Vào bài mới: Hoạt động 1: Tìm hiểu chung HS đọc phần Tiểu dẫn, kết hợp với những hiểu biết của bản thân, giới thiệu những nét chính về cuộc đời Nguyễn Thi, những sáng tác, đặc điể
Trang 1Những đứa con trong gia đình
67,68 -a mục tiêu cần đạt
- Hiểu đợc hiện thực đau thơng, đầy hi sinh gian khổ nhng rất đỗi anh dũng, kiên cờng, buất khuất của nhân dân miền Nam trong những năm chống Mĩ cứu nớc.
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp tâm hồn của ngời dân Nam Bộ : lòng yêu nớc, căm thù giặc, tình cảm gia đình
là sức mạnh tinh thần to lớn trong cuộc chống Mĩ cứu nớc.
- Nắm đợc những nét đặc sắc về nghệ thuật : Nghệ thuật trần thuật đặc sắc; khắc hoạ tính cách và miêu tả tâm lí sắc sảo; ngôn ngữ phong phú, góc cạnh, giàu giá trị tạo hình và đậm chất Nam Bộ.
B ph ơng tiện thực hiện
- Thiết kế bài giảng, SGK, SGV, …
c tiến trình thực hiện
1 Ổn định, kiểm tra sĩ số lớp.
2 Ki m tra bài cũ: ể
3 Vào bài mới:
Hoạt động 1: Tìm hiểu
chung
HS đọc phần Tiểu dẫn,
kết hợp với những hiểu
biết của bản thân, giới
thiệu những nét chính về
cuộc đời Nguyễn Thi,
những sáng tác, đặc điểm
phong cách, đặc biệt là
thế giới nhân vật của nhà
văn.
GV nhận xét, bổ sung
và khắc sâu một số ý cơ
bản
I giới thiệu chung
1 Tác giả
+ Nguyễn Thi (1928- 1968) tên khai sinh là Nguyễn Hoàng Ca, quê ở Hải Hậu- Nam Định
+ Nguyễn Thi sinh ra trong một gia đinhg nghèo, mồ côi cha từ năm 10 tuổi, mẹ đi bớc nữa nên vất vả, tủi cực từ nhỏ Năm 1943, Nguyễn Thi theo ngời anh vào Sài Gòn, năm 1945, tham gia cách mạng, năm 1954, tập kết ra Bắc, năm 1962, trở lại chiến trờng miền Nam Nuyễn Thi hi sinh ở mặt trận Sài Gòn trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy Mậu thân 1968
+ Nguyễn Thi còn có bút danh khác là Nguyễn Ngọc Tấn Sáng tác của Nguyễn Thi gồm nhiều thể loại: bút kí, truyện ngắn, tiểu thuyết Ông đợc tặng giải thởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000
+ Đặc điểm sáng tác: Nguyễn Thi gắn bó với nhân dân miền Nam và thực sự xứng đáng với danh hiệu: Nhà văn của ngời dân Nam Bộ
Nhân vật của Nguyễn Thi có cá tính riêng nhng tất cả đều có những đặc điểm chung "rất Nguyễn Thi" Đó là:
- Yêu nớc mãnh liệt, thủy chung đến cùng với Tổ quốc, căm thù ngùn ngụt bọn xâm lợc và tay sai của chúng, vô cùng gan góc và tinh thần chiến đấu rất cao- những con ngời dờng nh sinh ra để
đánh giặc
- Tính chất Nam bộ: thẳng thắn, bộc trực, lạc quan, yêu đời, giàu tình nghĩa
Các nhân vật trong Những đứa con trong gia đình từ ba má
Việt, chú Năm đến chị em Việt đều tiêu biểu cho những đặc điểm trên
HS giới thiệu khái quát
về Những đứa con trong
gia đình của Nguyễn Thi.
2 Tác phẩm Những đứa con trong gia đình:
+ Xuất xứ: tác phẩm đợc viết ngay trong những ngày chiến đấu
ác liệt khi ông công tác với t cách là một nhà văn- chiến sĩ ở Tạp
Trang 2chí Văn nghệ Quân giải phóng (tháng 2 năm 1966) Sau đợc in
trong Truyện và kí, NXB Văn học Giải phóng, 1978.
