Bệnh học ung thư vòm mũi họng

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành y dược tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành y dược

bÖnh häc

Bé m«n ung th

và hiệu quả của các PP đó

4 Biết khám theo dõi, quản lý bệnh nhân UTVMH

Đặt vấn đề

 UTVMH là bệnh phổ biến ở nớc ta và một số nớc khác

 1993 IARC xếp UTVMH vào nhóm 8 bệnh thờng gặp

 Tỷ lệ mắc chia 3 vùng rõ rệt, VN xếp vùng tỷ lệ cao chiếm 15,4/100000 dân, Nam/Nữ = 2,5/1 Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi cao ở

40-60 tuổi

 N/nhân gây bệnh cha rõ: Gen, EBV, M/trờng sống

 Phần lớn BN đến ở gđ muộn, chẩn đoán sớm khó vì:

đa phần là tr/chứng mợn của các cơ quan khác

 Kết quả điều trị, tiên lợng bệnh phụ thuộc vào giai đoạn, xạ trị là

ph-ơng pháp ĐT cơ bản, Hóa chất là PP hỗ trợ để ĐTUT g/đ muộn

dịch tễ UTVMH

- Việt nam có tỷ mắc bệnh đứng thứ 4 trên thế giới

(sau Hong kong, Singapor, Trung Quốc)

Bệnh nguyên

có 3 yếu tố cơ bản là

1 Virút Epstein-Barr (EBV)

- Thấy sự có mặt của genom EBV trong UTVMH

- Các Pứ huyết thanh (+): IgA/VCA, IgA/EA,

2 Yếu tố di truyền

- Trong 1 gia đình có nhiều ngời mắc

- Có tổn thơng trong NST : HLA2, BW46

3 Yếu tố môi trờng sống

- Thói quen sinh hoạt: hút thuốc, uống rợu, ăn thức ăn muối

- Ô nhiễm môi trờng sống

- Tiếp xúc nhiều với hóa chất

ChÈn ®o¸n l©m sµng

 TriÖu chøng c¬ n¨ng:

* Giai ®o¹n sím:

- ï tai kh«ng thêng xuyªn

- §au nöa ®Çu ©m Ø, cã khi tho¶ng qua

- Ng¹t mòi nhÑ, tiÕt dÞch nhÇy lÉn m¸u

- H¹ch nhá, ch¾c vïng gãc hµm, ®iÒu trÞ néi khoa

kh«ng hÕt

=> Tæn th¬ng thêng ë cïng bªn

Chẩn đoán lâm sàng

 Triệu chứng cơ năng:

* Giai đoạn toàn phát:

- Đau đầu dữ dội, lan toả, liên tục

- ù tai liên tục, thính lực giảm hoặc mất

- Ngạt mũi, nói giọng mũi, khịt khạc máu tơi

- Hạch góc hàm to nhanh, nổi thêm hạch khác ở

1 bên rồi 2 bên, hạch chắc cố định

- TT các dây TK sọ, ban đầu 1 dây sau nhiều

dây tạo thành các hội chứng TK

- H/c lồi cầu lỗ rách sau: IX,X,XI,XII

- H/c Garcin : liệt toàn bộ 12 đôi dây TK sọ não

Chẩn đoán lâm sàng

 Các thể lâm sàng:

1 Thể tai : ù tai, nghe kém, chảy mủ hay dịch ở tai

2 Thể mũi : ngạt tắc mũi, giảm/mất khứu giác, chảy

dịch hoặc máu => u ở thể lồi, xâm lấn cửa mũi sau

3 Thể xuất huyết : khịt khạc đờm lẫn máu, đôi khi

chảy máu tơi

4 Thể hạch : hạch góc hàm là T/c đầu tiên, hạch không

đau, chắc, to nhanh, nhỏ -> to, di động -> cố định

5 Thể thần kinh : gặp UT thể dới niêm, thờng kèm các

T/c khác

Chẩn đoán lâm sàng

 Triệu chứng thực thể:

* Khám vòm mũi họng:

- Soi vòm họng gián tiếp qua gơng Hopkin

- Nội soi vòm họng bằng ống soi cứng hoặc mềm

* Khám hạch cổ: Hạch cảnh cao, góc hàm bị TT sớm, g/đ toàn phát hạch toàn bộ máng cảnh, đôi khi lan tới thợng đòn Hạch rắn chắc di động hay cố định

