t ng r ng đ đ m b o

l i th l n nh t c a vi c s d ng đ u t nhà n c vào h t ng vi n thông, Nhà

n c đã y thác chia tách gi a s s h u và khai thác h t ng truy n t i nh

m ng cáp quang cho m t bên và vi c cung c p các d ch v m ng cho m t bên khác i u này đã khuy n khích vi c c nh tranh trong vi c cung c p d ch v

và quan tr ng h n, nó đ m b o giá truy c p và s d ng h t ng là c nh tranh

và ph n ánh đúng các chi phí ho t đ ng và chi phí v n c a h t ng

Các m ng truy c p m áp d ng h u h t các qu c gia n i mà có ít ho c ch a h

có c nh tranh trong vi c cung c p các d ch v h t ng vi n thông, nh các

n c nh và các n c nghèo, các n c không giáp bi n và các đ o nh đang phát tri n nhà n c Nh ng qu c gia này đ c đ c tr ng b i vi c truy c p b h n

ch vào h t ng m ng x ng s ng (k t n i), mà h u qu là chi phí t ng cao cho

t t c ng i s d ng, bao g m c nh ng nhà cung c p d ch v internet th c p Trong các m ng truy c p m , chi phí cho vi c truy c p vào h t ng đ c đ t

m c th p nh t có th và m i ng i tr cùng m t giá cho vi c truy nh p vào h

t ng m ng i u này đã cho phép các nhà đ u t và các nhà cung c p các d ch

v đi n t t p trung chuyên vào cung c p nh ng d ch v và vào vi c c nh tranh v i các nhà cung c p khác trong không gian internet qu c gia

Mô hình qu n tr đ qu n lý m ng truy c p m là r t quan tr ng Các mô hình

qu n lý và qu n tr khuy n khích vi c đ u t và c nh tranh, nh ng đi u này

l n l t s thúc đ y s l ng và ch t l ng c a các d ch v cung c p t i c ng

đ ng và khuy n khích c nh tranh v giá và cu i cùng, giá c s th p h n và

dch v đ c c i thi n Mô hình qu n tr có th bao g m m t y ban Nhà

n c ho c c quan t ng đ ng bao g m các đ i di n c a c quan nhà n c

và khu v c t nhân, bao g m các nhà cung c p c ng nh nhân dân

M t môi tr ng đi u ti t vi n thông v ng m nh và m t c quan đi u ti t

m nh c ng là nh ng thành t quan tr ng trong mô hình này Các Nhà n c

c n duy trì và / ho c t ng c ng ho c th c hi n các chính sách thích h p đ khuy n khích nh ng c ch th tr ng và s c nh tranh trong vi c cung c p

c a d ch v b ng r ng c đ nh và không dây Nhà n c c n đ m b o đ h

t ng s n sàng cho th tr ng giá tr l n và đ m b o các nhà cung c p hi n t i

và các nhà cung c p khác đ c ng n ch n kh i vi c thi t l p nh ng s đ c quy n trên th c t , s đ c quy n này s h n ch s l a ch n, làm t ng giá và

c n tr s tri n khai và l i ích c a h t ng truy c p và các d ch v m ng

Tóm l i, h u h t đ u đ ng ý r ng b ng vi c cho phép và khuy n khích nh ng

c ch th tr ng và c nh tranh thông qua vi c t o ra m t môi tr ng thích

h p, các Nhà n c có th khuy n khích đ u t vào tri n khai h t ng CNTT&TT, đ c bi t là h t ng b ng r ng và h t ng không dây, và các d ch

v d a trên n n CNTT&TT bao g m d ch v th ng m i đi n t và Chính

ph đi n t

H t ng truy nh p b ng r ng d ng m ng x ng s ng cáp quang và m ng

b ng r ng không dây t c đ cao c ng nh r t nhi u công ngh k t n i khác

nh DSL và cáp t t nh t là đ cho khu v c t nhân, tr tr ng h p nó không

đ c quan tâm đ n tính th ng m i cho vi c khu v c t nhân xây d ng h

t ng đó (ví d nh c ng đ ng xa xôi h o lánh, nghèo đói và thi u s ) Các chính sách truy nh p ph c p và các ngu n v n thích h p có th đ c đ t đúng ch đ đ m b o r ng các tr c p xã h i có th khuy n khích các nhà cung c p th ng m i cung c p d ch v các đ a ph ng mà không quan tâm

