Học phần 2 Công nghệ thông tin và truyền thông cho phát triển chính sách, quy trình và quản trị. Mục tiêu của học phần này gồm: Cung cấp thông tin thiết yếu về các khía cạnh khác nhau của các chính sách và chiến lược quốc gia, các công cụ pháp lý để thúc đẩy sử dụng CNTTTT cho phát triển; thảo luận các vấn đề liên quan đến việc phát triển và triển khai chính sách CNTTTT cho phát triển; trình bày cách thức cho các chính phủ để họ có thể đánh giá tiến trình của mình và so sánh với các nước khác.
Trang 1B giáo trình Nh ng ki n th c c b n v Công ngh thông tin
và Truy n thông cho Lãnh đ o trong c quan Nhà n c
Emmanuel C.Lallana
TRUNG TÂM ÀO T O PHÁT TRI N
Trang 3L I GI I THI U
Th k 21 đã đánh d u s tác đ ng l n nhau c a con ng i trên toàn c u Th
gi i đang m ra c h i cho hàng tri u ng i nh công ngh m i, nh ng thông tin và ki n th c thi t y u đ c m r ng đã c i thi n m t cách đáng k cu c
s ng c a con ng i và giúp gi m c nh nghèo nàn i u này ch tr thành hi n
th c khi có s liên k t cùng v i vi c chia s giá tr , cùng cam k t và th ng
nh t s phát tri n t ng th và phù h p
Trong nh ng n m g n đây, Châu Á Thái Bình D ng đ c bi t đ n nh khu
v c n ng đ ng nh t trong l nh v c công ngh thông tin và truy n thông (ICT) Theo báo cáo c a Liên minh Vi n thông Th gi i, khu v c này đã có trên 2 t thuê bao đi n tho i, trong đó có 1,4 t thuê bao di đ ng Tinh đ n n m 2008,
ch riêng n và Trung Qu c đã chi m ¼ s l ng thuê bao di đ ng trên toàn th gi i Khu v c Châu Á Thái Bình D ng đ c cho là chi m 40% s
l ng ng i s d ng internet trên th gi i và đ ng th i là th tr ng b ng
r ng l n nh t, chi m 39% th tr ng toàn c u
Cùng v i t c đ phát tri n nhanh c a công ngh , nhi u v n đ đ c nh c
đ n khi kho ng cách s bi n m t Nh ng đi u đáng ti c, kho ng cách s v n
hi n h u Th m chí 5 n m, sau khi H i ngh Th gi i v Xã h i thông tin (WSIS) di n ra Geneva vào n m 2003, b t ch p s phát tri n n t ng c a công ngh và nh ng cam k t c a các n c l n trong khu v c K t qu là truy nh p truy n thông c b n v n còn xa l v i nhi u ng i, đ c bi t là
nh ng ng i nghèo
H n 25 qu c gia trong khu v c g m nh ng n c đang phát tri n, đã có g n
10 ng i s d ng internet trên 100 dân, ph n l n t p trung các thành ph
l n Trong khi đó m t vài n c đã phát tri n trong khu v c thì t l r t cao
v i h n 80 ng i s d ng internet trên 100 dân S chênh l ch v m c đ ph
c p b ng r ng gi a các n c phát tri n và đang phát tri n v n còn gi m t kho ng cách l n
gi m d n kho ng cách s và nh n di n đúng ti m n ng c a ICT cho phát tri n kinh t xã h i trong khu v c, nh ng nhà l p pháp các n c phát tri n
c n xây d ng các chính sách u tiên và khung đi u ch nh, ch đ nh ngu n qu ,
và t o đi u ki n cho xúc ti n đ u t vào l nh v c công nghi p ICT và nâng cao k n ng ICT cho công dân n c h
Trang 4Trong K ho ch Hành đ ng c a WSIS có ch rõ, "… m i ng i s có c h i
ti p c n nh ng k n ng và ki n th c c n thi t đ hi u, th c hành và đ t đ c
nh ng l i ích t Xã h i Thông tin và Kinh t Tri th c" Trong ph n cu i c a
k ho ch này đã kêu g i s h p tác qu c t và khu v c trong nh ng l nh v c
có ti m n ng, đ c bi t nh n m nh vào vi c t o t p m t s l ng l n các chuyên gia ICT
h tr t t cho l i kêu g i t K ho ch hành đ ng c a WSIS, APCICT đã xây d ng ch ng trình gi ng d y đ y đ v ICT – B giáo trình Nh ng ki n
th c c b n v Công ngh thông tin và Truy n thông cho lãnh đ o trong c quan nhà n c Ch ng trình này bao g m 8 ph n có liên k t ch t ch v i
nhau, v i m c tiêu truy n đ t nh ng ki n th c và kinh nghi m c n thi t giúp các nhà l p pháp xây d ng và thi hành sáng ki n ICT hi u qu h n
APCICT là m t trong 5 h c vi n c a y ban Kinh t Xã h i Liên h p qu c Châu Á Thái Bình D ng APCICT xúc ti n ch ng trình phát tri n kinh t
xã h i phù h p và toàn di n Châu Á Thái Bình D ng thông qua vi c phân tích, chu n hóa, khai thác ti m n ng, h p tác khu v c và chia s ki n th c Trong quá trình h p tác v i các c quan Liên h p qu c khác, các t ch c
qu c t , các qu c gia và nh ng t ch c liên quan, ESCAP, đ i di n là APCICT, đ c giao nhi m v h tr vi c s d ng, c i ti n và d ch thu t các bài gi ng cho các qu c gia khác nhau, phù h p v i các trình đ trung và cao
c p c a các nhân viên trong c quan nhà n c, v i m c đích đ a k n ng và
ki n th c thu th p đ c làm gia t ng nh ng l i ích t ICT và thi t l p nh ng hành đ ng c th đ đ t đ c m c tiêu phát tri n
Noeleen Heyzer
TL T ng Th ký Liên h p qu c
và Giám đ c đi u hành c a ESCAP
Trang 5L I T A
Ch ng đ ng phát tri n c a B giáo trình Nh ng ki n th c c b n v Công ngh thông tin và Truy n thông (CNTT&TT) cho lãnh đ o trong c quan nhà
n c th c s là m t kinh nghi m mang tính trí tu cao B giáo trình không
ch ph c v cho vi c xây d ng các k n ng CNTT&TT, mà còn m đ ng cho m t ph ng th c m i v xây d ng ch ng trình gi ng d y - thông qua s
vi n hàn lâm và c s giáo d c; nh ng nghiên c u và phân tích k l ng v
đi m m nh và đi m y u c a giáo trình đào t o; thông tin ph n h i t nh ng
ng i tham gia xây d ng chu i bài gi ng c a APCICT – t ch c các bu i h i
th o khu v c và qu c gia liên quan đ n n i dung bài gi ng và các ph ng pháp đào t o khoa h c; và s trao đ i góp ý th ng th n c a các chuyên gia hàng đ u trong các l nh v c ICT ph c v phát tri n Các h i th o v giáo trình
di n ra các khu v c thu đ c nh ng l i ích vô giá t các ho t đ ng trao đ i kinh nghi m và ki n th c gi a nh ng ng i tham d đ n t các qu c gia khác nhau ó là m t quy trình đ các tác gi xây d ng n i dung
Vi c xây d ng 8 h c ph n trong b giáo trình đánh d u m t s kh i đ u quan
tr ng trong vi c nâng cao s h p tác hi n t i và xây d ng các m i liên h
m i nh m phát tri n các k n ng thi t l p chính sách phát tri n CNTT&TT
kh p khu v c APCICT cam k t cung c p s h tr k thu t trong vi c gi i thi u b giáo trình qu c gia nh m t m c tiêu chính h ng t i vi c đ m b o
r ng b giáo trình s đ c ph bi n t i t t c nh ng nhà l p pháp APCICT
c ng đang xúc ti n m t cách ch t ch v i m t s vi n đào t o trong khu v c
và qu c t , nh ng t ch c có m i quan h m t thi t v i c quan nhà n c c p trung ng và đ a ph ng đ c i ti n, d ch thu t và truy n đ t các n i dung
c a Giáo trình t i nh ng qu c gia có nhu c u APCICT đang ti p t c m r ng
h n n a v đ i t ng tham gia nghiên c u giáo trình hi n t i và k ho ch phát tri n m t giáo trình m i