+ Tóm tắt tác phẩm theo nhân vật chính và cốt truyện
Hoạt động 2 : Đọc- hiểu
VB
GV nêu vấn đề: Tình
huống truyện có ý nghĩa
nh thế nào?
HS thảo luận và phân
tích GV theo dõi, nhận
xét góp ý.
II nội dung chính
1 Tình huống truyện.
Đây là câu chuyện của gia đình anh giải phóng quân tên Việt Nhân vật này rơi vào một tình huống đặc biệt: trong một trận
đánh, bị thơng nặng phải nằm lại giữa chiến trờng Anh nhiều lần ngất đi tỉnh lại, tỉnh rồi lại ngất Truyện đợc kể theo dòng nội tâm của nhân vật khi đứt (ngất đi) khi nối (tỉnh lại) Tóm lại, tình huống truyện dẫn đến một cách trần thuật riêng của thiên truyện theo dòng ý thức của nhân vật
GV tổ chức cho HS tìm
hiểu về phơng thức trần
thuật của tác phẩm bằng
cách nêu một số câu hỏi:
- Truyện đợc trần thuật
chủ yếu từ điểm nhìn của
nhân vật nào? Theo
ph-ơng thức nào?
- Cách trần thuật này có
tác dụng nh thế nào đối
với kết cấu truyện và việc
khắc họa tính cách nhân
vật?
HS thảo luận theo nhóm
và phát biểu GV nhấn
mạnh những ý chính.
2 Phơng thức trần thuật của tác phẩm.
+ Căn cứ vào ngôn ngữ của nhân vật trong truyện:
- Phơng thức thứ nhất: Nhân vật truyện là đối tợng thuật, kể nên
thuộc ngôi thứ ba
- Phơng thức thứ hai: Nhân vật tự kể chuyện mình nên thuộc
ngôi thứ nhất
- Phơng thức thứ ba: Ngời trần thuật thuộc ngôi thứ ba nhng lời
kể lại phỏng theo quan điểm, ngôn ngữ, giọng điệu của nhân vật + Truyện Những đứa con trong gia đình đợc trần thuật theo
ph-ơng thức thứ 3 Nghĩa là của ngời trần thuật tự giấu mình nhng cách nhìn và lời kể lại theo giọng điệu của nhân vật
+ Lối trần thuật này có hai tác dụng về mặt nghệ thuật:
- Câu chuyện vừa đợc thuật, kể cùng một lúc tính cách nhân vật cũng đợc khắc họa
- Câu chuyện dù không có gì đặc sắc cũng trở nên mới mẻ, hấp dẫn vì đợc kể qua con mắt, tấm lòng và bằng ngôn ngữ, giọng điệu riêng của nhân vật
Nhà văn phải thành thạo tâm lí và ngôn ngữ nhân vật mới có thể trần thuật theo phơng thức này
GV hớng dẫn HS tìm
hiểu về truyền thống
những con ngời trong gia
đình (Tác phẩm kể
chuyện một gia đình nông
dân Nam Bộ, truyền
thống nào đã gắn bó
những con ngời trong gia
đình với nhau?)
Gợi ý: Muốn làm rõ
truyền thống phải nói đợc
mối quan hệ giữa chị em
Việt với ba má và chú
Năm.
HS làm việc cá nhân và
phát biểu.
