Tập san khoa học 14

Trường CĐYT Quảng NinhBước tiến mới trong nghiên cứu vaccin HIV Ngày 05 tháng 11 vừa qua, trong báo cáo kết quả nghiên cứu đầu mối mới để sản xuất vaccin phòng chống bệnh AIDS, các nhà k

Nội san khoa học – Số 14 3

số 119/QĐ-CĐYT, ngày 11/7/2007

của Hiệu trưởng

trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh.

Trong số này:

HYPERLINK \l "_Toc278209694" Bước tiến mới trong nghiên cứu vaccin HIV

PAGEREF _Toc278209694 \h 4Kiểm soát sốt rét sẽ tốt hơn PAGEREF _Toc278209695 \h 5

Những bước tiến trong nghiên cứu bệnh tiểu đường PAGEREF _Toc278209696 \

Trường CĐYT Quảng Ninh

Bước tiến mới trong nghiên cứu

vaccin HIV

Ngày 05 tháng 11 vừa qua, trong báo

cáo kết quả nghiên cứu đầu mối mới

để sản xuất vaccin phòng chống bệnh

AIDS, các nhà khoa học Mỹ cho biết

những khác biệt rất nhỏ trong 5 loại

amino acid của protein HLA-B có thể

giúp giải thích tại sao một số người có

khả năng miễn nhiễm với virus gây

suy giảm miễn dịch ở người

Tiến sĩ Bruce Walker, Bệnh viện đa

khoa Massachusetts, chủ nhiệm đề tài

cho hay đã từ lâu chúng ta biết có một

số người nhiễm HIV và bệnh tiến triển

nhanh, nhưng qua 3 thập kỉ họ vẫn

hoàn toàn khỏe mạnh mà không cần

bất cứ một loại thuốc men nào Ông

nghĩ rằng chúng ta có thể áp dụng

công nghệ mới từ việc giải mã bộ gen

người để phát hiện cơ sở di truyền của

hiện tường này

Khoảng 300 người nhiễm HIV có thể

tự ngăn cản chúng bằng chính hệ miễn

dịch của họ, duy trì số lượng virus ở

mức rất thấp

Nhóm nghiên cứu đã xem xét cấu trúc

gen của gần 1000 người có khả năng

đó và so sánh với mã gen của 2600

người bị nhiễm HIV Họ đã xác định

được 300 điểm khác nhau trong mã di

truyền điều khiển miễn dịch đối với

HIV, và tất cả đều nằm trên nhiễm sắc

thể số 6 Họ gọi tắt là SNPs - đa hình

đơn nucleotide, đọc là "snips"

Nhóm nghiên cứu tìm được 5 aminoacid trong protein HLA-B liên quan tới

sự khác biệt ở những người có khảnăng kiểm soát HIV Đó là proteinquan trọng giúp hệ miễn dịch phát hiện

và tiêu diệt các tế bào nhiễm virus vàtiến sĩ Walker cho biết những biến thể

di truyền tạo ra sự khác biệt đó ởnhững người có khả năng kiểm soátHIV Biết hệ miễn dịch của người phảnứng hiệu quả với HIV là một bước tiếnquan trọng trong quá trình tìm cách sảnxuất vaccin chủng ngừa HIV

Chúng ta đã xác định được tại sao một

số người không tiến triển bệnh AIDSkhi đã nhiễm HIV và chúng ta cần tậptrung nghiên cứu vấn đề đó Cho đếnnay vẫn chưa có vaccin chủng ngừavirus gây suy giảm miễn dịch, nên kể

từ khi đại dịch AIDS bắt đầu vào đầunhững năm 1980, gần 60 triệu người

đã nhiễm HIV, nhiều người trong số

họ là người châu Phi, và đã cướp đisinh mạng của 25 triệu người

Tháng 9 năm 2009, các nhà khoa họccho biết thành công lớn nhất của họ vềmột loại vaccin thử nghiệm nhưng tácdụng rất khiêm tốn, loại vaccin này chỉ

có thể làm chậm 30% tỷ lệ phát bệnh.Tháng 7 năm nay, các nhà nghiên cứu

Mỹ đã tìm thấy kháng thể có khả nănggiúp cơ thể chống lại virus gây bệnhAIDSvà họ cho rằng có thể sử dụngkháng thể này để thiết kế vaccin