Trang 6H n n a, APCICT đang xúc ti n nhi u kênh đ đ m b o r ng n i dung B giáo trình đ n đ c nhi u ng i h c nh t trong khu v c Ngoài ph ng th c
h c tr c ti p thông qua các t ch c l p h c các khu v c và qu c gia, APCICT c ng t ch c các l p h c o (AVA), phòng h c tr c tuy n cho phép
nh ng h c viên tham gia bài gi ng ngay t i ch làm vi c c a h AVA đ m
b o r ng t t c các ph n bài gi ng và tài li u đi kèm c ng nh b n trình chi u
và bài t p tình hu ng d dàng đ c truy nh p tr c tuy n và t i xu ng, s d ng
l i, c i ti n và b n đ a hóa, và nó bao g m nhi u tính n ng khác nhau nh bài
gi ng o, công c qu n lý h c t p, công c phát tri n n i dung và ch ng ch
Vi c xu t b n và gi i thi u 8 h c ph n c a b giáo trình thông qua các bu i
h i th o khu v c, ti u khu v c, qu c gia có s t n tâm c ng hi n, tham gia tích c c c a nhi u cá nhân và t ch c Tôi mu n nhân c h i này đ bày t lòng c m n nh ng n l c và k t qu đ t đ c c a nhóm c ng tác và các đ i tác t các B , ngành, h c vi n, và các t ch c khu v c và qu c gia đã tham gia h i th o v b giáo trình H không ch c ng cung c p nh ng thông tin
đ u vào có giá tr , ph c v n i dung c a bài gi ng, mà quan tr ng h n, h đã
tr thành nh ng ng i ng h vi c truy n đ t b giáo trình trên đ t n c mình, t o ra k t qu là nh ng th a thu n chính th c gi a APCICT và m t s
vi n đ i tác c a các qu c gia và trong khu v c đ c i ti n và phát hành bài
gi ng giáo trình chính th c cho đ t n c h
Tôi c ng mu n g i l i c m n đ c bi t cho nh ng n l c c ng hi n c a nhi u
cá nhân n i b t, nh ng ng i đã t o nên thành qu cho bài gi ng này H là Shahid Akhtar C V n D án Giáo trình; Patricia Arinto, Biên t p; Christine,
Qu n lý xu t b n; toàn b tác gi b giáo trình; và nh ng nhóm APCICT Chúng tôi hy v ng r ng b giáo trình s giúp các qu c gia thu h p đ c
nh ng h n ch c a ngu n nhân l c CNTT&TT, xóa b nh ng rào c n nh n
th c v CNTT&TT, và xúc ti n ng d ng CNTT&TT trong vi c thúc đ y phát tri n kinh t xã h i và đ t đ c m c tiêu phát tri n thiên nhiên k
Hyeun-Suk Rhee
Giám đ c UN-APCICT
Trang 7V CHU I H C PH N
Trong k nguyên thông tin ngày nay, vi c truy c p thông tin m t cách d dàng đang làm thay đ i cách chúng ta s ng, làm vi c và gi i trí N n kinh t s - còn đ c g i là kinh t tri th c, kinh t m ng hay kinh t m i, đ c mô t
nh m t s chuy n ti p t s n xu t hàng hóa sang t o l p ý t ng Công ngh thông tin và truy n thông đang đóng m t vai trò quan tr ng và toàn di n trên
m i m t c a kinh t xã h i
Nh m t k t qu , chính ph trên kh p th gi i đang quan tâm nhi u h n t i CNTT&TT trong s phát tri n qu c gia i v i các n c, phát tri n CNTT&TT không ch phát tri n v công nghi p CNTT&TT là m t l nh v c
c a n n kinh t mà còn bao g m c vi c ng d ng CNTT&TT trong ho t
đ ng kinh t , xã h i và chính tr
Tuy nhiên, gi a nh ng khó kh n mà chính ph các n c ph i đ i m t trong
vi c thi hành các chính sách CNTT&TT, nh ng nhà l p pháp th ng không
n m rõ v m t công ngh đang s d ng cho s phát tri n qu c gia Cho đ n khi không th đi u ch nh đ c nh ng đi u h không hi u, nhi u nhà l p pháp
né tránh t o l p các chính sách v CNTT&TT Nh ng ch quan tâm t i công ngh mà không t o l p các chính sách thì c ng là m t sai l m vì nh ng nhà công ngh th ng ít có ki n th c v thi hành nh ng công ngh h đang phát tri n ho c s d ng
B giáo trình Nh ng ki n th c c b n v Công ngh thông tin và Truy n thông cho lãnh đ o trong c quan nhà n c do Trung tâm ào t o Phát tri n
Công ngh thông tin và Truy n thông Liên h p qu c và Châu Á Thái Bình
D ng (UN-APCICT) xây d ng nh m ph c v cho:
Trang 8B giáo trình h ng đ n nh ng v n đ liên quan t i CNTT&TT ph c v phát tri n trên c khía c nh chính sách và công ngh M c đích c t y u c a giáo trình CNTT&TT không t p trung vào k thu t mà truy n đ t s hi u bi t v
nh ng đi u công ngh s có kh n ng ho c đang h ng t i, tác đ ng t i nh
th nào trong vi c ho ch đ nh chính sách Các ch đ trong bài gi ng đ c thi t k d a trên phân tích nhu c u và kh o sát nh ng ch ng trình đào t o trên kh p th gi i
H c ph n đ c c u t o theo cách mà ng i h c có th t h c m t cách đ c
l p ho c bài gi ng cho m t khóa h c H c ph n v a mang tính ch t riêng l
nh ng c ng liên k t v i nh ng ch đ và tình hu ng th o lu n trong ph n khác c a chu i M c tiêu là t o đ c s th ng nh t t t c các ph n
M i ph n b t đ u v i vi c trình bày m t ch đ và k t qu mà ng i đ c s thu đ c N i dung các ph n đ c chia thành các m c bao g m bài t p và tình hu ng đ giúp hi u sâu h n nh ng n i dung chính Bài t p có th đ c
th c hi n b i t ng cá nhân ho c m t nhóm h c viên Bi u đ và b ng bi u
đ c cung c p đ minh h a nh ng n i dung c a bu i th o lu n Tài li u tham
kh o đ c li t kê đ cho ng i đ c có th t tìm hi u sâu h n v bài gi ng
Vi c s d ng CNTT&TT ph c v phát tri n r t đa d ng, trong m t vài tình
hu ng ho c thí d bài gi ng có th xu t hi n nh ng mâu thu n ây là đi u đáng ti c ó c ng là s kích thích và thách th c c a quá trình rèn luy n m i
và c ng là tri n v ng khi t t c các n c b t đ u khai thác ti m n ng c a CNTT&TT nh công c phát tri n
H tr chu i h c ph n còn có m t ph ng th c h c tr c tuy n – H c vi n
o APCICT (AVA – http://www.unapcict.org/academy) – v i phòng h c o
s chi u b n trình bày c a ng i d y d i d ng video và Power Point c a
th c và kinh nghi m, và h p tác trong vi c nâng cao CNTT&TT ph c v phát tri n
Trang 9H C PH N 2
Các chính ph trên th gi i đang ngày càng h ng đ n các công ngh CNTT cho vi c phát tri n (ICTD), không ch phát tri n ngành công nghi p CNTT&TT cho n n kinh t mà còn s d ng CNTT&TT đ đem l i s t ng
tr ng v kinh t c ng nh chính tr và xã h i c bi t là các chính ph mong mu n phát tri n chính sách CNTT&TT cho phát tri n, gi i quy t các
l nh v c nh môi tr ng th ch và pháp lý thu n l i, truy c p vào c s h
t ng thi t y u, đ y m nh phát tri n k n ng CNTT&TT c b n, phát tri n n i dung và các ng d ng CNTT&TT phù h p cho vi c phát tri n, và nâng cao
vi c phát tri n và nghiên c u v CNTT&TT đ đ a ra các gi i pháp đ i m i
H c ph n này t p trung vào v n đ xây d ng chính sách và qu n tr CNTT&TT cho phát tri n, th o lu n các v n đ c t y u c a chính sách và
qu n tr CNTT&TT cho phát tri n, và đ a ra cách th c cho các chính ph đ
h có th đánh giá ti n trình c a mình và so sánh v i các n c khác
M c tiêu c a h c ph n
H c ph n này nh m m c tiêu:
1 Cung c p thông tin thi t y u v các khía c nh khác nhau c a các chính sách
