Các vị thuốc trên sau khi tán thành bột mịn, lấy dấm và nước mỗi thứ một nửa trộn thành hồ Thần khúc rồi làm hoàn to bằng hạt ngô đồng, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 70-80 hoàn, uống với
Trang 1Xơ gan cổ chướng
Biện chứng đông y: Thấp nhiệt đình trệ
Cách trị: Ôn trung kiện tì, thanh nhiệt táo thấp
Đơn thuốc: Đan khê tiêu ôn trung hoàn
Công thức: Bạch truật 60g, Phục linh 30g, Trần bì 30g, Khương bán hạ
30g, Sinh cam thảo 10g, Tiêu thần khúc 30g, Sinh hương phụ 45g, Khổ sâm 15g, Hoàng liên sao 15g, Cương châm xa 45g (tẩm dấm sao đỏ, tán nhỏ) Các vị thuốc trên sau khi tán thành bột mịn, lấy dấm và nước (mỗi thứ một nửa) trộn thành hồ Thần khúc rồi làm hoàn to bằng hạt ngô đồng, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 70-80 hoàn, uống với nước thuốc sau: Bạch truật 18g, Trần bì 3g, Sinh khương 1 lát, sắc uống Đối với người bệnh hư nặng, thì bỏ vị Hoàng liên, thêm Hậu phác 15g
Hiệu quả lâm sàng: Từ X X, nam, 58 tuổi Bệnh nhân vốn nghiện rượu, ǎn
ít bụng trướng Gần đây lượng nước tiêu giảm, bụng cǎng như trống Xét nghiệm chức nǎng gan thấy tỉ lệ albumin/globulin đảo ngược, chẩn đoán là xơ gan cổ chướng, dùng thuốc đông y và tân dược để chữa nhưng kết quả không rõ rệt Do người bệnh vốn nghiện rượu nên gan lách đều bị thương tổn, thể hiện sắc mặt xạm đen, mũi đỏ, không đói, tiểu tiện ít, miệng hơi đắng bụng chướng đầy, lưỡi hơi đỏ, rêu đục bẩn, mạch huyền sác Đó là do thấp nhiệt giao trở, gan lách tổn thương dẫn đến tắc nghẽn đường dẫn mà thành cổ chướng Cho uống Đan khê tiêu ôn
Trang 2trung hoàn, trước hết đem thuốc hoàn sắc thành thang để uống 10 thang rồi mới dùng thuốc hoàn 500g Sau khi uống thuốc, bụng chướng giảm dần, tiểu tiện trong
và dài, các chứng chuyển biến tốt rõ rệt Lại cho uống 1000 hoàn, uống xong hết
cổ chướng, ǎn ngon hơn, kiểm tra chức nǎng gan, tỷ lệ albumin/globulin trở lại bình thường, đã có thể tham gia công tác như thường Theo dõi vài tháng thấy sức khoẻ vẫn tốt
Bàn luận: Đan khê tiêu ôn trung hoàn do Chu Đan Khuê sáng chế Dùng
bài thuốc này chữa xơ gan, đặc biệt là với bệnh nhân có tỉ lệ albumin/globulin đảo ngược, dù là có cổ chướng hay không đều thu được hiệu quả tốt Thông thường uống từ 180g đến 210 g là có thể khiến nước tiêu trong và nhiều bệnh nặng thì uống 500g đã được như thế Một số bệnh nhân sau khi đã hết các triệu chứng bệnh chức nǎng gan bình thường thì ngừng thuốc, nhưng rồi do không điều độ, làm việc quá sức thi lại tái phát khi đó lại dùng bài thuốc trên vẫn có hiệu quả tốt Những bệnh nhân loại này được chữa khỏi đã 20 nǎm mà vẫn khoẻ mạnh Vị Cương châm
sa trong bài thuốc còn có tên là Châm sa hay Cương sa
Biện chứng đông y: Can uất khí trệ huyết ứ
Cách trị: Lý khí, hóa ứ, thanh nhiệt, thông phủ
Đơn thuốc: Lý khí hóa ứ tiêu thũng thang
Công thức: Cù mạch 30g, Phòng kỳ 9g, Tiêu mục 5g, Đình lịch tử 5g, Chế
