* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.Chị Dậu vừa nói vừa mếu: - Thôi u không ăn, để phần cho con.. Điều kiện sử dụng hàm ý Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây: - Người nói
Trang 1Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích và cho biết nội dung của hàm ý.
Mẹ nó đâm giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:
- Vô ăn cơm !
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba
vô ăn cơm” Con bé đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi !
Anh cũng không quay lại
(Nguyễn Quang Sáng – Chiếc lược ngà)
Trang 21 Vậy nghĩa hàm ý là phần thụng bỏo nào sau đõy ? (chọn
cõu đỳng nhất).
2 Khi nào người ta dùng hàm ý ?
A Trỏi ngược với nghĩa tường minh
B Cựng một nội dung với nghĩa tường minh
C Khụng được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong cõu
nhưng cú thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
D Được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong cõu
A Khi khụng muốn núi thẳng B Muốn người nghe khụng hiểu
C Khi núi khụng rừ ý D Muốn chấm dứt cuộc thoại
3 Trong lời núi hàng ngày:
A.Tất cả đều cú hàm ý; B.Khụng cú cõu nào cú sử dụng hàm ý
C Cú thể cú hoặc khụng sủ dụng hàm ý; D Hàm ý được nhiều ngưũi dựng
Trang 3* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này
nữa thôi (1) U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không
phải nhường nhịn cho u
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài(2).
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u
đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Trang 4Điều kiện sử dụng hàm ý
Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:
- Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói -Người nghe (người đọc) có năng lực
giải đoán hàm ý.
Trang 5- Tưởng là con rận, hoỏ ra khụng phải.
Cú người cỳi xuống đất cố tỡnh tỡm được con rận nhặt lờn:
- Tưởng là khụng phải, hoỏ ra con rận
(Truyện cười dõn gian Việt Nam)
- Tưởng là con rận, hoỏ ra khụng phải
- Tưởng là khụng phải, hoỏ ra con rận
Mình không
ở bẩn làm gì
có rận !
Tưởng là không bẩn, thế
mà có rận !
Trang 6- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?
- Chào em, trông em như Hằng Nga
- Anh cứ tưởng em là người ỏ cung quảng mới xuống
- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?
Trông em thật
là xinh đẹp !
Em đẹp như Hằng Nga !
Hai anh
là người nói dối
Trang 7Anh chồng đi chăn một đàn bò 10 con Chiều tối, anh ta cưỡi 1 con bò và lùa những con còn lại về nhà Đến cổng, anh chồng dừng lại để đếm xem có đủ 10 con bò hay không Anh ta đếm đi đếm lại mãi vẫn chỉ thấy có 9 con Hoảng quá, anh ta thất thanh gọi vợ Chị vợ lật đật chạy ra, hỏi:
-“Ai chọc tiết mình mà kêu khiếp thế?” Anh chồng mếu máo:
-“Mình ơi Thiếu 1 con bò ” Chị vợ cười:
“Tưởng gì? Thừa 1 con thì có”.
3 Thừa một con thì có
-Hàm ý: “Ngu như bò, còn 1 con đang cưỡi nữa sao không đếm ?”
“Tưởng gì? Thừa 1 con thì có”.
Trang 8Bài tập 1 Yêu cầu:
Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai ? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không ? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó.
? Nhóm 1,2: Câu a,c.
? Nhóm 3,4: Câu b,c.
Trang 9a – Anh nói nữa đi - Ông giục.
- Báo cáo hết !– Người con trai vụt trở lại giọng vui vẻ - Năm phút nữa là mười Còn hai mươi phút thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính người hoạ sĩ già
Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế.
(Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ Sa Pa)
Cõu a
- Người núi là anh thanh niờn, người nghe ụng họa sĩ và cụ kĩ sư
- Cõu in đậm: “Chố đó ngấm rồi đấy”: -> lời của anh thanh niờn.
- Hàm ý: “Mời bỏc và cụ vào trong nhà uống nước”.
- Người nghe hiểu được hàm ý Chi tiết: “ ễng theo liền anh thanh niờn vào trong nhà, đảo nhỡn qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế”.
Đ.A
Trang 10Câu 1,b.
-[…] Anh Tấn này ! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì các thứ đồ gỗ hư hỏng này nữa Chuyên chở lại lịch kịch lắm Cho chúng tôi khuân đi thôi Chúng tôi nhà nghèo dùng được tất.
- Có gì đâu mà sang trọng ! Chúng tôi cần bán các thứ
này đi để …[ ]
- Ối dào ! Thật là càng giàu có càng không dám rời một
đồng xu ! Càng không dám rời đồng xu càng giàu có !
(Lỗ Tấn – Cố Hương)
Câu b.
- Người nói là anh Tấn, người nghe là chị hàng đậu phụ (ngày trước).
- Câu in đậm: “Chúng tôi cần bán các thứ này đi để ” có hàm ý:
“Chúng tôi không thể cho được”.
- Người nghe hiểu được hàm ý đó Câu cuối của đoạn thể hiện điều đó: “Thật là càng giàu càng không giám rời một đồng xu ! Càng .giàu có”
Đ.A
Trang 11Câu c.
Thoắt trông nào đã chào thưa:
“Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây
Đàn bà dễ có mấy tay, Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan !
Dễ dàng là thói hồng nhan,
Càng cay nghiệt lắm, càng oan trái nhiều”
Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu, Khấu đầu dưới trướng, liệu điều kêu ca.
(Nguyễn Du – Truyện Kiều)
Câu c
- Người nói là Thúy Kiều, người nghe là Hoạn Thư.
- Câu “Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây” có hàm ý mỉa
mai: “ Cao sang, quyền quý như tiểu thư (Hoạn Thư) mà cũng có lúc cúi đầu làm tội nhân”.
- Câu : “Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều” có
hàm ý: “Hoạn Thư sẽ phải trả giá đích đáng cho hành vi tội lỗi của mình là đièu tất yếu, không có gì đáng ngạc nhiên”.
xiêu – khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca” thể hiện
điều này.
Đ.A
Trang 12Bài tập 2: Hàm ý của câu in đậm dưới đây là gì ? Vì sao em bé không nói thẳng được mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm ý có thành công không ? Vì sao ?
Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái ! – Nó cũng lại nói trổng
Tôi lên tiếng mở đường cho nó:
- Cháu phải gọi “Ba chắt nước giùm con”, phải nói như vậy
Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
Anh Sáu vẫn ngồi im [ ]…
Anh Sáu vẫn ngồi im [ ]…
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
Chắt nước giùm để cơm khỏi nhão !
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
Trang 13A : Mai về quê với mình đi !
B : / / : / / … …
A Đành vậy.
Bài tập 3: Hãy điền vào lượt lời của B trong đoạn thoại sau đây một
câu có hàm ý từ chối.
Trang 14Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh “hy vọng” với “con đường” trong các câu sau:
Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực đâu là hư cũng giống như những con đường trên mặt đất; kỳ thực trên mặt
đất vốn làm gì có đường Người ta đi mãi thì thành đường thôi
(Lỗ Tấn, Cố hương)
Bài tập 4 :
Trang 155 Bài tập 5 : Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những người
ở trên mây và sóng ( trong bài "Mây và sóng" của go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.
Trang 16Ta-Mây và sóng
Mẹ ơi, trên mây có người gọi con:
“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.”
Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình lên đó được?”
Họ đáp: “Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đưa tay lên trời, cậu sẽ được nhấc bổng lên tận tầng mây”.
“Mẹ mình đang đợi ở nhà”-con bảo -“Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến được?”
Thế là họ mỉm cười bay đi.
Nhưng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.
Con là mây và mẹ sẽ là trăng.
Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm.
(phần 1)
Trang 17(phần 2)
Trong sóng có người gọi con:
“Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nao”
Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?”
Họ nói: “Hãy đến rìa biển cả, nhắm nghiền mắt lại, cậu sẽ được làn sóng nâng đi”
Con bảo: “Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi được?”
Thế là họ mỉm cười nhảy múa lướt qua
Nhưng con biết trò chơi khác hay hơn
Con là sóng và mẹ sẽ là bến bờ kì lạ,
Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cưòi vang vỡ tan vào lòng mẹ
Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào
(R Ta-go)
Trang 18Có thể viết thêm các câu có ý mời mọc:
Đoạn 1:
“Bọn tớ rong chơi suốt ngày, từ lúc thức dậy cho đến lúc chiều tà, được tự do tự tại, chơi với b́nh minh vàng, với vầng trăng bạc Cuộc sống của bọn tớ thật thú vị, ý nghĩa, Chơi với bọn tớ sẽ thích lắm đấy”.
Trang 19Bài tập củng cố
1- Khoanh tròn vào đáp án đúng cho câu hỏi sau:
Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào ?
Trang 202 Khi người nói có ý thức sử dụng câu hàm ý
mà ngưòi nghe không có năng lực giải ý thì người nói phải:
a Giữ nguyên nội dung giao tiếp.
b Nói thẳng ý cần nói.
c Dùng kí hiệu để người nghe hiểu.
d Cần điều chỉnh lời nói của mình cho phù hợp
với đối tượng giao tiếp.
Trang 21a Thầy giáo đang giảng bài thì một học sinh xin vào lớp.
- GV: [ ]
- HS: Em xin lỗi thầy, xe em thủng săm ạ!
3 Điền vào chỗ trống câu có hàm ý
b Trong phòng bệnh nhân có anh thanh niên châm
thuốc hút Bác sĩ thấy vậy liền nhẹ nhàng bảo:
[ ]
Anh thanh niên: Thành thật xin lỗi mọi người, tôi vô ý quá
Trang 23+ Khái niệm văn bản nhật dụng
+ Nội dung của các văn bản nhật dụng đã học (từ lớp 6
-> lớp 9)
+ Hình thức của văn bản nhật dụng ?
+ Phương pháp học tập.