và chi n l c qu c gia, các công c pháp lý đ thúc đ y s d ng CNTT&TT cho phát tri n;
2 Th o lu n các v n đ liên quan đ n vi c phát tri n và tri n khai chính sách CNTT&TT cho phát tri n;
3 Trình bày cách th c cho các chính ph đ h có th đánh giá ti n trình c a mình và so sánh v i các n c khác
K t qu thu đ c
Sau khi hoàn thành h c ph n này, h c gi có th :
1 Mô t quy trình chính sách CNTT&TT cho phát tri n;
2 Phân tích các chính sách CNTT&TT chính;
3 Th o lu n các v n đ chính v qu n tr CNTT&TT
Trang 10M C L C
L i gi i thi u ……… …
L i t a ………
V chu i h c ph n ………
H c ph n 2 ………
3 5 7 9 M c tiêu c a h c ph n
K t qu thu đ c
Danh m c các tr ng h p nghiên c u
Danh m c các h p
Danh m c các hình
Danh m c các b ng
9 9 11 11 11 11 1 Phát tri n chính sách CNTT&TT cho phát tri n ……… 13
1.1 Mô hình phát tri n CNTT&TT ……… …
1.2 C i cách công ngh , pháp lý và th ch ………
1.3 Phát tri n chính sách CNTT&TT các bên liên quan ………
17 26 36 2 Các y u t c a chính sách CNTT&TT cho phát tri n qu c gia …… 43
2.1 Phát tri n n ng l c CNTT&TT ……….………
2.2 Xây d ng n n công nghi p thông tin truy n thông ………
2.3 Qu n lý hành chính đi n t ………
44 53 69 3 Qu n tr CNTT&TT ……… 83
3.1 Khung qu n tr CNTT&TT ……….…
3.2 Qu n tr đ u t CNTT&TT ………
84 92 Ph l c ……… 100
Chú gi i thu t ng ………
Ghi chú cho gi ng viên ………
V tác gi ………
100
105
108
Trang 11Công ngh s và b n quy n: Tr ng h p c a New Zealand
Ch ng trình phát tri n ngu n nhân l c CNTT c a Singapore
Trung Qu c – Trung tâm s n xu t CNTT&TT c a th gi i
n - Ngôi nhà quy n l c v ph n m m toàn c u
Hàn Qu c - T Ch t bán d n đ n a ph ng ti n
Chi n l c Công nghi p n i dung s Ai-len
Quy ho ch ph n m m ngu n m Malaysia
Tính t ng h p trong ngành An ninh công c ng Brazil
Gi y phép thông tin truy n thông
Các nguyên t c c a đ i tác đa bên
Trang 131 PHÁT TRI N CHÍNH SÁCH CNTT&TT CHO
• Miêu t v n đ liên quan trong vi c phát tri n chính sách CNTT&TT
Vi c s d ng CNTT-TT cho phát tri n đòi h i s ch đ ng thúc đ y chính sách công Nó đòi h i không ch t m nhìn mà còn c chi n l c và k ho ch hành đ ng Cách ti p c n "đ t nhiên" s là không n b i vì CNTT-TT r t
t n kém và s d ng nó không h p lý s gây lãng phí tài nguyên có giá tr Tri n v ng c a CNTT-TT sáng s a nh ng nguy c th t b i c ng cao
Tr c khi chúng ta ti p t c th o lu n chính sách CNTT-TT cho phát tri n,
đ u tiên chúng ta th o lu n v "chính sách" Chính sách là k ho ch hành
đ ng Nó đ c đ nh ngh a chính th c là "t p h p các quy t đ nh liên quan
đ c th c hi n b i chính tr gia ho c nhóm các chính tr gia liên quan đ n
vi c l a ch n các m c tiêu và ph ng ti n nh m đ t đ c m c tiêu trong
tr ng h p c th mà các quy t đ nh nên thu c quy n l c c a các chính tr gia"1 "Chính sách công" là ph n ng c a chính ph đ i v i các v n đ liên quan đ n l i ích chung Nó đ c g n v i các lu t pháp (pháp lý) c a qu c gia, quy đ nh, quy t đ nh và hành đ ng c a chính ph 2
1 William Jenkins “Policy Analysis: A Political and Organizational Perspective,” in Wikipedia, “Policy,”
Wikimedia Foundation, Inc., http://en.wikipedia.org/wiki/Policy
2 Legislation or ‘statutory law’ is law that has been promulgated (or ‘enacted’) by a legislature or other
governing body The term may refer to a single law, or the collective body of enacted law, while ‘statute’
is also used to refer to a single law (Wikipedia, “Legislation,” Wikimedia Foundation, Inc.,
http://en.wikipedia.org/wiki/Legislation) Regulation is “a legal restriction promulgated by government
administrative agencies through rulemaking supported by a threat of sanction or a fine.” (Wikipedia,
“Regulation,” Wikimedia Foundation, Inc., http://en.wikipedia.org/wiki/Regulation).
Trang 14M t đi u quan tr ng là th c hi n c ng là chính sách M t tuyên b chính th c (d i d ng ch th ho c quy đ nh) không c n thi t đ nói r ng m t chính sách
t n t i Ví d nh vi c s d ng r ng rãi ph n m m b n quy n trong chính ph
M t lý do t i sao chính sách không nh t thi t ph i th hi n các gi i pháp k thu t t t nh t có th là chính sách m i luôn đ c xây d ng trong biên đ c a
nh ng cái hi n có Chính sách c ho t đ ng nh m t h n ch cho nh ng chính sách m i Ví d , các chính sách c có th đã t o ra nh ng quy n l i mà
nh n vào cái hi n có (không có chính sách m i) ho c ít nh t là m t chính sách
m i mà không làm t i t đi
Tr ng h p c i t ngành vi n thông Philippin minh h a y u t “chính tr ”
c a vi c phát tri n chính sách ICT
Trang 15C i t ngành Vi n thông c a Philippin
Vi c t do hóa c a ngành công nghi p vi n thông Philippin đ c kh i
x ng b i m t liên minh c i cách đã chi n l c hóa các giai đo n d n
đ n m c a th tr ng Công ty đi n tho i đ ng dài Philippin (PLDT),
đ c quy n t nhân hi n nay, đã không ng h vi c t n công vào v trí êm
m c a h và ch ng l i chi n d ch qu ng cáo c a chính h Tuy nhiên
khi v n đ tr nên sáng t thì T ng th ng Ramos đã phá v cam k t
ki m soát đ c quy n c a mình, ch s h u PLDT đã ch p ch n th a hi p
đã đ c th ng l ng Ngay khi đ t đ c th a hi p này, các chi ti t c
th v t do hóa đã đ c g i đ n y ban Vi n thông Qu c gia – c quan
qu n lý nhà n c, và C c Truy n thông và V n t i – c quan xây d ng
chính sách
Vi c t do hoá Philippin đã đ c th c hi n b i cam k t c a T ng
th ng và nhi m v c a nhóm các nhà c i cách đ c bi t Nh ng nhà c i
cách này không ph i là ng i h ng l i tr c ti p c a vi c gia nh p th
tr ng, trái ng c v i tr ng h p c a Malaysia T i Philippin, đ i t ng
th h ng c a gia nh p th tr ng ch y u là doanh nghi p l n M t khi
s tín nhi m chính sách đ c xây d ng và nhà n c th hi n quy t tâm
c a mình đ m c a ngành này thì các doanh nghi p này nhi t tình b c
vào th tr ng vi n thông
Không gi ng nh Malaysia, nhi u c quan đã tham gia vào các n l c
c i t Philippin Tr ng h p c a Malaysia, n i mà quy n l c đ c t p
trung trong tay c a Th t ng Chính ph , vi c t o thu n l i cho s thay
đ i chính sách và ban hành các c i cách chính sách t ng đ i d dàng
h n Philippines, n i mà quy n l c phân tán trong ba phái khác nhau
c a chính ph và n i mà thành ph n kinh t hùng m nh nh h ng đ n
các b ph n c a b máy quan liêu nhà n c thì c i t chính sách ph c
t p h n, c n nhi u áp l c t chính ph bên ngoài c ng nh s ng h c a
các quan ch c ch ch t
Ngu n: Abridged from Lorraine Carlos Salazar, Getting a Dial Tone: Telecommunications
Liberalization in Malaysia and the Philippines (Singapore: Institute of Southeast Asian Studies, 2007).