quân 9g, Nga truật 6g, Chỉ xác 5g, Thất tiêu tán 15g, Đào nhân 5g, Đan sâm 15g, Xuyên phác 6g
Trang 3Sắc uống, mỗi ngày 1 thang Với bệnh nhân thể hư, thì bỏ Nga truật, thêm
Mã tiên thảo 15g Nếu có tình trạng xuất huyết đường tiêu hóa thì thêm Đại, Tiểu
kế mỗi thứ 30g
Hiệu quả lâm sàng: Phan XX, nữ, 40 tuổi, nông dân Tháng 10-1962 tới
khám lần đầu Người bệnh bụng chướng to như cái trống, gân xanh nổi hằn, vòng bụng đo 86 cm, gõ đục di chuyển rõ, dạ dày cǎng đầy, lườn nặng khó thở, ǎn không tiêu, miệng khát thích uống nước, da thịt nóng hầm hập, miệng đắng khó thở, ǎn không tiêu, miệng khát thích uống nước, da thịt nóng hầm hập, miệng đắng đầu váng, ít ngủ, yếu ớt Mắt hơi vàng, nước tiểu vàng ít, đại tiện bí kết, chân phù
có ấn lõm, mạch trầm huyền, lưỡi rêu trắng, rìa có vết tím Đây là do gan mất thǎng bằng, khí huyết uất trệ, kinh lạc ứ tắc, thủy khí ứ đọng Chữa trị phải hóa ứ, lợi thủy, thanh nhiệt, thông phủ Cho dùng bài lý khí hóa ứ tiêu thũng thang Uống
5 thang, phù thũng giảm đi, nước tiểu nhiều lên Lại dùng bài thuốc ấy hơi gia giảm một chút, cho uống tiếp 5 thang Sau khi uống xong, bụng khỏi chướng, gân xanh trên bụng bớt đi, ǎn tǎng lên, thế bệnh có nhiều chuyển biến khá Lại dùng Lục quân thang thêm Đan sâm, Mạch nha, Sơn tra, Đương qui để điều lý, uống xen kẽ Vị linh thang gia vị Cứ như thế liên tục hơn một tháng, cổ chướng rút hết, tinh thần chuyển tốt Khuyên bệnh nhân kiêng ǎn muối 4 tháng Sau đó đã có thể làm được một số việc trong nhà Theo dõi hơn 10 nǎm, tình hình vẫn tốt, bệnh không tái phát
Biện chứng đông y: Can uất khí trệ, tì vị hư tổn
Trang 4Cách trị: Hành khí lợi thủy, thư can giải uất
Đơn thuốc: Thanh oa tán, mẫu kê sâm kỳ thang
Công thức: Thanh oa tán: ếch 1 con, Sa nhân 6g, Mổ bụng ếch nhét sa
nhân vào rồi để ở chỗ râm mát cho khô, sau tán thành bột mịn để dùng dần Mỗi
ngày uống 2 lần, mỗi lần 6g, ǎn với cháo đường Mẫu kê sâm kỳ thang: Gà mái đẻ
1 con, Hoàng kỳ 30g, Đảng sâm 30g, Sa nhân 30g Gà đem vặt lông, mổ bụng, bỏ ruột, giữ lại gan, tim, gói các vị thuốc bằng vải gạc bỏ vào bụng gà, hầm nhỏ lửa cho rừ, bỏ xương và bã ǎn lúc đói, mỗi ngày 2 lần (một thang thuốc trên có thể dùng cho 2-3 ngày) Hàng ngày dùng đồng thời Thanh oa tán và Mẫu kê sâm kỳ thang
Hiệu quả lâm sàng: Khương XX, nam, 47 tuổi, nông dân Người bệnh tiêu
hóa không tốt, bụng chướng, nặng nhất là về ban đêm, đã 7-8 nǎm, khám ở một bệnh viện chẩn đoán là viêm gan mạn tính, xơ gan giai đoạn đầu 3 tháng gần đây bệnh nặng lên, ǎn uống giảm sút, tiêu hóa kém, bụng chướng tǎng Toàn thân yếu sức, gầy còm, bụng to dần như cái trống, nước giải ít, màu vàng Mạch trầm, hoãn
Đã rút nước ở bụng 2 lần, mỗi lần 1000ml Chữa phải hành khí lợi thủy, thư can giải uất Cho uống phối hợp Thanh oa tán với Mẫu kê sâm kỳ thang Sau khi dùng thuốc 100 ngày, cổ chướng rút hết, các chứng dần tiến triển, đã có thể làm các công việc chân tay thông thường