Tiết 1, 2: Vào Trịnh Phủ

Mục tiêu bài học: Giúp học sinh hiểu rõ giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm, cũng nh thái độ trớc hiện thực và ngòi bút sự chân thực, sắc sảo của Lê Hữu Trác qua đoạn trích miêu tả c

NS:10/9/07

ND:12/9/07

Tiết:1 +2

Đọc văn:

Vào phủ chúa Trịnh

( Trích:Thợng kinh ký sự )

_ Lê Hữu Trác_

A Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh hiểu rõ giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm, cũng nh thái

độ trớc hiện thực và ngòi bút sự chân thực, sắc sảo của Lê Hữu Trác qua đoạn

trích miêu tả cuộc sống và cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa Trịnh

B Chuẩn bị:

Thầy: Soạn giáo án

Trò: Đọc trớc bài và trả lời câu hỏi hớng dẫn học bài - SGK

C Tiến trình bài học:

I.Kiểm tra bài cũ:

II Giới thiệu bài mới: Lê Hữu Trác là …

III Bài mới:

Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt

Gọi HS đọc TD SGK

H: Phần TD cho ta biết những gì

về tác giả Lê Hữu Trác?

Mở rộng: Hải Thợng Lãn Ông -

Ông già lời ở đất Thợng Hồng

Gđ có truyền thống học hành thi

cử, đỗ đạt làm quan Cha đẻ là

quan Hữu Thị Lang Bộ Công

LHT là con thứ 7 nên còn gọi là

Chiêu Bảy Gần 30 tuổi LHT về

sống tại quê mẹ thuộc xứ Đầu

Thợng, xã Tình Diễm, huyện

H-ơng Sơn tỉnh Hà Tĩnh

H: Em biết gì về sách y học nổi

tiếng của LHT?

Mở rộng: t/p đợc biên soạn

trong gần 40 năm

H: Nêu những nết chính về t/p

Thợng kinh kí sự?

Gọi Hs đọc TD SGK

Chắt lọc chi tiết Trả lời ngắn gọn

Trả lời

Nêu ngắn gọn

I.Đọc – tiếp xúc văn bản

1 Tác giả - tác phẩm

* Tác giả:

- Lê Hữu Trác (1724 – 1791) hiệu là Hải Thợng Lãn Ông, ngời làng Liêu Xá, huyện Đờng Hào, phủ Thợng Hồng, trấn Hải Dơng (Yên Mỹ, Hng Yên)

- Là một danh y không chỉ chữa bệnh mà còn soạn sách và mở trờng dạy nghề thuốc để truyền bá y học

- Bộ Hải thợng y tông tâm lĩnh gồm 66 quyển → tác phẩm y học xuất sắc nhất

thời trung đại

* Tác phẩm:

- Thợng kinh ký sự – ký sự đến kinh đô

là tập ký sự bằng chữ Hán, hoàn thành

H: Em có nhận xét gì về thể loại

của t/p?

Kí sự: Ghi chép sự việc, câu

chuyện có thật và tơng đối hoàn

chỉnh

H: Đoạn trích nằm ở vị trí nào

trong t/p? Có những sự kiện gì?

Hớng dẫn HS đọc văn bản: Đọc

chậm, rõ ràng, chú ý nhấn mạnh

những chi tiết miêu tả cảnh vật

và thái độ của tác giả

Gọi HS đọc

- Giải thích từ khó (chú thích

SGK)

Nhận xét, trả

lời

Nêu vị trí đoạn trích

Đọc văn bản

Xem chú thích SGK

năm 1783

- Thể loại: Ký sự

3 Đoạn trích: Vào phủ chúa Trịnh

- Vị trí đoạn trích:

H: Đoạn trích cho ta thấy những

vấn đề gì?

Trả lời 1 Quang cảnh và cung cách sinh hoạt

trong phủ chúa

H: Quang cảnh trong phủ chúa

đợc miêu tả ntn? Tìm những chi

tiết nghệ thuật?

+ Trên đờng vào phủ tác giả

thấy những gì?

+ Bên trong phủ ntn?

+ Nội cung có những gì? Cách

bài trí ra sao?