d ng các d ch v CNTT&TT Trong khi các ho t đ ng th ng m i đi n t không yêu c u đ u t nhi u t khu v c nhà n c cho CNTT&TT, chúng ch yêu c u các c quan nhà n c thi t l p các chính sách đi u ti t rõ ràng và

th c hi n các c ch đ xây d ng s b o v và ki n th c c a ng i tiêu dùng,

và m t môi tr ng tin c y cho các giao d ch th ng m i đi n t Trên th c t ,

m t vài n c, khó kh n l n nh t ph i đ i m t là s thi u hi u bi t v

th ng m i đi n t Ng i tiêu dùng c n ph i đ c thuy t ph c r ng h s

đ c đ m b o khi mua hàng hóa trên m ng n u không thì đ n gi n là h s không mua

Vi c cung c p các d ch v công, theo truy n th ng các qu c gia s d a vào

nh ng ngu n l c c a nhà n c, vi c này thông th ng là t ng qu t các ngu n th ng xuyên nh thu , ti n c p phép, c ng nh là vi n tr phát tri n thích h p Nh ng do các nhu c u c nh tranh đ c đ a ra và các ngu n l c

h n ch đ đ u t cho các ho t đ ng Chính ph đi n t nên các k ch b n t o

đ u t khác nhau c n đ c quan tâm

Khu v c công có th đ c l i r t nhi u t các gi i pháp đ u t khác nhau n u

c quan nhà n c và các c p chính quy n s n sàng quan tâm đ n vi c đ a các

đ i tác t nhân đ n bàn th o lu n đ thu hút nh ng ti m l c v trình đ k thu t, công ngh và tài chính c a h Tùy thu c vào đ kh n c p c a các nhi m v công c n ph i đ c hoàn thi n và các ti m l c v tài chính và các

ti m l c khác mà h có, các c quan nhà n c có th tính toán dùng ít hay nhi u v n c a khu v c t nhân đ đ u t và th c hi n các d ch v công Các

qu đ u t t nhân theo truy n th ng c a các khu v c t nhân tr c ti p, bao

g m t các ngu n nh đ u t tr c ti p t n c ngoài (FDI) Trong tr ng h p này, nhu c u c a th tr ng s quy t đ nh ngu n đ u t nào s đ c l a ch n

M t k ho ch kinh doanh đ c th o và đ a ra nh ng l a ch n đ giành đ c

nh ng kho n đ u t và t o ra l i nhu n

H t ng vi n thông và d ch v Chính ph đi n t đ c tính toán / cân nh c k

đ có l i nh t cho khu v c t nhân đ u t b i vì chúng h u hình và r t l n

m t s qu c gia (nh ng qu c gia nh ), đôi khi chúng đ c th c hi n đ c quy n B i vì h u h t các nhà cung c p vi n thông h ng đ n l i nhu n, đ u

t vào h t ng vi n thông đ c coi nh m t kho n đ u t ch c ch n đ c trông đ i s mang l i l i nhu n Các d án h t ng vi n thông s thu hút v n

đ u t t các ngu n th ng xuyên và t các ngu n đ u t khác Các d án

CP T c ng đ c th c hi n trên n n t ng đ c quy n và nh ng đi u này có th thu hút m nh m s quan tâm v l i ích th ng m i vì lý do này c ng nh nhi u lý do khác n a

Các sáng ki n th ng m i đi n t s đ c phát tri n b i các c quan tài chính nhà n c và các nhà cung c p khu v c t khai thác các c h i th tr ng và

hi u rõ v nhu c u v hàng hóa, d ch v Không mong đ i r ng khu v c công

s đ u t tr c ti p cho các sáng ki n TM T nh ng các c quan nhà n c có

th t o ra các c ch và các d ch v khác nhau đ có th khuy n khích khu

v c t đ thúc đ y TM T H th ng mua s m đi n t công c ng là m t trong

nh ng c ch này

2.3 Các hình th c huy đ ng v n đ u t cho d án CNTT&TT

Có r t nhi u hình th c huy đ ng v n đ u t khác nhau, ph thu c vào vi c

th c hi n d án Các ph ng th c hay các ph ng pháp chính đ c phác th o

d i đây

Nhà n c là ng i góp v n duy nh t

Nhà n c phát tri n các k ho ch, các ch ng trình và các d án; ngân sách

đ th c hi n d án đ c t o ra; và t ng các kho n thu đ đ u t cho các d

án Nhà n c s h u và th c hi n d án Chúng bao g m c các d án đ c tài tr b i các nhà tài tr qu c t cung c p v n thông qua các đ i tác khu v c công trong các n c đang phát tri n

