GIAOAN L10 HAY

TB bỏo bài toỏn: Một chất điểm M chuyển động thẳng đều xuất phát từ A cách gốc toạ độ O có toạ độ x0 với vận tốc v thiều + của trục.. - Biết cách lập đợc phơng trình chuyển động thẳng nh

Trang 1

Trêng THPT NGUYÔN V¡N HUY£N

Tæ VËt lÝ

Gi¸o viªn so¹n:§inh thÞ Hµ

N¨m häc 2010 – 2011

Tiết 1 Phần I: CƠ HỌC

Chương I: ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM Bài 1: CHUYỂN ĐỘNG CƠ

Trang 2

TRƯỜNG THPT NGUYỄN VĂN HUYÊN GV ĐINH THỊ HÀ

I Mục tiêu.

a Về kiến thức

Trình bày được các khái niệm: chuyển động, quỹ đạo của chuyển động

Nêu được những ví dụ cụ thể về: chất điểm, vật làm mốc, mốc thời gian

Phân biệt được hệ toạ độ, hệ qui chiếu; thời điểm và thời gian (khoảng thời gian)

b Về kĩ năng

Trình bày được cách xác định vị trí của chất điểm trên đường cong và trên một mặt phẳng; làm đượccác bài toán về hệ qui chiếu, đổi mốc thời gian

II Chuẩn bị.

Giáo viên: Chuẩn bị một số ví dụ thực tế về xác định vị trí của một điểm để cho hs thảo luận.

Học sinh: Ôn lại về phần chuyển động lớp 8.

Phương pháp: Phân tích kết hợp đàm thoại.

III Tổ chức hoạt động dạy học.

1 Ổn định lớp:

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Bài mới.

CH1.1: Làm thế nào để biết một

vật chuyển động hay đứng yên?

- Lấy ví dụ minh hoạ

CH1.2: Như vậy thế nào là

chuyển động cơ? (ghi nhận

khái niệm) cho ví dụ?

- Khi cần theo dõi vị trí của

một vật nào đó trên bản đồ (ví

dụ xác định vị trí của một

chiếc ôtô trên đường từ Cao

Lãnh đến TP HCM) thì ta

không thể vẽ cả chiếc ô tô lên

bản đồ mà có thể biểu thị bằng

chấm nhỏ Chiều dài của nó rất

nhỏ so với quãng đường đi

CH1.3: Vậy khi nào một vật

chuyển động được coi là một

chất điểm? Nêu một vài ví dụ

về một vật chuyển động được

coi là một chất điểm và không

được coi là chất điểm?

- Từ đó các em hoàn thành C1

- Trong thời gian chuyển động,

mỗi thời điểm nhất định thì

chất điểm ở một vị trí xác

định Tập hợp tất cả các vị trí

của một chất điểm chuyển

động tạo ra một đường nhất

định Đường đó được gọi là

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm chuyển động cơ, chất điểm, quỹ đạo

- Chúng ta phải dựa vào mộtvật nào đó (vật mốc) đứng yênbên đường

- Hs tự lấy ví dụ

- HS phát biểu khái niệmchuyển động cơ Cho ví dụ

- Từng em suy nghĩ trả lời câuhỏi của gv

- Cá nhân hs trả lời (dựa vàokhái niệm SGK)

- Tự cho ví dụ theo suy nghĩ

của bản thân

- Hs hoàn thành theo yêu cầuC1

- Hs tìm hiểu khái niệm quỹ

đạo chuyển động

Hoạt động 2: Tìm hiểu cách xác định vị trí của vật trong

I Chuyển động cơ Chất điểm.

1 Chuyển động cơ.

Chuyển của một vật (gọitắt là chuyển động) là sự

thay đổi vị trí của vật đó sovới các vật khác theo thờigian

2 Chất điểm.

Một vật chuyển độngđược coi là một chất điểmnếu kích thước của nó rấtnhỏ so với độ dài đường đi(hoặc so với những khoảngcách mà ta đề cập đến)

3 Quỹ đạo.

Tập hợp tất cả các vị trí

của một chất điểm chuyểnđộng tạo ra một đường nhấtđịnh Đường đó được gọi là

quỹ đạo của chuyển động

Trang 3

H

quỹ đạo của chuyển động

CH2.1: Các em hãy cho biết

tác dụng của vật mốc đối với

chuyển động của chất điểm?

- Khi đi đường chỉ cần nhìn

vào cột km (cây số) ta có thể

biết được ta đang cách vị trí

nào đó bao xa

- Từ đó các em hoàn thành C2

CH2.2: Làm thế nào để xác định

vị trí của một vật nếu biết quỹ đạo

chuyển động?

- Chú y H1.2 vật được chọn

làm mốc là điểm O chiều từ O

đến M được chọn là chiều

dương của chuyển động, nếu

đi theo chiều ngược lại là đi

theo chiều âm

GVKL: Như vậy, nếu cần xác

định vị trí của một chất điểm trên

quỹ đạo chuyển động ta chỉ cần

có một vật mốc, chọn chiều

dương rồi dùng thước đo khoảng

cách từ vật đó đến vật mốc

CH2.3: Nếu cần xác định vị

trí của một chất điểm trên mặt

phẳng ta làm thế nào? Muốn

chỉ cho người thợ khoan tường

vị trí để treo một chiếc quạt

thì ta phải làm (vẽ) thế nào

trên bản thiết kế?

- Muốn xác định vị trí của

điểm M ta làm như thế nào?

- Chú ý đó là 2 đại lượng đại số

- Các em hoàn thành C3;

gợi ý: có thể chọn gốc toạ độ

trùng với bất kỳ điểm nào trong 4

điểm A, B, C, D để thuận lợi

người ta thường chọn điểm A

làm gốc toạ độ

TB: Để xác định vị trí của một

chất điểm, tuỳ thuộc vào qũy

đạo và loại chuyển động mà

người ta có nhiều cách chọn hệ

toạ độ khác nhau Ví dụ: hệ toạ

độ cầu, hệ toạ độ trụ… Chúng ta

thường dùng là hệ toạ độ Đề-các

vuông góc

ĐVĐ: Chúng ta thường nói:

chuyến xe đó khởi hành lúc

7h, bây giờ đã đi được 15

phút Như vậy 7h là mốc thời

gian (còn gọi là gốc thời gian)

để xác định thời điểm xe bắt

đầu chuyển động và dựa vào

không gian

- Vật mốc dùng để xác định vị

trí ở một thời điểm nào đó củamột chất điểm trên quỹ đạocủa chuyển động

độ (Ox và Oy) ta được điểmcác điểm (H và I)

- Vị trí của điểm M được xácđịnh bằng 2 toạ độ và

- Chiếu vuông góc điểm Mxuống 2 trục toạ độ ta được M

Hoạt động 3: Tìm hiểu cách xác định thời gian trong chuyển động; hệ quy chiếu

- Cá nhân suy nghĩ trả lời

- Chỉ rõ mốc thời gian để mô

II Cách xác định vị trí của vật trong không gian.

1 Vật làm mốc và thước đo.

- Vật làm mốc là vật đượccoi là đứng yên dùng để xácđịnh vị trí của vật ở thờiđiểm nào đó

- Thước đo được dùng để đochiều dài đoạn đường từ vậtđến vật mốc và nếu biết quỹđạo và chiều dương quy ướcxác định được vị trí chínhxác của vật

2.

- Gồm các trục toạ độ; Gốc

toạ độ O, chiều (+) của trục

- Hệ toạ độ cho phép xácđịnh vị trí chính xác mộtđiểm M bằng các toạ độ.(VD :sgk )

+ Để xác định vị trí chínhxác chất điểm chuyển độngcần chọn hệ toạ độ có gốc Ogắn vào vật mốc

+ Tuỳ thuộc vào loại chuyểnđộng và quỹ đạo cđ mà chọnhệ toạ độ phù hợp( VD: toạđộ Đề Các; toạ độ cầu )

III Cách xác định thời gian trong chuyển động.

1 Mốc thời gian và đồng hồ.

Mốc thời gian (hoặc gốcthời gian) là thời điểm mà tabắt đầu đo thời gian Để đothời gian trôi đi kể từ mốcthời gian bằng một chiếcđồng hồ

2 Thời điểm và thời gian.

a) Thời điểm:

- Trị số thời gian ở một lúcnào đó cụ thể kể từ mốc thờigian

VD:

Trang 4

TRƯỜNG THPT NGUYỄN VĂN HUYấN GV ĐINH THỊ HÀ

mụ́c đó xác định được thời

gian xe đã đi

CH3.1: Tại sao phải chỉ ro

mụ́c thời gian và dùng dụng

cụ gì đờ̉ đo khoảng thời gian

trụi đi kờ̉ từ mụ́c thời gian?

KL: Mụ́c thời gian là thời

điờ̉m ta bắt đầu tính thời gian

Đờ̉ đơn gian ta đo & tính thời

gian từ thời điờ̉m vọ̃t bắt đầu

chuyờ̉n đụ̣ng

CH3.2: Các em hoàn thành C4.

bảng giờ tàu cho biờ́t điờ̀u gì?

- Xác định thời điờ̉m tàu bắt

đầu chạy & thời gian tàu chạy

từ HN vào SG?

CH3.3: Các yờ́u tụ́ cõ̀n co

trong mụ̣t hợ̀ quy chiờ́u?

- Phõn biợ̀t hợ̀ toạ đụ̣ & hợ̀ quy

chiờ́u? Tại sao phải dùng hợ̀

quy chiờ́u?

GVKL :HQC gụ̀m vọ̃t mụ́c, hợ̀

toạ đụ̣, mụ́c thời gian và đụ̀ng

hụ̀ Đờ̉ cho đơn giản thì:

HQC = Hợ̀ toạ đụ̣ + Đụ̀ng hụ̀

tả chuyờ̉n đụ̣ng của vọ̃t ở cácthời điờ̉m khác nhau Dùngđụ̀ng hụ̀ đờ̉ đo thời gian

- Hiờ̉u mụ́c thời gian đượcchọn là lúc xe bắt đầu chuyờ̉nbánh

- Bảng giờ tàu cho biờ́t thờiđiờ̉m tau bắt đầu chạy & thờiđiờ̉m tau đờ́n ga

- Hs tự tính (lṍy hiợ̀u sụ́ thờigian đờ́n với thời gian bắt đầuđi)

- Vọ̃t làm mụ́c, hợ̀ toạ đụ̣ gắnvới vọ̃t làm mụ́c, mụ́c thờigian & mụ̣t đụ̀ng hụ̀

- Hợ̀ toạ đụ̣ chỉ cho phộp xácđịnh vị trí của vọ̃t Hợ̀ quychiờ́u cho phộp khụng nhữngxác định được toạ đụ̣ mà cònxác định được thời gianchuyờ̉n đụ̣ng của vọ̃t, hoặcthời điờ̉m tại mụ̣t vị trí bṍt kì

b) Thời gian: Khoảng thờigian trụi đi = Thời điờ̉m cuụ́i

- Thời điờ̉m đầu

VD:

IV Hợ̀ quy chiếu.

-Vọ̃t mụ́c + Hợ̀ toạ đụ̣ có gụ́c

gắn với gụ́c 0

-Mụ́c thời gian t0 + đụ̀ng hụ̀

Hoạt đụ̣ng 4: Củng cụ́ - Vọ̃n dụng.

- Gv tóm lại nụ̣i dung chính của bài, đặc biợ̀t

là khái niợ̀m hợ̀ toạ đụ̣ & mụ́c thời gian

CH: Khoảng cách từ vật mốc đến vật là

không đổi hỏi vật ấy có chuyển động không

tại sao?

Chú ý cách chọn hợ̀ quy chiờ́u, khi chọn

HQC nhớ nói rõ HTĐ & mụ́c thời gian cụ thờ̉

- Đọc phần ghi nhớ trong SGK

- Cá nhõn vọ̃n dụng trả lời cõu hỏi SGK và bàitọ̃p 5 -6 -7 Tr 11

Hoạt đụ̣ng 5: Tụ̉ng kết và hướng dẫn về nhà

- Vờ̀ nhà làm bài tọ̃p, học kĩ phần ghi nhớ và

chuõ̉n bị bài tiờ́p theo (ụn lại kiờ́n thức vờ̀

chuyờ̉n đụ̣ng đờ̀u)

- Nhọ̃n xột buụ̉i học và dặn dò rút kinh nghiợ̀m

- Ghi cõu hỏi và bài tọ̃p vờ̀ nhà

- Ghi những chuẫn bị cho bài sau

Tiờ́t 2 Bài 2: CHUYấ̉N Đệ̃NG THẲNG Đấ̀U

I Mục tiờu.

a Vờ̀ kiờ́n thức

Nờu được định nghĩa của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u Vọ̃n dụng được cụng thức tính quãng đường vàphương trình chuyờ̉n đụ̣ng đờ̉ giải các bài tọ̃p

b Vờ̀ kĩ năng

Giải được các bài toán vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u ở các dạng khác nhau Vẽ được đụ̀ thị toạ đụ̣ – thờigian của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u, biờ́t cách thu thọ̃p thụng tin từ đụ̀ thị

Nhọ̃n biờ́t được chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u trong thực tờ́ nờ́u gặp phải

II Chuõ̉n bị.

1)Giỏo viờn: Hình vẽ 2.2, 2.3 trờn giṍy lớn; Mụ̣t sụ́ bài tọ̃p vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u

2)Học sinh: ễn lại các kiờ́n thức vờ̀ hợ̀ toạ đụ̣, hợ̀ quy chiờ́u.

3) Phương phỏp: Phõn tích kờ́t hợp với đàm thoại nờu vṍn đờ̀.

III Tụ̉ chức hoạt đụ̣ng dạy học.

1 ễ̉n định tụ̉ chức lớp:

Trang 5

10A1 10A2 10A3 10A6

Kiờ̉m tra sỉ sụ́, chuõ̉n bị và ụ̉n định tụ̉ chức cho buụ̉i học.

2 Kiờ̉m tra bài cũ (3’)

Cõu hỏi: Chṍt điờ̉m là gì? nờu cách xác định vị trí của mụ̣t ụ tụ trờn mụ̣t quụ́c lụ̣?

Phõn biợ̀t hợ̀ toạ đụ̣ và hợ̀ qui chiờ́u?

3 Bài mới.

CHVĐ: Khi vọ̃t có quỹ đạo là

thẳng thì đờ̉ xác định vị trí của

vọ̃t ta cần mṍy trục toạ đụ̣?

+ Chỉ cần mụ̣t trục với gụ́c toạ

đụ̣ và chiờ̀u dương xác định và

mụ̣t cái thước

YC HS tự suy ra biờ̉u thức xác

định các đại lượng này

CH1.1: Vọ̃n tụ́c trung bình của

chuyờ̉n đụ̣ng cho ta biờ́t điờ̀u

gì? Cụng thức tính vọ̃n tụ́c

trung bình? Đơn vị?

GV nhắc lại: Ở lớp 8, ta có

khái niợ̀m vtb, tuy nhiờn nờ́u

vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ng theo chiờ̀u (-)

đã chọn thì vtb cũng có giá trị

(-) Ta nói vtb có giá trị đại sụ́

TB: Vọ̃n tụ́c trung bình: đặc

trưng cho phương chiờ̀u chuyờ̉n

đụ̣ng và mức đụ̣ nhanh chọ̃m

của thay đụ̉i vị trí của vọ̃t

chuyờ̉n đụ̣ng

GT: Khi khụng nói đờ́n chiờ̀u

chuyờ̉n đụ̣ng mà chỉ muụ́n

nhṍn mạnh đờ́n đụ̣ lớn của vọ̃n

tụ́c thì ta dùng khái niợ̀m tụ́c

đụ̣ trung bình, như vọ̃y tụ́c đụ̣

trung bình là giá trị đụ̣ lớn của

vọ̃n tụ́c trung bình

CHVĐ: Tụ́c đụ̣ TB của xe ụ tụ

đi từ HL đờ́n HN là 50km/h,

liợ̀u tụ́c đụ̣ trung bình của ụtụ

đó trờn nửa đoạn đường đầu có

bằng như vọ̃y khụng?

CH2.1: nờ́u mụ̣t chṍt điờ̉m

chuyờ̉n đụ̣ng có TĐTB trờn

mọi đoạn đường hay mọi

khoảng thời gian đờ̀u như nhau

thì ta có kờ́t luọ̃n gì vờ̀ tụ́c đụ̣

của chṍt điờ̉m đó?

CH2.2: Như thờ́ nào là chuyờ̉n

Hoạt đụ̣ng 1: ễn lại khái niợ̀m về vọ̃n tụ́c trung bình của chuyờ̉n đụ̣ng và phõn biợ̀t vọ̃n tụ́c trung bình với tụ́c đụ̣ trung bình.

- Hs nhớ lại kiờ́n thức cũ, đờ̉

trả lời cõu hỏi của gv

-HS quan sát bảng tụ́c đụ̣

trung bình của mụ̣t sụ́ vọ̃ttrong cuụ̣c sụ́ng

Hoạt đụ̣ng 2: Tìm hiờ̉u khái niợ̀m chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều và quãng đường đi được của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều.

- Chú ý lắng nghe thụng tin đờ̉

trả lời cõu hỏi

+ Chưa chắc đã bằng nhau

+ Tụ́c đụ̣ là như nhau hay vọ̃tchuyờ̉n đụ̣ng đờ̀u

I Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều.

Xột mụ̣t chṍt điờ̉m chuyờ̉nđụ̣ng thẳng mụ̣t chiờ̀u theochiờ̀u dương

=

∆Đơn vị: m/s hoặc km/h …

*ý nghĩa: Tốc độ tb đặc trng cho

phơng chiều chuyển động

* Chú ý: Tốc độ tb vtb > 0

2 Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều.

Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u làchuyờ̉n đụ̣ng có quỹ đạo làđường thẳng & có tụ́c đụ̣ trungbình như nhau trờn mọi quãngđường

3 Quãng đường đi được trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều.

tb

s v= ∆ = ∆t v t

Trong đó : + s là quãng đường đi, s > 0 + v là tụ́c đụ̣ , v> 0

+ ∆t là thời gian

Trang 6

x(km))

đụ̣ng thẳng đờ̀u?

- Quỹ đạo của chuyờ̉n đụ̣ng

này có dạng ntn?

KL: tóm lại khái niợ̀m chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng đờ̀u Trong chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng đờ̀u đờ̉ đơn giản

người ta sử dụng thuọ̃t ngữ tụ́c

đụ̣, kí hiợ̀u v

CH2.3: Cho ví dụ vờ̀ chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng đờ̀u?

CH2.4: Quãng đường đi được

của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u có

đặc điờ̉m gì?

- Vọ̃y nờ́u 2 chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng đờ̀u có cùng tụ́c đụ̣,

chuyờ̉n đụ̣ng nào đi trong thời

gian nhiờ̀u hơn sẽ đi được

quãng đường xa hơn

TB: PTCĐ là phương trình sự

phụ thuụ̣c của toạ đụ̣ vào thời

gian x = f(t) Cho ta biờ́t được

vị trí của vọ̃t ở mụ̣t thời điờ̉m

TB bỏo bài toỏn: Một chất

điểm M chuyển động thẳng

đều xuất phát từ A cách gốc

toạ độ O có toạ độ x0 với vận

tốc v thiều (+) của trục

- Hãy xác định quãng đường

vọ̃t đi được sau thời gian t và

vị trí của vọ̃t khi đó bằng toạ

đụ̣?

- Đờ̉ biờ̉u diờ̃n cụ thờ̉ sự phụ

thuụ̣c của toạ đụ̣ của vọ̃t

chuyờ̉n đụ̣ng vào thời gian,

người ta có thờ̉ dùng đụ̀ thị toạ

đụ̣ – thời gian

CH3.1: Phương trình (2) có

dạng tượng tự hàm sụ́ nào

trong toán ?

CH3.2: Viợ̀c vẽ đụ̀ thị toạ đụ̣ –

thời gian của chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng đờ̀u cũng được tiờ́n hành

tương tự

- Gợi ý: Phải lọ̃p bảng (x, t) và

nụ́i các điờ̉m xác định được

trờn hợ̀ trục toạ đụ̣ có trục

hoành là trục thời gian (t), còn

trục tung là trục toạ đụ̣ (x)

CH3.3: Từ đụ̀ thị toạ đụ̣ – thời

- Ghi nhọ̃n khái niợ̀m

+ Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u là

chuyờ̉n đụ̣ng có quỹ đạo là

đường thẳng & có tụ́c đụ̣

trung bình như nhau trờn mọiquãng đường

+ VD: Mụ̣t sụ́ vọ̃t như tàu hoả

sau khi chạy ụ̉n định có tụ́c đụ̣

khụng đụ̉i coi như là chuyờ̉nđụ̣ng thẳng đờ̀u

- Từ (1) suy ra: s v t v t= tb =

- Trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳngđờ̀u, quãng đường đi được s tỉ

lợ̀ thuọ̃n với thời gian chuyờ̉nđụ̣ng t

Hoạt đụ̣ng 3: Tìm hiờ̉u phương trình chuyờ̉n đụ̣ng và đụ̀ thị toạ đụ̣ – thời gian của chuyờ̉n đụ̀ng thẳng đều.

- Nghiờn cứu SGK đờ̉ hiờ̉ucách xõy dựng pt của chuyờ̉nđụ̣ng thẳng đờ̀u

Yêu cầu theo 2 trờng hợp:

+ TH1: Chọn chiều dơng củatrục toạ độ cùng với chiềuchuyển động

+ TH2: Chọn chiều dơng ngợcchiều chuyển động

TH1: x x= + = +0 s x0 v t (2)TH2: x = x0 + s = x0 – v.t (3)

- Hs thảo luọ̃n đờ̉ hoàn thànhcác cõu hỏi của gv

Gợi ý: trớc tiên chọn HQC:

+ Gụ́c O, trục Ox trùng quỹ

đạo cđ+ Chiờ̀u (+) cùng chiờ̀u cđ+ Gụ́c thời gian là lúc bắt đầuchuyờ̉n đụ̣ng

Tương tự hàm sụ́: y = ax + b

- Từng em áp dụng kiờ́n thứctoán học đờ̉ hoàn thành

+ Xác định toạ đụ̣ các điờ̉mkhác nhau thoả mãn pt đã cho(điờ̉m đặc biợ̀t), lọ̃p bảng (x, t)+ Vẽ hợ̀ trục toạ đụ̣ xOy, xácđịnh vị trí của các điờ̉m trờnhợ̀ trục toạ đụ̣ đó Nụ́i cácđiờ̉m đó với nhau

Đơn vị : +Hợ̀ SI [v] : m/s+ [s] : m

+ [∆t] : sĐặc điờ̉m:

s: ∆t

II Phương trình chuyờ̉n đụ̣ng và đụ̀ thị toạ đụ̣ – thời gian của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều.

1 Phương trình chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều Là phơng trình

diễn tả sự phụ thuộc toạ độ xvào thời gian t

Bài toán : A(x0) , Ox có chiều(+) là chiều cđ, v Lập PTcđ.BG: - Chọn HQC:

+ Trục toạ độ Ox chiều (+)chiều cđ A cách gốc x0

+ Mốc thời gian t0 lúc xuấtphát từ A

Quãng đờng đi của vật ở thời

x x= + = +s x v t

Trong đó: x0, v mang giá trị

đại số phụ thuộc chiều (+) củatrục Ox

2 Đụ̀ thị toạ đụ̣ – thời gian của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đều.

PTCĐ: x = xo + vt

+ Lọ̃p bảng

+ Dựng các điờ̉m toạ đụ̣.+ Nụ́i các điờ̉m toạ đụ̣(x,t)VD: (SGK)

Trang 7

gian của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng

đờ̀u cho ta biờ́t được điờ̀u gì?

CH3.4: Nờ́u ta vẽ 2 đụ̀ thị của

2 chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u khác

nhau trờn cùng mụ̣t hợ̀ trục toạ

đụ̣ thì ta có thờ̉ phán đoán gì

vờ̀ kờ́t quả của 2 chuyờ̉n đụ̣ng

đó Giả sử 2 đụ̀ thị này cắt

nhau tại mụ̣t điờ̉m ?

CH3.5: Vọ̃y làm thờ́ nào đờ̉

xác định được toạ đụ̣ của điờ̉m

gặp nhau đó?

- Cho ta biờ́t sự phụ thuụ̣c củatoạ đụ̣ của vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ngvào thời gian

- Hai chuyờ̉n đụ̣ng này sẽ gặpnhau

- Chiờ́u lờn hai trục toạ đụ̣ sẽ

xác định được toạ đụ̣ và thờiđiờ̉m của 2 chuyờ̉n đụ̣ng gặpnhau

đụ̣- thời gian+ Đụ̀ thị có đụ̣ dụ́c càng lớn thì

vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ng với vọ̃n tụ́ccàng cao

+ Đụ̀ thị biờ̉u diờ̃n mụ̣t vọ̃tđứng yờn là mụ̣t đường songsong vơi trục thời gian

+ Điờ̉m giao nhau của hai đụ̀

thị cho biờ́t thời điờ̉m và vị trí

gặp nhau của hai vọ̃t

+ Trong cđtđ hệ số góc của ờng biễu diễn toạ độ thời gian

đ-có giá trị bằng vận tốc

Ta có: tanα = x x0

v t

* Chú ý: v mang giá trị đại số.

Hoạt đụ̣ng 4: Vọ̃n dụng - củng cụ́

Gv tóm lại nụ̣i dung toàn bài

- Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u là gì? Nờu cụng thức

tính quãng đường đi được và pt chuyờ̉n đụ̣ng

của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u?

- Vờ̀ nhà học bài, làm bài tọ̃p trong SGK + SBT

và chuõ̉n bị bài tiờ́p theo

- HS đọc phần ghi nhớ trong SGK.

- Cá nhõn trả lời cõu hỏi của GV và làm các bàitọ̃p 6,7,8 Tr 15 SGK

Hoạt đụ̣ng 5: Tụ̉ng kết - Hướng dẫn về nhà

- Vờ̀ nhà học bài, làm bài tọ̃p trong SGK

+ SBT và chuõ̉n bị bài tiờ́p theo

- Dặn dò và nhọ̃n xột buụ̉i học

-Tiờ́p nhọ̃n nhiợ̀m vụ học tọ̃p.

Tiờ́t 3

Bài 3: CHUYấ̉N Đệ̃NG THẲNG BIấ́N Đễ̉I Đấ̀U ( Tiết 1)

I Mục tiờu.

a Vờ̀ kiờ́n thức:

Viờ́t được cụng thức định nghĩa và vẽ được vectơ biờ̉u diờ̃n vọ̃n tụ́c tức thời, nờu được ý nghĩ của cácđại lượng vọ̃t lí trong cụng thức

Nờu được định nghĩa của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u, nhanh dần đờ̀u, chọ̃m dần đờ̀u

Viờ́t được cụng thức tính vọ̃n tụ́c, vẽ được đụ̀ thị vọ̃n tụ́c – thời gian trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳng, nhanhdần đờ̀u và chọ̃m dần đờ̀u

Viờ́t được cụng thức tính và nờu được đặc điờ̉m vờ̀ phương, chiờ̀u và đụ̣ lớn của gia tụ́c trong chuyờ̉nđụ̣ng thẳng nhanh dần đờ̀u, chọ̃m dần đờ̀u

Viờ́t được cụng thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyờ̉n đụ̣ng trong chuyờ̉n đụ̣ngthẳng nhanh dần đờ̀u, chọ̃m dần đờ̀u

b Vờ̀ kĩ năng:

Giải được bài toán đơn giản vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u

Giỏo viờn: Bụ̣ TN (1 máng nghiờng dài khoảng 1m, 1 hòn bi đường kính khoảng 1cm, 1 đụ̀ng hụ̀ bṍm

Trang 8

10A6

Viờ́t cụng thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyờ̉n đụ̣ng của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u?

3 Bài mới.

ĐVĐ: Chuyờ̉n đụ̣ng mà ta gặp

nhiờ̀u hơn trong cuụ̣c sụ́ng đó

là chuyờ̉n đụ̣ng có vọ̃n tụ́c biờ́n

đụ̉i Ta xột chuyờ̉n đụ̣ng biờ́n

đụ̉i đơn giản nhṍt là chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u

ĐVĐ : Trong cđ thẳng đờ̀u, ta

có thờ̉ căn cứ vào vọ̃n tụ́c TB

đờ̉ xác định võt chuyờ̉n đụ̣ng

nhanh hay chọ̃m ở mọi điờ̉m,

mọi thời điờ̉m vì vọ̃n tụ́c của

vọ̃t khụng thay đụ̉i Nhưng

trong cđ có vọ̃n tụ́c biờ́n đụ̉i thì

vọ̃n tụ́c TB khụng thờ̉ giúp ta

xác định vọ̃t cđ nhanh hay

chọ̃m ở mụ̃i quãng đường, mụ̃i

vị trí… ta nghiờn cứu khái

niợ̀m mới: Vọ̃n tụ́c tức thời

CH: Mụ̣t vọ̃t đang chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng khụng đờ̀u, muụ́n

biờ́t tại mụ̣t điờ̉m M nào đó xe

đang chuyờ̉n đụ̣ng nhanh hay

chọ̃m thì ta phải làm gì ?

CH: Tại sao ta phải xột quãng

đường vọ̃t đi trong khoảng

thời gian rṍt ngắn ∆t ?

CH: Trong khoảng thời gian

rṍt ngắn đó vọ̃n tụ́c thay đụ̉i

như thờ́ nào ? Có thờ̉ áp dụng

cụng thức nào đờ̉ tính vọ̃n tụ́c?

YC HS hoàn thành cõu hỏi C1

CH: Các em đọc mục 2 SGK

rụ̀i cho biờ́t tại sao nói vọ̃n tụ́c

tức thời là mụ̣t đại lượng

vectơ?

CH: Vọ̃n tụ́c tức thời là mụ̣t

đại lượng có hướng, yc HS xác

định các yờ́u tụ́ của vectơ vọ̃n

tụ́c tức thời?

CH: vọ̃n tụ́c tức thời có phụ

thuụ̣c vào viợ̀c chọn chiờ̀u dương

của hợ̀ toạ đụ̣ hay khụng?

- Các em hoàn thành C2

ĐVĐ: Chúng ta đã nghiờn cứu

các đặc điờ̉m vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng đờ̀u Trong thực tờ́ thì

hầu hờ́t các chuyờ̉n đụ̣ng là

chuyờ̉n đụ̣ng biờ́n đụ̉i, nghĩa là

chuyờ̉n đụ̣ng đó có vọ̃n tụ́c

Hoạt đụ̣ng 1: Đặt vấn đờ̀ cho

nội dung bài học

- Chú ý lắng nghe, suy nghĩ

Hoạt đụ̣ng 2: Tìm hiờ̉u khái niợ̀m vọ̃n tụ́c tức thời.

Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biến đụ̉i đều.

Từng cá nhõn đọc SGK hoặcsuy nghĩ đờ̉ trả lời cõu hỏicủa GV

- Ta phải tìm tụ́c đụ̣ tại điờ̉mđó

− Trong khoảng thời gian rṍtngắn, đụ̣ lớn vọ̃n tụ́c thay đụ̉ikhụng đáng kờ̉, có thờ̉ dùngcụng thức tính tụ́c đụ̣ trongchuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u

- Cá nhõn hoàn thành C1-Đọc SGK trả lời: vì nó đặc tr-

ng cho cả phơng chiều chuyển

- Nghiờn cứu SGK đờ̉ trả lờicác cõu hỏi của gv

I Vọ̃n tụ́c tức thời Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biến đụ̉i đều.

1 Đụ̣ lớn của vọ̃n tụ́c tức thời.

*Chú ý: Vì chuyờ̉n đụ̣ng ta xột là chuyờ̉n đụ̣ng thẳng 1 chiờ̀u nờn đụ̣ lớn vọ̃n tụ́c tức thời = tụ́c đụ̣ tức thời.

∆

=

∆

s v

2 Vectơ vọ̃n tụ́c tức thời.

Xột chuyờ̉n đụ̣ng thẳng 1chiờ̀u

M M v

t

=

∆

uuuuuurr

( t∆ << nhỏ)

M M

uuuuuur: đụ̣ dời

Đặc điờ̉m

- Gụ́c là vọ̃t( chṍt điờ̉m)

- Phương là đường thẳng quỹ

đạo

- Chiờ̀u là chiờ̀u chuyờ̉n đụ̣ng

- Đụ̣ dài biờ̃u diờ̃n cho đụ̣ lớncủa vọ̃n tụ́c tức thời

- Giá trị đại sụ́ của vr đgl vọ̃ntụ́c

3 Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biến đụ̉i đều.

a) ĐN : Chuyờ̉n đụ̣ng thẳngbiờ́n đụ̉i đờ̀u là chuyờ̉n đụ̣ng

Trang 9

luụn biờ́n đụ̉i Ví dụ:…

Chủ yếu là chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u

CH: Thờ́ nào gọi là chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u?

Gợi ý: Quỹ đạo của chuyờ̉n

đụ̣ng? Đụ̣ lớn của vọ̃n tụ́c tức

thời thay đụ̉i như thờ́ nào trong

quá trình chuyờ̉n đụ̣ng?

Có thờ̉ phõn chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u thành các

dạng chuyờ̉n đụ̣ng nào?

ĐVĐ:

Nh vậy trong chuyển động

thẳng nhanh dần đều vận tụ́c

tức thời tại các điờ̉m khác

nhau thì nh thế nào?

- Đờ̉ mụ tả tính chṍt nhanh hay

chọ̃m của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng

đờ̀u thì chúng ta dùng khái

niợ̀m vọ̃n tụ́c

- Đụ́i với chuyờ̉n đụ̣ng thẳng

biờ́n đụ̉i thì có dùng được khái

niợ̀m vọ̃n tụ́c đờ̉ mụ tả tính

chṍt nhanh hay chọ̃m của

chuyờ̉n đụ̣ng khụng?

thẳng biến đổi đều đại lợng

đặc trưng cho sự biờ́n đổi vọ̃n

tụ́c nhanh hay chọ̃m là gia tụ́c.

Tìm hiờ̉u khái niợ̀m gia tụ́c

- TB các điờ̀u kiợ̀n ban đầu:

+ Thời điờ̉m to, vọ̃n tụ́c là vo

+ Thời điờ̉m t, vọ̃n tụ́c là v

 Trong thời gian ∆t = t – t0 ,

vọ̃n tụ́c biờ́n đụ̉i được là ∆v

CH : Nhọ̃n xột mụ́i quan hợ̀

giữa ∆v và ∆t?

∆v = a ∆t

- TB: Vì đõy là chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng nhanh dõ̀n đờ̀u đờ̀u nờn

a là hằng sụ́

CH : Hãy cho biờ́t nờ́u trong

cùng mụ̣t khoảng thời gian, đụ̣

biờ́n thiờn của vọ̃n tụ́c phụ

thuụ̣c như thờ́ nào vào a?

GV KL : Vì a co thờ̉ đặc

trưng cho sự biờ́n đổi nhanh

hay chọ̃m của vọ̃n tụ́c nờn a

gọi là gia tụ́c.