Trang 16nh ng bi n đ ng trong b i c nh xã h i do các h th ng hành chính và l ch s
d n đ n k t qu không l ng tr c đ c Theo Prakash và De’:
Khi chúng ta th y tác đ ng c u trúc thông qua vi c s d ng d
án Bhoomi Mandya (theo ngh a là ng i nông dân đ c t o
đi u ki n ti p c n tín d ng nhi u h n thông qua các kênh chính th c và v i gi đ nh r ng tín d ng chính th c có tác
đ ng phát tri n tích c c đ n ng i nông dân) mà các nhà thi t
k d án mong mu n có, tuy nhiên Koppal vi c s d ng d
án có xu h ng t ng c ng cho m i quan h đ t đai hi n t i (bóc l t) mà trái v i nh ng gì mà các sáng ki n c i t đ t đai đòi h i - đ t cho dân cày4
(CLR và Bhoomi là nh ng b sung
m i nh t trong danh sách này)
Có th không tránh đ c h u qu không l ng tr c đ c nh ng đi u quan
tr ng là trong giai đo n ho ch đ nh chính sách các nhà ho ch đ nh chính sách đánh giá b i c nh c ng nh các tác đ ng ti m tàng c a vi c can thi p đ gi m thi u h u qu không l ng tr c đ c
Trang 171.1 Mô hình phát tri n CNTT&TT
Ng i ta đã g i ý r ng mô hình phát tri n chi ph i chuy n t phát tri n theo
c ch nhà n c sang c ch th tr ng n m 19785
Chi n l c phát tri n m i
- cu i cùng đ c đ t tên là “Tho c Washington" sau khi tr s Ngân hàng
Th gi i và Qu Ti n t Qu c t (IMF) đ t thành ph này và là n i quy n
l c c a chính ph M - “nh n m nh thu g n b máy chính ph , bãi b quy
đ nh, đ y nhanh quá trình t do hoá và t nhân hoá”6
Cách ti p c n ng h th tr ng c ng đ c ch p nh n trong l nh v c phát tri n CNTT&TT7
Vi c phát tri n CNTT&TT ng h th tr ng đ c ghi trong Tuyên b Geneva c a H i ngh th ng đ nh th gi i v Xã h i thông tin (WSIS) do đó:
Các chính sách t o môi tr ng thu n l i cho s c nh tranh
lành m nh, có th d đoán và n đ nh t t c các m c đ c n
đ c phát tri n và tri n khai b ng ph ng th c mà không ch
thu hút đ u t t nhân cho phát tri n c s h t ng CNTT&TT
nhi u h n mà còn cho phép các ngh a v d ch v ph c p đ
đáp ng nh ng n i mà các đi u ki n th tr ng truy n th ng
không th c hi n đ c8
Vi c d ch chuy n s phát tri n CNTT&TT t c ch nhà n c sang c ch th
tr ng đ c xem là gi i pháp ch đ o cho vi c phát tri n h t ng thông tin,
đ c bi t là ngành vi n thông Cho đ n gi a nh ng n m 1970, ngành vi n thông đ c xem là d ch v do chính ph cung c p (m t s tr ng h p đ c quy n t nhân) Ngày nay thì tr ng h p này không còn n a i u đáng chú ý
là nguyên t c đ u tiên trong các nguyên t c chung c a sáng ki n chính sách Internet toàn c u cho “Nh ng kinh nghi m t t nh t v c i t ngành Vi n thông” là:
5 David Howell, The Edge of Now: New Questions for Democracy in the Networked Age (London: Pan
Books, 2001), 59
6 Joseph Stiglitz, Making Globalization Work (London: Penguin Books, 2006), 17
7 The term ‘ICT development’ should be distinguished from ‘ICT for development’ ICT development
refers to development of ICT infrastructure and ICT-related industries
8 See WSIS, “Declaration of Principles – Building the Information Society: A global challenge in the new Millennium,” http://www itu.int/wsis/docs/geneva/official/dop.html
Trang 181) Chính ph không nên là nhà cung c p các d ch v vi n thông, các công ty t nhân cung c p s ho t đ ng hi u qu
h n Vai trò c a chính ph là ch u trách nhi m v vi c xây
d ng k ho ch, t ch c và th ch chính sách Vi c chuy n giao trách nhi m cho khu v c t nhân và gi i thi u nh ng đ i
th c nh tranh ph i đ c th c hi n thông qua dàn x p minh
b ch (các h p đ ng qu n lý, cho thuê v n, sang nh ng, bán tài s n và các quy n ho t đ ng).9
Ngay c m c tiêu đ m b o truy c p ph c p không còn đ c ch p nh n nh là
m t bi n minh cho d ch v do chính ph cung c p d ch v :
S thành công c a nh ng n l c truy c p ph c p s ph thu c vào th c đo l n v s thành công c a vi c t nhân hóa và
c nh tranh Các y u t l i nhu n quan tr ng nh t cho đ u t nông thôn liên quan đ n các đi u ch nh chính sách (đ c bi t là
v k t n i và giá c c) nhi u h n là đ n r i ro và đi u ch nh tài chính.10
S thay đ i theo h ng th tr ng trong phát tri n CNTT-TT c ng đ c th
hi n trong th c t Theo Hi p h i vi n thông qu c t (ITU), “n m 2004 đánh
d u m t m c quan tr ng trong vi c m ra các d ch v vi n thông c b n đ
c nh tranh vì” các d ch v c b n hi n đang đ c cung c p d i đi u ki n
c nh tranh t i 54% qu c gia trên th gi i.11
Theo Scott H Jacobs, nguyên Ph trách ch ng trình c i t lu t c a T ch c
h p tác và phát tri n kinh t (OECD), d ch v qu n lý công, các l i ích chính
11 ITU, Trends in Telecommunication Reform 2004/05: Licensing in an era of convergence - Summary
(Geneva: ITU, 2004), 3, E.pdf
Trang 19http://www.itu.int/dms_pub/itu-d/opb/reg/D-REG-TTR.7-2004-SUM-PDF-• y m nh l i ích c a ng i tiêu dùng b ng cách gi m giá các d ch v và
s n ph m nh đi n, giao thông và y t , và b ng cách t ng s l a ch n và
ch t l ng d ch v ;
• Gi m c u trúc giá c a các l nh v c xu t nh p kh u đ t ng tính c nh tranh t i các th tr ng trong khu v c và trên toàn c u;
• Ch ra s thi u linh ho t và đ i m i trong s tr ng cung c a n n kinh
t mà s càng ngày càng ki m ch n n kinh t phát tri n;
d i ch đ đ c quy n Ngày nay, Philippin là m t trong nh ng th tr ng di
đ ng c nh tranh nh t t i Châu Á
V i tr ng h p c a Singapore, s t do hoá vi n thông “bùng n ” c a n c này đã d n đ n s đ u t l n h n, phát tri n c s h t ng và các l i ích ph tích c c cho các ngành khác C c phát tri n CNTT-TT Singapore (IDA) c tính r ng “t ng đ u t phát sinh t các ho t đ ng m i (bao g m đi n tho i di
đ ng 3G và các kho n đ u t không dây c đ nh) theo t do hoá th tr ng
đ y đ là g n 3 t đô Singapore (1,8 t USD) trong 3 n m g n đây v i 2,500
vi c làm m i đ c t o ra.13
Tuy nhiên, nh ng ng i ch trích vi c ti p c n th tr ng cho r ng Singapore
đã quan tâm quá ít t i các v n đ v tính công b ng, vi c làm và c nh tranh,
t i t c đ và trình t c a c i cách, ho c cách ti n hành t nhân hoá”.14
M t s
đ ng thu n m i - Th a c Post Washington - đã xu t hi n đ nh m vào
nh ng v n đ này Th a c m i, theo Kanishka Jayasuriya,
12 Scott H Jacobs, “The Second Generation of Regulatory Reforms” (paper prepared for delivery at the
IMF Conference on Second Generation Reform, Washington, D.C., USA, 8-9 November 1999),
http://www.imf.org/External/Pubs/FT/seminar/1999/reforms/jacobs.htm
13 See IDA, Singapore’s Telecom Liberalization Draws ATT, MCI WorldCom and Other Global Players
(Press Release, 3 April
2000), http://www.ida.gov.sg/News%20and%20Events/20060926144739.aspx?getPagetype=20.
14 Joseph Stiglitz, Making Globalization Work, 17
Trang 20v ch ra m t nhà n c m nh - dù đ c tái c c u - theo h ng
đi u ti t h n là đ nh tr c cho th tr ng t do Hi n ng i ta
đã công nh n r ng trong tr ng h p không có các c c u nh
m t chính sách c nh tranh lành m nh, s xoá b đi u ti t có
th d n đ n m t s chuy n giao quy n l c t nhà n c sang các t p đoàn đ u s t nhân m nh.15
Vì v y, nhìn chung hi n nay ng i ta đã công nh n r ng vi c t o ra m t chính sách đi u ti t đ c l p ph i đi kèm v i t do hoá th tr ng vi n thông.16
M t chính sách đi u ti t đ c l p đ c coi là c n thi t đ b o v kh i các hành vi phi c nh tranh c a ng i đi u hành có u th (tr c đây là đ c quy n) và đ thi t l p các th c đo c nh tranh mà n u không có nó thì ng i ch i m i không th b c vào th tr ng Trong s các bài h c kinh nghi m t vi c t nhân hoá ngành vi n thông c a Argentina có t m quan tr ng c a m t chính sách đi u ti t đ c l p m nh:
M t môi tr ng th ch n đ nh, đáng tin c y s gi m r i ro
đ u t trong l nh v c này và gi m t su t l i nhu n mong
mu n mà các nhà đ u t t nhân mong mu n tham gia Thi t
l p m t ch đ th ch n đ nh, đáng tin c y tr c khi t nhân hóa s t ng giá tr c a hãng vi n thông t nhân đ i v i ng i mua ti m n ng b ng cách gi m các nguy c liên quan đ n vi c mua n l t mình, đi u này s nh h ng đ n giá do chính
ph quy đ nh Do không k p thi t l p m t ch đ nh v y, chính ph Argentina đã nh n đ c m t m c giá bán th p h n
15 Kanishka Jayasuriya, Governance, Post Washington Consensus and the New Anti Politics (Southeast
Asia Research Center
W orking Papers Series No 2, 2001), 3, http://www.cityu.edu.hk/searc/WP2_01_Jayasuriya.pdf
16 See, for instance, Global Internet Policy Initiative, Best Practices for Telecommunications Reform
17 Alice Hill and Manuel Angel Abdala, Regulation, Institutions, and Commitment : Privatization and Regulation in the Argentine Telecommunications Sector, Policy Research Working Paper Series 1216 (Washington, D.C.: The World Bank, 1993),
wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1993/11/01/000009265_3961005141505/Rend ered/PDF/multi_page.pdf
Trang 21Th tr ng r t c n thi t; th tr ng giúp phân b ngu n l c,
đ m b o r ng các ngu n l c này đang tri n khai hi u qu , đi u
này đ c bi t quan tr ng khi ngu n l c khan hi m [Nh ng]
quan tr ng không kém [là] làm chính ph tr nên m nh và
s pha tr n đúng gi a chính ph và th tr ng có th là gì.18
Stiglitz nh n m nh s c n thi t ph i cân b ng nhà n c và th tr ng Nh ng
nó c ng r t quan tr ng đ i v i vi c công nh n vai trò c a các t ch c xã h i công dân, th ng đ c bi t đ n nh là các t ch c phi chính ph (NGOs) trong
vi c phát tri n Các t ch c xã h i dân s có th m nh là khi n vai trò c a h trong phát tri n tr nên quan tr ng Theo Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB):
Trong s nh ng th m nh đ c bi t c a các NGO là h ph c v
nh c u n i cho c ng đ ng ch u nh h ng và đáp ng nhu
c u đ a ph ng NGOs s d ng cách ti p c n đ i m i đ phát
tri n, giúp đ m b o d án đ c tri n khai nh d ki n, duy trì
tính liên t c trong tri n khai d án, ng h s minh b ch cao
r ng rãi v i các NGO, bao g m h p tác trong cho vay và các ho t đ ng h tr
k thu t (TA), l p trình và làm vi c c p qu c gia, và phát tri n chính sách".21
Theo Yvonne Asamoah, các t ch c phi chính ph "có vai trò đ c bi t quan
tr ng trong tr ng h p các qu nhà n c còn h n ch , đ a v chính tr còn mong manh, các th m h a thiên nhiên gây nên b i c các tình hu ng d đoán
đ c và không d đoán đ c, xung đ t dân t c c ng th ng và m c thu nh p theo đ u ng i h n ch kh n ng mua các hàng hoá và d ch v c n thi t - xã