Tìm chi tiết cụ thể

Trả lời

Nhận xét

Trả lời

*Quang cảnh trong phủ chúa

- Khi vào phủ phải qua nhiều lần cửa, với

“những dãy hành lang quang co nối nhau liên tiếp”, ở mỗi cửa đều có vệ sĩ canh gác, “ai muốn ra vào phải có thẻ”, trong khuôn viên phủ chúa có điễm “Hậu mã quân túc trực” để chúa sai phái đi truyền lệnh Vờn hoa trong phủ chúa “cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đa thoang thoảng mùi hơng”

- Bên trong phủ chúa là những nhà “Đại

đờng”, “Quyển bồng”, “gác tía” với kiệu son, võng điều, đồ nghi truợng sơn son thiếp vàng và “ những đồ đạc trong nhân gian cha từng thấy” Đồ dùng tiếp khách toàn là “mâm vàng chén bạc”

- Đến nội cung của thế tử phải quanăm, sấu lần trớng gấm Trong phòng thắp nến,

có sập thếp vàng, có ghế rồng sơn son thếp vàng, trên ghế bày nệm gấm, màn là che ngang sân, “xung quanh lấp lánh,

h-H: Em có nhận xét gì về quang

cảnh trong phủ chúa?

H: Nhờ đâu mà ta có nhận xét

ấy?

H: Trong đoạn trích có những

chi tiết nào “đắt” có tác dụng

làm nổi bật giá trị hiện thực của

tác phẩm?

Nhận xét

Tìm và phân tích

ơng hoa ngào ngạt”

→ quang cảnh cực kỳ tráng lệ, lộng lẫy,

không đâu sánh bằng

→ quan sát chi tiết tỉ mỉ và miêu tả sinh

động

* Chi tiết nghệ thuật “đắt“

- Chi tiết bên trong cái màn là, nơi chúa Trịnh đang ngự “có mấy ngời cung nhân

đang đứng xúm xít Đén sáp chiếu sáng, làm nổi màu mặt phấn và màu áo đỏ Xung quanh lấp lánh, hơng hoa ngào ngạt”.→ Việc ăn chơi hởng lạc của nhà chúa tự nó phơi bày ra trớc mắt ngời đọc không cần thêm một lời bình luận nào

- Chi tiết thế tử Cán – một đúa bé chừng

5, 6 tuổi ngồi chễm chệ trên sập để những ngời khác phải phục dịch, đến một cụ già cũng phải lạy 4 lạy khi vào, khi ra và khen

“ông này lạy khéo” cho thấy cái oai của

ông chúa con cũng không che lấp đợc cái ngô nghê của trẻ con Chỗ ở là một khung cảnh vàng son nhng thiếu sinh khí đợc tác giả miêu tả rát cụ thể tỉ mỉ khiến ngời đọc cũng cảm thấy ngột ngạt khó thở

→ Hiện thực trong phủ chúa.

H: Cung cách sinh hoạt trong

phủ chúa ra soa? Tìm những chi

tiết NT thể hiện điều đó?

H: Những chi tiết ấy cho em

thấy điều gì?

Phát hiện chi tiết

Trả lời

Nhận xét Trả lời

*Cung cách sinh hoạt trong phủ chúa

- Khi tác giả lên cáng vào phủ theo lệnh cúa thì có “tên đày tớ chạy đàng trớc hét

đờng” và “cáng chạy nh ngựa lồng”

- Trong phủ chúa “ngời giữ cửa truyền báo rộn ràng, ngời có việc quan đi lại nh mắc cửi”

→ chúa giữ vị trí trọng yếu và có quyền

uy tối thợng trong triều đình

- Lính nghìn cửa vác đòng nghiêm nhặt Cả trời nam sang nhất là đây

- Những lời lẽ nhắc đến chúa Trịnh và thế

tử đều phải hết sức cung kính, lễ độ:

“thánh thợng đang ngự ở đấy”, “ cha thể yết kiến”, “hầu mạch đông cung thế tử’,

“hầu trà”, phòng trà

H: Qua những chi tiết ấy, em có

nhận xét gì về cung cách sinh

hoạt trong phủ chúa? Nhận xét

- Chúa Trịnh luôn có “phi tần chầu trực” xung quanh Tác giả không đợc tháy mặt chúa mà chỉ làm thêo mệnh lệnh của chúa

do quan chánh đờng truyền đạt lại; xem bệnh xong cũng không đợc phép trao đổi với chúa mà chỉ đợc viết tờ khải để quan chánh đờng dâng lên chúa Nội cung trang nghiêm đến nỗi tác giả phải “nín thở đứng chờ ở xa’, “khúm núm đến trớc sập xem mạch”

