MỤC TIÊU BÀI HỌC: - Giúp HS cảm nhận được giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm và nhân cách thanh cao của tác giả qua ngòi bút kí sự chân thực, sắc sảo về cuộc sống trong phủ chúa Trị
Trang 1Tuần 1- Tiết 1-2
( Trích Thượng kinh kí sự – Lê Hữu Trác )
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
- Giúp HS cảm nhận được giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm và nhân cách thanh cao của tác giả qua ngòi bút kí sự chân thực, sắc sảo về cuộc sống trong phủ chúa Trịnh
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- SGK, SGV.
C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
- Kết hợp giữa diễn dịch và qui nạp.
- Huy động thực tiễn sử dụng ngôn ngữ để minh họa.
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
I-Oån định lớp:
II-Kiểm tra bài cũ:
Theo em thờii vua Lê chúa Trịnh thuộc giai đoạn nào trong lịch sử phong kiến nước ta ,kể tên một tác phẩm liên quan đến giai đoạn này mà em biết ?
III-Giới thiệu bài mới:
Lê Hữu Trác không chỉ là một thầy thuốc nỗi tiếng mà ông còn là một tác giả văn học có những đóng góp đáng kể cho sự ra đời và phát triển của thể loại kí sự Một trong những tác phẩm nỗi
tiếng của ông còn mãi tới ngày nay đó là “ Thượng kinh kí sự “(Kí sự lên kinh)
* Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu phần tiểu
dẫn
Lê Hữu Trác cĩ hiệu là gì ? Theo anh chị, tại sao
tác giả lại chọn cho mình tên gọi đĩ ?
Tác giả Lê Hữu Trác (1724-1791) quê ở làng Liêu Xá,
huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải
Dương (nay thuộc huyện Yên Mĩ, Hưng Yên) Tên
hiệu là Hải Thượng Lãn ơng (ơng già lười ở đất
Thượng Hồng) Gia đình cĩ truyền thống học hành thi
cử, đơ dạt làm quan Cha đẻ là quan Hữu Thị Lang Bộ
Cơng Lê Hữu Trác là con thứ 7 nên cịn cĩ tên là
Chiêu Bảy.Gần ba mươi tuổi Lê Hữu Trác về sống tại
quê mẹ thuộc xứ Đầu Thượng, xã Tình Diễm, huyện
Hương Sơn tỉnh Hà Tĩnh.Lê Hữu Trác khơng chỉ chữa
bệnh giỏi mà cịn soạn sách, mở trường, truyền bá y
học Sự nghiệp của ơng dược tập hợp trong bộ Hải
Thượng y tơng tâm lĩnh gồm 66 quyển biên soạn trong
thời gian gần 40 năm Đây là tác phẩm y học xuất sắc
nhất trong thời trung đại Quyển cuối cùng trong bộ
sách này là một TP văn học đặc sắc Thượng kinh kí
sự Thương kinh kí sự là cơng trình nghiên cứu y học
xuất sắc nhất trong thời trung đại Việt Nam Tác giả
ghi lại cám nhận của mình bằng mắt thấy tai nghe từ
I-TIỂU DẪN:
1- Tác giả:
- LHT(1724-1791), hiệu là Hải Thượng Lãn
Ông (ông già lười ở đất Thượng Hồng).
-Quê :Làng Liên Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương ( Hưng Yên)
- Xuất thân: Gia đình cĩ truyền thống học hành thi cử, đỗ đạt làm quan
- Ông vừa là một danh y xuất sắc vừa là một nhà văn, nhà thơ
Trang 2khỉ nhận được lệnh vào kinh chữa bệnh cho thế tử Cán
ngày 12 tháng giêng năm Nhâm Dần (1782) cho đến
lúc xong việc về tới nhà Hương Sơn ngày 2 tháng 11
Tổng cộng là 9 tháng 20 ngày Tác phẩm mở đầu băng
cảnh sống ở Hương Sơn của một ẩn sĩ lánh đời Bỗng
cĩ lệnh triệu vào kinh Lãn ơng buộc phải lên đường
Từ đây mọi sự việc diễn ra theo thời gian và đè nặng
lên tâm trạng của tác giả Thượng kình kí sự khẳng
định Lê Hữu Trác cịn là nhà văn, nhà thơ
Sự nghiệp sáng tác của ông?
Trình bày ngắn gọn nội dung của tác phẩm Thượng
kinh kí sự?