Nhà n c có m t b n k ho ch tri n khai cùng ngu n ngân sách, và th c hi n

d án d a trên các đi u kho n đã đ c nh t trí và các th t c rõ ràng Ví d

nh c quan nhà n c ho c m t B có m t k ho ch CP T đ c tài tr thông qua Kho b c Nhà n c Các công ty t nhân sau đó đ c th a thu n đ cung

c p các d ch v phù h p v i d án Khu v c công không ch giám sát công

vi c tr c ti p mà còn có toàn quy n s h u và giám sát t t c các m t c a d

án Khu v c công c ng có th l a ch n vi c thuê các nhà cung c p t nhân trên c s h p đ ng đ ch u trách nhi m cung c p các hàng hóa và d ch v nêu rõ trong đi u kho n h p đ ng Khu v c t nhân có vai trò nh ho c không có vai trò gì trong vi c phát tri n và thi t k d án Phía nhà n c là bên duy nh t ch u trách nhi m v ý t ng và thi t k c a d án, h làm ch và

th c hi n nh ng d án cung c p hàng hóa công c ng Trong tr ng h p này, Nhà n c gánh h t các r i ro c a d án

Các ph ng th c đ u t h n h p

Nh ng ph ng th c này bao g m hình th c thuê ngoài, các hình th c h p

đ ng khác nhau, s chia s chi phí cho vi c góp v n, h u h t các công đo n,

là t khu v c công và c quan nhà n c làm ch s h u các d ch v ho c s n

ph m/h t ng Khu v c công có th đóng vai trò quan tr ng trong vi c tri n khai th c hi n nh ng d án này

Trong ph ng th c này, không có s nh ng l i các d ch v công cho nhà cung c p th ba và th m chí là thông qua m t bên th ba có th cung c p các

dch v , nó v n cân nh c đ n s khai thác c a phía nhà n c Các nhà cung

c p trong khu v c t nhân có th đ c thuê ngoài d a trên c s h p đ ng đ

th c hi n các khâu c a m t d ch v công, nh ng nhà n c v n ki m soát và làm ch t t c các giai đo n c a d án

Nh ng quy n cho khu v c t

Trong kch b n này, các c quan nhà n c s đàm phán đ nh ng quy n cho

m t ho c nhi u nhà cung c p t nhân đ xây d ng, làm ch ho c th c hi n

ho c chuy n giao m t d ch v công d i các đi u kho n đ c th a thu n có

th bao g m c s k t h p gi a quy n s h u và th c hi n Các c quan nhà

n c có th ho c không d toán chi ngân sách cho d án Các công ty t nhân gánh vác h u h t ho c t t c các r i ro tài chính, và vi c v n hành, s h u s

nh ng quy n trên c s h p đ ng v i các c quan nhà n c trong m t kho ng th i gian xác đ nh Nó th ng đ c áp d ng cho các d án cánh đ ng xanh (greenfield projects) - d án không ch u tác đ ng c a các d án tr c đó

H p đ ng nh ng quy n d a trên h p tác công - t yêu c u nh ng m i quan h

r t m t thi t gi a các bên đ i tác, c ng nh s giám sát m nh m và liên t c Chúng có th thu hút v n FDI b i r t nhi u tr ng h p các nhà cung c p d ch

v khu v c nhà n c (ví d nh các c quan nhà n c) s d ng s c m nh th

tr ng đ cung c p các d ch v công Thông th ng không có c nh tranh

nh ng d ch v này và không có nhà cung c p d ch v thay th , mà c ng đ ng

c n ph i s d ng d ch v Do v y, v i các nhà đ u t t nhân, vi c tài tr đ u

t cho nh ng d ch v này có th là c h i r t l n h a h n mang l i l i nhu n

V i nhà n c, mô hình này có th mang l i r i ro nh chi phí d ch v cao Vi c tính toán đ cân b ng trong quy n l i c a đôi bên chính là chìa khóa

Nhi u đ i tác liên quan trong nh ng mô hình này, bao g m các khu v c công

và t , xã h i, các nhà tài tr , các t ch c phi Chính ph Tiêu bi u là các d

án phát tri n trung tâm vi n thông ho c ph ng ti n truy nh p c ng đ ng hay các d án truy nh p ph c p V i nh ng d án này, vi c t v n ph c t p và các gi i pháp đ c đ a ra c n ph i ti p c n theo nhi u m t

