SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

Tế bào: là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể sống. Sự già và chết của tế bào: là một quá trình mà các tế bào già, hỏng, không bình thường sẽ bị loại trừ khỏi cơ thể. Các tế bào trên lớp trên cùng của làn da của bạn là khoảng hai tuần tuổi, và rất mau chết. Sống tương đối lâu là các tế bào hồng cầu khoảng bốn tháng tuổi. Các tế bào gan sẽ sống cho khoảng 10 đến 17 tháng tuổi trước khi được thay thế. Trên tất cả các bộ phận cơ thể, các tế bào theo vòng tuần hoàn sản xuất và tiêu huỷ. Chúng đều có ngày hết hạn.(Thông thường 1 tế bào sống khoảng 21 ngày và chết đi)

ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Môn học: SINH HỌC ĐẠI CƯƠNG Giảng viên: HOÀNG NGỌC KHẮC Thực hiện:Lớp LĐH2KM4/ Nhóm 2

SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH

I KHÁI NIỆM: TẾ BÀO – SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

II CÁC BIỂU HIỆN VỀ SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

III QUÁ TRÌNH GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

IV NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

V HẬU QUẢ CỦA ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG ĐẾN SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

VI BIỆN PHÁP LÀM CHẬM QUÁ TRÌNH GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

VII KẾT LUẬN

I KHÁI NIỆM: TẾ BÀO – SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ

BÀO

• Tế bào: là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể sống

• Sự già và chết của tế bào: là một quá trình mà các tế bào già, hỏng, không bình thường sẽ bị loại trừ khỏi cơ thể Các tế bào trên lớp trên cùng của làn da của bạn là khoảng hai tuần tuổi, và rất mau chết Sống tương đối lâu là các tế bào hồng cầu khoảng bốn tháng tuổi Các tế bào gan sẽ sống cho khoảng 10 đến 17 tháng tuổi

trước khi được thay thế Trên tất cả các bộ phận cơ thể, các tế

bào theo vòng tuần hoàn sản xuất và tiêu huỷ Chúng đều có ngày hết hạn.(Thông thường 1 tế bào sống khoảng 21 ngày và chết đi)

• Các tế bào thường chết theo 3 cách

+, Sự tự hủy của tế bào

+, Sự hoại tử tế bào(necrosis): là sự chết yểu của tế bào

hoặc một số tế bào(mô).Các tế bào chết sớm hơn so với

chu kỳ sống của nó và do các tác nhân bên ngoài gây ra

+, Chết theo chương trình(apoptosis): sự chết tế bào diễn

ra một cách tự nhiên,là một phần của chu kỳ sống của tế bào và có lợi cho cơ thể.

I KHÁI NIỆM: TẾ BÀO – SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA

TẾ BÀO

II CÁC BIỂU HIỆN VỀ SỰ GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

• ADN trong nhễm sắc thể bị sắt lại.

• Lớp màng nhân trở nên không liên

tục và ADN trong nhân bị phân rã

trong quá trình phân rã nhân tế bào

III QUÁ TRÌNH GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

• Quá trình chết của tế bào được điều tiết bởi nhiều tín hiệu, những tín hiệu này có thể đến từ bên ngoài tế bào hoặc ngay ở bên trong

tế bào Chúng có thể đi xuyên qua lớp màng tế bào hay tác động theo cơ chế truyền tín hiệu để kích thích một phản ứng

• Các tín hiệu này có thể là tích cực (khơi mào, kích thích) hoặc tiêu cực (ngăn chặn, ức chế, ) đối với quá trình chết của Tế bào.

• Trước khi quá trình chết thật sự của tế bào được kích thích bởi các enzyme, các tín hiệu chết rụng phải khiến cho các protein

khơi mào chu trình chết Kết quả của bước này sẽ quyết định việc tín hiệu gây ra cái chết cho tế bào hay quá trình chết của tế bào sẽ

bị đình lại (vì tế bào không cần phải chết nữa).

=> Hiện nay mới có hai quá trình điều tiết chính được nhận diện: điều hòa ở ti thể và truyền tín hiệu trực tiếp.

III QUÁ TRÌNH GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

 Điều hòa ti thể:

- Ti thể là một bào quan cần thiết cho cơ thể đa bào Không có ti thể thì tế bào sẽ phải ngừng quá trình hô hấp hiếu khí và nhanh chóng chết sau đó.

- Các protein chết rụng tác động lên ti thể theo nhiều cách khác nhau, Chúng có thể làm ti thể căng phồng lên bằng cách hình

thành các lỗ trên màng ti thể, hay làm tăng tính thấm của màng ti thể và khiến các tác nhân gây chết rụng tràn ra ngoài tế bào chất.