* Khám tai, mũi , họng miệng và các dây TK sọ não

* Khám các cơ quan hay bị di căn: gan, xơng, phổi…và toàn thân

ChÈn ®o¸n l©m sµng

H×nh ¶nh: Néi soi èng mÒm vßm mòi häng

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

 ChÈn ®o¸n tÕ bµo vµ m« bÖnh häc

* ChÈn ®o¸n tÕ bµo häc:

- U vßm: quÖt tÕ bµo bong hoÆc ¸p lam khèi bÖnh phÈm

- H¹ch cæ: chäc hót kim nhá/to lÊy tÕ bµo h¹ch trùc tiÕp

* ChÈn ®o¸n MBH: lµ XN b¾t buéc ph¶i cã

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

H×nh ¶nh: Chôp SPECT toµn th©n

BN UTVMH

ChÈn ®o¸n cËn l©m sµng

H×nh ¶nh: chôp PET ph¸t hiÖn di c¨n

Chẩn đoán cận lâm sàng

 Epstein-Barr virút (EBV) và UTVMH

- Old.l.J (1996) thấy hiệu giá IgA,IgG / EA,VCA tăng

- XN thờng làm: IgA/VCA; IgA/EA; IgG/EBNA… thay

đổi theo giai đoạn bệnh

Chẩn đoán cận lâm sàng

 Biến đổi cấu trúc gen của EBV

- Đột biến xẩy ra ở pt EBNA 1- dới nhóm V.Val.V1

- Đ/ biến mất đoạn 30bp của protein màng TB LMP1 LMP 1 (+) => tiên lợng tốt

LMP 1 (-) => thờng có tái phát, di căn xa

LMP 1 (+) + P 53 (-) => T/ lợng xấu

LMP 1 (+) + P 53 (+) => T/ lợng tốt

Chẩn đoán cận lâm sàng

 Yếu tố di truyền và đáp ứng tế bào chủ

- P 53 -> sửa chữa tổn thơng AND

-> hoạt hoá gen ức chế ung th P21, P73

-> P 53 (+) là tiên lợng tốt và ngợc lại

- Gen cảm thụ bệnh lý: nằm trong hoặc sát HLA:

Giảm HLA lớp 1, tăng HLA lớp 2 => biểu hiện khả năng miễn dịch của cơ thể chống TB U

* Chức năng gen EBNA1:

- Giảm IL-2, tăng IL-10 thờng gặp ở gđ muộn, TL xấu

- Nồng độ TB: TCD3; TCD4; TCD8 là yếu tố TL bệnh

Phân loại giai đoạn

- Việc xếp loại khá phức tạp, cha thống nhất

- Hệ thống TNM có từ 1943 bởi Denoix

- Hiện có nhiều cách xếp loại: có 2 cách chính

+ Hó s, Shangsha: Hồng Kông, Trung Quốc, Đài Loan, + UICC, AJCC: các nớc âu mỹ trong đó có Việt Nam

UT t¹i chç

U khu tró trong Vßm

U XL ra phÇn/ mÒm cña häng miÖng vµ/hoÆc cuèn mòi

Cha XL thµnh häng

U XL thµnh häng

XL x¬ng vµ/hay c¸c xoang c¹nh mòi

X/nhËp NS vµ hay TT TK

sä, hè th¸i d¬ng, h¹ häng hoÆc hèc m¾t

Kh«ng cã u Kh«ng x® u ng/ ph¸t

UT t¹i chç

U khu tró trong Vßm

U XL ra phÇn mÒm cña häng miÖng vµ/hoÆc cuèn mòi Cha XL thµnh häng

U XL thµnh häng

XL x¬ng vµ/hay c¸c xoang c¹nh mòi X/nhËp NS vµ hay TT

TK sä, hè th¸i d¬ng, h¹ häng hoÆc hèc m¾t

Hạch hai bên hoặc đối bên ≤ 6cm trên hố Tđ

N3a Hạch > 6cm

N3b Hạch thợng đòn

Không có hạch Không x/đ hạch Hạch cùng bên trên hố Tđ ≤ 6 cm Hạch hai bên hoặc đối bên ≤ 6cm trên hố Tđ

N3a Hạch > 6cm

N3b Hạch Tđ

T1 N0 a-T2a N0b-sT1-2a N1; T2b N1-0

T1,2a-2b N2 ; T3 N0-2

a-T4 N0-2b-bÊt kú T, N3

c-bÊt kú T, bÊt kú N, M ( 1)