Tiết 47. Thành ngữ

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa Ẩn dụ Bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó Bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó -Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiế

Kiểm tra bài cũ

• Từ trái nghĩa là gì? Cho ví dụ?

Đầu - đuôi nhắm – mở

Khóc – cười

Nhanh - chậm

Trong lời ăn tiếng nói hàng ngày nhiều lúc ta sử dụng

thành ngữ một cách tự nhiên không cố ý nhưng ngược lại nó đã tạo nên một hiệu quả giao tiếp tốt Đó là sự sinh động, gây ấn tượng mạnh nơi người nghe, người đọc Vậy thành ngữ là gì? Để hiểu rõ về thành ngữ với những đặc điểm của nó chúng ta cùng đi vào tiết học hôm nay.

Tiếng Việt: Tiết 47

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

- Có cấu tạo

cố định

Thành ngữ

Trải qua nhiều vất vả, gian nan, nguy hiểm

Đầu sư tử đuôi thằn lằn

To như đầu voi, bé như đuôi chuột

Không thể thay đổi thêm bớt, đảo vị trí các từ

- Cụm từ có cấu tạo

cố định

Sự việc lúc khởi đầu có vẻ to tát quy mô nhưng khi kết thúc lại không ra gì

- Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

Thành ngữ

Đứng núi này trông núi nọ

Ba chìm bảy nổi

Đứng núi nọ trông núi kia Đứng núi này trông núi khác Bảy nổi ba chìm

Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố

định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

 Lưu ý:

Sông cạn đá mòn

Sông có thể cạn, đá có thể mòn

Mưa to, gió lớn Trời mưa rất to kèm theo gió lớn và sấm

chớp

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ)

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ

tạo nên nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ

tạo nên nó

-Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một

số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh …

Trên đe dưới búa

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

b Ghi nhớ



+ Mưa to,gió lớn

- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý

nghĩa trọn vẹn.

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen Của các từ tạo nên nó nhưng

thường thông qua một số phép

chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

b “Tôn sư trọng đạo:” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh nghề thầy

giáo.

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Phụ ngữ

Thành ngữ có thể làm chủ ngữ , vị ngữ trong

câu hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm

động từ, cụm tính từ…

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

II Sử dụng thành ngữ

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn Bảy nổi ba chìm với nước non

Vị ngữ

b “ Tôn sư trong đạo ” là câu thành

ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh Của nhân dân ta với các thầy cô giáo.

chủ ngữ

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối

đèn thì em chạy sang … phụ ngữ

 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

b Ghi nhớ SGK/144

a Ví dụ



+ Mưa to,gió lớn

So sánh hai cách nói sau:

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn Vất vả lận đận với nước non

nay

Câu hỏi thảo luận

Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong

hai câu trên?

=>Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có

tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

II Sử dụng thành ngữ

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn Bảy nổi ba chìm với nước non

Vi ngữ

b “ Tôn sư trong đạo ” là câu thành

ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh của nhân dân ta với các thầy cô giáo.

chủ ngữ

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối

đèn thì em chạy sang … phụ ngữ

 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương

Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu Ngô mình Sở dở dang

2 Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …

2. Bách niên giai lão từng mong

Ném tiền qua cửa sổ

Tiêu pha lãng phí,hoang tàn, ngông cuồng

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

nhàng,thống nhất…

Lên voi xuống chó

Lúc vinh hiển, lúc thất thế.

-Sinh nở dễ dàng, an toàn ,thuận lợi,

mẹ con đểu khoẻ mạnh

Bài tập 1

-> Những món ăn ngon quý hiếm được lấy từ trên rừng,dưới biển

-> Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp

( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )

a Sơn hào hải vị

Nem công chả phượng

b Khoẻ như voi:

Tứ cố vô thân:

Rất khoẻ

Mồ côi, không anh em họ hàng, nghèo khổ

c Da mồi tóc sương: Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

xà ruột

cửa sổ tơi Bài tập 2

Kể vắn tắt các truyền

thuyết và ngụ ngôn tương

ứng để thấy rõ lai lịch của

các thành ngữ: Con Rồng

cháu Tiên, Ếch ngồi đấy

giếng, Thầy bói xem voi.

Bài tập 3

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

II Sử dụng thành ngữ

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn Bảy nổi ba chìm với nước non

Vi ngữ

b “ Tôn sư trong đạo ” là câu thành

ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh Của nhân dân ta với các thầy cô giáo.

chủ ngữ

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối

đèn thì em chạy sang … phụ ngữ

 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

- Học thuộc phần ghi nhớ, học bài kĩ.

- Xem lại văn biểu cảm.