- Những protein của ti thể như các loại chất hoạt hóa thứ hai bắt nguồn từ ti thể của enzym được phóng thích vào tế bào chất sau khi tính thẩm thấu của màng ti thể tăng lên Các chất hoạt hóa bám vào các chất ức chế của protein chết rụng và bất hoạt các chất ức chế này để chúng không thể ngăn cản quá trình chết rụng diễn ra.

III QUÁ TRÌNH GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

Chu trình truyền tín hiệu trực tiếp

 Truyền tín hiệu trực tiếp:

Hiện nay đã có hai thuyết về truyền tín hiệu trực tiếp của cơ chế chết rụng ở động vật có vú được đề xuất:

Thuyết kích thích bởi nhân tố hoại tử khối u(tumour necrosis

factor - TNF)

Thuyết trung gian gốc kết hợp( Fas-Fas model).

IV NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ GIÀ VÀ

CHẾT CỦA TẾ BÀO

• Các tác nhân vật lý: do phóng xạ có thể gây ra bởi tia X, các đồng vị

phóng xạ và tia cực tím (UV) =>tế bào suy giảm chức năng và chết.

• Các tác nhân hóa học: Kim loại nặng (Cu,Pb,As ),khí thải chứa

(bụi,SOx,NOx ), các hóa chất độc hại,các chất kích thích

• Các tác nhân sinh học: virus,vi khuẩn, protozoa, nấm ảnh hưởng tới

sự hủy hoại của màng tế bào hoặc do thiếu oxy mô dẫn tới sự tổn

IV NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ GIÀ VÀ

CHẾT CỦA TẾ BÀO

• Khi một mô bị hư hỏng, mô liên kết sẽ thay thế bằng cách gia tăng số lượng các tế bào còn lại trong mô đó Khi phần lớn các tế bào cùng loại của mô bị chết do thương tổn hoặc bệnh, các tế bào mới được tạo thành không đủ thay thế các tế bào bị mất Hoạt động quá mức của tế bào còn lại có thể làm chúng lão hóa hoặc chết.

• Sự thay đổi cân bằng hoocmon làm xáo trộn chức năng 1 số loại mô.

• Khi tế bào trở nên già hơn, chúng có xu hướng tích tụ một số chất thải

do quá trình biến dưỡng tạo ra và những chất này có thể làm suy thoái

tế bào Đồng thời những tế bào già cỗi cũng sản sinh các kháng độc tố

ít hơn.

• Thiếu cung cấp oxy và đặc biệt là kết hợp với thiếu máu cục bộ có thể

là nguyên nhân thông thường nhất dẫn đến tổn thương tế bào.

V HẬU QUẢ CỦA ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG ĐẾN SỰ

GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

 Từ các tác nhân vật lý:

Tia cực tím của ánh sáng mặt trời, tia

điện từ ion hóa và đặc biệt là tia phóng

xạ:

• Đối với người: có thể gây ra ung

thư máu, ung thư tuyến giáp, gây

bỏng giác mạc, tác động tới ADN

của tế bào da gây lão hóa và ung thư

da(cháy nắng)

• Đối với vi khuẩn: phá hủy tế bào vi

khuẩn, ngoại lệ vi khuẩn quang hợp

sử dụng ánh sáng mặt trời làm

nguồn năng lượng

V HẬU QUẢ CỦA ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG ĐẾN SỰ

GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

 Từ các tác nhân hóa học: Kim loại nặng,phân bón

• KL nặng khi có nồng độ cao có thể tác động tới gốc sunfat trong enzym, làm vô hiệu hóa các enzym hoặc phong tỏa màng tế bào Ngoài ra còn có

xu hướng tạo kết tủa với các muối hoặc làm xúc tác cho một số quá trình phân hủy protein có các nhóm axit (-COOH) và nhóm amin (NH2) là

nhóm dễ liên kết với kim loại nặng.

• KL xâm nhập vào bên trong tế bào, đặc biệt là các kim loại ưa béo (ví dụ như metyl thủy ngân) sẽ vận chuyển qua màng tế bào KL liên kết với một protein sẽ được hấp thụ qua con đường nội thấm bào và tác động đến các bào quan.

• Các KL nặng Cd,Cu,Pb,Hg còn liên kết với các màng tế bào , ngăn cản quá trình vận chuyển chất qua màng tế bào gây ảnh hưởng tới quá trình trao đổi chất của tế bào,đây chính là một trong các nguyên nhân gây ra bệnh ung thư và một số bệnh khác.

V HẬU QUẢ CỦA ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG ĐẾN SỰ

GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

• Asen và hợp chất của nó, dẫn xuất của crom, niken do sự tác động thay thế Zn 2+ bằng Ni 2+ trong các protein vận chuyển hoặc gây tổn thương khung tế bào và ảnh hưởng tới tính chính xác của polymerase trong quá trình sinh tổng hợp ADN

• Chì gây ung thư thận thông qua việc thay đổi hình thái và chức năng của các tế bào ống thận làm giảm chức năng vận chuyển năng lượng và tiểu đường, tiểu đạm

• Hít phải Cadimi làm hỏng các tế bào phế nang, gây phù phổi

và các bệnh về phổi

• Bón phân lân quá nhiều có thể làm cho cây già sớm

V HẬU QUẢ CỦA ẢNH HƯỞNG MÔI TRƯỜNG ĐẾN SỰ

GIÀ VÀ CHẾT CỦA TẾ BÀO

 Từ các tác nhân sinh học:

• Vi khuẩn Helicobacter pylori

gây nên ung thư biểu mô dạ dày

và u lympho dạ dày

• Vi rút Eipstein Barr gây nên ung

thư vòm họng, bệnh Hodgkin, vi

rút viêm gan B, C gây ung thư

gan, vi rút u nhú gai gây ung thư

cổ tử cung

VI BIỆN PHÁP LÀM CHẬM QUÁ TRÌNH GIÀ VÀ CHẾT

CỦA TẾ BÀO (Có thể kéo dài tuổi thọ của TB)

• Biện pháp bên ngoài: hạn chế ảnh hưởng của các tác nhân vật lý

như tia cực tím của ánh sáng mặt trời, tia điện từ ion hóa và đặc biệt là tia phóng xạ tác động tới cơ thể

• Biện pháp bên trong: hạn chế ảnh hưởng của các tác nhân hóa

học (Kim loại nặng, hóa chất độc hại, chất kích thích ) thông qua

cơ chế khuếch đại sinh học và các tác nhân sinh học(các loại vi khuẩn,vi rút ) tác động tới cơ thể

• Biện pháp dinh dưỡng: Cung cấp vừa đủ các chất cần thiết cho

quá trình hoạt động sống, kiểm soát lượng calo đi vào cơ thể hàng ngày

"Các tế bào thần kinh không có tuổi thọ cố định“

Theo ông Magrassi "Chúng có thể tồn tại mãi mãi Thậm

chí ngay cả khi cơ thể bạn đã chết Nếu bạn kịp thời đặt chúng trong một cơ thể sống khác, chúng vẫn tồn tại miễn

là cơ thể mới thíchnghi được Nó làm tăng hy vọng của

chúng ta rằng việc kéo dài tuổi thọ sẽ không nhất thiết dẫn đến não suy giảm do thoái hóa các tế bào thần kinh."

Có thể kéo dài tuổi thọ được

không???

Magrassi làm việc với phôi chuột biến đổi gen cấy vào các tế bào sản xuất một protein phát sáng màu xanh lá cây để dễ dàng theo dõi Từ những phôi này, ông loại bỏ các tiền chất của các

tế bào não, và cấy chúng vào phôi chuột Trên các vật chủ mới, ánh sáng màu xanh lá cây của các tế bào ngoại lai đã phát tán thuận lợi

Các tế bào được cấy ghép sống sót chiếm khoảng 1/3 trong cơ thể Chúng sản xuất nhiều loại tế bào não trưởng thành, bao

gồm cả một vài dạng của tế bào thần kinh và các tế bào hỗ trợ được gọi là tế bào thần kinh đệm Các tế bào thần kinh kết nối với các tế bào khác trong cơ thể trong khi vẫn giữ lại đúng kích thước và hình dạng tế bào gốc của chuột Tuổi thọ những con chuột này sẽ tăng vọt

Ví dụ về sự kéo dài tế bào tuổi thọ tế 

bào

• Đóng vai trò quan trọng trong phát triển cơ thể.

• => Tìm được ra các phương án phòng ngừa các loại bệnh, đặc

biệt là Ung thư

• => Nhờ ý nghĩ to lớn của sự già và chết của tế bào, các nhà khoa học đã tạo ra các sản phẩm làm đẹp cho phụ nữ, các loại kem có khả năng làm trẻ hóa làn da

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

• Câu 1: Vi khuẩn Helicobacter pylori gây ung thư ở mô nào sau

• Câu 3: Tế bào thường chết theo những các nào?

• A Sự tự hủy của tế bào B Sự hoại tử tế bào

• C Chết theo chương trình D Cả 3 phương án trên

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

• Câu 4: Quá trình truyền tín hiệu trực tiếp của cơ chế chết ở đvật có vú bao

gồm?

• A Thuyết truyền kích thích bởi nhân tố hoại tử khối u

• B Thuyết trung gian gốc kết hợp

• Câu 6: Biện pháp nào sau đây làm chậm quá trình già và chết của tế bào?

• A Cung cấp vừa đủ các chất cần thiết cho quá trình hoạt động của tế bào.

• B Hạn chế các tác động từ các tia cực tím,tia phóng xạ tới cơ thể

• C Hạn chế các tác động từ Kim loại nặng, hóa chất độc hại

• D Cả 3 phương án trên.

XIN TRÂN TRỌNG CẢM ƠN !