- Thế tử bị bệnh có đến bảy tám thầy thuốc phục dịch và lúc nào cũng có “mấy ngời đứng hầu hai bên” thế tử chỉ là một

đứa trẻ 5, 6 tuổi nhng khi vào xem bệnh, tác giả - một cụ già - phải quỳ lạy 4 lạy, xem mạch xong lại lạy 4 lạy trớc khi lui

ra Muốn xem thân hình thế tử phải có một viên quan nội thần đến xin phép đợc cởi áo cho thế tử

→ cung cách sinh hoạt trong phủ chúa

với những lễ nghi, khuôn phép, cách nói năng, ngời hầu kẻ hạ … cho thấy sự cao sang, quyền uy tột đỉnh cùng với cuộc sống hởng thụ xa hoa đến cực điểm, sự lộng quyền của nhà chúa

Chuyển

H: Trớc quang cảnh và cung

cách sinh hoạt trong phủ chúa,

thái độ của LHT ntn?

H: Tìm những chi tiết nghệ

thuật thể hiện thái độ của tác

giả?

H: Vì sao tác giả lại có thái độ

nh thế?

Nhận xét, trả

lời Tìm chi tiết NT

Lý giải

2 Thái độ tâm trạng và những suy nghĩ của tác giả

- Đứng trớc cảnh phủ chúa xa hoa, lộng lẫy, tấp nập ngời hầu kẻ hạ, tác giả nhận xét: “Bớc chân đến đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn ngời th-ờng”

- tác giả vịnh 1 bài thơ tả cái sang trọng, vơng giả trong phủ chúa: gác vẽ, rèm châu, hiên ngọc, vờn ngự, có hoa thơm, chim biết nói, nghìn cửa lính gác nghiêm nhặt …, cả trời nam sang nhất là đây

- Khi đợc mời ăn cơm sáng, tác giả nhận xét: Mâm vàng chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật lạ, tôi bấy giờ mới biết cái phong vị của nhà đại gia

H: Em có nhận xét gì về cách

thể hiệ thái độ của tác giả? Nhận xét, trả lời

- Đờng vào nội cung thế tử đợc tác giả cảm nhận: ở trong tối om, không thấy có cửa ngõ gì cả

- Nói về bệnh trạng của thế tử, tác giả nhận xét: Vì thế tử ở trong chốn màn che trớng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi

→ Tuy không bộc lộ trực tiếp nhng qua

ngòi bút ghi chép hiện thực sắc sảo và những cảm xúc đợc ghi lại đây đó, có thể thấy đợc thái độ của tác giả: không đồng tình với cuộc sống xa hoa, hởng thụ nơi phủ chúa và dửng dng trớc những quyến

rũ vật chất nơi đây

Chuyển ý:

H: LHT vào phủ chúa làm gì?

Hình ảnh thế tử Cán hiện lên

ntn? Diễn biến tâm trạng của tác

giả ra sao?

+ Nơi ở của thế tử đợc miêu tả

ntn?

+ Qua những chi tiết ấy em cảm

nhận đợc gì về nơi đây?

+ Thái tử Cán đợc tác giả miêu

tả ra sao? Hình hài, vóc dáng?

+ Em có suy nghĩ gì về cách

miêu tả này?

GV: Tác giả vừa miêu tả, vừa

nhận xét khách quan

H: Thế tử Cán gợi cho em ấn

t-ợng gì?

H: Khi khám bệnh cho thế tử,

Trả lời

Tìm và lựa chọn chi tiết NT

Nêu cảm nhận Trả lời

Trả lời

Nêu ấn tợng

*Thế tử Cán

- Lối vào: ở trong tối om, đi qua độ 5, 6 lần trớng gấm

- Nơi ở: đặt sập vàng, cắm nến to trên giá

đồng, bày ghế đồng sơn son thếp vàng, nệm gấm Ngót nghét chục ngời đứng đầu hầu chực sau tấm màn che ngang sân, cung nữ xúm xít

→ Khung cảnh vàng son nhng tù hãm,

thiếu sinh khí → ngột ngạt, khó thở

- Hình hài, vóc dáng + Độ 5, 6 tuổi, mặc áo đỏ, ngồi trên sập vàng

+ Biết khen ngời giữ phép tắc: ông này lạy khéo

+ Tinh khí khô hết, da mặt khô, rốn lồi

to, gân xanh, chân tay gầy gò … nguyên khí đã hao mòm, thơng tổn quá mức … mạch lại tế, sác … âm dơng

đều bị tổn hại

→ Thế tử Cán đợc miêu tả bằng con mắt

nhìn của một vị lang y tài giỏi bắt mạch, chẩn đoán bệnh

→ Đó là một cơ thể ốm yếu.