0 0

v v v

CH: YC HS đọc khái niợ̀m gia

- Có thờ̉ phõn chuyờ̉n đụ̣ngthẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u thànhchuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dầnđờ̀u và chuyờ̉n đụ̣ng thẳngchọ̃m dần đờ̀u

Hoạt đụ̣ng 3: Nghiờn cứu khái niợ̀m gia tụ́c trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dõ̀n đều.

- Khác nhau và Giá trị nàyluụn tăng trong quá trìnhchuyờ̉n đụ̣ng

- Khụng; Vì vọ̃n tụ́c luụn thayđụ̉i

Các HS cùng GV tham giaxõy dựng biờ̉u thức tính giatụ́c

+ Tỉ lợ̀ thuọ̃n

- Trong cùng khoảng thời gian, nờ́u a càng lớn thì đụ̣

biờ́n thiờn vọ̃n tụ́c càng lớn (vọ̃n tụ́c biờ́n đụ̉i càng nhanh) và ngược lại

- HS suy ra biờ̉u thức tính gia tụ́c

- Đọc khái niợ̀m gia tụ́c, từ

biờ̉u thức rút ra đơn vị của vọ̃ntụ́c

- Thảo luọ̃n đờ̉ đánh giá tính

mà quỹ đạo là đường thẳngvà có đụ̣ lớn của vọ̃n tụ́c tứcthời tăng đờ̀u, hoặc giảm đờ̀utheo thời gian

b) Phõn loại chuyờ̉n đụ̣ngthẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u : Có 2loại

- Chuyờ̉n đụ̣ng có đụ̣ lớn củavọ̃n tụ́c tức thời tăng đờ̀u

theo thời gian gọi là chuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dõ̀n đờ̀u.

- Chuyờ̉n đụ̣ng có đụ̣ lớn củavọ̃n tụ́c tức thời giảm đờ̀u

theo thời gian gọi là chuyờ̉n đụ̣ng thẳng chọ̃m dõ̀n đờ̀u.

* Chú ý: Khi noi vọ̃n tụ́c của vọ̃t tại vị trí hoặc thời điờ̉m nào đo, ta hiờ̉u là vọ̃n tụ́c tức thời.

II Chuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dõ̀n đều.

1 Gia tụ́c trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dõ̀n đều.

a Khái niợ̀m gia tụ́c:

Biờ̉u thức đụ̣ lớn: =∆

∆

v a t

Gia tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng làđại lượng xác định bằngthương sụ́ giữa đụ̣ biờ́n thiờnvọ̃n tụ́c và khoảng thời gianvọ̃n tụ́c biờ́n thiờn

∆ = −v v v đụ̣ biờ́n thiờn0

(tăng) vọ̃n tụ́c trong khoảngthời gian ∆t (∆ = −t t t )0

Đặc điờ̉m:

- Gia tụ́c chuyờ̉n đụ̣ng chobiờ́t vọ̃n tụ́c biờ́n thiờn nhanhhay chọ̃m theo thời gian Đơn vị: m/s2

b Vectơ gia tụ́c.

Vì vọ̃n tụ́c là đại lượng vectơnờn gia tụ́c cũng là đại lượngvectơ

- Gụ́c là vọ̃t (Chṍt điờ̉m)

- Phương là đường thẳng quỹđạo

- Chiờ̀u là chiờ̀u của vộc tơvọ̃n tụ́c

- Đụ̣ dài biờ̃u diờ̃n cho đụ̣ lớn

gia tụ́c

Trang 10

tốc, tìm hiểu đơn vị của gia

tốc

CH: Thử đánh giá xem gia

tốc là đại lượng vectơ hay đại

lượng vô hướng ? Vì sao ?

Vectơ ra có chiều cùng chiều

với vectơ nào ?

CH: Có kết luận gì về

phương, chiều của vectơ ra

trong chuyển động thẳng,

nhanh dần đều ?

CH: Trong chuyển động

thẳng đều thì gia tốc có độ lớn

là bao nhiêu ? Vì sao ?

CH: Hãy so sánh dấu của a và v.

ĐVĐ: Từ CT gia tốc ta có thể

xác định được vận tốc tại một

thời điểm của một vị trí nào

đó Em hãy xây dựng công

thức tính vận tốc của chuyển

động thẳng nhanh dần đều từ

biểu thức tính gia tốc?

CH: Có thể biểu diễn vận tốc

tức thời của chuyển động

thẳng nhanh dần đều bằng đồ

thị có dạng như thế nào trên

hệ trục toạ độ có trục tung là

vận tốc, trục hoành là thời

gian ?

- Hoàn thành yêu cầu C3

CH: Nhận xét gì về đồ thị

vận tốc - toạ độ ?

CH: Hãy cho biết công thức

tốc độ trung bình trong chuyển

động?

GVTB: Đối với CĐTNDĐ, vì

độ lớn vận tốc tăng đều theo

thời gian, nên người ta chứng

minh được công thức tính tốc

độ trung bình:

Gợi ý: Kết hợp với công thức

vận tốc các em có thể tìm ra

công thức tính quãng đường đi

được trong CĐTNDĐ

- Từng em hoàn thành C4, 5

- Các em tự tìm ra mối quan hệ

có hướng của đại lượng giatốc

Thảo luận để đánh giá tính có

hướng của đại lượng gia tốc

Dùng kiến thức về tổng hợphai véc tơ cùng nằm trên mộtđường thẳng để xét chiều của

vectơ v∆r từ đó suy ra chiềucủa vectơ ra

HS dựa vào các kiến thức về

chuyển động thẳng đều để trả

lời câu hỏi của GV

- a và v cùng dấu

Hoạt động 4 ( phút) Nghiên

cứu khái niệm vận tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều

- Từng HS hoàn thành yêucầu của GV

v = v0 + at

- HS dựa vào cách vẽ đồ thị

toạ độ - thời gian của chuyểnđộng thẳng đều để xác địnhdạng đồ thị vận tốc - thờigian của chuyển động thẳngnhanh dần đều

Hoạt động 5: Xây dựng công thức tính quãng đường đi trong CĐTNDĐ và mối quan hệ a, v, v0, s

=

tb

s v t

s v t at (4) gọi

là công thức tính quãng đường

đi được của CĐTNDĐ

- Từng em hoàn thành C4, 5

- Hs tự tìm mối quang hệ:

2 Vận tốc của CĐTNDĐ.

a Công thức tính vận tốc.

Từ biểu thức gia tốc

v v v

v v at (3) gọi là công

thức tính vận tốc Cho ta biếtvận tốc của vật ở những thờiđiểm khác nhau

b Đồ thị vận tốc – thời gian.

- Biễu diễn sự phụ thuộc củavận tốc vào thời gian t

Nhận xét đặc điểm đồ thị:

- Là đường thẳng dốc.

- ( giống đồ thị toạ độ-tg)

3 Công thức tính quãng đường đi được của CĐTNDĐ.

Từ công thức tính tốc độtrung bình của chuyển độngthẳng đều

=

tb

s v t

Đối với CĐTNDĐ, vì độ lớnvận tốc tăng đều theo thờigian, nên người ta chứngminh được công thức tính tốcđộ trung bình:

Trang 11

giữa gia tụ́c, vọ̃n tụ́c và quãng

đường đi được [gợi ý: từ 2

biờ̉u thức (2) & (4)]

Ta có: v v= +0 at

0

12

s v t at (4) gọi

là cụng thức tính quãngđường đi được củaCĐTNDĐ

4 Cụng thức liờn hợ̀ giữa gia tụ́c, vọ̃n tụ́c, quãng đường đi được của CĐTNDĐ.

Từ (3) và (4) ta suy ra:

− =

v v as (5)

* Chú y: Cụng thức quãng

đường áp dụng cho chuyờ̉n đụ̣ng thẳng mụ̣t chiờ̀u có chiờ̀u (+) là chiờ̀u chuyờ̉n đụ̣ng

Hoạt đụ̣ng 6 : Vọ̃n dụng - Củng cụ́.

- Viờ́t cụng thức vọ̃n tụ́c tức thời của vọ̃t

chuyờ̉n đụ̣ng tại 1 điờ̉m trờn quỹ đạo? Vectơ

VTTT tại 1 điờ̉m trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳng

được xác định như thờ́ nào?

- Cho biờ́t khái niợ̀m của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng

biờ́n đụ̉i? CĐTNDĐ?

- Viờ́t cụng thức tính vọ̃n tụ́c, gia tụ́c, quãng

đường đi được và mụ́i quan hợ̀ giữa chúng

trong CĐTNDĐ?

- HS đọc phần ghi nhớ trong SGK.

- Cá nhõn trả lời cõu hỏi của GV và làm bài tọ̃p trong SGK

Hoạt đụ̣ng 7: Tụ̉ng kết và hướng dẫn về nhà.

-Vờ̀ nhà làm BT và chuõ̉n bị tiờ́p phần còn lại

của bài

- Tụ̉ng kờ́t bài học và nhọ̃n xột

- Ghi cõu hỏi và bài tọ̃p vờ̀ nhà.

- Tiờ́p nhọ̃n nhiợ̀m vụ học tọ̃p

IV Rút kinh nghiợ̀m.

Tiờ́t 4

Bài 3: CHUYấ̉N Đệ̃NG THẲNG BIấ́N Đễ̉I Đấ̀U (tiết 2)

I - Mục tiờu:

a) Vờ̀ kiờ́n thức:

- Hiểu và biết cách suy ra công thức tính quãng đờng đi trong chuyển động thẳng đều

- Hiểu và nắm đợc công thức liên hệ giữa gia tốc, vận tốc và quãng đờng đi đợc

- Biết cách lập đợc phơng trình chuyển động thẳng nhanh dần đều

- Nắm đợc các đặc điểm của chuyển động nhanh dần đều và phân biệt đợc với chuyển động nhanh dần

đều

b) Vờ̀ kỹ năng:

- Lập mối liên hệ trong quá trình xây dựng các công thức

- Vận dụng đợc công thức tính quãng đờng đi và phơng trình chuyển động thẳng chậm dần đều giải các bàitập đơn giản

- Biết vẽ và lấy thông tin từ đồ thị vận tốc để giải các bài tập đơn giản

c) Thỏi độ, tỡnh cảm:

- Rèn luyện đức tính kiên trì trong liên hệ t duy lô gíc và vận dụng vào ứng dụng cuộc sống thực tiễn

II - Chuõ̉n bị:

1) Giỏo viờn: Chuẩn bị một số bài tập trắc nghiệm làm ví dụ.

2) Học sinh: Ôn lại bài trớc về công thức vận tốc và gia tốc.

3) Phương phỏp:

III Tiến trình giảng dạy.

1 ễ̉n định lớp

Trang 12

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Kiểm tra bài cũ (5’)

Cho biết khái niệm của chuyển động thẳng biến đổi? CĐTNDĐ?

Viết công thức tính vận tốc, gia tốc, quãng đường đi được và mối quan hệ giữa chúng trongCĐTNDĐ?

Chiều của vectơ gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều như thế nào với các vectơ vận tốc?

3 Bài mới (tiết 2)

CH: Tương tự như chuyển

động thẳng đều các em hãy

nghiên cứu SGK, từ đó lập nên

PT chuyển động của

CĐTNDĐ

Gợi y: Chú ý chúng ta chỉ cần

thay công thức tính quãng

đường đi của CĐTNDĐ vào pt

chuyển động tổng quát

TB: Chúng ta đi xét tiếp dạng

thứ 2 của chuyển động thẳng

biến đổi đều đó là chuyển

động thẳng chậm dần đều

(CĐTCDĐ)

Trong phần này các em tự

nghiên cứu, vì tương tự như

trong chuyển động thẳng

nhanh dần đều

CH: Chú ý vectơ gia tốc trong

chuyển động châm dần đều

như thế nào với các vectơ vận

tốc?

CH:Đồ thị vận tốc – thời gian

trong CĐTCDĐ có điểm gì

giống & khác với CĐTNDĐ?

- Cần chú ý gì khi sử dụng

biểu thức tính quãng đường &

pt chuyển động trong

CĐTCDĐ?

- C6: Cho hòn bi lăn xuống

một máng nghiêng nhẵn, đặt

dốc vừa phải Hãy xây dựng

phương án nghiên cứu xem

chuyển động của hòn bi có

phải là CĐTNDĐ hay không?

Hoạt động 1: thiết lập PTCĐ của chuyển động thẳng nhanh dần đều.

- Hs làm việc cá nhân, để tìm

ra pt chuyển động

Vậy pt chuyển động của chấtđiểm M là: x = x0 + sMà công thức tính quãngđường đi trong CĐTNDĐ

0

12

s v t at

12

x x v t at (6)

Hoạt động 2: Tìm hiểu các đặc điểm của chuyển động thẳng chậm dần đều.

- Hs tự nghiên cứu SGK

- Vectơ gia tốc trongCĐTCDĐ cùng phương,ngược chiều với các vectơ vậntốc

- Là đường thẳng xiên xuống

- Gia tốc sẽ ngược dấu với v0

Hoạt động 3: Nghiên cứu thực nghiệm một chuyển động thẳng nhanh dần đều

- Từng cá nhân suy nghĩ tìmphương án

- Chọn x0 = 0 và v0 = 0

- Đo quãng đường (dùngthước); đo khoảng thời gianđể đi hết quãng đường đó

5 Phương trình chuyển động của chuyển động thẳng nhanh dần đều

Chất điểm M xuất phát từ

một điểm có toạ độ x0 trênđường thẳng Ox, chuyểnđộng thẳng nhanh dần đềuvới vận tốc đầu v0 và với giatốc a, thì toạ độ của điểm msau thời gian t là:x=x0 + sMà công thức tính quãng đường

0

12

s v t at

12

Là pt cđ nhanh dần đều

*Chú y : x 0 , v 0, a mang giá trị

đại số phụ thuộc chiều (+) của trục toạ độ chọn.

III Chuyển động thẳng chậm dần đều.

1 Gia tốc của chuyển động thẳng chậm dần đều.

a Công thức tính gia tốc

v v v

2 Vận tốc của chuyển động thẳng chậm dần đều.

Trang 13

(chú ý chỉ có thước để đo độ

dài và đồng hồ đo thời gian)

Ta có thể chọn x0 & v0 thế

nào để cho pt (6) trở nên đơn

giản

CH: Như vậy chúng ta cân đo

các đại lượng nào?

- Gv tiến hành TN cho hs quan

sát, mỗi quãng đường khác

nhau chúng ta đo được khoảng

thời gian là khác nhau (mỗi

quãng đường tiến hành đo 3

lần)

- Hướng dẫn hs hoàn thành C7

(tính quãng đường mà xe đạp

đi được từ lúc bắt đầu hãm

phanh đến lúc dừng hẳn)

- Chúng ta áp dụng công thức

tính quãng đường đi được

- Đo và thu thập số liệu để

Trong đó: a ngược dấu với v0

b Đồ thị vận tốc thời gian

3 Công thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyển động của chuyển động thẳng chậm dần đều.

a Công thức tính quãng đường đi được.

0

12

s v t at

b Phương trình chuyển động.

12

Hoạt động :Củng cố, dặn dò.

- Trong chuyển động thẳng chậm dần đều vectơ gia tốc như thế nào với các vectơ vận tốc? Đồ

thị vận tốc – thời gian trong chuyển động thẳng chậm dầ đều có dạng như thế nào?

- Về nhà làm tất cả các bài tập trong SGK - SBT (từ bài 1- bài 3) tiết sau chúng ta chữa bài tập

Tiết 5 BÀI TẬP

I Mục tiêu.

a Về kiến thức:

Củng cố lại kiến thức về chất điểm, hệ qui chiếu, chuyển động thẳng đều, chuyển động thẳng biến đổiđều

b Về kĩ năng:

Có kĩ năng giải bài tập vật lí về chuyển động thẳng đều và chuyển động thẳng biến đổi đều

c Thái độ:

Ham thích ứng dụng kiến thức vật lí vào việc giải bài tập, và các trường họp có trong thực tế

1)Giáo viên: Chuẩn bị các bài tập trắc nghiệm và tự luận cho.

2) Học sinh: Ôn lại toàn bộ kiến thức từ bài 1 đến bài 3 làm tất cả các bài tập (không nhất thiết phải

đúng tất cả)

1 Ổn định lớp:

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Viết phương trình chuyển động thẳng biến đổi đều? Viết công thức độc lập với thời gian liên

hệ giưã quãng đường đi, gia tốc vận tốc?

2 Bài tập.

- Yªu cÇu häc sinh lËp b¶ng so

Trang 14

30

0.5h10

+ Đồ thị toạ độ – thời gian:

+ Liên hệ giữa a,v,v0,s

- Chúng ta lần lượt giải mụ̣t sụ́

bài tọ̃p trong SGK (gv chỉ

hướng dẫn, hs lờn bảng giải)

- Gọi hs đọc bài 9 trang 15

SGK, cả lớp chú ý lắng nghe

đờ̉ chúng ta tóm tắt và phõn

tích đờ̀ bài

*Gợi ý:

- 2 xe chuyờ̉n đụ̣ng như thờ́

nào?

- Xuṍt phát tại mṍy điờ̉m?

- Gụ́c toạ đụ̣ trùng với điờ̉m A

thì x0 = ?

- Từ đó áp dụng cụng thức tính

quãng đường và pt chuyờ̉n

đụ̣ng cho 2 xe

- Đơn vị của s, x, t như thờ́

nào?

- Khi 2 xe gặp nhau thì toạ đụ̣

của chúng lúc này như thờ́

nào?