h i, giáo d c và kinh t ".22
18 Joseph Stiglitz, Making Globalization Work, 48.
19 ADB, ADB-Government-NGO Cooperation: A Framework for Action, 2003-2005 (May 2003), 2,
Trang 22Vai trò c a các NGO trong phát tri n đã đ c công nh n trong Th a c Post Washington:
Thu t ng c a h thuy t chính sách m i … g m xã h i dân s , xây d ng th ch , m ng l i an sinh và đ c bi t là qu n tr ,
đ c b sung vào thu t ng c a th a c Washington v i “th
tr ng m ”, “bãi b th ch ”, “t do hóa” và “đi u ch nh c
c u”.23
Xem xét t t c nh ng đi u này, thách th c phát tri n đ i v i các nhà ho ch
đ nh chính sách đang tìm cách khai thác s c m nh c a CNTT-TT cho s phát tri n là ph i tìm ra s cân b ng gi a nhà n c, th tr ng và xã h i dân s trong chi n l c phát tri n c a đ t n c h (xem H p 1)
23 Kanishka Jayasuriya, Governance, Post Washington Consensus and the New Anti Politics, 3
Trang 23H p 1 Nhà n c, th tr ng và xã h i — th ng nh t hay r i r c?
i v i các nhà tài tr , xã h i dân s là m t l c l ng đ dân ch hóa và
là thành ph n c a dân ch hóa, c ng nh là m t b ph n t nhiên c a
m t n n kinh t th tr ng [D] Các nhà tài tr th ng xuyên tham kh o
kh n ng c a xã h i dân s , đ ki m soát đ c nhà n c, t o xung l c
cho phát tri n xã h i và thúc đ y các giá tr dân ch B ng cách gi m s c
m nh c a nhà n c và t ng c ng vai trò c a th tr ng, ng i ta cho
r ng xã h i dân s s phát tri n và khuy n khích t do hóa kinh t h n
n a Ngoài ra, xã h i dân s , nhà n c, th tr ng đ c gi đ nh đ t o
thành m t t ng th h u c , c ng sinh có đ c tr ng là th ng nh t ch
không r i r c và h p tác ch không xung đ t Do v y, ng i ta k v ng
r ng xã h i dân s s có ch c n ng làm trung gian hòa gi i và cân b ng
quy n l c gi a nhà n c và th tr ng, ki m tra v đ o đ c đ i v i th
tr ng, và t ng t là duy trì s nguyên v n dân ch c a nhà n c
S th ng nh t ba bên gi a nhà n c, th tr ng và xã h i dân s c ng
t o ra ranh gi i rõ ràng gi a ba nhân t đó, các ch c n ng và vai trò
riêng bi t, và s hài hòa và cân b ng h u c Tuy nhiên, nhi u t ch c
trong xã h i dân s đ c tài tr t c các nhà tài tr nhà n c và t nhân
đ thay đ i đ a v m t s qu c gia, các quan ch c nhà n c t l p t
ch c phi chính ph c a riêng mình, coi đây là m t cách đ làm vi c sáng
t o h n, ti p c n các ngu n l c khác nhau, và có đ c các c h i m i
T ng t , m t s t ch c phi chính ph không khác gì m t công ty nh ,
đ c thành l p đ tr n thu và thu l i cá nhân H n n a, c ch đ i di n
ba bên có v t o đ c s phân chia quy n l c công b ng - ho c ít nh t là
không m h - gi a ba nhân t đó, ba l nh v c quy n l c th c s riêng
bi t Tuy nhiên, các t ch c n m trong xã h i dân s không mu n có
cùng m c đ quy n l c Ví d , các h i doanh nghi p mu n có các ngu n
l c t t h n và đòn b y chính tr l n h n so v i các công đoàn hay các
nhóm xã h i S c m nh c a th tr ng vì th th m vào và hình thành các
b ph n c a xã h i dân s Nh Wood (1990) đã l p lu n m t cách r t
thuy t ph c r ng, s x p c nh nhau m t dãy nhi u m ng th ch khác
nhau trong m t kho ng nh n th c c a xã h i dân s đã ng y trang cho
logic tính t ng c a ch ngh a t b n mà v c b n g n k t nh ng th ch
khác nhau này l i v i nhau và làm cho chúng có ngh a
(ti p…)
Trang 24H p 1 Nhà n c, th tr ng và xã h i — th ng nh t hay r i r c? (ti p)
Dù nhà n c có th chào đón các t ch c t thi n và phúc l i ng h cho
nh ng ng i vô gia c , ng i già và ng i b b nh, nh ng không ph i vì
đi u này giúp gi m chi tiêu nhà n c, mà nó s d dàng h n cho các nhóm bi n h khi vi c xúc ti n đi ng c l i chính sách c a chính ph
ho c các t ch c mà đòi h i tính h p pháp c a nhà n c T ng t nh
v y, các doanh nghi p có th tài tr cho phát tri n c ng đ ng, nh ng h
có th ít ti p nh n h n nh ng đòi h i c a các t ch c lao đ ng ho c các nhóm môi tr ng v nh ng tiêu chu n t i thi u v lao đ ng và môi
tr ng Vì v y, s t ng tác gi a nhà n c, th tr ng, và xã h i dân s
đ c che ph b i các m c đích và giá tr mâu thu n mà khi gi i quy t nó
có th không dành u đãi đ c bi t cho ph ng ti n s ng c a xã h i dân s
c ng nh cho b o đ m n đ nh Các liên minh, liên k t không ph i lúc nào
c ng hi n nhiên ho c có l i cho s phân b l i quy n l c và s giàu có
Ngu n: Jude Howell and Jenny Pearce, in New Roles and Relevance: Development NGOs and The Challenge of Change, ed David Lewis and Tina Wallace (Kumarian Press, 2000), 76-78 Quoted in Anup Shah, “Nongovernmental Organizations in Development Issues,”
http://www.globalissues.org/TradeRelated/Poverty/NGOs.asp
Câu h i suy ngh
1 n c c a b n, xã h i dân s có vai trò gì trong qu n tr ?
