Kiến thức: - Biết được tác động chủ yếu của chọn lọc tự nhiên lên quá trình tiến hóa.. - Phân biệt được các hình thức chọn lọc tự nhiên chọn lọc ổn định, chọn lọc vận động và chọc lọc đị
Trang 1BÀI 38: CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA (TIẾP THEO)
I MỤC TIÊU: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
1 Kiến thức:
- Biết được tác động chủ yếu của chọn lọc tự nhiên lên quá trình tiến hóa
- Phân biệt được các hình thức chọn lọc tự nhiên (chọn lọc ổn định, chọn lọc vận động và chọc lọc định hướng)
- Biết được biến động di truyền tác động lên tiến hóa như thế nào?
2 Kỹ năng:
Phân tích, tư duy nhận định vấn đề khoa học
3 Thái độ:
Có tầm nhìn mở rộng về thế giới và chiều hướng tiến hóa
II PHƯƠNG PHÁP: Thảo luận nhóm, phân tích, diễn giảng.
III CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: giáo án, tranh ảnh có liên quan phóng to, hình 38 phóng to, câu hỏi thảo luận
- Học sinh: học bài, xem bài trước, sưu tầm một số tranh ảnh giáo viên giao cho
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định – bài cũ:
2 Vào bài: - Nêu vai trò của quá trình độtbiến trong tiến hóa
- Vì sao mỗi quần thể giao phối là một kho biến dị di truyền vô cùng phong phú
Nêu lại một số nhân tố tiến hóa
Trả lời
- Quá trình đột biến, chọn lọc tự nhiên, di nhập gen, giao phối ngẫu nhiên, không ngẫu nhiên
3 Bài mới:
IV CHỌN LỌC TỰ NHIÊN:
1 Tác động của chọn lọc tự nhiên:
Tác động chủ yếu của chọn lọc tự nhiên là
sự phân hóa khả năng sinh sản của những
kiểu gen khác nhau trong quần thể, làm cho
tần số tương đối của các alen trong mỗi gen
biến đổi theo hướng xác định và các quần
thể có vốn gen thích nghi hơn sẽ thay thế
những quần thể kém thích nghi
- Áp lực của chọn lọc tự nhiên lớn hơn áp
lực áp lực của đột biến và tác động lên cả
quần thể
- Một kiểu gen thích nghi tốt với điều kiện môi trường thì phát triển thành kiểu hình sống sót Vậy nếu không thích nghi tốt thì kết quả như thế nào?
- Việc loại bỏ các kiểu gen có hại gọi là gì?
- Chọn lọc tự nhiên tác động lên kiểu hình của cá thể thông qua tác động lên thành phần nào?
- Vì sao các alen trội bị tác động của chọn lọc nhanh hơn các alen lặn?
- Chọn lọc tự nhiên làm cho tần số tương đối của cá alen trong mỗi gen theo hướng xác định
- Nếu một kiểu gen không thích nghi tốt điều kiện môi trường
sẽ không sống sót và không có khả năng sinh sản
- Những gen không thích nghi sẽ bị đào thải khỏi quần thể
- Tác động lên kiểu gen và alen của quần thể
- Vì: Alen trội biểu hiện kiểu hình ngay
cả ở trạng thái dị hợp
tử nên loại bỏ nhanh hơn Alen lặn chỉ bị loại bỏ ở trạng thái đồng hợp Chọn lọc không bao giờ loại bỏ
Trang 22 Các hình thức chọn lọc tự nhiên: có 3
hình thức
a Chọn lọc ổn định:
- là kiểu chọn lọc bảo tồn những cá thể
mang tính trạng trung bình, đào thải những
cá thể mang tính trạng lệch xa mức trung
bình
- Diễn ra khi điều kiện sống không thay
đổi
- Hướng chọn lọc ổn định, kết quả kiên
định kiểu gen đã đạt được
b Chọn lọc vận động:
- Tần số kiểu gen biến đổi theo hướng thích
nghi với tác động của nhân tố chọn lọc định
hướng
- Diễn ra khi điều kiện sống thay đổi theo
hướng xác định
- Kết quả: đặc điểm thích nghi cũ dần thay
thế bởi đặc điểm thích nghi mới
c Chọn lọc phân hóa:
- Khi điều kiện sống thay đổi và trở nên
không đồng nhất, số đông cá thể mang tính
trạng trung bình rơi vào điều kiện bất lợi bị
đào thải Chọn lọc diễn ra theo một số
hướng, trong mỗi hướng hình thành nhóm
các thể thích nghi với hướng chọn lọc Sau
đó mỗi nhóm chịu tác động của kiểu chọn
lọc ổn định
- Kết quả: quần thể ban đầu bị phân hóa
thành nhiều kiểu hình
* * Chọn lọc tự nhiên không chỉ là nhân tố
quy định nhịp độ biến đổi thành phần kiểu
gen của quần thể mà còn định hướng quá
trình tiến hóa thông qua các hình thức chọn
lọc
Hãy so sánh áp lực của chọn lọc tự nhiên với áp lực cảu đột biến
- Qua ví dụ SGK rút ra nhận xét gì? (Ví dụ SGK trang 153)
- Hãy phân tích mối quan hệ giữa ngoại cảnh và chọn lọc
tự nhiên
Thảo luận nhóm 4hs/4 phút
- Có những hình thức chọn lọc nào?