- Các em đọc bài 12 trang 22

SGK, tṍt cả chú ý đờ̉ tóm tắt,

phõn tích đờ̀ bài

* Gợi ý:

- Chúng ta phải đụ̉i cho cùng

đơn vị (thời gian và vọ̃n tụ́c)

- Từ đó áp dụng cụng thức gia

tụ́c, quãng đường đi được và

v v at trong chuyờ̉n đụ̣ng

thẳng chọ̃m dần đờ̀u thì giatụ́c a ngược dṍu với vọ̃n tụ́c v0

0

12

s v t at trong chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng chọ̃m dần đờ̀u thì

gia tụ́c a ngược dṍu với vọ̃ntụ́c v0 Đụ̀ thị vọ̃n tụ́c – thờigian có dạng khác nhau

Hoạt đụ̣ng 2: Vọ̃n dụng đờ̉ giải mụ̣t sụ́ bài toán đặc trưng cho từng loại chuyờ̉n đụ̣ng.

- Cá nhõn hs đọc

B(+)

Cụng thức tính quãng đường

đi được của 2 xe lần lượt là:

60 ( ) 10 40 ( )

b Đụ̀ thị của 2 xe:

c Vị trí và thời điờ̉m đờ̉ 2 xegặp nhau

Khi 2 xe gặp nhau thì chúngcó cùng toạ đụ̣: xA = xB

Cụng thức tính quãng đường

đi được của 2 xe lần lượt là:

60 ( ) 10 40 ( )

điờ̉m đờ̉ 2 xe gặp nhau

Khi 2 xe gặp nhau thì chúngcó cùng toạ đụ̣: xA = xB

t = 1phút; v = 40km/h; v0 = 0

a = ?; s = ? t =? Đờ̉ v’ =60km/h

Giải

Trang 15

vọ̃n tụ́c đờ̉ hoàn thành các cõu

hỏi đó

- Trường hợp này vọ̃n tụ́c lúc

đầu v0 =?

- Hướng dẫn hs làm thờm mụ̣t

sụ́ bài tọ̃p trong SGK, SBT nờ́u

còn thời gian (kờ̉ cả các cõu

hỏi trắc nghiợ̀m)

a = ?; s = ? t =? Đờ̉ v’ =60km/h

a Gia tụ́c của đoàn tàu

Gọi thời điờ̉m lúc xuṍt phát t0

v v

a

b Quãng đường mà đoàn tàu

đi được trong 1 phút

0

12

Áp dụng cụng thức tính vọ̃ntụ́c trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳngnhanh dần đờ̀u

a Gia tụ́c của đoàn tàu

Gọi thời điờ̉m lúc xuṍt phát t0

v v

a

b Quãng đường mà đoàn tàu

đi được trong 1 phút

0

12

Áp dụng cụng thức tính vọ̃ntụ́c trong chuyờ̉n đụ̣ng thẳngnhanh dần đờ̀u

Hoạt đụ̣ng 3:Củng cụ́ - Hướng dẫn về nhà.

- Các em vờ̀ nhà là tiờ́p các bài tọ̃p còn lại và chuõ̉n bị tiờ́p bài tiờ́p theo

Tiờ́t: 6 Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO

I Mục tiờu.

a Vờ̀ kiờ́n thức:

- Trình bày, nờu được ví dụ và phõn tích được khái niợ̀m vờ̀ sự rơi tự do

- Nờu được những đặc điờ̉m của sự rơi tự do và gia tụ́c rơi tự do

b Vờ̀ kĩ năng:

- Giải được mụ̣t sụ́ dạng bài tọ̃p đơn giản vờ̀ sự rơi tự do

- Phõn tích được hiợ̀n tương xảy ra trong các TN vờ̀ sự rơi tự do (tiờ́n hành được các TN đó ở nhà).Phõn tích được hình ảnh hoạt nghiợ̀m đờ̉ rút ra đặc điờ̉m của sự rơi tự do

1 Giáo viên:

- Chuẩn bị những dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong 4 thí nghiệm mục I.1 gồm:

+ Một vài hòn sỏi

+ Một vài tờ giấy phẳng nhỏ

+ Một vài viên bi xe đạp (hoặc hòn sỏi nhỏ) và một vài miếng bìa phẳng trọng lợng lớn hơn trọng ợng của các viên bi

Trang 16

- Chuẩn bị 1 sợi dây dọi và 1 vòng kim loại có thể lồng vào sợi dây dọi để làm thí nghiệm về phơngchiếu của chuyển động rơi tự do

- Vẽ lại ảnh hoạt động trên giấy khổ to theo đúng tỷ lệ và đo trớc tỷ lệ xích của hình vẽ đó

2 Học sinh :

- Ôn lại bài chuyển động thẳng biến đổi đều

- Gợi ý về sử dụng CNTT

- Mô phỏng phơng pháp chụp ảnh hoạt nghiệm một chuyển động rơi tự do

1 ễ̉n định lớp:

10A1 10A2 10A3 10A6

- Chuyển động thẳng biến đổi đều có đặc điểm gì ?

- Em đã đợc học mấy loại chuyển động thẳng biến đổi đều ? Nêu đặc điểm các loại chuyển động đó ?

- Nêu công thức tính vận tốc và phơng trình chuyển động của chuyển động thẳng biến đổi đều ?

Giải thích các đại lợng có trong công thức và đơn vị đo của chúng ?

3 Bài mới.

ĐVĐ: Chúng ta đã biờ́t, ở cùng

mụ̣t đụ̣ cao mụ̣t hòn đá sẽ rơi

xuụ́ng đṍt nhanh hơn mụ̣t

chiờ́c lá Vì sao như vọ̃y? Có

phải vọ̃t năng rơi nhanh hơn

vọ̃t nhẹ hay khụng? Chúng ta

cùng nhau nghiờn cứu

GVTB: Thả mụ̣t vọ̃t từ mụ̣t đụ̣

cao nào đó, nó sẽ chuyờ̉n đụ̣ng

khụng vọ̃n tụ́c đầu, vọ̃t sẽ

chuyờ̉n đụ̣ng xuụ́ng dưới Đó

là sự rơi của vọ̃t

GVTB: Chúng ta tiờ́n hành

mụ̣t sụ́ TN đờ̉ xem trong

khụng khí vọ̃t năng luụn rơi

nhanh hơn vọ̃t nhẹ hay khụng?

GV: Biờ̉u diờ̃n TN cho hs quan

sát

TN1: Thả mụ̣t tờ giṍy & mụ̣t

hòn sỏi (nặng hơn giṍy)

TN2: Như TN 1 nhưng vo tờ

giṍy lại Và nộn chặt

TN3: Thả 2 tờ giṍy cùng kích

thước, nhưng 1 tờ đờ̉ thẳng &

mụ̣t tờ vo tròn, nộn chặt

TN4: Thả mụ̣t hòn bi nhỏ &

mụ̣t tṍm bìa đặt nằm ngang

(cùng khụ́i lượng)

CH 2.1 Qua 4 TN các em hãy TL

rụ̀i cho biờ́t:

+ Trong TN nào vọ̃t nặng rơi

nhanh hơn vọ̃t nhẹ ?

+ Trong TN nào vọ̃t nhẹ rơi

nhanh hơn vọ̃t nặng?

Hoạt đụ̣ng 1: Tụ̉ chức tình huụ́ng học tọ̃p, đặt vṍn đề cho bài mới.

- Hs lắng nghe

Hoạt đụ̣ng 2: Tìm hiờ̉u sự

rơi của các vọ̃t trong khụng khí.

HS: Chú ý quan sát TN từ đó

rút ra kờ́t luọ̃n

+ Sỏi rơi xuụ́ng đṍt trước

+ Rơi xuụ́ng đṍt cùng mụ̣t lúc

+ Tờ giṍy vo tròn rơi xuụ́ngđṍt trước

+ Bi rơi xuụ́ng đṍt trước

HS:Thảo luọ̃n nhóm.

+ TN 1

I Sự rơi trong khụng khí &

sự rơi tự do

1 Sự rơi của các vọ̃t trong khụng khí.

- Trong khụng khí khụngphải lúc nào vọ̃t nặng cũngrơi nhanh hơn vọ̃t nhẹ

- Khụng khí là yờ́u tụ́ ảnhhưởng đờ́n sự rơi của các vọ̃ttrong khụng khí

Trang 17

+ Trong TN nào 2 vọ̃t nặng

như nhau lại rơi nhanh chọ̃m

khác nhau?

+ Trong TN nào 2 vọ̃t nặng,

nhẹ khác nhau lại rơi nhanh

như nhau?

CH2.2: Vọ̃y qua đó chúng ta

kờ́t luọ̃n được gì?

CH2.3: Vọ̃y theo em yờ́u tụ́

nào ảnh hưởng đờ́n sự rơi

nhanh hay chọ̃m của các vọ̃t

trong khụng khí Có phải do

ảnh hưởng của khụng khí

khụng ? Chúng ta cùng nhau

kiờ̉m tra đờ̀u đó thụng qua TN

Niu-tơn & Galilờ

- Các em đọc SGK phần 2

TB: Đõy là những TN mang

tính kiờ̉m tra tính đúng đắn của

giả thiờ́t trờn

CHKL3.1: Các em có nhọ̃n

xột gì vờ̀ kờ́t quả thu được của

TN Niu-tơn ? Vọ̃y kờ́t quả này

có mõu thuẫn với giả thiờ́t hay

khụng?

KL: Vọ̃y khụng khí ảnh hưởng

đờ́n sự rơi tự do của các vọ̃t

GVGT: Khi không có không

khí vật chỉ chịu tác dụng duy

nhất của trọng lực và trờng hợp

đó vật rơi tự do

CH3.2: Vậy rơi tự do là gì?

CH 3.3:Trong 4 TN trờn, trong

TN nào vọ̃t được coi là sự rơi tự

TB: Thực tờ́ sự rơi tự do còn

ảnh hưởng bởi nhiờ̀u yờ́u tụ́

- Trong khụng khí thì khụngphải lúc nào vọ̃t nặng cũng rơinhanh hơn vọ̃t nhẹ

HS: thảo luọ̃n (nờ́u bỏ qua

ảnh hưởng của khụng khí thì

các vọ̃t sẽ rơi nhanh nhưnhau)

Hoạt đụ̣ng 3: Tìm hiờ̉u sự

rơi của các vọ̃t trong chõn khụng.

- Hs nghiờn cứu SGK

- Khi hút hờ́t khụng khí trongụ́ng ra thì bi chì & lụng chimrơi nhanh như nhau

- Khụng mõu thuẫn

- Nờ́u loại bỏ được ảnh hưởngcủa khụng khí thì mọi vọ̃t sẽ

rơi nhanh như nhau

- Loại bỏ khụng khí sự rơi củacác vọ̃t trong trường hợp đó

gọi là sự rơi tự do

- Sự rơi của hòn sỏi, giṍy nộnchặt, hòn bi xe đạp được coilà sự rơi tự do

Hoạt đụ̣ng 4: Nghiờn cứu đặc điờ̉m của chuyờ̉n đụ̣ng rơi tự do.

- Quan sát GV làm TN

- Kờ́t luọ̃n: phương, chiờ̀u, loạichuyờ̉n đụ̣ng, công thức tính v,s

- g: gọi là gia tụ́c rơi tự do(m/s2)

- g và v cùng dṍu

2 Sự rơi của các vọ̃t trong chõn khụng (sự rơi tự do)

a ống Niu-tơn.

- Nhọ̃n xột: Khi khụng có lựccản của khụng khí, các vọ̃t cóhình dạng và khụ́i lượngkhác nhau đờ̀u rơi như nhau,

ta bảo chúng rơi tự do

b.Định nghĩa sự rơi tự do:

Sự rơi tự do là sự rơi củamụ̣t vọ̃t chỉ chịu tác dụng củatrọng lực

II Nghiờn cứu sự rơi tự do của các vọ̃t.

1 Những đặc điờ̉m của chuyờ̉n đụ̣ng rơi tự do.

a) Phương: thẳng đứng.

b) Chiều: từ trên xuống.

c) Tính chất: sự rơi tự do là

chuyển động thẳng nhanhdần đều

2 Gia tụ́c rơi tự do.

- Tại mụ̣t nơi nhṍt định trờnTrái Đṍt & ở gần mặt đṍt,các vọ̃t đờ̀u rơi tự do vớicùng mụ̣t gia tụ́c g

- Tại những nơi khác nhau giatụ́c đó sẽ khác nhau Đụ̣ lớn củagia tụ́c rơi tự do giảm dần từ địacực xuụ́ng xích đạo

- Nờ́u khụng đòi hỏi đụ̣ chínhxác cao chúng ta có thờ̉ lṍy g

= 9,8m/s2 hoặc g = 10 m/s2

Hoạt đụ̣ng 5: Vận dụng - củng cố

Trang 18

GV: Yêu cầu HS trả lời câu hỏi củng cố và đọc

Nhanh dần đều hay chậm dần đều? Tại sao?

CH:Yờ́u tụ́ nào ảnh hưởng đờ́n sự rơi nhanh,

chọ̃m của các vọ̃t khác nhau trong khụng khí?

Sự rơi tự do là gì?

- Nờu các đặc điờ̉m của sự rơi tự do?

- CM rằng trong chuyển động thẳng nhanh dần

đều, hiệu hai quãng đờng đi đợc trong haikhoảng thời gian liên tiếp bằng nhau là một l-ợng không đổi(dấu hiệu nhận biết cđtnd đều) Mốc thời gian là lúc vật bắt đầu chuyển

động, thời gian đi ở mỗi quãng đờng là τ Từ

đó chứng minh vật rơi tự do là chuyển độngthẳng nhanh dần đều theo số liệu sau:

τ = 0,01s

S1= 5cm; s2= 15cm; s3 = 25cm; s4 = 35cm

- Viờ́t cụng thức tính vọ̃n tụ́c & quãng đường

đi được của sự rơi tự do?

HS: Cá nhân giải quyết bài tập 7&8 SGK Tr27

Hoạt đụ̣ng 6: Tổng kết và hớng dẫn về nhà

- Các em vờ̀ nhà là bài tọ̃p trong SGK, SBT và

chuõ̉n bị bài tiờ́p theo

- Nhận xét buổi học

- HS ghi câu hỏi và bài tập về nhà

- Tiếp nhận nhiệm vụ học tập

Ngày soạn:06/09/2008 Ngày dạy: /09/2008

Tiờ́t: 7 Bài 5: Chuyển động tròn đều(tiết 1)

I Mục tiờu.

- Phát biờ̉u được định nghĩa của chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u Viờ́t được cụng thức tính đụ̣ lớn của tụ́c đụ̣ dàivà trình bày được hướng của vectơ vọ̃n tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u

- Phát biờ̉u được định nghĩa, viờ́t được cụng thức và nờu được đơn vị của tụ́c đụ̣ góc, chu kì, tần sụ́trong chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u

- Viờ́t được cụng thức liờn hợ̀ giữa tụ́c đụ̣ dài và tụ́c đụ̣ góc

Nờu được hướng của gia tụ́c trogn chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u và viờ́t được cụng thức của gia tụ́c hướng tõm

Chứng minh được các cụng thức (5.4; 5.5; 5.6; 5.7) cũng như sự hướng tõm của vectơ gia tụ́c

Nờu được mụ̣t sụ́ ví dụ vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u Giải được các bài tọ̃p đơn giản vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng trònđờ̀u

c Thái đụ̣:

GV: Đụ̀ng hụ̀ (kim quay); quạt bàn; đĩa quay;…

10A1 10A2 10A3 10A6

- Nờu các đặc điờ̉m của sự rơi tự do?

Viờ́t cụng thức tính vọ̃n tụ́c & quãng đường đi được của sự rơi tự do?

3 Bài mới.

Hoạt động 1: Đặt vấn đề nhận thức cho bài học.

- Trong thực tờ́ chuyờ̉n đụ̣ng của các vọ̃t rṍt đa - Hs lăng nghe đờ̉ nhọ̃n thức được vṍn đờ̀ bài

Trang 19

dạng & phong phú Vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ng với quỹ

đạo là đường thẳng gọi là chuyờ̉n đụ̣ng thẳng,

vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ng với quỹ đạo là đường cong gọi

là chuyờ̉n đụ̣ng cong Mụ̣t dạng đặc biợ̀t của

chuyờ̉n đụ̣ng cong đó là chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u

Chúng ta cùng nghiờn cứu bài mới

học

Hoạt động 2: Tỡm hiểu khỏi niợ̀m chuyển động tròn đờ̀u.

CH2.1: Các em đọc SGK rụ̀i

cho biờ́t chuyờ̉n đụ̣ng như thờ́

nào được gọi là chuyờ̉n đụ̣ng

tròn? Cho ví dụ?

CH2.2: Tương tự như chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng, các em đọc SGK

cho biờ́t tụ́c đụ̣ trung bình

trong chuyờ̉n đụ̣ng tròn được

tính như thờ́ nào?

CH2.3: Như thờ́ nào được gọi

là chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u?