Nguyễn Mạnh Tuấn

HYPERLINK \l "_Toc278209694" Bước tiến mới trong nghiên cứu vaccin HIV

PAGEREF _Toc278209694 \h 4Kiểm soát sốt rét sẽ tốt hơn PAGEREF _Toc278209695 \h 5

Những bước tiến trong nghiên cứu bệnh tiểu đường PAGEREF _Toc278209696 \

Kiểm soát sốt rét sẽ tốt hơn

Các nhà khoa học cho biết, những nỗ

lực nhằm xóa sổ căn bệnh sốt rét ở

môt số quốc gia có thể đi ngược lại

với sự mong đợi

Trên tạp chí Lancet, các nhà khoa học

khuyến cáo một số quốc gia, đặc biệt

là các nước châu Phi cận Sahara nên

viên Pamela Das

đều cho rằng nếu nỗ

sốt rét toàn cầu Robert Newman cho

biết, WHo luôn nỗ lực ủng hộ và trực

tiếp hỗ trợ các quốc gia nhằm kiểm

soát và đẩy lùi bệnh sốt rét Việc xóa

sổ sốt rét là khả thi ở các quốc gia và

khu vực có tỷ lệ lây nhiễm thấp và hệ

tử vong

Các nhà khoa học chỉ ra rằng bệnh sốt

rét và muỗikhông phân biệtbiên giới giữa cácquốc gia Họcũng cảnh báochuyển đổi từchính sách kiểmsoát sang chínhsách xóa sổ bệnhsốt rét có thể ảnh hưởng tiêu cực đếncác biện pháp nhằm làm giảm tỉ lệ tửvong

Phát ngôn viên của Quỹ Bill &Melinda Gates cho biết đẩy lùi cănbệnh sốt rét là một mục tiêu nằm trongchiến lược lâu dài Họ tin rằng Tổchức Y tế thế giới sẽ đóng vai trò quantrọng trong việc hỗ trợ các quốc giaquyết định khi họ đã sẵn sàng thựchiện việc xóa bỏ căn bệnh này

Tuy nhiên duy trì kiểm soát tốt, trước

khi tiến hành loại trừ sốt rét sẽ đảm

bảo cho sự thành công, ngược lại nếu

không có sự chuẩn bị tốt thì mọi nỗ

lực sẽ không mang lại kết quả như

mong đợi

Bùi Đức Thành

-Những bước tiến trong nghiên cứu

bệnh tiểu đường

Những tiến bộ trong điều trị tiểu

đường type 1 là tin tức đáng chú ý

nhất khi ngày Thế giới phòng chống

ĐTĐ đang tới gần Ngay cả khi mối đe

dọa bệnh đại tháo đường tiếp tục phát

triển, các nhà khoa học đã có những

khám phá quan trọng trong năm qua

để có thể một ngày nào đó sẽ dẫn đến

cách ngăn chặn căn bệnh này Từ một

dự án hợp tác giữa Liên đoàn Đái tháo

đường quốc tế với Tổ chức Y tế thế

giới năm 1991, nhằm gây sự chú ý

nhiều hơn trước mối đe dọa của bệnh

đái tháo đường tới sức khỏe cộng

đồng, Ngày thế giới phòng chống Đái

tháo đường đã được Liên hợp quốc

chính thức công nhận năm 2007

Một phát hiện thú vị hơn trong nghiên

cứu bệnh đái tháo đường của năm nay

đến từ phòng thí nghiệm của tiến sĩ

Pere Santamaria, Đại học Calgary Tạiđây các nhà nghiên cứu đã phát triểnđược một loại vaccin phòng ngừa bệnhđái tháo đường trên chuột Hơn nữa,vaccin này có thể chỉ nhắm mục tiêuvào những tế bào miễn dịch tiêu diệtcác tế bào beta sản xuất insulin củatuyến tụy