- Diễn ra trong trường hợp nào?
- Đặc trưng của mỗi hình thức chọn lọc
Nhận xét, bổ sung
hết alen ra khỏi quần thể vì alen lặn có thể tồn tại với một tần số thấp ở trong các cá thể có kiểu gen dị hợp tử
- Áp lực chọn lọc tự nhiên lớn hơn so với
áp lực đột biến
- Chọn lọc tự nhiên không chỉ tác động đối với từng cá thể riêng lẽ mà còn đối với cả quần thể
- Khi điều kiện ngoại cảnh thay đổi thì quần thể cũng thay đổi về kiểu hình sau đó thay đổi kiểu gen thích nghi với điều kiện mới
Thảo luận, báo cáo, nhận xét nhóm bạn
- Có 3 hình thức chọn lọc
- Chọn lọc ổn định: là kiểu chọn lọc bảo tồn những cá thể mang tính trạng trung bình, đào thải những cá thể mang tính trạng lệch
xa mức trung bình Diễn ra khi điều kiện sống không thay đổi Hướng chọn lọc ổn định, kết quả kiên định kiểu gen đã đạt được
Chọn lọc vận động: Tần số kiểu gen biến đổi theo hướng thích nghi với tác động của nhân tố chọn lọc định hướng.Diễn ra khi điều kiện sống thay đổi theo hướng xác định.Kết quả: đặc điểm thích nghi cũ dần thay thế bởi đặc điểm thích nghi mới Chọn lọc phân hóa:
- Khi điều kiện sống
Trang 3V CÁC YẾU TỐ NGẪU NHIÊN:
- Tần số tương đối cảu các alen trong một
quần thể có thể thay đổi đột ngột do một
yếu tố ngẫu nhiên nào đó
- Hiện tượng này thường xảy ra trong
những quần thể nhỏ
- Tần số của quần thể gốc là 0.5A:0.5a đột ngột biến đổi thành 0.7A: 0.3a ở quần thể mới, thậm chí tần số của A=
0, của a = 1.Hiện tượng này gọi là biến động di truyền hay phiêu bạt di truyền Nguyên nhân của hiện tượng này là gì? Xảy ra ở những quần thể nào?
- Kích thước quần thể quyết định hiện tượng biến động di truyền
- Hãy phân tích mối quan hệ giữa biến động di truyền và chọn lọc tự nhiên
thay đổi và trở nên không đồng nhất, số đông cá thể mang tính trạng trung bình rơi vào điều kiện bất lợi
bị đào thải.Kết quả: quần thể ban đầu bị phân hóa thành nhiều kiểu hình
- Nguyên nhân do một biến đổi của khí hậu, sinh học và các yếu tố khác
- Xảy ra ở quần thể nhỏ
- Kích thước quần thể quyết định hiện tượng biến động di truyền là kích thước khi quần thể thu hẹp lại bé nhất
- Biến động di truyền không chỉ tác động độc lập mà còn phối hợp với chọn lọc tự nhiên
chính của tiến hóa?
Chọn lọc tự nhiên không chỉ là nhân tố quy định nhịp độ biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể mà còn định hướng quá trình tiến hóa thông qua các hình thức chọn lọc
Trang 4Câu hỏi trắc nghiệm bài 38 nâng cao
Câu 1: Tác động chủ yếu của chọn lọc tự nhiên là:
A sự phân hóa khả năng sống sót của các alen trong quần thể
B sự phân tầng các cá thể trong quần thể
C sự phân hóa khả năng sinh sản của những kiểu gen khác nhau trong quần thể
D sự phân hóa kiểu gen cảu quần thể
Câu 2: Các hình thức chọn lọc là:
A Chọn lọc ổn định, vận động, không vận động
B Chọn lọc vận động, không vận động, phân hóa
C Chọn lọc ổn định, vận động, phân hóa
D Chọn lọc ổ định, phân hóa, không vận động
Câu 3: Chọn lọc vận động là:
A tần số kiểu gen biến đổi theo hướng thích nghi với tác động của nhân tố chọn lọc định hướng
B kiểu chọn lọc bảo tồn những cá thể mang tính trạng trung bình, đào thải những cá thể mang tính trạng lệch xa mức trung bình
C khi điều kiện sống thay đổi và trở nên không đồng nhất, số đông cá thể mang tính trạng trung bình rơi vào điều kiện bất lợi bị đào thải
D sự phân hóa khả năng sinh sản của những kiểu gen khác nhau trong quần thể, làm cho tần số tương đối của các alen trong mỗi gen biến đổi theo hướng xác định
Câu 4: Vì sao các alen trội bị tác động của chọn lọc nhanh hơn các alen lặn?
A Tần số alen trội luôn lớn hơn alen lặn
B khả năng thích nghi của gen lặn cao hơn gen trội
C khả năng thích nghi của gen trội lớn hơn gen lặn
D Alen trội biểu hiện kiểu hình ở cả trạng thái dị hợp tử, số lượng lớn hơn alen lặn chỉ biểu hiện ở trạng thái đồng hợp
Câu 5: Vì sao nói chọn lọc là nhân tố chính của tiến hóa?
A quy định nhịp độ và chiều hướng tiến hóa
B diễn ra trong thời gian ngắn
C tác động lên các cá thể trong quần thể
D quan hệ chặt chẽ với biến động di truyền