Thuc hanh ve thanh ngu dien co

Sở GD& ĐT Thanh HoáTrường THPT BC Trần Khát Chân Giáo án Điện Tử Tiết 24: Thực hành về thành ngữ, điển cố Giáo viên: Quách Lan Anh Tổ xã hội... *Mục tiêu bài học:Giúp học sinh: -Nâng ca

Sở GD& ĐT Thanh Hoá

Trường THPT BC Trần Khát Chân

Giáo án Điện Tử

Tiết 24:

Thực hành về thành ngữ, điển cố

Giáo viên: Quách Lan Anh

Tổ xã hội

*Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh:

-Nâng cao hiểu biết về thành ngữ, điển cố, về tác dụng biểu

đạt của chúng, nhất là trong các văn bản văn chương nghệ thuật

-Cảm nhận được giá trị của thành ngữ và điển cố

-Biết cách sử dụng thành ngữ và điển cố trong những trường hợp cần thiết

*Phương pháp dạy học:

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh lần lượt giải các bài tập, thông qua đó, củng cố, nâng cao kiến thức và kĩ năng sử

dụng thành ngữ, điển cố

*Thành ngữ là loại cụm từ cố định, ngắn gọn, cô đọng.

+ Tính hình tượng: thường dùng cách nói

có hình ảnh cụ thể.

+ Tính khái quát về nghĩa (hàm súc).

+ Tính biểu cảm

+ Tính cân đối: có nhịp và có thể có vần.

Điển cố “ Giường kia”

-Trần Phồn người thời Đông Hán, tính tình cao ngạo, khi làm chức thái thú Dự Chương, thường không thích tiếp các tân khách; riêng đối với Từ Trĩ là một hiền sĩ- bạn áo vải thì lại rất trân trọng; trong dinh có đặt riêng một chiếc giường nhỏ, khi Từ Trĩ đến thì Trần Phồn mời lên đó cùng nhau đàm đạo;

Từ Trĩ ra về Trần Phồn lại sai treo giường lên (Hậu Hán thư).

Điển cố “ Đàn kia”

- Theo sách Liệt tử, Bá Nha là người đàn giỏi, Chung Tử Kì

là người sành nghe đàn, Bá Nha đàn nghĩ đến non cao, Chung

Tử Kì liền khen: “ Cao vòi vọi như núi Thái Sơn”; nghĩ tới sông nước, Chung Tử Kì liền khen: “ Mênh mông như Trư ờng Giang, Hoàng Hà”; mọi ý nghĩ tâm tình mà Bá Nha gửi vào tiếng đàn, Chung Kì đều thấu hiểu cả Sau khi Chung Tử Kì qua đời; Bá Nha liền treo đàn không gảy nữa, vì cho rằng trên đời này chẳng còn ai hiểu được tiếng đàn (tri âm) của mình

•Điển cố là những sự việc trước đây, hay câu chữ trong sách đời trước Mỗi điển cố như m ột sự việc tiêu biểu, điển hình mà chỉ cần gợi nhắc

đến đã hàm chứa đ iều định nói.

+ Ngắn gọn.

+ Hàm súc, thâm t huý.

Điển cố “ Ba thu”:

-Dịch từ “ Tam thu”, vốn có nhiều nghĩa: ba mùa thu; ba năm, nói chung là để chỉ thời gian dài Bài Thái cát trong Kinh Thi,

phần Vương phong có câu: “ Nhất nhật bất kiến như tam thu

hề (” Một ngày không gặp lâu bằng ba thu)

Thành sầu muôn dặm chồng xây ngất,

Bể thảm ba thu chứa chất đầy

( Lâm tuyền kì ngộ)

Điển cố : “ Chín chữ “

-Dịch từ “ cửu tự cù lao” ( chín chữ nói rõ sự gian lao khó

nhọc của cha mẹ khi sinh dưỡng con cái) gồm: Sinh ( đẻ), cúc( nâng đỡ); phủ ( vuốt ve); súc( cho bú); cố( trông nom);

phục( theo dõi tình hình mà uốn nắn); phúc ( che chở)

Điển cố “ Liễu Chương Đài”

Gợi chuyện xưa của người đi làm quan ở xa, viết thư về thăm vợ

có câu: “Cây liễu ở Chương Đài xưa xanh xanh, nay có còn hay

không, hay là tay khác đã vịn bẻ mất rồi ”

Điển cố “ Mắt xanh”

- Dịch từ “ Thanh nhã” Theo Tấn thư, Nguyễn Tịch- một danh sĩ đời Tấn khi tiếp người mình ưa thích mến mộ thì mắt phô màu xanh ( Mắt xanh); khi gặp người không ưa thích thì mắt phô màu trắng ( Mắt trắng) Mẹ