2 Mô t m i quan h gi a nhà n c và xã h i dân s đ t n c c a b n
M t vài đi u c n làm
nh pha tr n t ng lai gi a nhà n c, th tr ng và các t ch c phi chính ph trong chi n l c CNTT-TT c a đ t n c b n S d ng t l
ph n tr m đ xác đ nh “s chia s ” c a m i b ph n trên trong s pha
tr n hi n t i và t ng lai
Nhóm nh ng thành viên đ n t m t qu c gia vào m t nhóm đ th c hi n bài t p này
Trang 25Chính sách CNTT-TT thành công và công th c chi n l c g m m t vài b c sau (H p 2)
H p 2 Các b c đ l p công th c chính sách và chi n l c CNTT&TT cho phát tri n
1 Phác th o t m nhìn và m t k ch b n ng n/dài h n cho phát tri n
CNTT-TT Vi c này s g m các k t qu ho c tiêu chu n đo l ng
đ c d a trên khung th i gian đã cho Do đó, nó có th có đóng vai
trò quan tr ng đ th c hi n các bài t p t p nhìn nh m m c đích này
2 ánh giá tình hình hi n t i d a trên nh ng tham v n, nghiên c u, s
ki n và con s , nh n th c và quan sát (Ho t đ ng này s giúp b n
th y rõ h n v trí c a mình và s h ng d n b n các b c đ b n đ t
đ n các m c tiêu đã đ t ra)
2.1 Xem l i các chính sách và k ho ch hi n t i, pháp ch c ng nh
các chính sách đ xu t và h ng chính sách Ngoài ra, còn có các
v n đ khác liên quan đ n CNTT-TT có th c n đ c xem xét
ó là vi c truy c p thông tin, các chính sách và quy đ nh vi n thông, các quy đ nh t n s và vô tuy n, các chính sách th ng
m i đi n t và chính ph đi n t 2.2 Xem xét b i c nh khu v c, g m các th a thu n th ng m i t do,
v.v mà có th nh h ng đ n vi c ho ch đ nh chính sách
3 Th c hi n các tham v n đ i di n và b o đ m r ng nh ng b ph n có
vai trò th y u g m nh ng ng i nh ph n , ng i nghèo, ng i dân
nông thôn, thanh niên và ng i khuy t t t C ng có th c n thi t đ
so n th o m t k ho ch c a “các bên liên quan” g m l ch trình và
Trang 26H p 2 Các b c đ l p công th c chính sách và chi n l c CNTT&TT
cho phát tri n (ti p)
5 Ch rõ s s p x p v th ch đ th c hi n Th ch này c n có trách
nhi m v chi n l c và k ho ch hành đ ng Trong nhi u tr ng h p,
c quan ho c t ch c này đ c liên k t v i ho c g n v i m t quan
ch c chính ph c p cao, ng i ra quy t đ nh, ng i có th m quy n và
nh n đ c s h tr đ y đ c a chính ph
6 a vào các c ch theo dõi và đánh giá Quan tr ng là các ch s
thành công đ c thi t l p, chia s , bình lu n và tho thu n thông qua
hình th c tham v n và c i m i
Ngu n: Adapted from Richard Labelle, CNTT-TT Policy Formulation and e-Strategy Development: A
Comprehensive Guidebook(Bangkok: UNDP-APDIP, 2005),
d ng CNTT-TT ngày càng nhi u trong n n kinh t , chính tr và xã h i đòi h i
ph i xem xét l i lu t pháp qu c gia và n u c n thi t bãi b nh ng lu t b coi là
rào c n đ i v i vi c chuy n đ i công ngh và phát tri n CNTT-TT
Trang 27M i quan h m t thi t gi a pháp lu t và công ngh đ c quy đ nh rõ ràng trong lu t h p đ ng h u h t các n c, ch ký là yêu c u pháp lý đ hoàn thi n h p đ ng Hi n nay, h u nh t t c các lu t đ u yêu c u ph i có ch ký
vi t tay b ng m c trên gi y Th c t , chúng ta th ng không đ t v n đ ch
ký là gì - cho đ n khi xu t hi n m t hình th c ký m i d a trên m t công ngh khác “Ch ký s ” có ch c n ng t ng đ ng v i m t ch ký “vi t tay”: c hai bi u th s th a thu n c a cá nhân v i h p đ ng Tuy nhiên, ch ký s ,
m t d ng m t mã không đ i x ng, th ng không đ c ch p nh n là ph ng
ti n đ hoàn thi n h p đ ng theo lu t c a nhi u n c V n đ là các h p đ ng
hi n nay có th là h p đ ng đi n t Ng i ta cho r ng s công nh n ch ký
đ c in trên gi y (Nhi u ng i trong chúng ta mua sách t eBay đôi khi ph i
tr chi phí g i cu n sách đó qua b u đi n nhi u h n là chi phí c a chính cu n sách đó) Nh ng đi u gì x y ra v i m t cu n sách n u nó không đ c in trên
gi y và đ c phân ph i d i d ng đi n t ? Có nên tr cùng m c giá cho m t
cu n sách t i trên m ng và m t cu n sách in? Các nhà xu t b n có nên b chi phí in và phân ph i kh i giá c a cu n sách t i trên m ng? N u sách có th
đ c t i trên m ng, thì đi u gì s x y ra v i nhà sách? v.v…
ây không ch là tr n tr vu v Các nhà ho ch đ nh chính sách c n suy ngh
v nh ng đi u này b i vì s thay đ i công ngh th ng nhanh h n các c i cách pháp lu t và th ch Do đó, n u các quy t c c v n đ c s d ng đ
qu n tr nh ng đi u m i, thì đi u này s tr nên t i t khi lu t c c n tr th c
hi n các đi u m i (t t h n)
Trang 28Hãy l y âm nh c làm ví d Trong th i gian g n đây (th i gian mà h u h t các nhà ho ch đ nh chính sách cùng th i s nh ), âm nh c đ c l u và bán thông qua các b n ghi (nh a) Các b n ghi này ho c là Long Playing/ Albums (ch y
33 vòng/phút) ho c là đ n (ch y 45 vòng/phút) do s d ng nh a vinyl Vinyl
là ch t đ c yêu thích vì nó linh ho t và khó v (trong đi u ki n s d ng bình
th ng) i u gì s x y đ n v i ngành công nghi p âm nh c khi chúng ta có
th l u và ch i nh c b ng các ph ng ti n khác? Chúng ta có nên v n mua
nh c d i d ng Long Playing/Album không? Khi chúng ta thay th đ a CD cho nh a vinyl, câu tr l i là có Nh ng hi n t i, chúng ta có th t i nh c và
s d ng MP3 đ nghe? Vi c t i nh c làm n y sinh nh ng câu h i m i T i sao
l i t i album c a ch m t nh c s /nhóm nh c c th ? T i sao không t i các bài hát c th ? Và khi b n đã t i đ c t t c các bài hát yêu thích c a các nh c s yêu thích c a mình, t i sao không biên so n chúng thành m t album? i u gì
ng n c n b n làm vi c này? Có còn h p lý (hay đúng đ n) không n u các công ty thu âm v n kiên quy t làm theo cách mua bán âm nh c c ? Chính ph
có nên quy đ nh các hình th c mua bán âm nh c khác d a trên nh ng cái đang đ c cho phép hi n nay hay không?