- Trong định nghĩa đó chúng

ta cần chú ý “quỹ đạo tròn và

đi được quãng đường bằng

nhau trong những khoảng

thời gian bằng nhau”

CH2.4: Các em hãy lṍy ví dụ

vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u? C1

- Từng cá nhõn đọc SGK rụ̀itrả lời: Chuyờ̉n đụ̣ng tròn là

chuyờ̉n đụ̣ng có quỹ đạo là

mụ̣t đường tròn

- VD: 1 điờ̉m trờn đầu cánhquạt,…

- Hs đọc SGK rụ̀i trả lời

- HS nghiờn cứu SGK rụ̀i trả

lời: Chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u là

chuyờ̉n đụ̣ng có quỹ đạo tròn

& có tụ́c đụ̣ trung bình trờnmọi cung tròn là như nhau

- VD: chuyờ̉n đụ̣ng của đầukim đụ̀ng hụ̀, 1 điờ̉m trờn đĩatròn khi quay ụ̉n định,…

I Định nghĩa

1 Chuyờ̉n đụ̣ng tròn

Chuyờ̉n đụ̣ng tròn là chuyờ̉nđụ̣ng có quỹ đạo là đường 1đường tròn

2 Tụ́c đụ̣ trung bình trong chuyờ̉n đụ̣ng tròn

=

Toỏc ủoọ TB ẹoọ daứi cung troứn maứ vaọt ủi ủửụùc Thụứi gian chuyeồn ủoọng

3 Chuyờ̉n đụ̣ng tròn đều

Đn: Chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u làchuyờ̉n đụ̣ng có quỹ đạo trònvà có tụ́c đụ̣ trung bình trờnmọi cung tròn là như nhau.(hình 5.2)

Hoạt động 3 Tỡm hiểu khỏi niợ̀m tốc độ dài

CH3.1:Tụ́c đụ̣ trung bình có

đặc trưng cho tính cđ nhanh

hay chọ̃m của chṍt điờ̉m tại

mụ̣t vị trí hay tại mụ̣t thời

điờ̉m khụng? Tại sao?

CH3.2:Trong cđ thẳng, đại

lượng vl nào đặc trưng cho

tính cđ nhanh hay chọ̃m của

chṍt điờ̉m tại mụ̣t vị trí hay

tại mụ̣t thời điờ̉m?

- Để phân biệt với một loại

CH3.4: Hãy nờu các đặc

điờ̉m của vectơ vọ̃n tụ́c trong

chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u và

chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i

đờ̀u ?

- Dự đoán các đặc điờ̉m đó

của vectơ vọ̃n tốc trong

chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u

GVGT: Vì ∆rs nhỏ coi nh=

- TĐTB khụng đặc trưng chotính cđ nhanh hay chọ̃m củachṍt điờ̉m tại mụ̣t vị trí haytại mụ̣t thời điờ̉m, chỉ đặctrưng cho tính cđ nhanh haychọ̃m của chṍt điờ̉m trongmụ̣t quãng đường hay mụ̣tkhoảng thời gian nhṍt định

- Đụ̣ lớn vọ̃n tụ́c tức thời haytụ́c đụ̣ tức thời gọi tắt là tụ́cđụ̣

-Tốc độ dài của vật nh nhaukhông đổi

- Nờu các đặc điờ̉m của vectơvọ̃n tụ́c trong 2 cđ gụ̀m: điờ̉mđặt, phương, chiờ̀u, đụ̣ lớn

- Trong cđ tròn đờ̀u:

+ ĐĐ: Tại vọ̃t cđ

+ Phương: thay đụ̉i

+ Chiờ̀u: thay đụ̉i

II Tụ́c đụ̣ dài và tụ́c đụ̣ góc

1 Tụ́c đụ̣ dài

Trong cđ tròn đờ̀u, tụ́c đụ̣ dài

của vọ̃t khụng đụ̉i và bằng tụ́c đụ̣ trung bình

2 Vộctơ vọ̃n tụ́c trong

- Vectơ vọ̃n tụ́c:v s

+ Gụ́c: chất điểm tại điểm xét.+ Phương: phương tiếp tuyến

v

r

M s ∆ r

O

Trang 20

∆

α∆

rOM

tiếp tuyến tại đó

+ Đụ̣ lớn: khụng đụ̉i

vr↑↑ ∆sr

với quỹ đạo tại điờ̉m đang xột.+ Chiờ̀u: chuyển động + Đụ̣ lớn( tốc độ dài): =∆

∆

s v t

Hoạt động 4: Tỡm hiểu khỏi niợ̀m tốc độ gúc, chu kỡ, tõ̀n số

- Quan sát trờn hình 5.4,

nhọ̃n thṍy, trong chuyờ̉n

đụ̣ng tròn đờ̀u khi M là vị trí

tức thời của vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ng

được mụ̣t cung tròn ∆s thì

bán kính OM quay được góc

∆α

- Biờ̉u thức nào thờ̉ hiợ̀n

được sự quay nhanh hay

chọ̃m của bán kính OM ?

TB: Chưa có đại lượng vọ̃t lý

nào thờ̉ hiợ̀n được sự quay

nhanh hay chọ̃m của bán

kính OM nữa, bắt buụ̣c phải

đưa thờm mụ̣t đại lượng mới

có tờn gọi là tụ́c đụ̣ góc của

chuyờ̉n đụ̣ng tròn, kí hiợ̀u là

ω

CH4.1: ý nghĩa vọ̃t lí của đại

lượng tụ́c đụ̣ góc ?

CH4.2:Tại sao nói tụ́c đụ̣

góc của chuyờ̉n đụ̣ng tròn là

mụ̣t đại lượng khụng đụ̉i ?

CH4.3: Nờ́u góc ∆α đo

bằng đơn vị rađian (kí hiợ̀u là

rad) và thời gian đo bằng

giõy (kí hiợ̀u là s) thì tụ́c đụ̣

góc có đơn vị là gì ?

Hoàn thành yờu cầu C3

CH4.4: YC HS đọc định

nghĩa trong SGK, sau đó

hoàn thành cõu C4?

CH4.5: YC HS đọc định

nghĩa trong SGK, sau đó

hoàn thành cõu C5

- Trong chuyờ̉n đụ̣ng tròn

đờ̀u có sử dụng hai loại vọ̃n

tụ́c là vọ̃n tụ́c dài và tụ́c đụ̣

góc Hai đại lượng này có

quan hợ̀ với nhau khụng ?

Nờ́u có thì quan hợ̀ với nhau

như thờ́ nào ?

- Hoàn thành yờu cầu C6

- YC HS nhọ̃n xột vờ̀ chuyờ̉n

-Từng HS suy nghĩ đờ̉ trả lờicõu hỏi của GV

Đờ̉ trả lời C3, HS cần xácđịnh được góc mà kim giõyquay được trong thời giantương ứng Có thờ̉ là :

− sau 60s quay được góc 2π(rad)

hoặc sau 30s quay được góc

π (rad)

Có thờ̉ lọ̃p luọ̃n như sau :Sau thời gian T vọ̃t quayđược mụ̣t vòng tức là quayđược mụ̣t góc 2π, vọ̃y:

2

ω

Có thờ̉ lọ̃p luọ̃n như sau :

T (s) quay được 1 (vòng)

1 (s) quay được f (vòng)

hướng dẫn của GV đờ̉ tìm racụng thức vờ̀ mụ́i quan hợ̀

giữa hai đại lượng :

α

ω ∆=

∆CĐ tròn đều: ω = không đổi

b Đơn vị tụ́c đụ̣ goc.

- Đơn vị tụ́c đụ̣ góc: rad/svới:

0 0

π

ππ

d Tõ̀n sụ́:Đn(SGK)

ωπ

Trang 21

đụ̣ng của hai chṍt điờ̉m có

cùng tụ́c đụ̣ góc nhưng có

bán kính quỹ đạo khác nhau?

Nờu ví dụ trong cuụ̣c sụ́ng

Hoạt động5: Củng cố - vận dụng

* Củng cụ́:

GV nhắc lại những khái niợ̀m đã được xõy

dựng trong bài học Lưu ý vờ̀ ý nghĩa vọ̃t lí của

vọ̃n tụ́c dài, tụ́c đụ̣ góc và mụ́i quan hợ̀ giữa hai

đại lượng đó

* Bài tọ̃p:

Bài 11, 12 (SGK)

− Các kiờ́n thức đã học vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng tròn

đờ̀u và quy tắc cụ̣ng vectơ

- Xem lại phần ghi nhớ trong SGK

- Cá nhân giải quyết bài tập

Hoạt động5: Hớng dẫn về nhà và tổng kết.

- Vờ̀ nhà học bài, làm bài tọ̃p và chuõ̉n bị phần

tiờ́p theo của bài

- Nhận nhiệm vụ học tập

Ngày soạn: 07/09/2008 Ngày dạy: /09/2008

Tiờ́t 8: Bài 5: CHUYấ̉N Đệ̃NG TRÒN Đấ̀U (tiết 2)

I – Mục tiêu:

a) Về kiến thức:

- Hiểu rõ rằng trong chuyển động tròn đều độ lớn vận tốc không thay đổi, phơng của véc tơ vận tốc luônthay đổi nên gia tốc hớng tâm chỉ đặc trng cho sự thay đổi của phơng véc tơ vận tốc và có độ lớn phụ thuộcvào tốc độ dài và bán kính quỹ đạo

b) Về kỹ năng:

- Nứm vững đợc công thức gia tốc hớng tâm của chuyển động tròn đều để áp dụng giải một số bài toán đơngiản

GV: Hình 5.5 và 5.6 SGK (vẽ trờn giṍy lớn)

HS: - Ôn lại các kiến thức về gia tốc.

- Các kiến thức đã học về chuyển động tròn đều và quy tắc cộng véc tơ

10A1 10A2 10A3 10A6

- Chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u là gì? tụ́c đụ̣ góc là gì? tụ́c đụ̣ góc được xác định ntn?

- Chu kì chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u là gì? viờ́t cụng thức liờn hợ̀ giữa chu kỳ và tụ́c đụ̣ góc?

3 Tiến trình dạy bài mới:

Hoạt động 1: Nhắc lại kiến thức cũ và đặt vấn đề nhận thức cho bài học

CH1: Nhắc lại khái niợ̀m gia

tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng thẳng

biờ́n đụ̉i đờ̀u ?

CH1.1: Trong chuyờ̉n đụ̣ng đó

gia tụ́c có đặc điờ̉m gì ?

CH1.2: Gia tụ́c cho biờ́t sự

biờ́n thiờn của yờ́u tụ́ nào của

vọ̃n tụ́c ?

CH1.3: Gia tụ́c có hướng như

Từng HS trả lời cõu hỏi của

Trang 22

thờ́ nào trong các dạng chuyờ̉n

đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u?

CHVĐ: Chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u

có đụ̣ lớn vọ̃n tụ́c khụng đụ̉i

nhưng hướng của vectơ vọ̃n tụ́c

luụn thay đụ̉i

Đại lượng nào đặc trưng cho

sự biờ́n đụ̉i đó?

Nhận thức vấn đề bài đặt ra và tìm hiểu để giải quyết câu trả

lời

Hoạt động 2: Tìm hiểu hớngcủa véc tơ gia tốc trong chuyển động tròn đều

CH2.1: Yêu cầu HS nhắc lại biểu

thức gia tốc ở dạng véc tơ?

Nhìn vào biểu thức véc tơ gia

tốc cho biết ar luôn cùng hớng

với véc tơ nào ?

GV gợi ý: Đờ̉ xác định hướng

của ar ta xác định hướng của

v

∆rkhi t∆ rṍt nhỏ

- xét gia tốc của vật tại M và

xét khoảng thời gian ∆t= ngắn

CH2.2: Vì sao gọi gia tụ́c của

chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u là gia tụ́c

hướng tõm ?

- GV yờu cầu HS đọc phần chữ

in nghiờng trong SGK đờ̉ nắm

được khái niợ̀m gia tụ́c hướng

tõm mụ̣t cách đầy đủ hơn

GVKL : Gia tốc hớng tâm là

đại lợng đặc trng cho sự thay

đổi nhanh hay chậm về hớng

của vận tốc.

Chú ý : Gia tốc trong chuyển

động thẳng biến đổi đều là đại

lợng đặc trng cho sự thay đổi

nhanh chậm về độ lớn vận tốc

và có hớng luôn tiếp tuyến với

quỹ đạo nên ngời ta còn gọi là

gia tốc tiếp tuyến.

v a t

∆

=

∆

uurr

= v v2 1

t

−

∆uur ur

ar luôn cùng hớng với v∆uur

HS dựa vào hình vẽ trong SGK

để dựng v∆uur và xác định hớng

của ar là hớng của v∆uur

- Vì gia tốc của chuyển độngtròn đều luôn hớng vào tâm củaquỹ đạo nên gọi là gia tốc hớngtâm Ký hiệu: aht

- HS ghi nhớ đặc điểm về hớngcủa gia tốc hớng tâm

- Tiếp thu, ghi nhớ

1 Hướng của vộctơ gia tốc trong chuyển động tròn đờ̀u.

ar↑↑ ∆vr khi t∆ rṍt nhỏ

Khi t∆ rṍt nhỏ thì v∆r

 ar có phương bán kính, hướng vào tõm-gia tụ́c hướng tõm

* KL: SGK

Hoạt động 3: Tìm hiểu độ lớn của gia tốc hớng tâm.

CH3.1: Từ hình vẽ 5.5, hãy

chứng minh rằng đụ̣ lớn của gia

tụ́c hướng tõm được tính bằng

cụng thức aht =v2

rCó thờ̉ gợi ý như sau : Vì

r nờn ta có đụ̣ lớn

HS tự chứng minh hoặc thamkhảo cách chứng minh thụngqua tam giác đụ̀ng dạng ở

SGK

2.Độ lớn của gia tốc hướng tõm.

= 2 = ω2 ht

v

r

Trang 23

- Đơn vị của gia tụ́c hướng tõm?

- Hoàn thành yờu cầu C7

- Yờu cầu HS đọc bài tọ̃p ví dụ.

*Chú ý: = ∆

∆ht

va

t =

v v t

−

∆uur ur

Chứng minh : vì v = rω

( )2

2

2 ht

rv

- GV nhắc lại các kiờ́n thức vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng

tròn đờ̀u, đăc biợ̀t lưu ý HS vờ̀ ý nghĩa của vectơ

gia tụ́c trong chuyờ̉n đụ̣ng tròn đờ̀u, tờn gọi,

biờ̉u thức tính cũng như đơn vị của gia tụ́c

- Gv đọc câu hỏi và bài tập cho học sinh

- Gợi ý trả lời và phơng pháp giải cho từng bài

- Nhắc lại các chú ý và trọng tâm của bài học

− Chỉ ra được tính tương đụ́i của quỹ đạo và của vọ̃n tụ́c, từ đó thṍy được tầm quan trọng của viợ̀c chọnhợ̀ quy chiờ́u

- Trong những trường hợp cụ thờ̉ chỉ ra đõu là hợ̀ qui chiờ́u (HQC) đứng yờn, đõu là HQC chuyờ̉n đụ̣ng

- Viờ́t được cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c tổng quát và cho từng trường hợp cụ thờ̉

- Giải được mụ̣t sụ́ bài toán cụ̣ng vọ̃n tụ́c cùng phương

- Giải thích được mụ̣t sụ́ hiợ̀n tượng liờn quan đờ́n tính tương đụ́i của chuyờ̉n đụ̣ng

c Thái đụ̣: Có ý thức vận dụng những hiểu biết vật lí vào đời sống nhằm cải thiện điều kiện sống.

1) GV: − Hình vẽ 6.3, 6.4 phóng to đờ̉ HS xõy dựng cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c

2) HS: − Đọc lại SGK vọ̃t lí 8 đờ̉ xem HS đã được học gì vờ̀ tính tương đụ́i của chuyờ̉n đụ̣ng và đứng yờn

10A1 10A2 10A3 10A6

Trang 24

Kiểm tra sỉ số và ổn định nhanh chóng vào nề nếp học tập

Câu 1: Tốc độ góc là gì? Nêu mối liên hệ giữa tốc độ góc và tốc độ dài, giữa chu kỳ và tần số.Câu 2 : Nêu rõ phơng chiều và độ lớn của gia tốc trong chuyển động tròn đều ? Vì sao gia tốc trong chuyển động tròn đều đợc gọi là gia tốc hớng tâm ?

3 Tiến trình dạy bài mới:

Hoạt động 1: Đặt vấn đề nhấn thức cho bài học.

ĐVĐ :Một ngời đứng trên ô tô bảo rằng tôi không

chuyển động còn ngời kia đứng dới lề đờng bảo

anh đang chuyển động đấy ? Theo em ngời nào

nói đúng ? Để trả lời câu hỏi này ta nghiên cứu

bài mới

HS : Suy nghĩ trả lời và liên tởng đến tính tơng

đối của chuyển động

- Nhận thức vấn đề bài học đặt ra

Hoạt động 2: Tìm hiểu về tính tơng đối của chuyển động.

GV gợi ý : Hai ngời trên đều nói

không sai Căn cứ vào đâu mà hai

ngời trên nói khác nhau?

GV lấy ví dụ: SGK quan sát

hình vẽ 6.1 trả lời câu C1

GV: Mụ̃i vọ̃t mụ́c được gắn liờ̀n

với 1HQC vì vọ̃y ta có thờ̉ giải

thích tính tương đụ́i của vật

trong các HQC khác nhau

GVKL: Nh vậy trong các hệ quy

chiếu khác nhau thì hình dạng quỹ

đạo chuyển động khác nhau tức

quỹ đạo có tính tơng đối

GV: Lấy lại ví dụ ở đầu bài:

- HS: tiếp thu ghi nhớ

HS: Vận tốc đối với hệ quychiếu thì khác nhau

Vận tốc có tính tơng đối

HS: Hoàn thiện câu hỏi C2

I Tính tương đụ́i của chuyờ̉n đụ̣ng

1 Tính tương đụ́i của quỹ đạo

Hỡnh dạng quỹ đạo của chuyển động trong cỏc hqc khỏc nhau thỡ khỏc nhau - quỹ đạo cú tính tương đối.