Các nhà khoa học hy vọng rằng vacinnày cũng có hoạt động như vậy ởngười Và điều thú vị là họ đã pháthiện ra một con đường khác đã có màchúng ta thậm chí chúng ta không biếttới

Con đường khác trong nghiên cứu đáitháo đường type 1 và là một bước tiếnđáng kể trong năm nay là chức năngcủa tế bào beta

Pedro Herrera Trường đại học Geneva

và nhóm nghiên cứu đã phát hiện rarằng tuyến tụy của người lớn có thểtạo ra các tế bào alpha có chứng năngnhư tế bào beta Các nhà nghiên cứukhác, đã tái lập trình tế bào khác trong

cơ thể thành tế bào beta, chẳng hạnnhư tế bào acinar trong tuyến tụy vàcác tế bào gan Quá trình tạo ra tế bàonày ít phức tạp hơn so với việc tạo ra

tế bào gốc đa năng, do đó, nó có ít vấn

đề tiềm tàng hơn

Một việc thú vị khác nữa đến trongmùa gặt năm qua là quản lý đái tháođường type 1 Hệ thống tụy nhân tạokhép kín đã được chính thức thửnghiệm, và vẫn còn đang trên mộtquãng đường dài của quá trình điềutiết, nhưng “kết quả đầy hứa hẹn”

Không may thay, không phải tất cả các

tin về đái tháo đường trong năm qua

đều là tin tốt lành

Một trong những vấn đề lớn nhất của

bệnh đái tháo đường type 2 là Cục

Quản lý Dược và Thực phẩm Hoa Kỳ

đã quyết định hạn chế việc bán các

thuốc tiểu đường type 2 rosiglitazone

(Avandia) do quan ngại rằng thuốc

này có thể làm tăng nguy cơ biến

chứng tim mạch Công ty sản xuất

Avandia, GlaxoSmithKline cũng đã có

lệnh đánh giá lại thử nghiệm lâm sàng

do chính công ty này tiến hành

Có lẽ tin tức đau lòng nhất đến từ tuần

vừa qua, đó là khi Trung tâm Kiểm

dịch Hoa Kỳ thông báo rằng, nếu cứ

tiếp tục như hiện nay, thì đến năm

2050 cứ 1 trong 3 người Mỹ sẽ mắc

bệnh tiểu đường Hiện nay, số ca đái

tháo đường mới mỗi năm là 8/1000

người, và con số này được dự đoán là

sẽ nhảy vọt lên 15/1000 vào năm

2050

Một điểm đáng chú ý trong nghiên

cứu đái tháo đường type 2 nữa là phát

hiện gần đây nhất từ nghiên cứu Look

AHEAD, một nghiên cứu triển vọng

10 năm để xếp hạng hiệu quả của nỗ

lực giảm cân và so sánh với chăm sóc

chuẩn “Giảm cân rõ ràng là có lợi”

và không cần thiết phải giảm quá

nhiều để có được sự khác biệt Trong

việc phòng chống bệnh đái tháo

đường, chỉ cần mất đi 5 – 7% trọng

lượng cơ thể cũng có ích rất nhiều

Một tin tức tốt lành trong nghiên cứuđái tháo đường type 2, đối với nhữngngười béo phì, phẫu thuật giảm cânbariatric có thể ngăn chặn bệnh tiểuđường type 2 gần như ngay lập tức.Đối với những người bệnh thật sự,phẫu thuật bariatric là một lựa chọn tốtnhưng có nhiều rủi ro, và nó có tácdụng không mong muốn

