Chọn giống cây dài ngày- cây cà phê

Chọn giống cây dài ngày- cây cà phê

Chọn giống cà phê

I,Giá trị cây cà phê:

I.1, Giá trị kinh tế

Thành phần phần trăm tính theo trọng lượng chất khô:

Đường saccaro 5,3 -7,95%

Đường khử 0,3 -0,44%

Protein hoà tan 5,15 -5,23%

Protein không hoà tan 5,02 -6,04%

hợp chất tạo hương thơm Gần 300 hợp chất

I.1, Giá trị kinh tế

Ngoài phương pháp sử dụng cà phê như

một thức uống cao cấp thì người ta còn

I.2, Giá trị kinh tế

Cà phê là một cây trồng đem lại gía trị kinh tế khá cao cho người dân:

+Cà phê là sản phẩm xuất khẩu có giá trị

Năm 2007 xuất khẩu 1 209 000 tấn, đạt kim ngạch 1 878 triệu USD

Năm 2008 sản lượng giảm nhưng giá cao nên kim ngạch xuất khẩu ước tính tăng 12% so với 2007, ước đạt 2 tỷ USD.

+Giải quyết việc làm cho người nông dân,là cây trồng xoá đói giảm nghèo.

VD: Đồng Nai nếu đạt 36 000đ/kg với năng suất 2 tấn/ha sẽ thu lãi 50 triệu đồng/ha.

+Góp phần phủ xanh đất trống đồi trọc,chống xói mòn,lũ

lụt.

I.3, Giá trị văn hoá

Cà phê hiện nay đã trở thành một thức uống phổ thông Ở phương tây, cà phê có vai trò giống như chè ở phương đông; nó đã

đi vào đời sống của từng người như một nét văn hoá và đã hình thành rất nhiều

cách pha chế cũng như thưởng thức khác nhau đặc trưng cho từng nước, từng giai cấp, từng sở thích…

II, Nguồn gốc, xuất xứ

• Xuất xứ: Làng capfa- Etiopia khoảng 1000 năm trước.

• Du nhập sang châu Âu từ khoảng thế kỷ

16 do sự bành chướng của đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ.

• Du nhập vào Việt Nam khoảng năm 1857

ở hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị

III, Phân loại, tình hình sản xuất

III.1, Phân loại

Các giống café trồng hiện nay thuộc :

-Bộ cà phê: Rubiales

-Họ cà phê: Rubiaceae

-Chi cà phê: Coffea

Trong tự nhiên có khoảng 70 loài thuộc 4 chi phụ: Para coffea M., Argo coffea P.et Pit., Mascảo coffea Cheav và Euro coffea K.Schumb Trong

đó chỉ có chi Euro coffea là có chứa cafein và được trồng

III.1, Phân loại

Trong chi Euro coffea có 4 loài chính:

- Cà fê chè: C arabica L.

- Cà fê vối: C canephora Pierre

- Cà fê mít: C.excelsa Chev.

- Cà fê mít dâu da: C liberia Bull

Đây là những loài cà phê chính đang được trồng và được sử dụng trực tiếp trên thế giới

III.2, Tình hình sản xuất

* Trên thế giới:

• Theo FAO có khoảng 80 nước trồng cà phê tập trung chủ yếu ở vành đai nhiệt đới.Tập trung chủ yếu ở một số nước sản lượng xuất khẩu cà phê lớn nhất Thế giới lần lượt có :Brazil,Việt

Nam,Colombia

• Chủ yếu là sản xuất cà phê chè Arabica

chiếm 70% sản lượng Thế giới

• Dự báo sản lượng cà phê TG năm

2008/2009 đạt 137 triệu bao trong đó Brazil đạt

48 triệu bao

III.2, Tình hình sản xuất

*Ở Việt Nam

• Cà phê được đưa vào trồng từ 1857 tại một

số nhà thờ lớn ở Quảng trị ,Quảng Bình

• Hiện nay ,diện tích 500 000 ha chủ yếu là

robusta,chỉ có 20 000 ha là Arabica.(Có phương hướng giữ nguyên diện tích,chuyển đổi tăng

diện tích trồng cà phê chè lên 100 000 ha).Trong đó,các tỉnh Tây Nguyên chiếm 465000 ha

Đăklăk có diện tích chiếm ½ diện tích cả nước

Phân bố bộ rễ cây cà phê chè 7

Rễ cà phê gồm:1- Rễ cọc

2- Rễ trụ

3- Rễ ngang

4- Rễ tơ

b, Thân, cành

• Cành ngang có thể mang quả hoặc được phân thành nhiều cấp cành con tuỳ thuộc vào phương pháp tạo tán.

c, Lá cà phê:

lượn sóng Mặt trên lá có màu xanh thẫm, mặt dưới xanh

c, Lá cà phê:

Hình dạng và kích thước của lá là một chỉ tiêu quan trọng để phân biệt các dạng cà phê khác nhau:

d, Hoa

• Cà phê là loài cây tự thụ phấn, do đó gió và

côn trùng có ảnh hưởng lớn tới quá trình sinh

sản của cây

• Hoa cà phê màu trắng, có năm cánh, thường

mọc thành chùm đôi hoặc chùm ba Màu hoa và hương hoa dễ làm ta liên tưởng tới hoa nhài

Hoa chỉ nở trong vòng 3 đến 4 ngày và thời gian

thụ phấn chỉ vài ba tiếng Một cây cà phê trưởng thành có từ 30.000 đến 40.000 bông hoa

Vài hình ảnh về hoa:

e, Quả cà phê:

Sau khi thụ phấn từ 7 đến 9 tháng cây sẽ

cho quả hình bầu dục, bề ngoài giống như quả anh đào Trong thời gian chín, màu

sắc của quả thay đổi từ xanh sang vàng

rồi cuối cùng là đỏ Quả có màu đen khi

đã chín nẫu Do thời gian đâm hoa kết trái lâu như vậy mà một vụ cà phê kéo dài gần một năm trời và có thể xảy ra trường hợp trên một cây vừa có hoa, vừa có quả.

Vài hình ảnh về quả cà phê:

Vài hình ảnh về quả cà phê:

• Có thể thấy cách ra quả, hình dạng và màu sắc của quả cà phê khá đa dạng

• Quả cà phê có thể đâm ra ở trên cành ngang cấp 1 hoặc các cành thứ cấp, quả thường mọc thành từng chùm, khoảng cách giữa các chùm dài ngắn khác nhau tuỳ thuộc vào giống

f, Hạt cà phê:

Mô hình hạt cà phê:

Đặc điểm của hạt:

• Hình dạng: hình tròn hoặc dài

• Màu sắc: lúc còn tươi có màu xám vàng, xám xanh hoặc xanh, khi khô có màu xám trắng.

• Cấu tạo: mỗi hạt được bảo vệ bởi hai lớp màng mỏng: một lớp màu trắng, bám chặt lấy vỏ hạt; một lớp màu vàng rời rạc hơn bọc ở bên ngoài

IV.2, Đặc điểm riêng của 4 nhóm cà phê chính:

a, Cà phê chè (C Arabica L):

Nguồn gốc cao nguyên Jimma-Etiopia

a, Cà phê chè (C Arabica L):

• Đặc điểm: Cây bụi cành thứ cấp nhiều,

hoa mọc thành chùm ở nách lá.

• Quả hình trứng khi chín có màu đỏ Là

loài được trồng lâu đời nhất, hiện nay

chiếm tới 70% tổng sản lượng cà phê thế giới.

• Là loài tự phối nên thường tồn tại ở dạng thuần.

• Hàm lượng cafein: 1,8- 2%

b,Cà phê vối (C Canephora Pierre)

Phát hiện ở Châu Phi đầu thế kỉ XX, ở vùng rừng thấp thuộc châu thổ sông Côngô

b,Cà phê vối (C Canephora Pierre)

• Đặc điểm: Cây nhỡ cành thứ cấp ít, hoa mọc

thành chùm ở nách lá, quả hình tròn hay hình

trứng khi chín có màu đỏ Hạt nhỏ hơn café chè,

tỷ lệ nhân trên quả tươi cao hơn café chè

• Là cây giao phấn nên đa dạng loài gồm các

chủng chính:

• C Canephora Var Robusta

• C Canephora Var Koui lou

• C Canephora Var Niaouli

• Hàm lượng cafein: 2,5- 3%

c, Café mít ( C excelsa Chev)

• Phát hiện năm 1902 ở Ubangui-Chari

thường gọi là café Chari.

• Đặc điểm : Cây nhỡ, ít sâu bệnh, hoa mọc thành chùm ở nách lá Quả hình trứng,

hơi dẹt chín có màu đỏ sẫm.

• Hàm lượng Cafein : 1,02 – 1,15%

d, Café mít dâu da ( C liberia Bull)

V, Mục tiêu tạo giống

• Tăng số hoa ,quả /1cành

• Tăng khối lượng M1000hạt, cỡ hạt to.

V.1, Mục tiêu tổng thể:

Tỉ lệ tươi/nhân thấp

* Tăng cường khả năng chống chịu:

• Chống bệnh gỉ sắt: đây là mục tiêu quan trọng do quần thể cà phê ở Việt Nam bị

nhiễm bệnh gỉ sắt nặng làm giảm năng

suất, chất lượng cà phê.

• Chống chịu các loại sâu hại: rệp sáp, bệnh thối rễ

• Tăng hương thơm đặc biệt trong cafê

• Tăng hàm lượng đường có lợi cho con

người: saccaroze, đường khử, vitamin:

B1, B2, B6

V.2, Mục tiêu riêng:

*Cà phê chè:

Mục tiêu số một với cà phê chè ở Việt Nam hiện nay là tạo giống chịu rét và hạn để có thể trồng ở miền bắc và cao nguyên miền trung, có khả năng chịu được gió mùa

đông bắc , sương muối và nhiệt độ thấp

<10 độ.

• VD: Coffea racemosa/Coffea arabica tạo con lai

có tính chịu hạn cao

+ Sử dụng caffê mít để tận dụng tính chịu hạn của

nó để làm gốc ghép

V.2, Mục tiêu riêng:

- Chọn giống với mục tiêu làm nguyên liệu

để chế biến rượu , nước giải khát, bã chế biến làm thức ăn gia súc: dựa vào đặc

tính quả to, có tiềm năng năng suất cao,có hàm lượng cafein cao, …

VI, Quĩ gen:

Có thể nói cà phê là loài có quỹ gen tương đối phong phú, đủ để đáp ứng cho mọi nhu cầu chọn tạo đã nêu ở phần trên.

* Các giống nhập nội: Typica, Bourbon,

Moka, Mundo Novo, Caturra, Catimor…:

-Typica: (Coffea arabica L var Typica)

cây có dạng chóp nón với một thân chính mọc thẳng và nhiều thân phụ mọc xiên Typica cao tới 3,5 đến 4 mét Cành cây làm thành những góc từ 50 – 70 độ so với thân thẳng của cây

Typica có năng suất rất thấp nhưng lại cho ra loại cà phê có chất lượng tuyệt vời Giống này kém chịu hạn,dễ nhiễm sâu bệnh nhất là gỉ sắt

và sâu đục thân.Mùa đông cây thường rụng lá hàng loạt do khô hạn và sâu bệnh Giống này

ở nước ta rất ít

-Bourbon (Coffea arabica L var Bourbon) do đột

biến của cà phê chè và có nguồn gốc ở đảo

Reunion thuộc Pháp Bourbon có sản lượng

nhiều hơn từ 20-30% so với Typica, nhưng lại là giống cho ít cà phê nhất trong tất cả Bourbon không mang hình nón rõ ràng như Typica,

nhưng lại phân cành nhiều hơn Góc giữa cành

và thân nhỏ hơn, và khoảng cách giữa gốc của các cành trên thân rất nhỏ Lá cây rộng và xoăn

ở rìa Quả của cây thường nhỏ và khá

nặng.Giống này dễ nhiễm sâu bệnh và gỉ sắt

nên hiện nay diện tích của giống này đã giảm đi rất nhiều

-Mundo Novo là giống lai tự nhiên giữa

Typica và Bourbon, được tìm thấy ở

Braxin Cây loại này khỏe và có khả năng chịu bệnh tốt Mundo Novo có năng suất cao nhưng thời gian trồng lâu hơn các

giống khác Giống này có sức sinh trưởng mạnh cây khoẻ và nhiều quả nhưng tỷ lệ lép cao, giống này không có nhiều ở nước

ta

-Caturra (Coffea arabica L var Caturra)

nguyên là dạng biến dị của Bourbon, được chọn lọc ở Braxin

Có 2 dạng: _Caturra rojo: khi chín quả màu đỏ

_Caturra amerello: khi chín quả có

màu vàng

Cây thấp, cao không quá 3m, bộ tán hẹp, lóng đốt ngắn, khả năng phân cành thứ cấp nhiều, thân cây mập khỏe

• Số hoa quả trên đốt nhiều từ 20-30

• Quả và hạt có kích thước nhỏ hơn giống

Bourbon, có dạng bầu, ngắn trông giống café vối Chất lượng nước uống khá

• Có khả năng chịu hạn, cường độ chiếu sáng mạnh ở những vùng có độ cao thấp

• Mẫn cảm với bệnh gỉ sắt, khô cành khô quả

• Dạng quả vàng cho năng suất cao hơn quả đỏ

Catuai (Coffea arabica L var Catuai)

• Là sản phẩm lai tạo giữa giống Caturra và giống Mundo novo

• Cây thấp, tán bé, lóng đốt ngắn Đọt lá non có màu xanh nhạt, phiến lá dạng bầu, mép gợn

- Catimor - được tạo ra ở Bồ Đào Nha năm

1959, Catimor là giống lai giữa Higrido de Timor

và Caturra Là giống cafê chè đang được

khuyến khích trồng rộng rãi ở nước ta và các

nước khác.Catimor được nhập vào nước ta từ năm 1985 và được viện nghiên cứu cây cafê

Eakmat khảo nghiệm ở nhiều vùng và được

đánh giá là giống có triển vọng, được trồng

nhiều ở các tỉnh miền núi phía bắc như: Sơn La, Lai Châu, Tuyên Quang…

• Cây trưởng thành sớm và cho năng suất cao, thường là bằng hoặc hơn các loại

giống thương mại khác Catimor ít bị sâu đục phá hoại có sức đề kháng nấm gỉ sắt,

có sức chống hạn khá Tuy hạt nhỏ nhưng hương vị thuộc loại khá do vậy có giá trên thị trường…

* Các giống chọn tạo trong nước: đều do

Viện do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông

Lâm nghiệp Tây Nguyên tạo ra.Số lượng giống tạo ra không nhiều nhưng rất phù hợp với điều kiện cụ thể ở Việt Nam.

VII, Phương Pháp tạo giống

• VII.1 Chọn lọc dòng

1.1.Chọn lọc cây mẹ:

• Được thực hiện ngay trên vườn tập đoàn hoặc trên những quần thể là đối tượng để chọn lọc có nhiều kiểu gen khác nhau.

• Chọn cây mẹ như thế nào phụ thuộc vào mục đích yêu cầu của việc chọn giống.

1.2 Đánh giá các đời con của cây mẹ được chọn lọc

_ Cây mẹ sau khi chọn lọc cho tự thụ phấn

để thu hạt và đánh giá đời con của chúng _ Sau khoảng 6-8 vụ tiến hành chọn lọc.

• VII.2 Lai cùng loài, ưu thế lai và chọn lọc phả hệ

• 2.1 Ưu thế lai và khả năng sản xuất giống lai F1

• 2.2 Chọn lọc phả hệ các con lai có triển vọng

• Quá trình này lặp đi lặp lại cho tới thế hệ F4, F5

là có thể chuyển sang nhân giống đưa vào sản xuất

VIII, Thành tựu tạo giống cà phê

của Việt Nam

Ở việt nam, viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên đã lai tạo, tuyển chọn 19 giống

cà phê mới, trong đó có 9 giống cà phê

vối, 10 giống cà phê chè có năng suất,

chất lượng cà phê thương phẩm cao,

kháng bệnh đưa vào sản xuất đại trà, góp phần tăng sức cạnh tranh đối với cà phê việt nam trên thị trường thế giới.

a, Các giống cà fê vối

• Giống RVN_6: viện khoa học nông lâm

nghiệp tây nguyên đã tạo ra bằng phương pháp chọn dòng vô tính cá thể đâu dòng Quả: khi chin màu đỏ tím, tròn,dễ hái

Hạt: lớn, P100= 18- 20g, hạt loại 1 là

80%-85%

Ra quả sau trồng 16-18 tháng trồng

a, Các giống cà fê vối

• Giống RVN_9: do viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra bằng phương

a, Các giống cà fê vối

• Giống RVN-10: do viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra bằng

phương pháp chọn dòng vô tính cá thể đầu dòng

Quả: tròn hơi dài, chin màu đỏ tươi

Hạt: rất lớn,m100=19-20g

hạt loại 1 là 85%-90%

Ra hoa đậu quả sau trồng là 16-18 tháng Kháng cao với bệnh gỉ sắt.

a, Các giống cà fê vối

• Giống RVN_11: do viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra bằng

phương pháp chọn dòng vô tính cá thể đầu dòng

Quả: dạng bầu dục, chín màu đỏ tưoi

Hạt : khá to, m100= 18-19g

hạt loại 1 là 75%-80%

Ra hoa đậu quả sau 16-18 tháng trồng

Kháng cao với bệnh gỉ sắt

b, Các giống cà fê chè

• Giống TN1: do viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra từ tổ hợp KH3-1 /catimor bằng phương pháp lai nhân tạo

Cây ghép sinh trưởng TB, thấp cây, bộ tán bé gọn, lóng đốt ngắn

Qủa thuộc loại khá, chín màu đỏ sẫm, P100 >16g, tỷ

lệ tươi/nhân thấp: 5,5-6 tùy điều kiện trồng

Khả năng phân cành cấp 2 nhiều

Năng suất cao và ổn định: 4-6 tấn nhân/ ha/ vụ

Chất lượng cà fê nhân khá

Kháng hoàn toàn với bệnh gỉ sắt

• Quả thuộc loại khá, chín có màu đỏ P100 >14,5g

Tỷ lệ tươi/nhân thấp:5,5-6 tủy điều kiện trồng

trọt

• Khả năng phân cành cấp 2 nhiều và có tiềm

năng năng suất rất cao

• Hầu như kháng tất cả với các nòi sinh lý của

bệnh gỉ sắt

b, Các giống cà fê chè

• Giống TN3: do viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra từ tổ hợp Catimor/KH3-1 bằng phương pháp lai nhân tạo

• Cây ghép sinh trưởng TB, thấp cây, bộ tán TB

và gọn, lóng đốt ngắn

• Quả thuộc loại khá, chín có màu đỏ, m100>15g, tỷ

lệ tươi/nhân thấp: 5,5-6 tùy điều kiện trồng trọt

• Khả năng phân cành cấp 2 nhiều và có tiềm

năng năng suất cao

• Kháng rất cao với bệnh gỉ sắt

b, Các giống cà fê chè

• Giống TN4; viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra từ tổ hợp KH3-3 /catimor bằng phương pháp lai nhân tạo

Cây ghép sinh trưởng rất tốt, bộ tán TB và gọn, lóng đốt TB, tán cây dày đều, lá xanh đậm và dày hơn lá của Catimor

Quả hơi dài, chín có màu đỏ, P100>15,5g, tỷ lệ

tươi/nhân thấp: 5,5-6 tùy điều kiện trồng trọt

Năng suất cao và khá ổn:4-4,5 tấn nhân/ha/vụ

Chất lượng nhân và nước uống khá

Kháng rất cao với bệnh rỉ sắt

b, Các giống cà fê chè

• Giống TH1: viện khoa học nông lâm nghiệp tây nguyên tạo ra bằng phương pháp chọn lọc dòng thuần từ nguồn

có nguồn gốc hoang dại

Cây có dạng hình trụ, thuộc dạng cao cây Lá non có màu đồng nhạt, cỡ lá TB, mép lá ít gợn sóng Cành cấp 1 TB,

dài, đốt thưa.

Quả và hạt có kích thước lớn, hình dạng thuôn dài, quả chín

có màu đỏ

Năng suất ở mức trung bình: 1,5-2 tấn nhân/ha/vụ

Chất lượng nhân và nước uống rất cao

Kháng rất cao bệnh rỉ sắt

Một số tính trạng đặc trưng của

các dòng vô tính cà phê vối

* Dòng vô tính TR4

• Nguồn gốc

• + Cơ quan chọn tạo : Viện

KHKTNLN Tây Nguyên.

• + Nguồn vật liệu ban đầu: thu thập tại

Hoà Thuận - Daklak

• Màu sắc lá non: xanh tươi

• Màu sắc lá thuần thục xanh vàng

* Dòng vô tính TR5

• Nguồn gốc:

• + Cơ quan chọn tạo : Viện

KHKTNLN Tây Nguyên.

• + Nguồn vật liệu ban đầu: thu thập

tại Hoà Thuận –Daklak

• Năng suất: Năng suất nhân/ha:

sắc lá non: xanh tươi

• Màu sắc lá thuần thục xanh

• Hạt loại 1: 90,5 %

• Hàm lượng cafein:

1,58g/100g chất khô Kháng gỉ sắt: Rất cao

• Màu sắc lá non: xanh tươi

• Màu sắc lá thuần thục xanh đậm

• Hạt loại 1: 75,0 %

• Hàm lượng cafein:

1,95g/100g chất khô

• Kháng gỉ sắt: Rất cao