2 Tính tương đụ́i của vọ̃n tụ́c

Vọ̃n tụ́c của vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ngđụ́i với các hqc khác nhau thìkhác nhau - vọ̃n tụ́c có tínhtương đụ́i

Hoạt động 3 Tỡm hiểu khỏi niợ̀m hợ̀ quy chiờ́u đứng yờn và hợ̀ quy chiờ́u chuyển động

- Trong ví dụ trờn, ta thṍy hợ̀

quy chiờ́u có thờ̉ gắn với vọ̃t

mụ́c đứng yờn, có thờ̉ gắn với

vọ̃t mụ́c chuyờ̉n đụ̣ng Do vọ̃y

có hai loại hợ̀ quy chiờ́u, đó là

hợ̀ quy chiờ́u đứng yờn và hợ̀

quy chiờ́u chuyờ̉n đụ̣ng

- Lṍy ví dụ vờ̀ hai hợ̀ quy chiờ́u

trờn ?

HS thảo luọ̃n đờ̉ trả lời cõu hỏivà tìm ví dụ

VD : hợ̀ quy chiờ́u đứng yờn là

hợ̀ quy chiờ́u gắn với nhà, cõycụ́i bờn đường, cụ̣t điợ̀n,

Hợ̀ quy chiờ́u chuyờ̉n đụ̣ng là

hợ̀ quy chiờ́u gắn với ụtụ đangchạy, dòng nước chảy,

II Cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c.

1 HQC đứng yờn và HQC chuyờ̉n đụ̣ng

VD: Thuyờ̀n chạy trờn dòng sụng đang chảy.

+ HQC x0y gắn với bờ coi như hqc đứng yờn

+ HQC gắn với mụ̣t vọ̃t đangtrụi trờn sụng được coi là hqcchuyờ̉n đụ̣ng

Hoạt động 4 Tỡm hiểu cụng thức cộng vận tốc.

CH4.1: 1 bạn đang đứng yờn trờn

bờ sụng quan sát 1 chiờ́c thuyờ̀n

đang chạy xuụi dòng, thṍy thuyờ̀n

đi rṍt nhanh Khi quan sát chiờ́c

thuyờ̀n chạy ngược dòng thì thṍy

chọ̃m hơn Vì sao lại có hiợ̀n tương

đó?

CH 4.2:Theo em trong VD trờn

thuyờ̀n được xột trong hqc nào?

Còn người đứng trờn bờ sụng xột

trong hqc nào?

+ Hqc gắn với dòng nước chảy

+ Hqc gắn với mặt đṍt

2 Cụng thức cộng vận tốc.

a Một số khỏi niợ̀m.

- Vọ̃n tụ́c của vọ̃t so với hợ̀ quy chiờ́u đứng yờn là vọ̃n tụ́c tuyợ̀t đụ́i;

- Vọ̃n tụ́c của vọ̃t so với hợ̀ quy chiờ́u chuyờ̉n đụ̣ng là vọ̃n tụ́c tương đụ́i

- Vọ̃n tụ́c của hợ̀ quy chiờ́u chuyờ̉n đụ̣ng so với hợ̀ quy chiờ́u đứng yờnlà vọ̃n tụ́c kộo theo

Trang 25

- Nờ́u xột chuyờ̉n đụ̣ng của vọ̃t

trong 2 hqc khác nhau thì vọ̃t sẽ có

vọ̃n tụ́c khác nhau

GVTB: Gọi vọ̃n tụ́c của vọ̃t so với

hqc đứng yờn là vọ̃n tụ́c tuyợ̀t đụ́i

…vọ̃n tụ́c của vọ̃t so với hqc

chuyờ̉n đụ̣ng là vọ̃n tụ́c tương đụ́i

…vọ̃n tụ́c của hqc chuyờ̉n đụ̣ng so

với hqc đứng yờn là vọ̃n tụ́c kộo

theo

CH 4.3:Các em hãy chỉ ra vọ̃n tụ́c

tuyợ̀t đụ́i, tương đụ́i, kộo theo trong

VD trờn

- Vọ̃y các vọ̃n tụ́c đó có mqh với

nhau như thờ́ nào?

- Chú ý: So sánh phương chiờ̀u và

đụ̣ lớn của các vectơ

Vọ̃y mụ́i quan hợ̀ là:

- Đặt thuyờ̀n (1) vọ̃t chuyờ̉n đụ̣ng

- Nước (2) hqc chuyờ̉n đụ̣ng

- Bờ (3) hqc đứng yờn

- Đó được gọi là cụng thức cụ̣ng

vọ̃n tụ́c

* Vọ̃n tụ́c tuyợ̀t đụ́i bằng tụ̉ng vectơ

của vọ̃n tụ́c tương đụ́i và vọ̃n tụ́c

kộo theo

GVTB: Nờ́u chọn chiờ̀u (+) cùng

chiờ̀u thì v1,3 = v1,2 + v2.3

- Nờ́u thuyờ̀n chạy ngược dòng thì

sao? Cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c lúc

này như thờ́ nào?

- Chúng ta vẫn chọn chiờ̀u (+) như thờ́

các em hãy viờ́t CTCVT dưới dạng

vectơ và đụ̣ lớn

- Vọ̃y vectơ nào cùng chiờ̀u (+), ngược

chiờ̀u (+)

- Nờ́u ngược chiờ̀u (+) thì có dṍu (-)

- VT của thuyờ̀n đụ́i với bờ là vttuyợ̀t đụ́i (vtb)

- Vt của thuyờ̀n đụ́i với dòng nướclà VT tương đụ́i (vtn)

- VT của dòng nước đụ́i với bờ

sụng là vọ̃n tụ́c kộo theo (vnb)

12

vrlà vọ̃n tụ́c tương đụ́i

23

vr là vọ̃n tụ́c kộo theo

1: Vọ̃t đang xột; 2: hqc chuyờ̉nđụ̣ng; 3: hqc đứng yờn

b Cụng thức cộng vận tốc.

* Trường hợp vọ̃n tụ́c tương đụ́i cùng phương chiờ̀u với vọ̃n tụ́c kộo theo.

(Biờ̉u diễn hình 6.3)

vr =vr +vr

* Trường hợp vọ̃n tụ́c tương đụ́i cùng phương, ngược chiờ̀u với vọ̃n tụ́c kộo theo.

(Biờ̉u diễn hình 6.4)

vr =vr +vr

Vec tơ vọ̃n tụ́c tuyợ̀t đụ́i bằng tụ̉ngvectơ vọ̃n tụ́c tương đụ́i và vectơvọ̃n tụ́c kộo theo

Hoạt động 5: Vận dụng - củng cố.

- Chỉ rõ HQC đứng yờn và HQC chuyờ̉n đụ̣ng

trong bài toán và xác định các vectơ vọ̃n tụ́c

- Làm bài tọ̃p: 5, 7 trang 42 SGK

Hoạt động 6: Hớng dẫn về nhà và tổng kết.

- Trình bày cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c trong trường

hợp các chuyờ̉n đụ̣ng cùng phương, cùng chiờ̀u

Tiờ́t 10 BÀI TẬP

I Mục tiờu.

Giúp hs ụn lại kiờ́n thức vờ̀ sự rơi tự do, chuyờ̉n đụ̣ng tròn, tinhd tương đụ́i của chuyờ̉n đụ̣ng

Có khả năng giải mụ̣t sụ́ bài tọ̃p đơn giản có liờn quan

c Thái đụ̣:

Trung thực trong khi giải bài bọ̃p

Trang 26

Hs: Ôn lại toàn bộ kiến thức của các bài để phục vụ cho việc giải bài tập, là trước các bài tập ở nhà

1 Ổn định lớp

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Bài mới.

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức có liên quan.

CH 1.1 :Các em hãy cho biết công

thức tính vận tốc trong chuyển

động rơi tự do?

CH 1.2 : Công thức tính quãng

đường đi được trong chuyển động

rơi tự do được viết ntn? Trong đó g

được gọi là gì?

CH 1.3 : Thế nào được gọi là

chuyển động tròn đều?

CH 1.4 : Công thức tính tốc độ dài,

tốc độ góc trong chuyển động tròn

đều được viết ntn?

CH 1.5 : Chu kì, tần số và mối liên

hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc

được tính theo công thức như thế

nào?

CH 1.6 : Cho biết các đặc điểm

của gia tốc hướng tâm? Công thức

tính độ lớn của nó?

CH 1.7 : Hãy cho biết công thức

công vận tốc trong chuyển động

tương đối (cùng phương cùng

chiều, ngược chiều)

- Hs tham gia trả lời các câu hỏicủa gv

Hoạt động 2: Giải một số bài tập.

- Chúng ta tiến hành làm bài 11

trang 27 SGK

- Các em đọc đề & nêu tóm tắt

*Chú ý chúng ta sử dụng công thức

đường đi trong sự rơi tự do và công

thức tính vận tốc trong chuyển

động

- Nhưng phải phân tích thời gian

mà hòn đá rơi từ miệng han đến khi

nghe tiếng hòn đá chạm đáy (chia

làm 2 giai đoạn)

- Hs đọc đề bài và nêu tốm tắt

t = 4s; vkk = 330m/s; g = 9,8m/s2

s = ?Gợi t1 là thời gian mà hòn đá đitừ miệng han đến đáy

s = ?

GiảiGợi t1 là thời gian mà hònđá đi từ miệng han đếnđáy

g

t2 là thời gian mà âmthanh từ đáy vang lên

Trang 27

GVYC: Chúng ta tiờ́p tục giải bài 7

trang 38 SGK

- Các em đọc đờ̀ bài và nờu tóm tắt

- Chú ý 2 chuyờ̉n đụ̣ng đó như thờ́

nào với nhau rụ̀i chúng ta chọn hqc

cho phù hợp, sau đó áp dụng cụng

thức cụng vọ̃n tụ́c

- Hướng dẫn hs làm tiờ́p mụ̣t sụ́ bài

nờ́u còn thời gian

- Hs đọc đờ̀ bài và nờu tóm tắt:

va = 40km/h; vB = 60km/h; vBA

=?; vAB = ?Áp dụng cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c

Bài 7 trang 38

Tóm tắt:

va = 40km/h; vB =60km/h; vBA =?; vAB = ?

GiảiÁp dụng cụng thức cụ̣ngvọ̃n tụ́c ta được:

Vọ̃n tụ́c của xe B đụ́i với

Hoạt đụ̣ng 3:Củng cụ́, dặn dò.

- Các em vờ̀ nhà làm tiờ́p các bài

tọ̃p còn lại, và chuõ̉n bị bài tiờ́p

theo

Tiờ́t 11

Bài 7: SAI Sễ́ CỦA PHÉP ĐO CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÍ

I Mục tiờu.

Phát biờ̉u được định nghĩa vờ̀ phộp đo các đại lượng vọ̃t lí Phõn biợ̀t phộp đo trực tiờ́p và phộp đo giántiờ́p

Hiờ̉u được các khái niợ̀m cơ bản vờ̀ sai sụ́ của phộp đo các đại lượng vọ̃t lí và cách xác định sai sụ́ củaphộp đo

Phát biờ̉u được thờ́ nào là sai sụ́ của phộp đo, biờ́t cách xác định 2 loại sai sụ́: sai sụ́ ngẫu nhiờn và saisụ́ hợ̀ thụ́ng

Biờ́t cách tính sai sụ́ của 2 loại phộp đo: phộp đo trực tiờ́p và phộp đo gián tiờ́p Viờ́t đúng kờ́t quả phộp

đo với các chữ sụ́ có nghĩa cần thiờ́t

Vọ̃n dụng cách tính sai sụ́ vào từng trương fhợp cụ thờ̉

c Thái đụ̣: vận dụng đợc cách tính sai số để khắc phục những sai số không đáng có và rèn luyện đức tính

cẩn thận

Mụ̣t vài dụng cụ đo đơn giản (thước đo đụ̣ dài, ampe kờ́,…)

Trang 28

10A1 10A2 10A3 10A6 Kiểm tra sỉ số, ổn định trật tự và chuẩn bị đồ dùng học tập.

2 Bài mới.

Hoạt động 1: ễn lại kiờ́n thức cú liờn quan và đặt vấn đờ̀ bài học.

- Nờu ví dụ chứng tỏ quỹ đạo và

vọ̃n tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng có tính

tương đụ́i

- Viờ́t cụng thức cụ̣ng vọ̃n tụ́c

trong trường hợp các chuyờ̉n

đụ̣ng cùng phương, cùng chiờ̀u

& ngược chiờ̀u?

- Hs chú ý trả lời các cõuhỏi của GV

Hoạt động 2: Tỡm hiểu khỏi niợ̀m vờ̀ phộp đo cỏc đại lượng vật lí Hợ̀ SI.

- ĐVĐ như SGK

- Các em hãy dùng thước thẳng

đờ̉ đo chiờ̀u dài quyờ̉n SGK?

- Sử dụng cõn đờ̉ cõn 1 vọ̃t (vờ̀

nhà làm)

- Phộp đo khụ́i lượng thực chṍt

là phộp so sánh khụ́i lượng của

các quả cõn, phộp đo chiờ̀u dài

cũng là phộp so sánh với chiờ̀u

dài được ghi trờn thước Đó là

những mẫu vọ̃t đã được qui ước

chọn làm đơn vị

- Phộp đo các đại lượng vọ̃t lí là

gì?

- Phộp so sánh trực tiờ́p như thờ́

gọi là phộp đo trực tiờ́p

- Làm thờ́ nào đờ̉ đo diợ̀n tích

hình chữ nhọ̃t?

- Phộp đo khụng có sẵn dụng cụ

đo trực tiờ́p mà thụng qua 1

cụng thức liờn hợ̀ với các đại

lượng đo trực tiờ́p Phộp đo như

thờ́ gọi là phộp đo gián tiờ́p

- Trong các đại lượng đã học,

đại lượng nào có thờ̉ thực hiợ̀n

phộp đo trực tiờ́p, đaị lượng nào

có thờ̉ thực hiợ̀n phộp đo gián

tiờ́p?

- Trong các đại lượng vọ̃t lí đã

biờ́t, địa lượng nào có đơn vị

theo quy định của hợ̀ SI?

- Các em đọc SGK đờ̉ hiờ̉u rõ

hơn hợ̀ đơn vị SI

Hs làm theo yờu cầu gv

- Trong 2 TN trờn thứcthẳng và cõn là những dụngcụ đo

- Phộp đo 1 đại lượng vọ̃t lí

là phộp so sánh nó với đạilượng cùng loại được quiước làm đơn vị

- Ta đo lần lượt 2 cạnh, sauđó sử dụng cụng thức S =a.b

1 Phộp đo các đại lượng vọ̃t lí

Phộp đo 1 đại lượng vọ̃t lí là phộp

so sánh nó với đại lượng cùng loạiđược qui ước làm đơn vị

Phộp so sánh trực tiờ́p nhờ dụngcụ đo gọi là phộp đo trực tiờ́p Phộp xác định 1 địa lượng vọ̃t líthụng qua 1 cụng thức liờn hợ̀ vớicác đại lượng đo trực tiờ́p, gọi làphộp đo gián tiờ́p

2 Đơn vị đo

Trang 29

Hoạt động 3: Tỡm hiểu cỏc khỏi niợ̀m sai số, giỏ trị trung bỡnh của phộp đo.

- Trong các phộp đo các đại

lượng VL mà ta tiờ́n hành, khi

đo nhiờ̀u lần cùng 1 đại lượng

với những lí do khác nhau, kờ́t

quả thu được khác nhau khụng

nhiờ̀u

- Nờ́u lṍy giá trị trung bình của

nhiờ̀u lần đo cùng 1 đại lượng

cho ta kờ́t quả gần giá trị thực

hơn cả

- Sự sai lợ̀ch so với giá trị trung

bình tính được gọi là sai sụ́ của

phộp đo

- Vọ̃y sai sụ́ đó là do đõu?

- Các em đọc SGK đờ̉ hiờ̉u rõ

hơn khái niợ̀m sai sụ́ hợ̀ thụ́ng,

sai sụ́ ngẫu nhiờn và cách tính

giá trị trung bình

- Cụng thức tính giá trị trung

bình như thờ́ nào?

- Các em đọc SGK đờ̉ thu thọ̃p

thụng tin

Chú ý vṍn đờ̀ đặt ra

- HS suy nghĩ trả lời

= A A1 2 A n A

n

II Sai sụ́ phộp đo

1 Sai sụ́ hợ̀ thụ́ng

2 Sai sụ́ ngẫu nhiờn

3 Giá trị trung bình

Sai sụ́ ngẫu nhiờn làm cho kờ́tquả phộp đơ trở nờn kộm tin cọ̃y.Đờ̉ khắc phục người ta lặp lại phộp

đo nhiờ̀u lần Khi đo n lần cùngmụ̣t đại lượng A, ta được các giátrị khác nhau: A1, A2.,…, An

Giá trị trung bình được tính:

= A A1 2 A n A

n

Hoạt động 4 : Củng cố, dặn dò.

- Các em vờ̀ nhà là các bài tọ̃p

trong SGK, chuõ̉n bị bài tiờ́p

theo

- Tiếp nhận nhiệm vụ họctập

Tiờ́t 12

Bài 7: SAI Sễ́ CỦA PHÉP ĐO CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÍ

I Mục tiờu.

a Vờ̀ kiờ́n thức

Hiờ̉u được các khái niợ̀m cơ bản vờ̀ sai sụ́ của phộp đo các đại lượng vọ̃t lí và cách xác định sai sụ́ củaphộp đo

Biờ́t cách tính sai sụ́ của 2 loại phộp đo: phộp đo trực tiờ́p và phộp đo gián tiờ́p Viờ́t đúng kờ́t quả phộp

đo với các chữ sụ́ có nghĩa cần thiờ́t

c Thái đụ̣: vận dụng đợc cách tính sai số để khắc phục những sai số không đáng có và rèn luyện đức tính

cẩn thận

Mụ̣t vài dụng cụ đo đơn giản (thước đo đụ̣ dài, ampe kờ́,…)

10A1 10A2 10A3 10A6 Kiểm tra sỉ số, ổn định trật tự và chuẩn bị đồ dùng học tập.