Ph i th a nh n r ng, câu tr l i cho nh ng v n đ này không đ n m t cách d dàng Nh ng đi u quan tr ng là các nhà ho ch đ nh chính sách hi u đ c
r ng v n đ quan tr ng làm c s cho tranh lu n vi c sao chép l u và b o v
s h u trí tu là m i quan h gi a công ngh v i lu t New Zealand là m t trong s vài n c đã th c hi n các b c đ h ng ng cu c tranh lu n này
nh xem xét lu t b n quy n c a mình
Trang 29Công ngh s và b n quy n: Tr ng h p c a New Zealand
Vi c thay đ i và phát tri n công ngh , áp d ng các công ngh m i
th ng làm n y sinh các v n đ v tính ng d ng, s phù h p và v n
hành c a các lu t và th ch hi n hành i u này đ c bi t đúng v i lu t
b n quy n, m t s n ph m c a công ngh T Lu t b n quy n c a Anh
n m 1709 ( o lu t c a Anne), l ch s b n quy n đã cho th y khung
pháp lý phát tri n và ti n hóa cùng v i s thay đ i công ngh Máy in,
máy hát, máy ch i piano t đ ng, phát sóng, máy photocopy, máy ghi
hình và máy tính - B n quy n đã phát tri n đ đáp ng nhu c u v công
ngh m i và đ m b o r ng b n quy n b o v l i ích c a ng i t o ra b n
quy n và s h u b n quy n, ng i s d ng các tài li u b n quy n và l i
ích công c ng r ng l n h n
Vi c s d ng ngày càng nhi u công ngh k thu t s trong th ng m i,
công ngh thông tin, truy n thông và các ngành công nghi p gi i trí có
quan h đ c bi t đ i v i lu t b n quy n Công ngh k thu t s cho phép
các công trình có b n quy n đ c sao chép, thao tác và ph bi n v i m t
n l c và chi phí th p nh t mà các công ngh t ng t không sánh đ c
Chìa khoá c a v n đ là li u Lu t b n quy n hi n hành (hi n không có
quy đ nh nào v t 'k thu t s ' trong lu t này), có kh n ng đ i phó
đ c vi c s d ng các tác ph m trong môi tr ng k thu t s và tr c
tuy n hay không, và li u Lu t này có c n c i t đ đáp ng các nhu c u
v b n quy n tác gi , s h u và s d ng hay không Nh ng tác gi và
ng i s h u b n quy n lo ng i v vi c h không th ki m soát đ c
vi c sao chép và lan truy n các công trình c a mình trên internet Ng i
s d ng có b n quy n thì lo ng i công ngh k thu t s s h n ch kh
n ng truy c p các tài li u có b n quy n
B n quy n là m t gói các quy n đ c pháp lu t quy đ nh liên quan đ n
vi c th hi n các ý t ng và thông tin trong tác ph m g c Lu t b n
quy n nh m t o ra s cân b ng gi a l i ích c nh tranh: t c m t m t là
gi a l i ích c a tác gi và ch s h u tài li u b n quy n, m t khác là l i
ích c a nh ng ng i s d ng c a tài li u đó
Trang 30Công ngh s và b n quy n: Tr ng h p c a New Zealand (ti p)
Tác gi b n quy n và ch s h u b n quy n tìm ki m s b o v cho các công trình c a mình đ h có th ki m soát và thu đ c kho n l i nhu n
c ng đ ng nói chung đ c ti p c n v i các tác ph m b n quy n
M c dù New Zealand có ít dân nh ng n c này đã t o ra nh ng con
ng i có tài n ng và kh n ng sáng t o r ng rãi Cách qu n tr b n quy n
hi u qu là m t nhân t công nh n giá tr c a m t l c l ng lao đ ng sáng t o đ i v i s phát tri n kinh t và v n hóa Nó có th cung c p nhi u u đãi mà khuy n khích:
• C các nhà đ u t trong và ngoài n c s d ng và đ u t vào các tài
Trang 31Công ngh s và b n quy n: Tr ng h p c a New Zealand (ti p)
Trong khi New Zealand t o ra m t l ng l n nh ng ng i có tài n ng và
k n ng sáng t o thì n c này l i là n c nh p kh u ròng c a nhi u s n
ph m mà là đ i t ng đ t ch c b o v b n quy n t i các n c khác
M t ch đ b n quy n hi u qu c ng đ m b o r ng ng i New Zealand
đ c ti p c n các công trình b n quy n n c ngoài và, quan tr ng h n,
thông tin ch a trong các tác ph m b n quy n Do đó, h th ng qu n tr
b n quy n c a New Zealand ti p t c cung c p m t m c đ b o v t ng
x ng v i các đ i tác th ng m i và giao c qu c t cung c p là r t
quan tr ng
Do đó, b t k c i cách nào v lu t b n quy n c a New Zealand đ u c n
đ c đi theo h ng: ti p t c khuy n khích đ i m i trong n c và ph
bi n các công trình b n quy n đ n ng i New Zealand; t o đi u ki n
t ng tr ng th tr ng xu t kh u c a ngành công nghi p d a trên b n
quy n, và tính đ n các giao c qu c t , hi n t i và t ng lai, trong đ nh
hình lu t trong n c
Ngu n: Abridged from New Zealand Ministry of Economic Development, Digital Technology and the
Copyright Act 1994: A Discussion Paper (2001),
http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentTOC 991.aspx
Câu h i suy ngh
1 Có c n lu t b n quy n không? T i sao có ho c t i sao không?
2 Chính sách b n quy n c a n c b n khác v i c a New Zealand nh
Trang 32Trong đi n tho i truy n th ng, vi c cung c p d ch v và các trang thi t b
đ c tích h p b i thi t k k thu t Do đó, nó có ngh a ch m t công ty cung
c p c d ch v (nh tho i) và m ng th c hi n giúp d ch v (tho i) Ví d , PLDT Philippines trong nh ng n m ti n c nh tranh là m t công ty đ c c p
gi y phép đ v n hành m ng (chuy n m ch) và cung c p d ch v tho i và d
li u cho ng i tiêu dùng Tr ng h p c ng t ng t l nh v c phát sóng truy n hình: công ty truy n hình v n hành m t m ng v i các ch ng trình
đ c công ty đó xây d ng ho c đi mua
Công ngh Internet, đ c bi t là giao th c Internet (IP), đã đ c phép tách bi t
rõ ràng gi a các thi t b và d ch v m ng Thi t b m ng (m ng chuy n m ch gói mang l u l ng) không còn ràng bu c v i các d ch v mà chúng cung c p (nh truy c p Internet, tho i qua IP, d li u) S thay đ i v công ngh này
t o c h i cho chính quy n xây d ng các quy ch công nh n và d a vào vi c tách riêng các thi t b m ng và d ch v Ví d , các nhà cung c p m ng có th
đ c c p gi y phép khác gi y phép c a các nhà cung c p d ch v M t công
ty có th ch kinh doanh m ng và ki m ti n đ n gi n b ng vi c chuy n d li u (theo kch b n này, d li u c ng bao g m tho i, âm nh c và đa ph ng ti n)
t đi m này c a m ng t i các đi m khác S có các công ty khác có th cung
c p các d ch v nh đi n tho i, t i nh c, video theo yêu c u và trò ch i Các nhà cung c p d ch v không c n ph i s h u m ng nh ng h có th s d ng
m ng c a công ty mà đ c thi t l p ch y u đ cung c p các thi t b m ng
M t thay đ i k thu t khác mà nh h ng đ n th ch là h i t Nói r ng h n,
h i t đ c p đ n "l n sân gi a các ngành trong l nh v c truy n thông".25
H i
t , theo OECD, có ba khía c nh - k thu t, ch c n ng và h p tác H i t v
m t k thu t có ngh a là, m t ch đ truy n d n duy nh t (cáp đ ng tr c ho c cáp quang) đ ng th i truy n đ c thông tin đa d ng: tho i, v n b n, d li u,
âm thanh, hình nh"26 Tr c đây b n c n t ng lo i cáp khác nhau cho Internet, TV và đi n tho i, v i h i t b n ch c n m t dây cáp cho t t c các
dch v này (và các d ch v khác nh video theo yêu c u và truy n hình tr
ti n) Tuy nhiên, trong khi đi u này là có th v m t k thu t, thì trong nhi u
tr ng h p th ch l i không cho phép đi u này x y ra
Có th c p phép cho h i t ây là lý do t i sao ITU khuy n khích các chính
ph đ xem xét c p phép v t đ n gi n là đ làm thu n l i cho xu h ng h i
t (xem H p 3)
25 Robert E Babe, Convergence and the New Technologies, http://www.ucalgary.ca/~rseiler/babe.htm
26 Ibid
Trang 33H p 3 Gi y phép thông tin truy n thông
Trong quá trình c i cách l nh v c thông tin truy n thông trong nh ng
n m 1980 và 1990, nhi u qu c gia ban đ u s d ng gi y phép nh m t
phép và yêu c u gi y phép đ c đi u ch nh đ đ t đ c các m c tiêu
chính sách mà không c n tr phát tri n th tr ng và thúc đ y công ngh
Nh ng b n kho n này đ c chia thành hai h ng quan tr ng: phát tri n
các d ch v m t cách bùng phát th m chí không gi y phép, và phát tri n
khung gi y phép h i t mà phá v các d ch v truy n th ng và vi c c p
phép cho công ngh
T c p phép cá nhân t i y quy n nói chung
T i m t s qu c gia ngày nay, yêu c u c p phép cho nhi u d ch v đang
đ c n i l ng đ lo i b rào c n gia nh p th tr ng và thúc đ y c nh
tranh Thay vì yêu c u c p phép cá nhân và các quy trình th t c dài
dòng, các y quy n nói chung đang ngày càng đ c s d ng r ng rãi đ
t ng s l ng d ch v Ví d đi n hình c a xu h ng này có th đ c
th y các n c thành viên c a Liên minh châu Âu (EU), h đã t o b c
ti n l n khi sáng t o ra m t lo i gi y phép duy nh t cho t t c các hãng
truy n thông đi n t
T gi y phép d ch v riêng bi t t i các gi y phép chung