Nh ng ngu n l c ti m n ng cho ngu n v n đ u t c a lo i hình h p tác công

t này bao g m c Qu đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) và Qu đ u t nhà

n c (SWF) M t trong nh ng lý do đ mô hình này càng đ c khuy n khích

Ph ng th c huy đ ng v n đ u t này c ng khuy n khích s t ng tr ng đ

gi m nghèo đói – Pro-poor growth, hay phát tri n kinh t mà m c tiêu là vì

ng i nghèo S h p tác gi a công – t nói chung mang l i nh ng l i ích

ch c ch n cho nh ng thành t u đ t đ c c a các m c tiêu thiên niên k Chúng có th giúp nh ng n c nghèo đ t đ c:

• Các m c tiêu phát tri n đa d ng

• Nh ng kho n lãi đ c duy trì

• C ng c v t ch c và duy trì chi phí tiêu dùng và phát tri n k t qu trong

c p d ch v b i các nhà cung c p d ch v vi n thông qu c gia M t chính sách truy nh p ph c p đ c t o ra b i Qu truy nh p ph c p c n ph i đ u t đ cung c p d ch v tho i và internet cho nh ng c ng đ ng này Các nhà cung

M t cách th c huy đ ng v n đ u t khác d a trên s đóng góp t thi n c a các doanh nghi p l n, đ c bi t các công ty đa qu c gia Cách th c huy đ ng

v n đ u t này c ng đ c coi nh m t hình th c bi n đ i c a mô hình h p tác đa bên gi a công và t

Các t ch c t thi n đ u t t nh ng doanh nhân thành công bao g m:

• Qu tài tr Ford

• Qu tài tr Rockefeller

• Qu tài tr Bill và Melinda Gates (25 t đô la M tr c p cho giáo d c và

s c kh e)

• Các c quan và các qu tài tr tình nguy n t nhân các n c thành viên

c a y ban H tr Phát tri n (DAC) trong kh i OECD (tài tr t nh ng ngu n này t ng t 8.8 t đô la M trong n m 2002 lên 14.6 t đô la M trong n m 2006).17

Nh ng đóng góp b ng ti n m t c a các đoàn th c ng đ c xem là m t ngu n huy đ ng qu quan tr ng c l ng ch 500 công ty trong t p chí Fortune

500 Global mang l i kho ng 12 t đô la M ti n m t quyên góp và các đóng góp hàng hóa d ch v vào kho ng t 10-15 t đô la M m i n m.18

Ho t đ ng t thi n c a liên hi p công ty có liên quan t i s n xu t và các quá trình maketing Do v y, nh ng đóng góp các n c nghèo d ng nh ít h n

b i vì nh ng th tr ng này nh ho c là nghèo Tuy nhiên, nh ng ngu n v n này là ngu n tài chính r t quan tr ng so v i FDI và tr c p phát tri n c

l ng có kho ng t 10-15% trong t ng s đóng góp c a 500 công ty đ c x p

h ng trong t p chí Fortune 500 Global dành cho các n c thu nh p th p Tuy nhiên, các nhà cung c p t nhân nh n ra r ng h c n ph i làm vi c g n

g i v i ng i dân đ a ph ng và c ng đ ng đ nh ng kho n đ u t c a h sinh l i Tr ng h p c a các công ty d u m , đ c bi t là Shell, đang khai thác vùng Châu th sông Niger Nigeria là m t ví d hoàn h o S náo đ ng trong xã h i tr c ti p bu c vi c khai thác d u vùng Châu th gi a các dân

đ a ph ng mà c m th y h b t c quy n công dân Các công ty nh n ra t m quan tr ng c a vi c h tr an ninh đ a ph ng đ đ m b o cho kho n đ u t

c a mình

Nhi u kho n ti n t i thông qua bi u t ng cho các d án xã h i c p đ đ a

ph ng và c ng đ ng Nh ng kho n sau đây ch là ví d nh :

• T p đoàn Tata c a n t ng 2.7% t ng thu nh p và công ty Vi n thông Pakistan t ng 0.074%

• T p đoàn Cisco đóng góp cho vi c t o l p n ng l c CNTT&TT thông qua

Vi n hàn lâm Cisco, Vi n đã đào t o nhi u chuyên gia CNTT&TT kh p các n c đang phát tri n

• Trong nh ng n m 1990, Công ty Hewlett Packard (HP) h p tác v i

Ch ng trình phát tri n c a Liên H p Qu c (UNDP) trong vi c t o ra trang thi t b và các d ng th c khác c a vi c h tr hi u qu cho Ch ng trình phát tri n b n v ng m ng l i (SDNP) c a UNDP Nh ng đóng góp này