2 Bài mới.

Hoạt động 1: Tỡm hiểu cỏch xỏc định sai số của phộp đo, cỏch viờ́t kờ́t quả đo và khỏi niợ̀m sai số tỉ đối.

Trang 30

- Thế nào là sai số tuyệt đối?

Sai số thuyệt đối trung bình

được tính như thế nào? Khi

xác định sai số ngẫu nhiên

cần chú ý điều gì?

- Sai số tuyệt đối của phép đo

được xác định như thế nào?

Xác định sai số dụng cụ như

thế nào?

- Cách viết kết quả đo của đại

lượng A như thế nào?

- Chữ số được coi là chữ số

có nghĩa?

- Khi viết kết quả đo, sai số

tuyệt đối thu được từ phép

tính sai số thường chỉ từ 1

đến tối đa 2 chữ số có nghĩa

VD:

- Trong các phép đo, có

những lúc tính được sai số

tuyệt đối có giá trị nhỏ nhưng

kết quả vẫn bị coi là chưa đạt

đến độ chíng xác cho phép

- Sai số tỉ đối của phép đo là

tỉ số giữa sai số thuyệt đối và

giá trị trung bình của đại

lượng cần đo

- Được tính bằng công thức

ntn?

- Chú ý sai số tỉ đối càng nhỏ

phép đo càng chính xác VD:

1 hs đo chiều dài quyễn sách

cho giá trị trung bình là

=24,457

s cm , với sai số

phép đo tính được là

∆ =s 0,025 cm

+ Hs thứ 2 đo chiều dài lớp

học cho giá trị trung bình là

=10,354

s m , với sai số

phép đo tính được là

0,025

24,457

A A A

2 2

0,0025

10,354

A A A

đo đó

∆ = −A1 A A1 ; ∆ = −A2 A A2

…Sai số tuyệt đối trung bìnhcủa n lần đo được tính theocông thức:

∆ + ∆ + + ∆

∆ =A A1 A2 A n

n

b Sai số tuyệt đối của phép

đo là tổng sai số ngẫu nhiênvà sai số dụng cụ:

∆ = ∆ + ∆A A A'Trong đó: ∆A là sai số'dụng cụ, thông thường cóthể lấy bằng nửa hoặc 1độchia nhỏ nhất trên dụng cụ

5 Cách viết kết quả đoKết quả đo đại lượgn Ađược viết dưới dạng:

= ± ∆

Trong đó ∆A là tổng của sai

số ngẫu nhiên và sai số

dụng cụ 6 Sai số tỉ đối

Sai số tỉ đối của phép đo làtỉ số giữa sai số thuyệt đốivà giá trị trung bình của đạilượng cần đo

δA=∆A.100%

A

Sai số tỉ đối càng nhỏ phép

đo càng chính xác

Hoạt động 2: Tìm hiểu cách xác định sai số phép đo gián tiếp.

- Việc tính sai số trong các

phép đo gián tiếp thực sự

quan trọng vì trogn hầu hết

các bài thực hành đều phải

thực hiện các phép đo gián

tiếp

- Muốn tính được sai số trong

phép đo gián tiếp thì trước

hết phải tính được sai số

- Chú ý để nhận thức vấn đề 7 Cách xác định sai số

của phép đo gián tiếp.

- Sai số thuyệt đối của 1tổng hay hiệu, thì bằng tổngcác sai số thuyệt đối củacác số hạng

- Sai số tuyệt đối của mộttích hay một thương, thìbằng tổng các sai số tỉ đối

Trang 31

trong phộp đo trực tiờ́p

+ Sai sụ́ thuyợ̀t đụ́i của 1 tụ̉ng

hay hiợ̀u, thì bằng tụ̉ng các

sai sụ́ thuyợ̀t đụ́i của các sụ́

hạng

+ Sai sụ́ tuyợ̀t đụ́i của mụ̣t

tích hay mụ̣t thương, thì bằng

tụ̉ng các sai sụ́ tỉ đụ́i của các

thừa sụ́

của các thừa sụ́

Hoạt động 3: Vận dụng - củng cố

GV nhắc lại mụ̣t sụ́ kiờ́n thức như :

− Thờ́ nào là phộp đo mụ̣t đại lượng vọ̃t lí ?

− Các loại phộp đo và các loại sai sụ́ ?

− Cách xác định sai sụ́ và cách viờ́t kờ́t quả đo

được

Yờu cầu HS hoàn thành yờu cầu ở bài tọ̃p 1.a

(SGK)

- Xem lại kiến thức đã học phần ghi nhớ và trả

lời câu hỏi GV

- Cá nhân giải quyết một số bài toán về sai sốtrong thực hành đo các đại lợng

Hoạt động 4. Tổng kờ́t bài học

GV nhọ̃n xột giờ học

Bài tọ̃p vờ̀ nhà : Làm bài tọ̃p 1.b, c (SGK)

− Đọc trước và chuõ̉n bị kiờ́n thức cho giờ

thực hành Đặc biợ̀t là mục đích của bài thực

hành và nụ̣i dung thực hành

− Chuõ̉n bị trước tờ báo cáo thực hành theo

mẫu cho sẵn ở SGK

− Trả lời cõu hỏi trong tờ báo cáo : Sự rơi tự

do là gì ? Đặc điờ̉m của sự rơi tự do ? Cụng

thức tính gia tụ́c của sự rơi tự do ?

Nắm được tính năng và nguyờn tắc hoạt đụ̣ng của đụ̀ng hụ̀ đo thời gian hiợ̀n sụ́ sử dụng cụng tắc đóngngắt và cụ̉ng quang điợ̀n

Khắc sõu kiờ́n thức vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng nhanh dần đờ̀u và sự rơi tự do

Nghiợ̀m lại đặc điờ̉m của sự rơi tự do đờ̉ thṍy được đụ̀ thị biờ̉u diờ̃n quan hợ̀ giữa s và t2

Xác định được gia tụ́c rơi tự do từ kờ́t quả thí nghiợ̀m

Biờ́t thao tác chính xác với bụ̣ TN đờ̉ đo được thời gian rơi t của mụ̣t vọ̃t trờn những quãng đường khác nhau.Vẽ được đụ̀ thị mụ tả sự thay đụ̉i vọ̃n tụ́c rơi của vọ̃t theo thời gian t, và quãng đường đi s theo thờigian t2 Từ đó rút ra kờ́t luọ̃n vờ̀ tính chṍt của chuyờ̉n đụ̣ng rơi tự do là chuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dần đờ̀u.Vọ̃n dụng cụng thức tính được gia tụ́c g và sai sụ́ của phộp đo g

c Thái đụ̣: Vận dụng kỹ năng thực hành vào lắp đặt sử dung trong đời sống, rèn luyện đức tính cẩn thận

kiên trì nhẫn nại

Mụ̃i nhóm hs:

- Đụ̀ng hụ̀ đo thời gian hiợ̀n sụ́; hụ̣p cụng tắc ngắt điợ̀n 1 chiờ̀u cṍp cho nam chõm điợ̀n và bụ̣ đờ́m thời gian

- Nam chõm điợ̀n N; cụ̉ng quang điợ̀n E; trụ bằng sắt làm vọ̃t rơi tự do; qủa dọi; giá đỡ thẳng đứng có vítđiờ̀u chỉnh thăng bằng; mụ̣t chiợ̀c khăn bụng nhỏ; giṍy kẻ ụ li; kẻ sẵn bảng ghi sụ́ liợ̀u theo mẫu trong bài

Trang 32

10A1 10A2 10A3 10A6

Kiểm tra sỉ số, ổn định trật tự và chuẩn bị đồ dùng học tập

Thờ́ nào là phộp đo mụ̣t đại lượng vọ̃t lí? Các loại phộp đo và các loại sai sụ́? Cách xác định sai sụ́ vàcách viờ́t kờ́t quả đo được

3 Bài mới.

Hoạt động 1: ễn lại kiờ́n thức cú liờn quan đờ́n bài thực hành.

- Sự rơi tự do là gì? đặc điờ̉m của

sự rơi tự do? Cụng thức tính gia tụ́c

rơi tự do?

- Phát biờ̉u khái niợ̀m sự rơi tự do?

- Mục đích của bài thực hành là gì?

- Phương pháp tiờ́n hành như thờ́

do

Hoạt động 2: Tỡm hiểu cỏc dụng cụ đo.

- Gv giới thiợ̀u các dụng cụ đo (giới

thiợ̀u cụ thờ̉ từng chức năng của

đụ̀ng hụ̀ đo hiợ̀n sụ́)

- Giải thích cho hs rõ cách hoạt

đụ̣ng của bụ̣ đờ́m thời gian

- Hướng dẫn hs cách điờ̀u chỉnh giá

đỡ, cách xác định vị trí ban đầu và

cách xác định quãng đường s

- Cụ̉ng quang điợ̀n chỉ hoạt đụ̣ng

khi nào?

- Chú ý: Sau khi đụ̣ng tác nhṍn đờ̉

ngắt điợ̀n vào nam chõm cần nhả

nút ngay lọ̃p tức trước khi vọ̃t rơi

đờ́n cụ̉ng E

- Từng em lắng nghe

- Dựa vào dụng cụ đờ̉ trả lời: Khi nútnhṍn trờn hụ̣p cụng tắc ở trạng tháinhả

Hoạt động 3: Tiờ́n hành thí nghiợ̀m.

- Gv hướng dẫn các nhóm lắp ráp

TN (như SGK)

- Chú ý theo dõi các nhóm đờ̉ chỉnh

sửa kịp thời nờ́u cần Nhṍt là thao

tác làm thí nghiợ̀m của hs, phải chú

ý qui tắt an toàn

- B1: Hs các nhóm lắp ráp TN, kiờ̉mtra điờ̀u chỉnh thụng sụ́ các thiờ́t bị

theo yờu cầu

- B2: Dịch cụ̉ng quang điợ̀n E đờ̉ có

các quãng đường (s1 = 0,200m) và

đo thời gian rơi tương ứng Đụ̣ng tácnày tiờ́n hành 3 lần Ghi lại kờ́t quả

đo được

- B3: Tiờ́p theo với các quãng đường

s2 = 0,300m; s3 = 0,400m; s4 =0,500m; s5 = 0,600m

- B4: Nhṍn khoá K, tắt điợ̀n đụ̀ng hụ̀

Trang 33

- Gv kiờ̉m tra và ghi nhọ̃n kờ́t quả

của các nhóm

đo hiợ̀n sụ́ đờ̉ kờ́t thúc TN

Hoạt động 4: Tổng kờ́t thí nghiợ̀m

- Đánh giá giờ thực hành của từng

nhóm và chung cả lớp - Hs báo cáo kờ́t quả TN.- Thu gom dụng cụ, đờ̉ lại đúng vị

trí

Hoạt động 5: Dặn dò.

- Các em vờ̀ nhà chuõ̉n bị tṍt cả từ

đầu năm (cả chương I) đờ̉ chúng ta

chuõ̉n bị kiờ̉m tra 1 tiờ́t

Tiờ́t 14

Bài 8: Thực Hành: KHẢO SÁT CHUYấ̉N Đệ̃NG RƠI TỰ DO - XÁC ĐỊNH GIA Tễ́C RƠI TỰ DO

I Mục tiờu.

Nghiợ̀m lại đặc điờ̉m của sự rơi tự do đờ̉ thṍy được đụ̀ thị biờ̉u diờ̃n quan hợ̀ giữa s và t2

Xác định được gia tụ́c rơi tự do từ kờ́t quả thí nghiợ̀m

Vẽ được đụ̀ thị mụ tả sự thay đụ̉i vọ̃n tụ́c rơi của vọ̃t theo thời gian t, và quãng đường đi s theo thờigian t2 Từ đó rút ra kờ́t luọ̃n vờ̀ tính chṍt của chuyờ̉n đụ̣ng rơi tự do là chuyờ̉n đụ̣ng thẳng nhanh dần đờ̀u.Vọ̃n dụng cụng thức tính được gia tụ́c g và sai sụ́ của phộp đo g

Thái đụ̣: Vận dụng kỹ năng thực hành vào lắp đặt sử dung trong đời sống, rèn luyện đức tính cẩn thận

kiên trì nhẫn nại

Mụ̃i nhóm hs:

- Đụ̀ng hụ̀ đo thời gian hiợ̀n sụ́; hụ̣p cụng tắc ngắt điợ̀n 1 chiờ̀u cṍp cho nam chõm điợ̀n và bụ̣ đờ́m thời gian

- Nam chõm điợ̀n N; cụ̉ng quang điợ̀n E; trụ bằng sắt làm vọ̃t rơi tự do; qủa dọi; giá đỡ thẳng đứng có vítđiờ̀u chỉnh thăng bằng; mụ̣t chiợ̀c khăn bụng nhỏ; giṍy kẻ ụ li; kẻ sẵn bảng ghi sụ́ liợ̀u theo mẫu trong bài

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Bài mới.

Hoạt động 1: Tiờ́n hành thí nghiợ̀m.

- Gv hướng dẫn các nhóm lắp ráp TN (như

SGK)

- Chú ý theo dõi các nhóm đờ̉ chỉnh sửa kịp thời

nờ́u cần Nhṍt là thao tác làm thí nghiợ̀m của hs,

phải chú ý qui tắt an toàn

- Gv kiờ̉m tra và ghi nhọ̃n kờ́t quả của các

Trang 34

- Tính sai số phép đo và ghi kết quả

- Hoàn thành báo cáo thực hành

nghiêng của đồ thị

Hoạt động 3: Tổng kờ́t thí nghiợ̀m

- Đánh giá giờ thực hành của từng nhóm và

chung cả lớp

- Hs báo cáo kờ́t quả TN

- Thu gom dụng cụ, đờ̉ lại đúng vị trí

Hoạt động 4: Giao nhiệm vụ về nhà.

- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà - Yêu cầu: HS chuẩn bị bài sau

Tiờ́t: 15 KIấ̉M TRA 1 TIấ́T

I Mục tiờu.

Củng cụ́ và khắc sõu kiờ́n thức của chương I:

+ Chuyờ̉n đụ̣ng cơ; chuyờ̉n đụ̣ng thẳng đờ̀u; chuyờ̉n đụ̣ng thẳng biờ́n đụ̉i đờ̀u; sự rơi tự do; chuyờ̉nđụ̣gn tròn đờ̀u; tính tương đụ́i của chuyờ̉n đụ̣ng

Rèn luyợ̀n tính cõ̉n thọ̃n, chính xác, khoa học, phát huy khả năng làm viợ̀c trung thực của hs

c Thái đụ̣:

Trung thực trong khi làm kiờ̉m tra

GV: Đờ̀ kiờ̉m tra; HS: ễn lại toàn bụ̣ kiờ́n thức của chương đờ̉ làm bài cho tụ́t

III Nụ̣i dung kiờ̉m tra (Đờ̀ kiểm tra)

A Trắc nghiợ̀m (7đ)

1 Chuyển động của vật nào dưới đõy cú thể là chuyển động thẳng đờ̀u?

A Mụ̣t hoàn bị lăn trờn mụ̣t máng nghiờng B Mụ̣t hòn đá được nộm thẳng đứng lờn cao

C Xe đạp đang đi trờn đoạn đường thẳng nằm ngang

D Mụ̣t cái pittụng chuyờ̉n đụ̣ng trong xi lanh

2 Điờ̀u khẳng định nào dưới đõy chỉ đúng cho chuyển động thẳng nhanh dõ̀n đờ̀u?

A Gia tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng khụng đụ̉i B Chuyờ̉n đụ̣ng có vectơ gia tụ́c khụng đụ̉i

C Vọ̃n tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng là mụ̣t hàm bọ̃c nhṍt của thời gian

D Vọ̃n tụ́c của chuyờ̉n đụ̣ng tăng đờ̀u theo thời gian

3 Một chiờ́c xe đang chuyển động với vận tốc 12 km/h bụ̃ng hãm phanh chuyển động thẳng chậm dõ̀n đờ̀u, sau 1 phút thỡ dừng lại Gia tốc của xe bằng bao nhiờu?

5 Một giọt nước rơi tự do từ độ cao 45m xuống Cho g = 10 m/s 2

Thời gian vật rơi tới mặt đất bằng bao nhiờu?