Nếu bạn có nguy cơ bị đái tháo đườnghoặc đang trong giai đoạn đầu củabệnh, bạn cần có kế hoạch giảm cân

và tập luyện thể thao Các bác sĩ cũng

sẽ giúp bạn rất nhiều Với một kếhoạch điều trị thích hợp, bạn có thểngăn cản bệnh đái tháo đường trongnhiều năm

- Phạm Hoài Thương-

Tạo máu từ da

Các nhà khoa học Canada cho biết họ

đã phát hiện ra cách tạo ra máu từ dangười

Phát hiện này mang lại nhiều lợi íchcho những người bệnh cần phẫu thuật,ung thư và thiếu máu

Theo các nhà nghiên cứu Đại họcMcMaster, Ontario, thành tựu này có

nghĩa là bệnh nhân có thể sử dụng

chính da của mình như một nguồn

cung cấp máu trong phẫu thuật, điều

trị ung thư hoặc điều trị các rối loạn

tạo máu

Họ đã thực hiện nhiều lần sự tái tạo da

thành máu trong hơn hai năm ở cả

người già và trẻ Kết quả nghiên cứu

được công bố ngày 07 tháng 11 trên

tạp chí Nature Thử nghiệm lâm sàng

tạo máu từ da có thể được tiến hành

năm 2012 Việc chuyển đổi từ da

thành máu được thực hiện trực tiếp

Có nghĩa là không cần có bước thay

đổi tế bào gốc của da thành tế bào gốc

đa năng, rồi mới chuyển thành tế bào

máu

Trong một thông cáo báo chí của

trường, giám đốc Viện nghiên cứu

Ung thư và tế bào gốc McMaster’s cho

biết việc chuyển đổi được thực hiện

bằng da người Họ biết cách thức hoạt

động và tin rằng họ có thể cải thiện

quy trình Các nhà nghiên cứu cho biết

họ sẽ tiếp tục công việc phát triển các

loại tế bào khác từ da người vì giờ đây

họ đã có một bằng chứng đáng khích

lệ (Theo HealthDay News)

- Trần Kim Liên (Biên dịch)-

Tương tác thuốc trong điều trị lao

Bệnh lao được chú ý nhiều hơn từ khiđại dịch AIDS bùng nổ Người ta sửdụng streptomycin và acidaminosalicylic để điều trị bệnh lao chođến năm 1952 khi isoniazid (INH)được cấp phép lưu hành

Nhưng do tính kháng thuốc củamycobateria phát triển nhanh chóngnếu dùng một thuốc đơn độc, bệnh laoluôn được điều trị bằng cách phối hợpnhiều thuốc trong đó có INH Khi xử

lý được vấn đề kháng thuốc thì việcđánh giá và xử trí các tác dụng phụcòn khó khăn hơn nhiều

Mỗi thuốc chống lao hoạt động theomột cơ chế riêng biệt Sự đa dạngtrong cơ chế hoạt động là ưu điểmtrong điều trị lao vì Mycobacteriumtuberculosis là vi khuẩn ái khí, tốc độchuyển hoá và nhân lên của chúngthay đổi tuỳ theo lượng oxy do môitrường cung cấp Trong hang lao, vikhuẩn nhân lên nhanh, dùng INH,rifampin và streptomycin có hiệu quả.Còn trong đại thực bào hay tổn thương

bã đậu kín, sự tăng sinh của vi khuẩnchậm lại, pyrazinamid có tác dụng tốthơn cả, tiếp theo là rifampin và INH.Mặc dù đã có nhiều thuốc điều trị lao,nhưng lao kháng nhiều thuốc hiệnđang trở thành mối lo ngại toàn cầu.Các mục tiêu trong điều trị bệnh lao làrút ngắn thời gian nằm viện, ngănngừa biến chứng và ngăn chặn sự pháttriển ủ bệnh hoặc tái phát sau này và

hạn chế khả năng lây truyền của bệnh.