3 Truyền thống gia đình.
+ Truyền thống yêu nớc mãnh liệt, căm thù ngùn ngụt bọn xâm lợc và tinh thần chiến đấu cao đã gắn kết những con ngời trong gia
đình với nhau Lời chú Năm: "Chuyện gia đình nó cũng dài nh sông, để rồi chú chia cho mỗi đứa một khúc mà ghi vào đó" cho thấy, con là sự tiếp nối cha mẹ nhng không chỉ là tiếp nối huyết thống mà còn là sự tiếp nối truyền thống Đồng thời muốn hiểu về những đứa con phải hiểu ngọn nguồn đã sinh ra nó, phải hiểu về truyền thống của gia đình đó
+ Chú Năm: đại diện cho truyền thống và lu giữ truyền thống (trong câu hò, trong cuốn sổ)
+ Má Việt cũng là hiện thân của truyền thống Đó là một con ngời chắc, khỏe, sực mùi lúa gạo và mồ hôi, thứ mùi của đồng
áng, của cần cù sơng nắng ấn tợng sâu đậm ở má Việt là khả năng cắn răng ghìm nén đau thơng để sống và duy trì sự sống, che chở cho đàn con và tranh đấu
Trang 3HS phân tích và so
sánh tính cách các nhân
vật Việt và Chiến để làm
rõ sự tiếp nối truyền
thống gia đình của những
ngời con.
GV Gợi ý:
- Nét chung của hai chị
em?
- Nét riêng của mỗi ngời:
+ Của Chiến (khác với
Việt và khác với má)?
+ Của Việt?
HS phân tích theo các
bớc gợi ý của GV
4 Hai chị em Chiến và Việt.
* Ngời mẹ ngã xuống nhng dòng sông truyền thống vẫn chảy
+ Hình ảnh ngời mẹ luôn hiện về trong Chiến:
- Chiến mang vóc dáng của má: "hai bắp tay tròn vo sạm đỏ màu cháy nắng… thân ngời to và chắc nịch" Đó là vẻ đẹp của những con ngời sinh ra để gánh vác, để chống chọi, để chịu đựng
và để chiến thắng
- Chiến đặc biệt giống má ở cái đêm sắp xa nhà đi bộ đội: Chiến biết lo liệu, toan tính việc nhà y hệt má (nói nghe in nh má vậy) Hình ảnh ngời mẹ nh bao bọc lấy Chiến, từ cái lối nằm với thằng
út em trên giờng ở trong buồng nói với ra đến lối hứ một cái "cóc" rồi trở mình Đến nỗi chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi trong đêm, Việt đã không dới ba lần thấy chị giống in má, có khác chỉ là ở chỗ chị "không bẻ tay rồi đập vào bắp vế than mỏi" mà thôi Chính Chiến cũng thấy mình trong đêm ấy đang hòa vào trong mẹ: "Tao cũng đã lựa ý nếu má còn sống chắc má tính vậy, nên tao cũng tính vậy" Nguyễn Thi muốn cho ta hiểu rằng: trong cái thời khắc thiêng liêng ấy, ngời mẹ sống hơn bao giờ hết trong những đứa con
+ Nét tính cách chung của hai chị em:
- Hai chị em cùng sinh ra trong một gia đình chịu nhiều mất mát
đau thơng (cùng chứng kiến cái chết đau thơng của ba và má)
- Hai chị en có chung mối thù với bọn xâm lợc Tuy còn nhỏ tuổi, chí căm thù đã thôi thúc hai chị em cùng một ý nghĩ: phải trả thù cho ba má, và có cùng nguyện vọng: đợc cầm súng đánh giặc
- Tình yêu thơng là vẻ đẹp tâm hồn của hai chị em Tình cảm này đợc thể hiện sâu sắc và cảm động nhất trong cái đêm chị em giành nhau ghi tên tòng quân và sáng hôm sau trớc khi lên đờng nhập ngũ cùng khiêng bàn thờ má sang nhà chú Năm