Nguyễn Tịch qua đời, Kê Hỉ đến viếng Biết Kê Hỉ là kẻ tục sĩ, Nguyễn Tịch nhìn bằng “ mắt trắng”; Hỉ bực mình, ra về Anh Hỉ là Kê Khang

mang rượu, đàn đến viếng, Nguyễn Tịch đón tiếp Kê Khanh bằng “ mắt xanh” Quả nhiên, về sau Kê Khang và Nguyễn Tịch trở thành đôi bạn tâm

đắc, tri âm, cùng được người đời xếp vào nhóm: “ Bảy hiền sĩ trong rừng trúc” ( Trúc lâm thất hiền)

* Mến mộ; vừa lòng mãn ý; con mắt tinh đời

Hướng dẫn cách giải bài tập 5:

Cách làm theo ba bước sau đây:

-Tìm nghĩa của các thành ngữ

- Thay thế các thành ngữ đó bằng các từ ngữ thông thường, tương

đương về nghĩa

- Nhận xét về sự khác biệt và hiệu quả của mỗi cách diễn đạt

Lưu ý:

Khi dùng thành ngữ đặt câu, cần phải:

-Hiểu đúng từng thành ngữ, cả nghĩa biểu hiện và sắc thái biểu cảm Từ đó có thể đưa thành ngữ vào câu văn của mình một cách đúng nghĩa thích hợp

- Muốn dùng thành ngữ một cách chính xác, học sinh phải tra cứu từ điển

-Dùng thành ngữ phù hợp với nội dung và ý nghĩa của cả câu

Mẹ tròn con vuông: ( Vuông, tròn: ở đây chỉ sự hoàn chỉnh, trọn vẹn).Sinh

đẻ dễ dàng và yên ổn, cả mẹ lẫn con đều khoẻ mạnh.

Trứng khôn hơn vịt: Con cái đòi khôn hơn cha mẹ, người non nớt trẻ tuổi

lại đòi tranh khôn với những người lớn tuổi từng trải.

Nấu sử sôi kinh: ( Kinh: sách được coi là tiêu chuẩn của tư tưởng, sử: sách

ghi chép về qua trình phát sinh, phát triển đã qua của sự việc): khổ công học tập để đi thi.

Tham khảo một số câu sau:

-Nói với nó như nước đổ đầu vịt chẳng ăn thua gì.

- Đó là bọn người lòng lang dạ thú hãm hại người vô tội

đến chết đi sống lại.

- Nhà thì nghèo nhưng lại quen thói con nhà lính tính

nhà quan .

-Mọi người chả đi guốc vào bụng nó rồi ấy chứ.

Lưu ý:

- Có những điển cố mới hình thành nhưng có sự phổ biến khá rộng Muốn hiểu và sử dụng điển cố phải nắm được nguồn gốc của nó.

- Cũng như thành ngữ, mỗi điển cố ngoài phần nghĩa biểu

hiện cơ bản còn có sắc thái biểu cảm Vì vậy khi sử dụng cần chú ý sự phù hợp ở cả hai phương diện này.

Điển cố “gót chân A- sin”

*Theo thần thoại Hy Lạp: A- sin- con của người anh hùng Pêlê và nữ thần biển Thêtix- hơn người ở chỗ mình đồng da sắt, tên bắn chẳng thủng, lao phóng chẳng xuyên, toàn thân chỉ có mỗi chỗ gót chân, là nơi hiểm yếu Và chỉ có ai đánh trúng nơi hiểm đó- gót chân của A- sin - mới hạ nổi chàng Mẹ chàng, nữ thần biển

Thêtix suốt đời chỉ chăm lo cho con mình được bất tử khi sinh …

ra A- sin, nữ thần đã đem tôi A- sin vào nước sông âm phủ Xtích Nhưng bà đã quên không tôi chỗ gót chân của thằng bé, là nơi tay

bà cầm, vì thế A-sin còn có thể bị chết, nghĩa là không bất tử vì chỗ đó.

*Ngày nay trong văn học thế giới Gót chân A- sin chỉ nơi hiểm yếu, nhược điểm của một con người hay của

Tham khảo một số câu sau:

- ở thời buổi bây giờ thiếu gì những gã Sở Khanh chuyên lừa

gạt những phụ nữ thật thà ngay thẳng.

- Lớp trẻ đang tấn công vào những lĩnh vực mới với sức trai

Phù Đổng

- Chỗ ấy chính là cái gót chân A- sin của đối phương đấy

- Dạo này nó chẳng khác gì Chúa Chổm

- Phải có bản lĩnh trong công việc ,tránh tình trạng đẽo cày

giữa đường