đ c coi nh nh ng món quà UNDP và HP đ u tiên ph i thi t l p n n t ng

c a s h p tác và cam k t d a trên nh ng phiên đàm phán và th o lu n kéo dài đ đ m b o s trung l p c a UNDP và đ đ m b o r ng d án s đ c coi là trái v i nh ng m i quan tâm cao nh t c a các bên tham gia và c u thành UNDP

• C ng hoà Trinidad và Tobago, t p đoàn BP đã tuyên b r ng s đ u t

10 tri u đô la M vào tr ng i h c Trinidad và Tobago m i nh m phát tri n nghiên c u ch t l ng cao trong khoa h c và công ngh T p đoàn này đang có k ho ch trong nh ng n m t i s đ u t h n 500 tri u đô la

M đ c coi nh là k t qu c a vi c nh n th c gia t ng v nh ng khó kh n thách th c trong phát tri n c a toàn c u và nguyên t c c b n là phát tri n

th ng m i c ng là m t ph n c a s phát tri n t ng th

• T p đoàn khai khoáng Barrick Gold, m t trong nh ng nhà s n xu t vàng

l n nh t th gi i, đã đ u t 3.4 tri u đô la M cho m t đ ng ng d n n c

có chi u dài 47 km Tanzania

D a trên nh ng vi c đã th y, có th r ng kho ng 10-15% trong t ng s đóng góp t 500 công ty đ c x p h ng trong t p chí Fortune 500 Global, ho c t

m t n i nào đó vào kho ng 2 t đ n 4 t đô la M đ c đóng góp cho các

ho t đ ng các n c có thu nh p th p N u nh s đóng góp c a các công ty

đa qu c gia, các công ty l n trong n c và khu v c và tr c p t nhân tr c

ti p c ng đ c tính đ n thì kho n tr c p c a khu v c t nhân có kh n ng còn l n h n FDI

V i nh ng công ty ho t đ ng các n c đang phát tri n, nh ng kho n đ u t cho xã h i đã mang l i nh ng l i th đòn b y đ y ý ngh a cho các công ty trong vi c đ t đ c các m c tiêu trong n c

tìm ngu n cung t t nh t, nhà n c m th u đ ch n nhà th u cung c p các

dch v và đ a ra yêu c u kh c ph c nh ng v n đ phát sinh, th tr ng s tìm

ra gi i pháp hi u qu nh t có th v chi phí và v n đ m b o yêu c u ho c còn đáp ng v t các yêu c u đã đ a ra cho nhà th u v các d ch v và s n ph m

c n cung c p

ây là k ch b n c nh tranh, trong đó vi c ki m nghi m th tr ng chính là c

h i đ th y cái mà th tr ng s đem l i và nh ng ý t ng sáng t o đ c t o

ra nh m cung c p d ch v công v i m c giá th p nh t cho nhà n c và cho

nh ng ng i n p thu Vì v y, các c quan nhà n c m i th u theo Lu t đ u

th u nhà n c ho c các v n b n pháp lý t ng đ ng đ nh n h s th u c a khu v c t nhân Vi c l a ch n nhà th u đ c d a trên m c giá d th u th p

nh t và h tr b i ch t l ng c a b n h s k thu t d th u

Chính ph Singapore đã ch n chi n l c l a ch n nhà ngu n cung t t nh t thông qua ki m nghi m th tr ng N u m t công ty t nhân có th cung ng

dch v r h n và hi u qu h n m t công ty nhà n c thì nó s đ c thuê đ cung c p d ch v đó Các doanh nghi p nhà n c c n ph i minh ch ng s t n

t i c a mình qua vi c cùng tham gia c nh tranh v i các nhà cung c p d ch v ngoài nhà n c đ giành đ c d án i u này c ng có th c v s h p tác

v i khu v c t nhân và th m chí t o cho doanh nghi p nhà n c kh n ng

c nh tranh và n ng su t cao h n trong th i gian dài L i ích hay giá tr lâu dài

c a cách ti p c n này v n đang đ c nhìn th y nh ng ý t ng này ch c ch n

2 Ph ng th c huy đ ng v n nào đ c s d ng nhi u nh t? T i sao?

3 Làm th nào đ t ng c ng vi c s d ng các mô hình khác nhau trong

qu c gia c a b n?

4 Nh ng y u t nào nh h ng đ n s l a ch n nh ng ph ng th c huy

đ ng v n khác nhau n c b n?