- Cả hai chị em đều là những chiến sĩ gan góc dũng cảm Đánh giặc là niềm say mê lớn nhất của hai chị em Việt và Chiến cũng là của tuổi trẻ miền Nam trong những năm tháng ấy: "Hạnh phúc của tuổi trẻ là trên trận tuyến đánh quân thù"
- Hai chị em Việt đều có những nét rất ngây thơ thậm chí có phần trẻ con (giành nhau bắt ếch nhiều hay ít, giành nhau thành tích bắn tàu chiến giặc và giành nhau ghi tên tòng quân)
+ Nét riêng ở Chiến:
- Hơn Việt chừng một tuổi nhng Chiến ngời lớn hơn hẳn: Chiến
có thể bỏ ăn để đánh vần cuốn sổ gia đình Chiến không chỉ "nói
in nh má" mà còn học đợc cách nói "trọng trọng" của chú Năm,…
- Tính cách "ngời lớn" ở Chiến còn thể hiện ở sự nhờng nhịn Tuy có lúc giành nhau với em tranh công bắt ếch, đánh tàu giặc, đi tòng quân nhng cuối cùng bao giờ cô cũng nhờng em hết trừ việc
đi tòng quân
Nguyễn Thi đã xây dựng nhân vật Chiến vừa có cá tính vừa phù hợp với lứa tuổi, giới tính Chiến là nhân vật đợc hồi tởng qua Việt nhng đã gây đợc ấn tợng sâu sắc
+ Nét riêng ở Việt:
- Nếu Chiến có dáng dấp một ngời lớn thực sự thì ở Việt là sự
Trang 4lộc ngộc, vô t của một cậu con trai đang tuổi ăn tuổi lớn
- Chiến nhờng nhịn em bao nhiêu thì Việt hay tranh giành với chị bấy nhiêu
- Đêm trớc ngày ra đi, Chiến nói với em những lời nghiêm trang thì Việt lúc "lăn kềnh ra ván cời khì khì", lúc lại rình "chụp một con đom đóm úp trong lòng tay"
- Vào bộ đội, Chiến đem theo tấm gơng soi còn Việt lại đem theo nột chiếc súng cao su
- Nhng sự vô t không ngăn cản Việt trở nên một anh hùng (ngay
từ bé, Việt đã dám xông vào đá cái thằng đã giết cha mình Khi trở thành một chiến sĩ, mặc dù chỉ có một mìh, với đôi mắt không còn nhìn thấy gì, với hai bàn tay đau đớn, Việt vẫn quyết tâm ăn thua sống mái với quân thù)
Việt là một thành công đáng kể trong cách xây dựng nhân vật của Nguyễn Thi Tuy còn hồn nhiên và còn bé nhỏ trớc chị nhng trớc kẻ thù Việt lại vụt lớn, chững chạc trong t thế của một ngời chiến sĩ
* Chiến và Việt là khúc sông sau nên đi xa hơn trong cả dòng sông truyền thống
HS phát biểu cảm nhận
về hình ảnh chị em, Việt
và Chiến khiêng bàn thờ
ba má sang gởi chú Năm
(thảo luận và phát biểu,
bổ sung) GV định hớng
và nhận xét.
5 Hình ảnh chị em Việt khiêng bàn thờ ba má sang gởi chú Năm.
+ Chỗ hay nhất của đoạn văn là không khí thiêng liêng, nó hoán cải cả cảnh vật lẫn con ngời
+ Không khí thiêng liêng đã biến Việt thành ngời lớn Lần đầu tiên Việt thấy rõ lòng mình (thơng chị lạ, mối thù thằng Mĩ thì có thể rờ thấy vì nó đang đè nặng trên vai)
+ Hình ảnh có ý nghĩa tợng trng thể hiện sự trởng thành của hai chị em có thể gánh vác việc gia đình và viết tiếp khúc sông của mình trong dòng sông truyền thống gia đình Hơn thế nữa, thế hệ sau cứng cáp, trởng thành và có thể đi xa hơn
GV nêu vấn đề: Chất
sử thi của thiên truyện
đ-ợc thể hiện nh thế nào?
- GV có thể gợi ý bằng
cách nhắc lại khái niệm,
đặc điểm của tính sử thi
trong văn học
- HS làm việc với tác
phẩm, sauy nghĩ và phát
biểu.