Lu t Truy n thông và a ph ng ti n (CMA) c a Malaysia ban hành
vào n m 1999 đã thi t l p m t khung pháp lý rõ ràng đ phù h p v i h i
t c bi t, CMA gi i thi u m t ch đ c p phép trung l p công ngh
và d ch v cho CNTT-TT và truy n hình giúp n c này gi m t 31 lo i
gi y phép riêng bi t xu ng còn 4 lo i gi y phép chung
Khung c p phép th ng nh t
Ti p theo, m t s n c đã b t đ u gi i thi u các bi n pháp đ t o ra m t
mô hình c p phép th ng nh t Các b c đi c a n theo h ng hình
thành ch đ c p phép th ng nh t giúp đi sâu theo h ng này Trong m t
v n b n tham kh o ban hành tháng 3 n m 2004, các C quan qu n lý
vi n thông c a n đã đ xu t m t vài mô hình c p phép th ng nh t
Trang 34Tính trung l p c a công ngh và d ch v
M t trong nh ng m c tiêu quan tr ng trong vi c chuy n sang m t khung
c p phép h i t là đ t đ c tính trung l p công ngh Thu t ng này
đ c dùng đ ch vi c m t ng i đ c c p phép có kh n ng l a ch n công ngh và thi t b mà anh ta s s d ng đ cung c p d ch v đã đ c
c p phép Ví d , d án ph c p nông thôn tr c p d ch v đi n tho i tr
ti n có th đ c coi là trung l p công ngh n u ng i ch đ c phép
ch n công ngh ho c ki n trúc t i u v kinh t đ cung c p d ch v
Ngoài vi c th nghi m trung l p công ngh , ngày càng nhi u chính ph chuy n sang c p phép trung l p d ch v i u này cho phép ng i đ c
c p phép d a theo tín hi u t th tr ng đ xác đ nh d ch v nào đang
đ c a thích và hi u qu nh t v chi phí Gi y phép chung sau đó cho phép các nhà đi u hành đ a ra nhi u lo i d ch v đa d ng và các ng
d ng phù h p v i bi n đ ng v nhu c u c a th tr ng Khung c p phép
h i t k t h p tính trung l p công ngh và d ch v làm t ng ph m vi c a các ng d ng và d ch v mà m i nhà đi u hành có th cung c p, trong đó
s d ng l a ch n công ngh c a riêng h Nhi u qu c gia nh Úc, các
Trang 35Các nhà ho ch đ nh chính sách không th trì hoãn khi đ i m t v i s thay đ i
v k thu t vì s n y sinh v n đ khi các lu t c đ c dùng đ đi u ch nh công ngh m i Các nhà ho ch đ nh chính sách (và các nhà làm lu t) c n đánh giá m c đ pháp lu t hi n hành và các quy đ nh đã đ c thi t l p c n tr ho c gây tr ng i cho vi c ph bi n công ngh m i và phát tri n các doanh nghi p
m i C th , h nên xác đ nh rõ li u lu t ho c các quy đ nh có hay không:
• T o nh ng thành ki n phi lý giúp u đãi ho c làm ch m m t phân
đo n c a ngành công nghi p so v i các phân đo n khác;
• Nh m vào các c h i và yêu c u d ch v công c ng và l i ích công
Trang 361.3 Phát tri n chính sách CNTT&TT các bên liên quan
Cho đ n nay chúng ta đã ki m tra hai v n đ liên quan đ n ho ch đ nh chính sách CNTT-TT công c ng – phát tri n chính sách CNTT-TT theo h ng th
tr ng và m i quan h gi a lu t/c i cách lu t và thay đ i công ngh Trong
ph n này, chúng ta s xem xét s c n thi t ph i thu hút các bên liên quan tham gia ho ch đ nh chính sách CNTT-TTD
Các bên liên quan là nh ng cá nhân, nhóm ho c t ch c có l i ích trong chính sách đang đ c xây d ng M t đ nh ngh a khác v các bên liên quan là "b t
c ng i nào có nh h ng quan tr ng ho c ch u nh h ng b i hành đ ng
đ a ra quy t đ nh c a m t ng i khác”.28 Ví d , các bên liên quan trong các
d án liên quan đ n CNTT-TT trong giáo d c g m h c sinh, ph huynh,
ng i s d ng lao đ ng, các c quan chính ph , c ng đ ng, sinh viên t t nghi p, các công ty máy tính và các công ty đa ph ng ti n Các v n đ CNTT-TTD khác nhau có các bên liên quan khác nhau Các bên liên quan t i CNTT-TT trong giáo d c là khác v i các bên liên quan trong CNTT-TT trong
h p tác c a t t c các bên liên quan.29
Vi c tin t ng vào s ho ch đ nh chính sách c a các bên liên quan xu t phát
t s tin t ng r ng các nhóm khác nhau có th t p h p l i v i nhau vì m t
Trang 371 Thúc đ y s bình đ ng trong chính sách CNTT&TT và th c hi n chính sách này;
2 M r ng kh n ng phân tích đ gi i quy t các v n đ chính sách CNTT&TT;
t ng lai;
9 T o đòn b y cho ngu n tài chính c a các bên tham gia;
10 Thúc đ y c nh ng ng i lãnh đ o và nhân viên- đó là, quan h đ i tác
t o ra n n t ng đ khuy n khích nh ng ng i còn h n ch và cùng t o ra các nhân t ti n b ;
đ ho c ngu n l c đã nêu".31
Trong ti n hành phân tích đa bên, bên cân nh c các b c sau đây:
30 Lishan Adam, Tina James and Alice Munyua Wanjirar, Frequently Asked Questions about
Multi-Stakeholder Partnerships in ICTs for Development: A guide for national ICT policy animators (Melville:
Association for Progressive Communications, 2007), 8-9,
http://rights.apc.org/documents/catia_ms_guide_EN.pdf.
31 Lishan Adam, Tina James and Alice Munyua Wanjirar, Frequently Asked Questions about
Multi-Stakeholder Partnerships in ICTs for Development: A guide for national ICT policy animators (Melville:
Association for Progressive Communications, 2007), 8-9,
http://rights.apc.org/documents/catia_ms_guide_EN.pdf
Trang 381 Xác đ nh m c đích phân tích chính
2 Nâng cao s hi u bi t c a h th ng và các nhà ra quy t đ nh trong h th ng
3 Xác đ nh các bên liên quan chính
4 i u tra l i ích, đ c đi m và hoàn c nh c a bên liên quan
5 Xác đ nh mô hình và b i c nh c a t ng tác gi a các bên liên quan
6 Xác đ nh l a ch n cho qu n lý.32
M t cách ti p c n chi ti t h n v phân tích đa bên đ c cung c p b i ánh giá Nhanh c a H th ng ki n th c nông nghi p (RAAKS), ph ng pháp đ nh h ng các bên đã đ c phát tri n đ đánh giá các bên liên quan và m ng l i c a h theo cách có h th ng và s tham gia Nó bao g m ba giai đo n và 16 b c
3 Cam k t chi n l c cho k ho ch hành đ ng33
thành công trong quan h đ i tác đa bên liên quan trong CNTT-TT, các nhà ho ch đ nh chính sách nên ghi nh Các nguyên t c c a đ i tác đa bên do Global Knowledge Partnership so n th o (xem H p 4)
32 Ibid
33 For more details see “Introduction: problem, purpose and design,”
http://www.kit.nl/net/KIT_Publicaties_output/ShowFile2.aspx?e=604
Trang 39H p 4 Các nguyên t c c a đ i tác đa bên
Bi t th i đi m áp d ng cách ti p c n đ i tác đa ngành trong CNTT-TT là
vi c công nh n s k t h p c a ba tính n ng sau đây: nh ng khía c nh c a
liên t c, do tính ph c t p c a chúng, đòi h i ph i đi u ch nh chi n l c
các ngu n l c t doanh nghi p, chính ph và xã h i dân s
Tr c khi đ ng ý tham gia quan h đ i tác, giá tr d án đáp ng các yêu
c u chính đ tham gia c n đ c cân nh c m t cách khách quan v kh
Quan h đ i tác thành công là đ c xây d ng trên n ng l c và ngu n l c
b sung, đ ng th i đáp ng các thông s c a thi t k chi n l c nào đó
Các ngu n l c và n ng l c đóng góp cho quan h đ i tác c n ph i đ c
l y t các t ch c đ i tác càng g n v i nòng c t c a t ch c càng t t đ
gi đ c s liên quan c a quan h đ i tác t i m c tiêu và các ho t đ ng
hàng ngày c a t ch c, và đ khai thác tính hi u qu trong đóng góp hi n
t i c a các đ i tác, có ngh a là chi phí có th thay đ i làm c s , thay vì
đ a ra chi phí m i, c đ nh
(ti p…)
Trang 40H p 4 Các nguyên t c c a đ i tác đa bên (ti p)
B t k lo i đ i tác CNTT-TT đa bên nào, s đ ng thu n tr c đó nên
đ c tìm ki m cho hình th c v n b n vi t nào đó xác đ nh, m c t i thi u: t m nhìn đ c chia s c a quan h đ i tác; các m c tiêu c a t ng
đ i tác cho quan h đ i tác và s phân chia vai trò và trách nhi m Tình
tr ng đ o đ c và pháp lý c a tài li u s ph thu c vào hoàn c nh
Khi đánh giá k t qu c a quan h đ i tác CNTT-TT đa bên, c n quan tâm xác đ nh s đóng góp gia t ng c a các ho t đ ng đ i tác trên các y u
t bên ngoài và ph ng án thay th kh thi nh t, ngh a là Giá tr gia t ng
c a h p tác = Giá tr c a k t qu h p tác - (nhân t bên ngoài + các thay
th kh thi nh t)
Ngu n: Abridged from Global Knowledge Partnership, Multi-stakeholder Partnerships: Issue Paper
(Kuala Lumpur: Global Knowledge Partnership Secretariat),
http://www.globalknowledge.org/gkps_portal/index.cfm?menuid=178&parentid=179.
Câu h i suy ngh
Theo kinh nghi m c a b n, nguyên t c c a quan h đ i tác đa bên th ng
b b qua ho c không th y đ c? T i sao b n ngh là tr ng h p đó?
• CNTT-TT trong Nông nghi p
• CNTT-TT trong Qu n lý thiên tai
L p nh ng thành viên đ n t m t qu c gia thành m t nhóm đ làm bài
t p này