Ở bệnh nhân lao tiềm ẩn, mục đích

điều trị là ngăn chặn sự tiến triển của

bệnh

Isoniazid (INH - Laniazid)

Muối nhôm làm giảm hấp thu và giảm

nồng độ huyết thanh của isoniazid do

thuốc chống đông máu

khi dùng đồng thời hai

loại thuốc này; ức chế

quá trình thanh thải các thuốc

benzodiazepin

Việc sử dụng đồng thời thuốc chống

co giật và isoniazid làm tăng độc tính

của thuốc chống co giật hoặc tăng

nhiễm độc gan; do đó cần theo dõi

nồng độ thuốc carbamazepine và kiểm

tra chức năng gan

Không dùng INH đồng

thời với disulfiram Dùng

kết hợp isoniazid với

cycloserine làm tăng các

tác dụng bất lợi đối với

thần kinh trung ương,

như chóng mặt Có thể

bổ sung thêm vitamin B6

(pyridoxin) nhằm ngăn ngừa những

tác dụng bất lợi của isoniazid đối với

hệ thần kinh

Dùng isoniazid cùng với rifampin sau

khi gây mê bằng halothan có thể gây

nhiễm độc gan và làm tăng độc tínhcủa hydantoin

Isoniazid có thể tương tác với nhữngthực phẩm chứa tyramin hoặc histaminnhư pho mát, rượu vang đỏ và một sốloại cá gây tăng huyết áp, đỏ bừng

da, nhức đầu, chóng mặt làm tăng

nhịp tim

Rifampin

Rifampin hấp thu tốtqua đường tiêu hoá,sinh khả dụng đạt trên90% Thuốc phân bốrộng rãi vào các mô vàdịch cơ thể đặc biệt làphổi và dịch phế quản Thuốc thải trừkhoảng 65% qua phân và 30% quanước tiểu, phần còn lạo thải qua mồhôi, nước bọt, nước mắt Sản phẩmthải trừ có màu đỏ, thời gian bán thải 3– 5 giờ

Dùng để phối hợp với ít nhất một loại

thuốc điều trị bệnh laokhác Thường điều trịtrong vòng 6 tháng đốivới hầu hết các trườnghợp, nhưng nếu sau 2tháng điều trị mà xétnghiệm đờm vẫn dươngtính thì thời gian điều trịvới loại thuốc này sẽ kéodài 9 tháng

Làm giảm tác dụng củaacetaminophen, thuốc chống đôngmáu, các thuốc an thần barbiturat,benzodiazepin, chất ức chế beta,cloramphenicol, thuốc tránh thai

progesteron và kết hợp estrongen

progesteron, corticosteroid, mexilentin,

cyclosporine, digitoxin, disopyramide,

estrogen, hydantoin, methadone,

clofibrate, quinidine, dapson,

tazobactam, sulfonylureas,

theophyllin, tocainide và digoxin; làm

tăng huyết áp khi dùng đồng thời với

enalapril Những người sử dụng thuốc

tránh thai trong thành phần có hormon

nên thay đổi biện pháp tránh thai khác

khi đang điều trị với

rifampin

Nguy cơ nhiễm độc

gan cao hơn khi

loại thuốc khi có

hiện tượng rối loạn

chức năng gan

Ở những người mắc bệnh gan, phải

cân nhắc giữa lợi ích điều trị lao và

nguy cơ bệnh gan sẽ trầm trọng hơn;