6 Chất sử thi của thiên truyện
+ Chất sử thi của thiên truyện đợc thể hiện qua cuốn sổ của gia
đình với truyền thống yêu ớc, căm thù giặc, thủy chung son sắt với quê hơng
+ Cuốn sổ là lịch sử gia đình mà qua đó thấy lịch sử của một đất nớc, một dân tộc trong cuộc chiến chống Mĩ
+ Số phận của những đứa con, những thành viên trong gia đình cũng là số phận của nhân dân miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ khốc liệt
+ Truyện của một gia đình dài nh dòng sông còn nối tiếp "Trăm dòng sông đổ vào một biển, con sông của gia đình ta cũng chảy về biển, mà biển thì rộng lắm…, rộng bằng cả nớc ta và ra ngoài cả nớc ta…" Truyện kể về một dòng sông nhng nhà văn muốn ta nghĩ đến biển cả Truyện về mọt gia đình nhng ta lại cảm nhận đợc cả một Tổ quốc đang hào hùng chiến đấu bằng sức mạnh sinh ra từ những đau thơng
+ Mỗi nhân vật trong truyện đều tiêu biểu cho truyền thống, đều gánh vác trên vai trách nhiệm với gia đình, với Tổ quốc trong cuộc
Trang 5chiến tranh vệ quốc vĩ đại.
Hoạt động 3 : Tổng kết
Nhận xét tổng quát về nội
dung và đặc sắc nghệ
thuật của tác phẩm.
- HS bao quát toàn bài để
phát biểu.
- GV định hớng, nhận xét
và khắc sâu những ý cơ
bản.
III Tổng kết
+ Truyện kể về những đứa con trong một gia đình nông dân Nam Bộ có truyền thống yêu nớc, căm thù giặc và khao khát chiến
đấu, son sắt với cách mạng Sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia
đình với tình yêu nớc, giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc đã làm nên sức mạnh tinh thần to lớn của con ngời Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nớc
+ Bút pháp nghệ thuật già dặn, điêu luyện đợc thể hiện qua giọng trần thuật, trần thuật qua hồi tởng của nhân vật, miêu tả tâm
lí và tính cách sắc sảo, ngôn ngữ phong phú, góc cạnh và đậm chất Nam Bộ
4 Rỳt kinh nghiệm - Bổ sung:
……….
Trả bài làm văn số 5, ra đề bài viết số 6
69 -a mục tiêu cần đạt
- Củng cố những kiến thức và kỹ năng làm văn có liên quan đến bài làm.
- Nhận ra đợc những u điểm và thiếu sót trong bài làm của mình về các mặt kiến thức và kỹ năng viết bài văn nói chung và bài nghị luận xã hội nói riêng.
- Có định hớng và quyết tâm phấn đấu để phát huy u điểm, khắc phục các thiếu sót trong các bài làm văn sau.
b ph ơng tiện thực hiện
- Thiết kế bài giảng, SGK, SGV, …
c tiến trình bài giảng
1 Ổn định, kiểm tra sĩ số lớp.
2 Ki m tra bài cũ: ể
3 Vào bài mới:
Hoạt động 1: Tổ chức phân
tích đề
1 GV tổ chức cho HS ôn lại
cách phân tích đề (Khi phân tích
một đề bài, cần phân tích những
gì?) HS áp dụng để phân tích đề
bài viết số 5
- HS nhớ lại kiến thức phân tích
đề, áp dụng phân tích đề bài số
5
- GV định hớng, gạch dới những
từ ngữ quan trọng để chỉ ra các
yêu cầu của đề
I Phân tích đề
1 Khi phân tích một đề bài, cần phân tích:
- Nội dung vấn đề
- Thể loại nghị luận và những thao tác lập luận chính
- Phạm vi t liệu cần sử dụng cho bài viết
2 Phân tích đề bài viết số 5 (ví dụ chọn đề 1- SGK trang 20)
Đề: Anh (chị) hiểu thế nào về ý kiến sau của nhà thơ Xuân
Diệu "Thơ là hiện thực, thơ là cuộc đời, thơ còn là thơ nữa"
- Nội dung vấn đề: ý kiến về thơ của Xuân Diệu (…)
- Thể loại: Nghị luận về một vấn đề văn học
- Thao tác chính: giải thích, chững minh và bình luận
- Phạm vi t liệu: thơ và những ý kiến về thơ
Trang 6Hoạt động 2 : Tổ chức xây
dựng đáp án (dàn ý) II Xây dựng đáp án (dàn ý)
GV tổ chức cho HS xây dựng
dàn ý chi tiết cho đề bài viết số
5 (GV nêu câu hỏi để hớng dẫn
HS hoàn chỉnh dàn ý (đáp án)
làm cơ sở để HS đối chiếu với
bài viết của mình)
+ Dàn ý đợc xây dựng theo 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài Phần thân bài cần xây dựng hệ thống luận điểm Mỗi luận điểm cần có các luận cứ, luận chứng
+ Dàn ý cho đề bài số 5 (ví dụ là đề bài trên) Nội dung: xem lại phần gợi ý đáp án cho đề bài này ở tiết
Viết bài làm văn số 5- Nghị luận văn học.
Hoạt động 3: Tổ chức nhận
xét, đánh giá bài viết
- GV cho HS tự nhận xét và trao
đổi bài để nhận xét lẫn nhau
- GV nhận xét những u, khuyết
điểm
III Nhận xét, đánh giá bài viết Nội dung nhận xét, đánh giá:
- Đã nhận thức đúng vấn đề nghị luận cha?
- Đã vận dụng đúng các thao tác lập luận cha?
- Hệ thống luận điểm đủ hay thiếu? Sắp xếp hợp lí hay cha hợp lí?
- Các luận cứ (lí lẽ, dẫn chứng) có chặt chẽ, tiêu biểu, phù hợp với vấn đề hay không?
- Những lỗi về kĩ năng, diễn đạt,…
Hoạt động 4: Tổ chức sửa
chữa lỗi bài viết
GV hớng dẫn HS trao đổi để
nhận thức lỗi và hớng sửa chữa,
khắc phục
IV Sửa chữa lỗi bài viết Các lỗi thờng gặp:
+ Thiếu ý, thiếu trọng tâm, ý không rõ, sắp xếp ý không hợp lí
+ Sự kết hợp các thao tác nghị luận cha hài hòa, cha phù hợp với từng ý
+ Kĩ năng phân tích, cảm thụ còn kém
+ Diễn đạt cha tốt, còn dùng từ viết câu sai, diễn đạt tối nghĩa, trùng lặp,…
Hoạt động 5: Tổ chức tổng kết
Nội dung tổng kết và rút kinh nghiệm dựa trên cơ sở chấm,
chữa bài cụ thể
Viết bài làm văn số 6- nghị luận văn học
Mục tiêu bài học
- Củng cố và nâng cao kiến thức về các thể loại văn học
- Củng cố và nâng cao trình độ làm văn nghị luận về các mặt: xác định đề, lập dàn ý, diễn đạt Nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học
- Viết được bài văn nghị luận văn học thể hiện ý kiến của mình một cách rõ r ng, mạch lạc, có sức à thuyết phục
Gợi ý một số đề tham khảo (SGK T68)
Đề 1: Trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi có nêu lên quan niệm: Chuyện gia đình cũng dài nh sông, mỗi thế hệ phải ghi vào một khúc Rồi trăm con sông của gia đình lại cùng đổ về một biển, "mà biển thì rộng lắm […], rộng bằng cả
n-ớc ta và ra ngoài cả nn-ớc ta".
Chứng minh rằng, trong thiên truyện của Nguyễn Thi, quả đã có một dòng sông truyền thống gia đình liên tục chảy từ những lớp ngời đi trớc: tổ tiên, ông cha, cho đến đời chị em Chiến, Việt.
Trang 7Gợi ý:
Bài viết cần có những ý cơ bản sau:
1 Chuyện gia đình cũng dài nh sông, mỗi thế hệ phải ghi vào một khúc
Có thể hiểu:
+ Chỉ đợc coi là con của gia đình những ai đã ghi đợc, làm đợc "khúc" của mình trong dòng sông truyền thống Con không chỉ là sự tiếp nối huyết thống mà phải là sự tiếp nối truyền thống
+ Không thể hiểu khúc sau của một dòng sông nếu không hiểu ngọn nguồn đã sinh ra nó Cũng nh vậy, ta chỉ có thể hiểu những đứa con (Chiến, Việt) khi hiểu truyền thống gia đình đã sinh ra những đứa con ấy
Chứng minh:
+ Truyền thống ấy chảy từ các thế hệ ông bà, cha mẹ, cô chú đến những đứa con, mà kết tinh ở hình tợng chú Năm:
- Chú Năm không chỉ ham sông bến mà còn ham đạo nghĩa Trong con ngời chú Năm phảng phất cái tinh thần Nguyễn Đình Chiểu xa xa
- Chú Năm là một thứ gia phả sống luôn hớng về truyền thống, sống với truyền thống, đại diện cho truyền thống và lu giữ truyền thống (trong những câu hò, trong cuốn sổ gia đình) + Hình tợng ngời mẹ cũng là hiện thân của truyền thống:
- Một con ngời sinh ra để chống chọi với gian nguy, khó nhọc "cái gáy đo đỏ, đôi vai lực lỡng, tấm áo bà ba đẫm mồ hôi" "ngời sực mùi lúa gạo" thứ mùi của đồng áng, của cần cù ma nắng
- ấn tợng sâu đậm nhất là khả năng ghìm nén đau thơng để sống, để che chở cho đàn con
và tranh đấu
- Ngời mẹ không biết sợ, không chùn bớc, kiên cờng và cao cả
+ Những đứa con, sự tiếp nối truyền thống:
- Chiến mang dáng vóc của mẹ, cách nói in hệt mẹ
- So với thế hệ mẹ thì Chiến là khúc sông sau Khúc sông sau bao giờ cũng chảy xa hơn khúc sông trớc Ngời mẹ mang nỗi đau mất chồng nhng cha có dịp cầm súng, còn Chiến mạnh
mẽ quyết liệt, ghi tên đi bộ đội cầm súng trả thù cho ba má
- Việt, chàng trai mới lớn, lộc ngộc, vô t
- Chất anh hùng ở Việt: không bao giờ biết khuất phục; bị thơng chỉ có một mình vẫn quyết tâm sống mái với kẻ thù
- Việt đi xa hơn dòng sông truyền thống: không chỉ lập chiến công mà ngay cả khi bị
th-ơng vẫn là ngời đi tìm giặc Việt chính là hiện thân của sức trẻ tiến công
2 Rồi trăm con sông của gia đình lại cùng đổ về một biển, "mà biển thì rộng ắm […], rộng bằng cả nớc ta và ra ngoài cả nớc ta"
+ Điều đó có nghĩa là: từ một dòng sông gia đình nhà văn muốn ta nghĩ đến biểm cả, đến
đại dơng của nhân dân và nhân loại
+ Chuyện gia đình cũng là chuyện của cả dân tộc đang hào hùng chiến đấu bằng sức mạnh sinh ra từ những đau thơng
Đề 2: Hình ảnh thơ mộng, trữ tình của những dòng sông Việt Nam trong hai áng văn tùy bút: Ngời lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân và Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tờng.
Gợi ý:
Bài viết cần có những ý cơ bản sau:
1 Hình ảnh thơ mộng, trữ tình của sông Đà trong tùy bút Ngời lái đò sông Đà của
Nguyễn Tuân:
+ Hình ảnh dòng sông Đà
+ Chất văn Nguyễn Tuân
Trang 82 Hình ảnh thơ mộng, trữ tình của dòng sông Hơng trong tùy bút: Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tờng:
+ Hình ảnh dòng sông Hơng
+ Chất văn Hoàng Phủ Ngọc Tờng
3 So sánh chất văn của Hoàng Phủ Ngọc Tờng và Chất văn Nguyễn Tuân trong quá trình làm nổi bật vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình của những dòng sông
Đề 3: Phân tích tình huống truyện Vợ nhặt của Kim Lân từ đó nêu lên giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm.
Gợi ý dàn bài:
Mở bài:
+ Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
- Kim Lân là nhà văn một lòng một dạ đi về với "đất", với "ngời", với "thuần hậu nguyên thủy" của cuộc sống nông thôn
- Nạn đói năm 1945 đã đi vào nhiều trang viết của các nhà văn, nhà thơ trong đó có Vợ nhặt của Kim Lân.
+ Nhận xét khái quát:
- Vợ nhặt xây dựng tình huống truyện độc đáo
- Qua tình huống truyện, tác phẩm thể hiện giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc
Thân bài:
1 Bối cảnh xây dựng tình huống truyện
+ Bối cảnh nạn đói khủng khiếp năm 1945 mà kết quả là hơn hai triệu ngời chết
+ Cái chết hiện hình trong tác phẩm tạo nên một không khí ảm đạm, thê lơng Những ngời sống luôn bị cái chết đe dọa
2 Trong bối cảnh ấy, Tràng, nhân vật chính của tác phẩm "nhặt" đợc vợ Đó là một tình huống độc đáo
+ ở Tràng hội tụ nhiều yếu tố khiến nguy cơ "ế" vợ rất cao:
- Ngoại hình xấu, thô
- Tính tình có phần không bình thờng
- Ăn nói cộc cằn, thô lỗ
- Nhà nghèo, đi làm thuê nuôi mình và mẹ già
- Nạn đói đe dọa, cái chết đeo bám
+ Tràng lấy vợ là lấy cho mình thêm một tai họa (theo lô gíc tự nhiên)
+ Việc Tràng lấy vợ là một tình huống bất ngờ
- Cả xóm ngụ c ngạc nhiên
- Bà cụ Tứ cũng hết sức ngạc nhiên
- Bản thân Tràng có vợ rồi vẫn còn " ngờ ngợ"
+ Tình huống truyện bất ngờ nhng rất hợp lí
- Nếu không phải năm đói khủng khiếp thì "ngời ta" không thèm lấy Tràng
- Tràng lấy vợ theo kiểu "nhặt" đợc
3 Giá trị hiện thực: tình cảnh thê thảm của con ngời trong nạn đói
+ Cái đói dồn đuổi con ngời
+ Cái đói bóp méo cả nhân cách
+ Cái đói khiến cho hạnh phúc thật mỏng manh, tội nghiệp
+ Vợ nhặt có sức tố cáo mạnh mẽ tội ác của bọn thực dân, phát xít
4 Giá trị nhân đạo:
+ Tình ngời cao đẹp thể hiện qua cách đối xử với nhau của các nhân vật
- Tràng rất trân trọng ngời "vợ nhặt" của mình
- Thiên chức, bổn phận làm vợ, làm dâu đợc đánh thức nơi ngời "vợ nhặt"
- Tình yêu thơng con của bà cụ Tứ
+ Con ngời huôn hớng đến sự sống và luôn hi vọng, tin tởng ở tơng lai:
- Tràng lấy vợ là để duy trì sự sống
- Bà cụ Tứ, một ngời già lại luôn miệng nói về ngày mai với những dự định thiết thực tạo niềm tin cho dâu con vào một cuộc sống tốt đẹp
- Đoạn kết tác phẩm với hình ảnh lá cờ đỏ và đoàn ngời phá kho thóc Nhật
Kết bài:
Trang 9+ Khẳng định tài năng nhà văn qua việc xây dựng tình huống truyện độc đáo, hấp dẫn + Khẳng định giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm
Biểu điểm:
- Điểm 8,9: Bài làm đáp ứng khá tốt các yêu cầu của mỗi đề Có sáng tạo, cảm xúc Có thể còn mắc 1,2 lỗi diễn đạt nhỏ
-Điểm 6-7: Đáp ứng đầy đủ nội dung yêu cầu Diễn đạt lu loát không mắc lỗi chính tả Có kĩ năng phân tích
-Điểm 4-5: Nội dung đầy đủ, có kĩ năng phân tích, ít sai lỗi diến đạt
-Điểm 1-2-3: Có nội dung song còn sơ sài, cha rõ kĩ năng phân tích Bài viết còn mắc lỗi diễn
đạt, dùng từ, chính tả
- Điểm 0: Bài làm lạc đề hoặc bỏ giấy trắng.