Trang 35

A ω = 2π

π

=2

T

π

=2

T

10 Khoảng thời gian để chất điểm chuyển động tròn đều đi hết 1 vòng trên quỹ đạo của nó gọi là:

11 Trong chuyển động tròn đều gia tốc hướng tâm đặc trưng cho:

A sự thay đổi hướng của tốc độ dài C sự thay đổi về độ lớn của tốc độ dài

12 Vận tốc của vật đối với hệ quy chiếu đứng yên gọi là:

B vận tốc tuyệt đối D vận tốc trung bình

(Hình 1)

13 Chuyển động thẳng trong đó có độ lớn của vận tốc tức thời tăng đều hoặc giảm đều theo thời gian gọi là:

B chuyển động thẳng nhanh dần đều D chuyển động thẳng chậm dần đều

14 Tại sao trạng thái đứng yên hay chuyển động của một chiếc ô tô có tính tương đối?

A Vì chuyển động của ô tô được quan sát ở các thời điểm khác nhau

B Vì chuyển động của ô tô được xác định bởi những người quan sát khác nhau đứng bên lề đường

C Vì chuyển động của ô tô không ổn định : lúc đứng yên, lúc chuyển động

D Vì chuyển động của ô tô được quan sát trong các hệ quy chiếu khác nhau (gắn với đường và gắn với ô tô)

B Tự luận: (3đ)

Bài toán: Hai xe máy cùng xuất phát tại hai địa điểm A và B cách nhau 398 m và cùng chạy theo

hướng AB trên đoạn đường thẳng đi qua A và B Xe máy xuất phát từ A chuyển động nhanh dần đều với gia tốc 4,0.10-2 m/s2 Xe máy xuất phát từ B chuyển động nhanh dần đều với gia tốc 3,0.10-2 m/s2 Chọn A làm mốc, chọn thời điểm xuất phát của hai xe máy làm mốc thời gian và chọn chiều từ A đến B làm chiều dương

a Viết phương trình chuyển động của mỗi xe máy

b Xác định vị trí và thời điểm hai xe máy đuổi kịp nhau kể từ lúc xuất phát

a Phương trình chuyển động của mỗi xe là:

Chọn chiều (+) là chiều chuyển động của 2 xe, gốc tọa độ tại A

282,13 ( )

b Vị trí và thời gian để 2 xe gặp nhau:

Trang 36

u r

Tiết: 16 Chương II: ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM

Bài 9: TỔNG HỢP VÀ PHÂN TÍCH LỰC - ĐIỀU KIỆN CÂN BẰNG CỦA CHẤT ĐIỂM

I Mục tiêu.

a Về kiến thức:

Phát biểu được khái niệm đầy đủ về lực và tác dụng của 2 lực cân bằng lên cùng một vật dựa vào kháiniệm gia tốc

Phát biểu được định nghĩa tổng hợp lực, phân tích lực và quy tắc hình bình hành Biết được điều kiệncó thể áp dụng phân tích lực

Phát biểu được điều kiện cân bằng của chất điểm

b Về kĩ năng:

Biết phân tích kết quả thí nghiệm, biểu diễn các lực và rút ra quy tắc hình bình hành

Vận dụng quy tắc hình bình hành để tìm hợp lực của 2 lực đồng quy hoặc để phân tích một lực thành 2 lựcđồng quy theo các phương cho trước Giải được một số bài tập đơn giản về tổng hợp lực và phân tích lực

- GV: Dụng cụ TN (như hình 9.5 SGK)

1 Ổn định lớp

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Bài mới.

Hoạt động 1: Nhắc lại về lực và cân bằng lực

CH1.1: Lực là gì? Đơn vị của

lực? Tác dụng của 2 lực cân

bằng? Lực là địa lượng vec tơ

hay đại lượng vô hướng? Vì

sao?

CH1.2: Khi nào vật có gia tốc a

= 0; và khi nào vật có a khác 0?

CH1.3: Các em hãy định nghĩa

lực một cách đầy đủ (có khái

niệm gia tốc)

- Gv tóm lại khái niệm lực:

- Các em hoàn thành C1, C2

- Hs suy nghĩ, kết hợp với SGKđể trả lời các câu hỏi của gv

- Khi vật đứng yên hoặc chuyểnđộng thẳng đều thì gia tốc a = 0

- Khi hợp lực tác dụng lên vậtcân bằng thì a = 0 và ngược lại

- Hs thảo luận hoàn thành C1,C2

I Lực Cân bằng lực.

1 Lực là đại lượng vec tơ đặc

trưng cho tác dụng của vật nàylên vật khác mà kết quả là gây

ra gia tốc cho vật hoặc làm chovật biến dạng

2 Các lực cân bằng là các lực

khi tác dụng đồng thời vàocùng một vật thì không gây ragia tốc cho vật

3 Đường thẳng mang vec tơ

lực gọi là giá của lực Hai lực

cân bằng là 2 lực cùng tác dụnglên cùng 1 vật, cùng giá, cùngđộ lớn và ngược

chiều

Trang 37

Hoạt động 2: Tìm hiểu quy tắc tổng hợp lực.

- ĐVĐ: Trong thực tế, có

những trường hợp nhiều lực tác

dụng đờng thời vào cùng mợt

vật (2 người xách 2 quay của

mợt chiếc túi nặng, ) Ta cần

tìm hiểu các lực đó gây nên mợt

tác dụng tởng hợp như thế nào?

- Phát biểu định nghĩa tởng hợp

lực

- Biểu diễn TN hình 9.5

CH1.1: Gọi hs lên bảng vẽ lực

F F gây ra hiệu quả

tởng hợp là: giữ cho chùm quả

nặng C đứng cân bằng

CH1.2Theo như phần trên lực

cân bằng phải cùng đợ lớn và

ngược chiều, h·y dù ®o¸n xem

lùc thay thÕ hai lùc trªn cã

ph-¬ng chiỊu nh thÕ nµo?

- Mợt em lên bảng vẽ lực cân

bằng với lực r

F F trong việc giữ cho

chùm quả nặng C đứng yên

Vậy r

F là hợp lực của F vàFr1 r2

CH 1.3: Em rút ra được kết

luận gì về tính chất của lực?

- Các em hãy nhận xét xem

giữa các lực r r

1; 2

F F và lực F cór

mới liên quan gì?

- Gọi hs lên bảng nới các ngọn

của r

F với F và của r1 F với r Fr2

- Hãy nhận xét hình vừa vẽ

được

- Đến đây chúng ta có được

mợt quy tắc của phép tởng hợp

lực đó là quy tắc HBH

- Lực là mợt đại lượng vec tơ

- Có thể nêu nhận xét của cá

nhân mình

- Hs nhận xét (hình bình hành)

- Hs phát biểu quy tắc HBH

- Làm C4 theo hướng dẫn

II Tởng hợp lực

1 Thí nghiệm

3 Quy tắc hình bình hành

Nếu 2 lực đờng quy làm thành 2cạnh của 1 hình bình hành, thìđường chéo kể từ điểm đờngquy biểu diễn hợp lực củachúng

r

Hoạt động 3: Tìm điều kiện cân bằng của chất điểm.

- Hướng dẫn hs hoàn thành C4

- Trong TN hình 9.5, vòng nhẫn

O (trọng lượng khơng đáng kể)

đang ở trạng thái cân bằng

CH3.1: Vòng nhẫn chịu tác

dụng của mấy lực? Là những

ĐVĐ: Em nào có thể giải thích

sự cân bằng của vòng nhẫn

trong TN theo mợt cách khác

- Đó là 3 lực r r r

F F F

Trang 38

- Gợi ý: Lực r

3

F gõy ra những

tác dụng gì đụ́i với OM và ON?

+ Kộo dõy OM bằng lực r'

1

F cõn

1

F (vẽ lờn hình)

+ Kộo dõy OM bằng lực r'

2

F cõn

2

F (vẽ lờn hình)

Hoạt động 4: Tỡm hiểu phộp phõn tích lực

Vọ̃y ta có thờ̉ thay lực r

CH4.1: Em nào hãy cho biờ́t định

nghĩa của phộp phõn tích lực?

CH4.2: Nhìn vào hình vẽ, các

em thṍy các lực r r r' '

3; ;1 2

F F F liờn

hợ̀ với nhau như thờ́ nào?

CH4.3: Vọ̃y muụ́n phõn tích 1

lực thành 2 lực thành phần có

phương đã biờ́t thì làm như thờ́

nào?

- Chú y: Đờ̉ phõn tích lực

chúng ta cũng dùng quy tắc

HBH Nhưng chỉ khi biờ́t mụ̣t

lực có tác dụng cụ thờ̉ theo 2

phương nào đó thì ta mới phõn

tích lực đó theo 2 phương ṍy

- Làm 2 dõy căng ra

- Hs nờu định nghĩa

- Nờ́u nụ́i các điờ̉m ngọn của 3vec tơ lực đó lại chúng ta sẽ

2 Chú ý: Đờ̉ phõn tích lực

chúng ta cũng dùng quy tắcHBH Nhưng chỉ khi biờ́t mụ̣tlực có tác dụng cụ thờ̉ theo 2phương nào đó thì ta mới phõntích lực đó theo 2 phương ṍy

Hoạt đụ̣ng 5 : Vận dụng - củng cố.

- GV nhắc lại nội dung trọng

tâm của bài

- Yêu cầu học sinh đọc phần

ghi nhớ SGK và làm bài tập

5,6,7 SGK

- HS ghi nhớ tiếp thu kiến thức

- Cá nhân giải các bài tập trongSGK theo hớng dẫn giáo viên

Tiờ́t 17 Bài 10: BA ĐỊNH LUẬT NIU-TƠN ( Tiết 1)

I Mục tiờu.

- Định nghĩa quán tính; Định luọ̃t I, định luọ̃t II và định luọ̃t III Niu-tơn (Newton); Định nghĩa khụ́ilượng và các tính chṍt của khụ́i lượng

-Viờ́t được hợ̀ thức của định luọ̃t II, định luọ̃t III Niu-tơn và cụng thức tính của trọng lực

- Nờu được đắc điờ̉m của cặp “lực và phản lực”

- Nờu được ý nghĩa của từng định luọ̃t

- Vọ̃n dụng được định luọ̃t I và khái niợ̀m quán tính đờ̉ giải thích mụ̣t sụ́ hiợ̀n tượng quán tính đơngiản và giải mụ̣t sụ́ bài tọ̃p

- Chỉ ra được đặc điờ̉m của cặp “lực và phản lực” Phõn biợ̀t cặp lực này với cặp lực cõn bằng

- Vọ̃n dụng phụ́i hợp định luọ̃t II và III đờ̉ giải các bài tọ̃p

c Thái đụ̣: Giáo dục cho học sinh t duy quan điểm duy vật biện chứng.

Trang 39

- Giáo viên: Chuõ̉n bị thờm mụ̣t sụ́ ví dụ vờ̀ các định luọ̃t của Niu-tơn, nhằm tăng niờ̀m tin cho học

sinh vào tính đúng đắng của định luọ̃t; Thí nghiệm lịch sử của Galilê

- Học sinh: xem lại bài 1 chú ý tới điều kiện cân bằng của chất điểm.

- Phơng pháp: Phân tích kết hợp với đàm thoại.

10A1 10A2 10A3 10A6

2 Bài mới.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung

Hoạt động 1: Đặt vấn đề xác định nhiệm vụ nhận thức.

ĐVĐ: Lực là gì?

- Lực có cần thiờ́t đờ̉ duy trì chuyờ̉n đụ̣ng

khụng?

- Vì sao khi ta đõ̉y quyờ̉n sách (hay vọ̃t nào đó)

khi ngừng đõ̉y thì quyờ̉n sách (hạy vọ̃t đó) ngừng

lại?

Vì sao mà vật chuyển động ?

GV gợi ý dẫn dắt vấn đề: Ngày nay các em đờ̀u

biờ́t do ma sát mà vọ̃t dừng lại Nhưng trước đõy

khi chưa biờ́t đờ́n ma sát, người ta cho rằng lực

là cần thiờ́t đờ̉ duy trì chuyờ̉n đụ̣ng, nờ́u lực

ngừng tác dụng thì vọ̃t cũng ngừng chuyờ̉n đụ̣ng

Tuy nhiờn có 1 người khụng tin vào điờ̀u đó & là

TN nghiờn cứu vờ̀ chuyờ̉n đụ̣ng đó là nhà vọ̃t lý

Ga-li-lờ

- Hs nhớ lại kiờ́n thức cũ rụ̀i trả lời

- (Lực cần thiờ́t đờ̉ duy trì chuyờ̉n đụ̣ng)

- Quan sát hiợ̀n tượng rụ̀i trả lời (do có lực masát)

- Hs lắng nghe nhận thức vṍn đờ̀ đặt ra

Hoạt động 2: Tỡm hiểu định luật I Niu-tơn.

Các em nghiờn cứu SGK phần

1 rụ̀i sau đó mụ tả lại TN lịch

sử của Ga-li-lờ

- Chú ý: Vì sao viờn bi khụng

lăn đờ́n đụ̣ cao ban đầu?

+ Khi giảm h2 thì đoạn đường

đi được của viờn bi sẽ như thờ́

nào?

+ Nờ́u đặt máng 2 nằm ngang,

quãng đường hòn bi lăn được

sẽ như thờ́ nào?

+ Nờ́u máng 2 nằm ngang và

khụng có ma sát thì hòn bi sẽ

chuyờ̉n đụ̣ng như thờ́ nào?

- Vọ̃y có phải lực là nguyờn

nhõn của chuyờ̉n đụ̣ng khụng?

- Từ TN của Ga-li-lờ, vờ̀ sau

Niu-tơn đã khái quát các kờ́t

quả quan sát từ thực nghiợ̀m

thành định luọ̃t và được gọi là

định luọ̃t I Niu-tơn

- Em hãy phát biờ̉u lại định luọ̃t

như SGK

Hs nghiờn cứu SGK, sau đó mụtả lại TN của Ga-li-lờ (làm viợ̀ccá nhõn)

- Do có ma sát giữa viờn bị và

- Lăn mãi mãi

- Khụng

- Hs phát biờ̉u & ghi nhọ̃n địnhluọ̃t I

I Định luọ̃t I Niu-tơn

1 Thí nghiợ̀m lịch sử của li-lờ

*Nờ́u khụng có ma sát và nờ́umáng (2) nằm ngang thì hòn bisẽ lăn với vọ̃n tụ́c khụng đụ̉imãi mãi

2 Định luọ̃t I Niu-tơn

Nờ́u mụ̣t vọ̃t khụng chịu tácdụng của lực nào hoặc chịu tácdụng của các lực có hợp lựcbằng khụng, thì vọ̃t đang đứngyờn sẽ tiờ́p tục đứng yờn, đangchuyờ̉n đụ̣ng sẽ tiờ́p tục chuyờ̉n

Trang 40

- Vậy: Fr=0rthì ar 0=r

- Em nào hãy nhắc lại khái

niệm quán tính đã được học ở

lớp 8

- Theo ĐL I thì chuyển động

thẳng đều được gọi là chuyển

động theo quán tính

- Vậy quán tính là gì?

- Tại sao xe đạp chạy được 1

đoạn đường nữa dù ta ngừng

đạp

- Tại sao khi nhảy từ bậc cao

xuống ta phải gập chân lại

- Tại sao người ta nói quán tính

là thủ phạm của mọi vụ tai nạn

giao thông?

KL: Muốn gây ra gia tốc cho

vật ta phải có lực tác dụng lên

vật đó

- Hs nhắc lại (nếu được)

- Xu hướng bảo toàn vận tốc cả

về hướng và độ lớn

- TL để trả lời: Do xe có quántính nên nó có xu hướng bảotoàn vận tốc mặc dù ta ngừngđạp

- TL: Do có quán tính nên thânngười tiếp tục chuyển độngxuống nên chân bị co lại

- HS TL rồi trả lời: …

động thẳng đều

=r

r0

F thì ar 0=r

3 Quán tính

Quán tính là tính chất của mọivật có xu hướng bảo toàn vậntốc cả về hướng và độ lớn

* Định luật I gọi là định luật quán tính và chuyển động thẳngđều được gọi là chuyển động theo quán tính

Hoạt động 3: Tìm hiểu định luật II Niu-tơn.

§V§: Chúng ta thử hình dung

xem nếu ta đẩy một thùng hàng

khá nặng trên đường bằng

phẳng Theo em gia tốc của

thùng hàng phụ thuộc vào

những yếu tố nào?

CH3.1: Như vậy em có thể

khái quát thành câu phát biểu

về gia tốc của vật?

- Từ những quan sát và TN

Niu-tơn đã xác định được mối

liên hệ giữa gia tốc, lực và khối

lượng thành 1 định luật gọi là

ĐL II Niu-tơn

CH3.2: Trường hợp có nhiều

lực tác dụng lên vật thì ĐL II

được áp dụng như thế nào?

TL rồi phát biểu: F càng lớn thì

a càng lớn+ m càng lớn thì a càng nhỏ

+ a và F cùng hướng

- HS phát biểu: gia tốc của vậttỉ lệ thuận với lực tác dụng và tỉ

lệ nghịch với khối lượng củavật

II Định luật II Niu-tơn

1 Định luật II Niu-tơn

Gia tốc của một vật cùnghướng với lực tác dụng lên vật.Độ lớn của gia tốc tỉ lệ thuậnvới độ lớn của lực và tỉ lệnghịch với khối lượng của vật

Hoạt động 4: Tìm hiểu định nghĩa và tính chất của khối lượng.

CH4.1: Ở lớp 6 em hiểu khối

lượng là gì?

CH4.2: Thông qua nội dung

ĐL II, em hãy cho biết khối

lượng còn có ý nghĩa gì khác?

CH4.3: Hãy vận dụng ĐL II để

chứng minh rằng vật nào có

khối lượng lớn hơn thì khó làm

thay đổi vận tốc của nó hơn, tức

là mức quán tính lớn hơn (lực

tác dụng có độ lớn bằng nhau)

- Nhận xét câu trả lời của hs, rút ra

khái niệm khối lượng: Khối lượng

là đại lượng đặc trưng cho mức

- Là đại lượng chỉ lượng vậtchất của một vật

- TL rồi trả lời: Theo ĐL II, vậtnào có khối lượng lớn hơn thì

thu được gia tốc nhỏ hơn, tức là

thay đổi vận tốc chậm hơn Nóicách khác vật có khối lượng lớnthì khó làm thay đổi vận tốc củanó hơn, tức là mức quán tínhlớn hơn

- Hs chú ý gv nhận xét và tiếpthu khái niệm khối lượng

2 Khối lượng và mức quán tính

a Định nghĩa

Khối lượng là đại lượng đặctrưng cho mức quán tính củavật

b Tính chất của khối lượng.

- Khối lượng là một đ¹i lượng

vô hướng, dương và không đổiđối với mọi vật

- Khối lượng có tính chất cộng

Định dạng
Số trang	81
Dung lượng	2,8 MB