việc điều trị bị gián đoạn hoặc dùng

liều cao liên tục có thể gây giảm tiểu

cầu, ngừng điều trị ngay khi xuất hiện

ban xuất huyết, nếu tiếp tục dùng

thuốc hoặc dùng thuốc trở lại sau khi

ngừng do ban xuất huyết có thể gây

xuất huyết não, thậm chí tử vong

Rifampin đẩy nhanh sự chuyển hoá

của một số thuốc sau đây: thuốc chống

co giật (vd: phenytoin), thuốc chống

loạn nhịp (disopyramid, quinidin,mexilentin, tocainid), thuốc chốngđông máu đường uống, thuốc khángnấm (fluconazole, itraconazole,ketoconazole), thuốc an thầnbarbiturat, các thuốc chẹn beta, cácthuốc chẹn kênh calci (diltiazem,nifedipin, verapamil), cloramphenicol,clarithromycin, corticosteroid,cyclosporine, các chế phẩm glycosidtim, clofibrate, viên uống tránh thai,

dapson, diazepam,doxycyclin,

fluoroquinolon,haloperidol,levothyroxin,methadon, quinin,theophyllin Cầnđiều chỉnh liều vàthời gian dùng cácthuốc này trong thờigian điều trị bằngrifapin

Khi dùng rifampin đồng thời với cácantacid sẽ làm giảm sự hấp thu củarifampin, nên uống rifampin một giờtrước khi dùng antacid

Pyrazinamid (PZA)

Hấp thu tốt qua đường tiêu hoá; phân

bố vào các mô và dịch của cơ thể kể

cả gan, phổi và dịch não tuỷ; bị thuỷphân ở gan và thải trừ qua thận, chủyếu lọc ở cầu thận Khoảng 70% liềuuống đào thải trong vòng 24 giờ.Pyrazinamid có tác dụng với trựckhuẩn lao đang tồn tại trong môitrường nội bào có tính acid của đại

thực bào Dùng phối hợp với các thuốc

chống lao khác, đặc biệt trong 8 tuần

đầu giai đoạn điều trị ngắn hạn

Pyrazinamid làm tăng ure máu và làm

giảm hiệu quả điều trị của các thuốc

điều trị bệnh gout như allopurinol,

colchicin, probenecid, sulffinpyaon

Theo dõi nồng độ ciclosporin trong

huyết thanh khi dùng đồng thời với

pyrazinamid

Ethambutol (myambutol)

Ethambutol hấp thu nhanh qua đường

tiêu hoá (75 – 80%) Thuốc phân bố

chuyển hoá một phần ở gan bằng quá

trình hydroxyl hoá Thải trừ quá nước

tiểu tới 80% trong vòng 24 giờ

Ethambutol là thuốc chống lao tổng

phát triển của hầu hết các chủng vi

khuẩn lao kháng isoniazid và

streptomycin Đây là thuốc quan trọng

thường dùng điều trị các chủng kháng

thuốc, có thể gây tăng acid uric máu

và viêm dây thần kinh thị giác (do liềudùng)

Vi khuẩn lao kháng thuốc phát triểnrất nhanh nếu dùng ethambutol đơnđộc Vì vậy trong điều trị luôn phảidùng phối hợp với các thuốc chống laokhác theo hướng dẫn của Tổ chức Y tếthế giới

Nếu đang dùng các antacid trong thờigian điều trị với ethambutol thì cầnphải uống ethambutol 4 giờ trước khidùng các antacid

Streptomycin sulfat

Streptomycin íthấp thu quađường tiêu hoá,nhưng không bịphá huỷ bởi aciddịch vị và bền

penicillinase.Streptomycin ítliên kết với huyếttương, khuếch tán chủ yếu vào dịchngoại bào, vào được nhau thai và sữa

mẹ, ít vào dịch não tuỷ kể cả khi màngnão bị viêm Thuốc này ít chuyển hoátrong cơ thể và thải trừ chủ yếu quanước tiểu

Streptomycin có tác dụng chủ yếu trên

vi khuẩn gram âm và trực khuẩn lao,nhất là ở giai đoạn sinh sản nhanh.Thuốc gây độc với thính giác và thậnCác thuốc sau được sử dụng trongtrường hợp kháng thuốc hoặc bệnhnhân không dung nạp các thuốc hàngđầu: