Mục tiêu cần đạt: Kiến thức : - Giúp học sinh nắm đợc hai điều kiện sử dụng hàm ý liên quan đến ngời nói và ngời nghe.. Bài mới: GV: Dẫn vào bài mới: Vậy khi sử dụng hàm ý cần những đi
Trang 1Giáo án thi chọn giáo viên dạy giỏi cấp huyện - chu kỳ: 2010-2012
-Giáo viên: Nguyễn Thị Minh Kiên
-Đơn vị: Trờng THCS Vĩnh Sơn
-Môn: Ngữ văn 9
Ngày dạy: 12 tháng 3 năm 2011
(tiếp theo)
A Mục tiêu cần đạt:
Kiến thức :
- Giúp học sinh nắm đợc hai điều kiện sử dụng hàm ý liên quan đến ngời nói và ngời nghe
Kĩ Năng :
- Sử dụng và phân tích đợc hàm ý Đặc biệt khai thác các văn bản nghệ thuật
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng và giải mã hàm ý trong giao tiếp
Thái độ :
- Thấy đợc ý nghĩa và vai trò quan trọng của nghĩa tờng minh và hàm ý Đặc biệt là nghĩa hàm ý Có ý thức đúng đắn trong việc sử dụng hàm ý
B Phơng pháp.
- Tìm hiểu ví dụ, nêu - gqvđ, đàm thoại, thảo luận nhóm, trực quan sinh động, kĩ thuật khăn phủ bàn, quy nạp, luyện tập, …
C Chuẩn bị:
- GV: G/án; Tài liệu liên quan : Máy chiếu, máy vi tính,
- HS: Học và chuẩn bị bài ở nhà
D Tiến trình bài dạy:
I Tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ:
- Phân biệt nghĩa tờng minh và hàm ý ?
-Nêu tác dụng của việc sử dụng hàm ý
III Bài mới: GV: Dẫn vào bài mới: Vậy khi sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào?
* Hoạt động 1.
-Gv chiếu VD
- HS đọc đoạn trích
? Trong đoạn trích những ai tham
gia họi thoại?
? Ai là ngời sử dụng hàm ý?
-HS trả lời
? Hãy chỉ ra câu chứa hàm ý? Nêu
hàm ý của những câu đó?
-HS trả lời
-GV chiếu đáp án
? Hàm ý trong câu nói nào của chị
Dậu rõ hơn ?
? Vì sao chị Dậu phải nói rõ hơn
nh vậy ?
? Khi chị Dậu điều chỉnh hàm ý ở
câu thứ 2 rõ hơn, cái Tí có giải
I Điều kiện sử dụng hàm ý.
1 Ví dụ (Sgk)
2 Nhận xét.
- Chị Dậu là ngời nói, cái Tí là ngời nghe
- Câu “ Con chỉ đợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi”
có hàm ý : Sau bữa ăn này , con không đợc ở nhà với thầy mẹ và các em nữa, thầy mẹ đã bán con rồi
- Câu “Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài” có hàm ý: Mẹ đã bán con cho cụ Nghị thôn Đoài rồi
* Hàm ý ở câu 2 rõ hơn.
- Chị Dậu phải nói rõ hơn nh vậy vì cái tý không hiểu đợc ý của câu thứ nhất
Trang 2đoán đợc không?
-HS trả lời: có giải đoán đợc
? Chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
-HS chỉ ra
-Gv chiếu lên bảng
? Vì sao chị dậu không nói thẳng ra
mà phải sử dụng hàm ý?
? Việc sử dụng hàm ý có thành
công không?
-HS trả lời
-GV chốt ý lên bảng
? Qua phần nhận xét VD em thấy
để sử dụng hàm ý trong giao tiếp
cần phải có những điều kiện nào ?
-HS trả lời
-Gv chốt ý lên bảng
* Gv lu ý: Nừu trong một tình
huống giao tiếp cả ngời nói và ngời
nghe đảm bảo cá điều kiện Nhng
ngời nghe không cộng tác thì việc
sử dụng hàm ý đó có thành công
không?
-GV đa ra tình huống giao tiếp: khi
chúng ta giao tiếp với 1 đứa trẻ 3
tuổi hay 1 ngời thiểu năng trí tuệ
thì có nên sử dụng hàm ý hay
không?
+Trong 1 tình huống tai nan giao
thông , khi cần chở ngời bị nạn đi
cấp cứu chúng ta không tể nói với
ngời đi đờng là: Bác có rỗi không?
-GV lu ý:Do vậy trong khi sử dụng
hàm ý ngời nói cần chú ý đến ngữ
cảnh sử dụng hàm ý
-HS Đọc Ghi nhớ (Sgk)
* Hoạt động 2.
- Chia nhóm cho học sinh làm việc
bài tập 1 Chia lớp thành 4 nhóm
Mỗi nhóm phân tích 1 đoạn trích
thông qua phiếu học tập
(GV đa thêm đoạn trích D:
“Trống đó vào học đó được 15
phỳt, một học sinh hớt hơ hớt hải
chạy vào:
-Xin phộp thầy cho em vào lớp
Thầy giỏo dừng giảng bài:
-Bõy giờ là mấy giờ rồi?
-Em xin lỗi thầy! Xe của em bị
hỏng dọc đường nờn em bị chậm
học ạ!
-Thụi được, em về chỗ ngồi đi!”
-Đại diện nhóm trình bày- nhận xét,
bổ sung
- Các chi tiết chứng tỏ cái Tí đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ là: nó giãy nảy, liệng củ khoai, oà lên khóc và hỏi “U bán con thật đấy ?”
Tránh nói ra điều đau lòng
3 Bài học:
-Điều kiện:
+Ngời nói: Đa hàm ý vào trong câu nói +Ngời nghe: Có năng lực giải đoán hàm ý
(Cộng tác)
*Lu ý: - Đối tợng giao tiếp -Ngữ cảnh giao tiếp
II- Luyện tập:
Bài 1:
B
Chi tiết
Hàm ý của cõu in đậm:
Người nghe:
Người núi:
D C
A
- Mời Bỏc và
cụ uống nước
-ễng hoạ sỹ
và cụ gỏi
Anh thanh niờn
“ễng theo liền anh thanh niờn vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế”
- Anh Tấn Chị Hai Dương Chỳng tụi khụng thể cho được
- Thật là càng giàu cú, càng khụng dỏm rời một đồng xu ! Càng khụng dỏm rời đồng xu lại càng giàu cú ”.
- Thuý Kiều
- Hoạn Thư -Cõu 1: Giễu cợt.
-Cõu 2: Làm điều độc ỏc sẽ gặp sự
bỏo oỏn Hóy chuẩn bị nhận sự
bỏo oỏn thớch đỏng.
- Hồn lạc phỏch xiờu ” ,
“ Khấu đầu dưới trướng liệu điều kờu ca ”.
Thầy giỏo Học sinh Cảnh cỏo phờ bỡnh về chuyện
đi học muộn
Em xin lỗi thầy! Xe của
em bị hỏng dọc đường nờn em bị chậm học ạ!
Trang 3-Gv kết luận trên máy chiếu.
- Dùng phơng pháp kĩ thuật khăn
phủ bàn để chốt lại vấn đề :
? Các tình huống nêu ra trong bài 1
đã đảm bảo điều kiện của việc sử
dụng hàm ý cha? Vì sao?
-HS trả lời: đảm bảo Vì ngời nói có
ý thức đa hàm ý vào câu nói và
ng-ời nghe có năng lực giải đoán hàm
ý
-Gv chiếu đoạn trích
-HS đọc
? Hàm ý của câu màu xanh là gì?
? Vì sao em bé không nói thẳng mà
lại sử dụng hàm ý?
? Việc sử dụng hàm ý có thành
công hay không? Vì sao?
- Gv chốt lại lu ý khi sử dụng hàm
ý: Có đủ điều kiện nhng không
cộng tác vẫn không thành công
- HS làm việc cá nhân
-Gv kết luận sau khi HS trả lời Khi
từ chối cũng cần lịch sự nhã nhặn
với những đề nghị thiện chí
-HS nêu y/c của BT 4
-GV đa ra các đáp án để học sinh
lựa chọn trên máy:
a Hy vọng khụng cú thật cũng như
trờn mặt đất vốn khụng cú đường
b Hy vọng cũng lõu dài và gian
khú như những con đường trờn mặt
đất
c Hy vọng khụng dễ dàng và tự
nhiờn mà cú nhưng nếu ta luụn
hướng tới nú thỡ sẽ cú lỳc nú thành
hiện thực
d Hy vọng sẽ bất ngờ xuất hiện
trong cuộc sống mà nhiều khi ta
chẳng biết trước được
HS trả lời
-Gv kết luận
-Gv tổ chức HS tham gia trò chơi
sáng tạo: GV đa ra các tình huống:
Muốn mợn cái bút, muốn bày tỏ
thái độ phê bình bạn trong giờ học
.- HS thứ nhất chọn ngôi sao có
chứa hàm ý và diễn đạt hàm ý đó
bằng lời nói - HS thứ hai tự giải
đoán hàm ý và trả lời cũng bằng
Bài 2:
-Hàm ý: Chăt nớc giùm để khỏi bị nhão
-Vì: Trớc đó đã nói thẳng rồi mà không có hiệu quả Hơn nữa lần này lại có thêm yếu tố thời gian
- Không thành công Vì ông Sáu vẫn ngồi im, tức
là không hợp tác
Bài tập 3: Điền vào lợt lời của B một câu có hàm ý từ chối:
A: Mai về quê với mình đi!
B: Rất tiếc, mình đã nhận lời Hoa rồi!
A: Đành vậy!
B: Mình phải đến bệnh viện thăm bà nội B: Mình còn phải làm các bài tập mà thầy vừa giao
2 Bài tập 4
Thông qua sự so sánh giữa hi vọng” với con
đờng của Lỗ Tấn, chúng ta có thể hiểu đợc hàm ý
của tác giả là:”Tuy hi vọng cha thể nói là thực hay h, nhng cố gắng và kiên trì thực hiện thì vẫn
có thể thành công”
Bài tập 5:
Trang 4hàm ý.
? Tìm câu có hàm ý mời mọc và
câu có hàm ý từ chối trong bài
“Mây và sóng” của Ta-go
*GV có thể cho các em viết thêm
câu có hàm ý mời mọc rõ hơn:
-“ Chơi với bọn tớ thích lắm đấy.”
- “ Các bạn nhỏ đi cùng thì thích
lắm đấy.”
( Riêng BT 5 thì tuỳ vào năng lực
của từng lớp để giao làm ở lớp hoặc
về nhà)
- Câu có hàm ý mời mọc:
“ Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà…….”
“ Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn……”
- Câu có hàm ý từ chối:
“ Mẹ mình đang đợi ở nhà……”
“ Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà… ”
IV Củng cố: - Cho học sinh quan sát sơ đồ để hệ thống lại kiến thức
V Dặn dò.
-Hoàn thành BT
- Chuẩn bị ôn tập thơ để tiết học sau kiểm tra Phần văn bản