-Tác giả ghi lại cảm nhận của mình bằng mắt thấy tai
nghe từ khi nhận được lệnh vào kinh chữa bệnh cho
thế tử Trịnh Cán Tác phẩm mở đầu bằng cảnh sống ở
Hương Sơn của một ẩn sĩ lánh đời Bỗng cĩ lệnh triệu
vào kinh Lãn Ơng buộc phải lên đường Từ đây mọi
việc diễn ra theo thời gian và đè nặng lên tâm trạng
của tác giả
Trình bày hiểu biết của em về kí sự ?
Vị trí ?
Em hãy tĩm tắt những sự việc chính ?
Thánh chỉ ( sg sớm mồng 1 thg 2)vào
cung(cửasau) nhiều lần cửa vườn cây hành
lang quanh co điếm “ Hậu mã quân túc trực”
cửa lớn hành lang phía tây Đại đường,
Quyển bồng, Gác tía, phòng trà trở ra điếm “
Hậu mã” ăn cơm mấy lần trướng gấm hậu
cung hầu mạch, dâng đơn về nơi trọ
* Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản
Theo em, đoạn trích này cĩ những nội dung, chi
tiết nào cần tìm hiểu?
HS thảo luận tìm những chi tiết miêu tả và nhận xét
tổ về:
(1) Quang cảnh trong phủ chúa
(2) Cung cách sinh hoạt trong phủ chúa
(3) Mơi trường sinh hoạt và hình hài vĩc dáng của thế
tử
(4) Thái độ, phẩm chất của tác giả Lê Hữu Trác
(Mỗi tổ làm một nội dung trên)
Quang cảnh trong phủ chúa Trịnh được tác giả
miêu tả ntn?
Gợi ý :Quang cảnh khi đi vào phủ, kiến trúc bên trong
phủ chúa, khung cảnh nội cung cĩ gì đặc biệt?
2-Tác phẩm:
-“TKKS” là tập kí sự bằng chữ Hán, được xếp
ở cuối bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”
- Kí sự: là một thể kí, ghi chép sự việc, câu chuyện có thật và tương đối hoàn chỉnh
- Đoạn “VPCT” nói việc Lê Hữu Trác lên tới
kinh đô, được dẫn vào phủ chúa để bắt mạch kê đơn cho Trịnh Cán
II-ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1-Quang cảnh và cung cách sinh hoạt trong phủ chúa Trịnh:
a Quang cảnh trong phủ chúa Trịnh:
- Vào phủ chúa: qua nhiều lần cửa, nhiều dẫy
hành lang, cây cối um tùm, danh hoa đua thắm.
- Bên trong: Đại đường, Quyển bồng, Gác tía.
Trang 3Cung cách sinh hoạt ntn?
Nhận xét khái quát về cung cách sinh hoạt trong
phủ chúa?
Nơi ở thế tử được miêu tả như thế nào, hình hài vĩc
dáng ra sao, suy nghĩ của em về cách miêu tả đĩ?
Cách nhìn, thái độ cùa Lê Hữu Trác đối với cuộc
sống ở phủ chúa ?
Mặc dù khen cái đẹp, cái sang nơi phủ chúa, song
tác giả tỏ ra dửng dưng trước quyến rũ vật chất nơi
đây và khơng đồng tình với cuộc sống no đủ, tiện nghi
nhưng thiếu khí thời, khơng khí tự do
Tâm trạng của tác giả khi kê đơn cho thế tử ?
– Ơng rất hiểu căn bệnh của Trịnh Cán nhưng lại sợ
chữa cĩ hiệu quả ngay sẽ bị cơng danh trĩi buộc Để
tránh đựợc cứ cầm chừng, dung thuốc vơ thưởng vơ
phạt Song làm thế lại trái với y đức, phụ lịng cha
ơng tâm trạng xung đột Cuối cùng phẩm chất lương
tâm trung thực đã thắng
Cách lí giải và kê đơn cho Thế tử chứng tỏ LHT
là một thầy thuốc ntn?
- Nội cung: trướng gấm màn che, ghế rồng sơn
son thiếp vàng…
Cực kì tráng lệ, lộng lẫy, không đâu sánh bằng
[ Được tác giả ghi lại theo trình tự khơng gian, thời gian
b- Cung cách sinh hoạt:
- Kẻ hầu người hạ tấp nập, bảy tám thầy thuốc túc trực
- Lời lẽ hết sức cung kính khi nhắc đến chúa Trịnh và Thế Tử , tiêu xài sang trọng
- Nội cung trang nghiêm đến nỗi tác giả phải
“nín thở đứng chờ ở xa”, “khúm núm đến trước
sập xem mạch”.
[ Lễ nghi, khuôn phép, quyền uy tột đỉnh, hưởng thụ xa hoa, lộng lẫy
2 Thế tử Trịnh Cán
a Nơi ở
- Đặt sập vàng, cắm nến to trên giá đồng, bày ghế đồng sơn son thếp vàng, nệm gấm, chục người đứng chầu chực…
- Chỉ cĩ 1 ấu chúa mà vây quanh bao nhiêu là vật dụng gấm vĩc lụa là vàng ngọc Người thì đơng nhưng tất cả đều im lặng khiến khơng khí trở nên lạnh lẽo Bao trùm lên mùi phấn son tuy ngào ngạt nhưng thiếu sinh khí Một cậu bé bị vây trịn, bọc kín trong cái tổ ấm vàng son
b Hình hài, vĩc dáng
- Mặc áo đỏ, ngồi trên sập vàng
- Biết khen người giữ phép tắc
- Cởi áo: tinh khí khơ hết, da mặt khơ, rốn lồi to…
Thế tử Cán được miêu tả qua con mắt của một
vị lang y tài giỏi thật đáng thương, cạn dần sức sống
3-Thái độ, tâm trạng và suy nghĩ của tác giả:
- Thái độ ngạc nhiên pha chút mỉa mai ,không đồng tình, dửng dưng trước lối sống xa hoa, hưởng lạc nơi đấy
- Mâu thuẫn giằng co giữa trách nhiệm người
thầy thuốc và “vịng danh lợi” Lương tâm và
phẩm chất trung thực của người thầy thuốc đã
Trang 4Đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích?
* Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu phần tổng
kết
thắng
* Qua thái độ của tác giả, ta thấy ông là một
thầy thuốc tài năng, có nhân cách đẹp coi thường danh lợi, quyền quý, yêu thích tự do và nếp sống thanh đạm nơi quê nhà
4-Đặc sắc nghệ thuật:
- Khả năng quan sát tỉ mỉ
- Ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động giúp người đọc hiểu được nhiều hơn về cuộc sống của Chúa Trịnh
- Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn lôi cuốn [ Giá trị hiện thực sâu sắc
III.T ổ ng k ế t : Ghi nhớ (SGK-Tr9)
IV Củng cố:
-Nêu cảm nghĩ của em về cuộc sống trong phủ chúa và con người Lê hữu Trác?
-Lí do khiến cho LHT kê đơn bốc thuốc như vậy?
1/ Những đóùng góp của Lê Hữu Trác cho nước nhà thể hiện trong các việc làm cụ thể nào?
A Chữa bệnh, viết văn, vẽ tranh B Soạn sách, mở trường, truyền bá y học
C Soạn sách, chữa bệnh , ngao du D Viết văn, làm quan, chữa bệnh
2/ Giá trị hiện thực của tác phẩm Thượng kinh kí sự làgì?
A Tả quang cảnh ở kinh đô, cuộc sống trong phủ chúa Trịnh
B Tả cảnh quyền uy vàû thế lực trong phủ chúa Trịnh
C Thái độ khinh thường danh lợi của tác giả
D Tả cuộc sống xa hoa, uy quyền trong phủ chúa Trịnh và thái độ khinh thường danh lợi của tác giả.
3/ Thái độ của Lê Hữu Trác thể hiện trong đoanï trích Vào phủ chúa Trịnh là gì?
A Khinh thường danh lợi, yêu thích tự do
B Không đồng tình với sống xa hoa và lộng quyền của chúa Trịnh
C Coi thường danh lợi, có lương tâm và trách nhiệm với nghề nghiệp
D Yêu thích cuộc sống tự do, không bị trói buộc
4/ Bút pháp kí sự của tác giả được thể hiện qua đoạn trích đặc sắc như thế nào?
A Kể chuyện hấp dẫn, ghi chép chân thực
B Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, kể chuyện hấp dẫn
C Quan sát tỉ mỉ, nghệ thuật dựng cảnh điêu luyện
D Miêu tả chân thực về cảnh và diễn biến nội tâm sâu sắc
V Chuẩn bị bái mới: Soạn bài Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân
- Nêu những phương diện chung của ngơn ngữ
- Nêu những nét riêng trong lời nĩi của cá nhân