* Diễn biến tâm trạng của tác giả:

tâm trạng của LHT ntn?

GV gọi HS đọc đoạn văn SGK tr

7

H: Nhận xét diễn biến tâm trạng

của tác giả?

GV nhấn mạnh: Tác giả đã gạt

sang 1 bên sở thích cá nhân để

làm tròn trách nhiệm và lơng

tâm của ngời thầy thuốc Khi đã

quyết tác giả thẳng thắn đa ra

những kiến giải hợp lí, thuyết

phục, có cách chữa đúng bệnh

và bảo vệ ý kiến của mình, mặc

dù ý kiến đó trái với ý kiến của

đa số thầy thuốc trong cung

H: Qua đó ta hiểu gì về con

ng-ời LHT ?

Mở rộng: ý muốn “về núi” của

Hải Thợng Lãn Ông là một sự

đối nghịch gay gắt với quan

điểm sống của gđ chúa Trịnh và

bọn quan quyền dới trớng

Không bình luận nhiều nhng

những thứ sơn son thếp vàng,

võng điều, áo đỏ, … đặt bên

cạnh cốt cách thanh đạm của 1

ông già áo vải tự nó đã phơi bày

ra sự tơng phản giữa trong và

đục

Trả lời

Đọc đoạn văn tr 7

Nhận xét

- Chỉ ra căn bệnh cụ thể và nguyên nhân của nó, đồng thời cũng ngầm phê phán “vì thế tử ở trong chốn màn che trớng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi”

- Ông rất hiểu căn bệnh của Trịnh Cán, đa

ra những cách chữa hợp lí, thuyết phục nhng lại sợ chữa có hiệu quả ngay, chúa

sẽ tin dùng, bị công danh trói buộc:

“Nh-ng lại sợ mình khô“Nh-ng ở lâu, nếu mình làm

có kết quả ngay thì sẽ bị danh lợi nó ràng buộc, không làm sao về núi đợc nữa Chi bằng ta dùng th phơng thuốc hòa hoãn, nếu không trúng thì cũng không sai bao nhiêu Nhng rồi lại nghĩ: Cha ông mình

đời đời chịu ơn của nớc, ta phải dốc hết cả lòng thành, để nối tiếp cái lòng trung của cha ông mình mới đợc”

→ Suy nghĩ giằng co, xung đột Cuối

cùng lơng tâm, phẩm chất trung thực của ngời thầy thuốc đã thắng

→ Đó là 1 thầy thuốc giỏi, có kiến thức

sâu rộng Bên cạnh tài năng ông còn là 1 thầy thuốc có lơng tâm và đức độ Ông còn có những phẩm chất cao quý: khinh thờng lợi danh, quyền quý, yêu thích tự do

và nếp sống thanh đạm, giản dị

Chuyển

H: Đánh giá những nét đặc sắc

về mặt NT của đoạn trích?

H: Đoạn trích có những giá trị

nội dung gì?

Trả lời khái quát

III Tổng kết

1.Nghệ thuật:

- Bút pháp kí sự đặc sắc: quan sát tỉ mỉ, trung thực, tinh tế, sắc sảo

2.Nội dung:

Gọi HS đọc Ghi nhớ SGK tr 9

Đọc ghi nhớ SGK

* Ghi nhớ: SGK

Gợi ý:

Giống: Giá trị hiện thực, thái độ

của tác giả trớc hiện thực

Khác: chi tiết, bút pháp kể và tả

Làm BT và trình bày IV Luyện tập:Bài tập:

- So sánh đoạn thích “Vào phủ chúa

Trịnh” với “Vũ trung tùy bút” của Phạm

Đình Hổ

IV Hớng dẫn học bài

- Đọc toàn bộ t/p Thợng kinh kí sự – Hải Thợng Lãn Ông

- Nắm đợc giá trị NT, ND của đoạn trích

- Hiểu đợc tài đức của Lê Hữu Trác

- Soạn bài: Tự tình

V Rút kinh nghiệm:

………

………

………

………