MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh: -Hiểu được sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình và tình yêu đất nướcyêu Cách mạng; giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc tạo nên sức
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 12 NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH
- Nguyễn Thi -
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
Giúp học sinh:
-Hiểu được sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình và tình yêu đất nướcyêu Cách mạng; giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc tạo nên sức mạnh to lớn của con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
-Hiểu được giá trị nghệ thuật của thiên truyện: nghệ thuật trần thuật đặc sắc, khắc hoạ tính cách và miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, ngôn ngữ góc cạnh và đậm chất Nam Bộ
B PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:
-Phát vấn-Gợi mở-Nêu vấn đề
C PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
* Giáo viên : Soạn giáo án
* Học sinh : Soạn bài
D TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp - kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ: Thiên nhiên và con người của vùng rừng U Minh Hạ qua những trang
viết của nhà văn Sơn Nam?
3 Nội dung bài mới:
a Đặt vấn đề:
b Triển khai bài dạy:
Trang 2Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
HĐI Hướng dẫn HS tìm hiểu
chung
- Dựa vào phần tiểu dẫn trong
SGK , em hãy cho biết những nét
cơ bản của tư tưởng và phong
cách nghệ thuật Nguyễn Thi?
I GIỚI THIỆU
1 Tác giả: Nguyễn Thi (1928-1968)
- Tên thật: Nguyễn Hoàng Ca Bút danh khác:
Nguyễn Ngọc Tấn
- Quê quán: Nam Định
- Có tuổi thơ khổ cực, vất vả
- 1945, gia nhập bộ đội và tham gia lực lượng vũ trang
- 1954, tập kết ra Bắc và công tác tại Báo Văn Nghệ
Quân Đội.
- Năm 1962, tình nguyện trở vào chiến trường Nam
Bộ
- Hy sinh trong trận tổng tiến công Mậu Thân
- Nguyễn Thi là người miền Bắc nhưng gắn bó sâu sắc với nhân dân Nam Bộ, đã thực sự trở thành nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong thời kì chống
Mĩ cứu nước
- Nhân vật tiêu biểu nhất cuảt Nguyễn Thi là người nông dân Nam Bộ có lòng căm thù giặc sâu sắc, vô cùng gan góc, kiên cường, thuỷ chung son sắt với quê hương và cách mạng
Trang 3- Xuất xứ: tác phẩm được viết ngay trong những ngày
chiến đấu ác liệt khi ông công tác với tư cách là một
nhà văn - chiến sĩ ở Tạp chí Văn nghệ Quân giải
phóng (tháng 2 năm 1966) Sau được in trong Truyện
và kí, NXB Văn học Giải phóng, 1978.
HĐIII Hướng dẫn HS đọc – hiểu
văn bản
- Tác giả đặt điểm nhìn trần thuât
vào nhân vật nào? Trong tình
huống nào của nhân vật?
- Cách trần thụât như vậy có tác
dụng gì trong việc khắc hoạ tính
cách nhân vật và chủ đề của
truyện?
+ GV: Nêu thêm ví dụ:
o Khi Chiến tỉnh dậy lần thứ hai:
Hai mắt không thấy gì, chỉ cảm
thấy hơi gió lạnh ùa trên má, nghe
tiếng ếch nhái râm rang nhớ
những đêm soi ếch trên đồng
chú Năm sang lấy vài con để nhậu
cuốn gia phả gia đình do chú
Năm viết Việt ngất đi lần nữa
o Khi tỉnh dậy lần thứ ba:
Khi nghe tiếng trực thăng trên
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1 Nghệ thuật kể chuyện:
- Đặt điểm nhìn trần thuât vào nhân vật Việt, kể qua dòng hồi tưởng miên man đứt nối khi Việt bị trọng thương nằm ở lại chiến trường
- Tác dụng:
+ Đem đến màu sẳc trữ tình đậm đà, tự nhiên và tạo điều kiên cho tác giả thâm nhập sâu vào thế giới nội tâm nhân vật để dẫn dắt câu chuyện
+ Diễn biến câu chuyện rất linh hoạt, không phụ thuộc vào trật tự thời gian và không gian: Từ hiện thực chiến trường hồi tưởng quá khứ gầ xa từ chuyện này chuyển sang chuyện khác rất tự nhiên
Trang 4đầu và tiếng súng nổ ở phía xa
nhận ra là ban ngày vì đã ngửi
thấy mùi nắng và nghe tiếng chim
cu rừng nhớ hồi ở quê nhà
thường lấy ná thun đi bắn chíng
nhớ về người mẹ giàu lòng vị tha,
hết lòng vì chồng con, nén nỗi đau
thương để nuôi dạy con
Tác phẩm kể chuyện một gia đình
nông dân Nam Bộ, truyền thống
nào đã gắn bó những con người
trong gia đình với nhau?
Truyền thống yêu nước mãnh
liệt, căm thù ngùn ngụt bọn xâm
lược và tinh thần chiến đấu cao đã
gắn kết những con người trong gia
đình với nhau Lời chú Năm:
"Chuyện gia đình nó cũng dài như
sông, để rồi chú chia cho mỗi đứa
một khúc mà ghi vào đó" cho
thấy, con là sự tiếp nối cha mẹ
nhưng không chỉ là tiếp nối huyết
thống mà còn là sự tiếp nối truyền
thống Đồng thời muốn hiểu về
những đứa con phải hiểu ngọn
nguồn đã sinh ra nó, phải hiểu về
2 Truyền thống gia đình
Tác phẩm kể chuyện một gia đình nông dân Nam Bộ điển hình giàu truyền thống
- Căm thù giặc sâu sắc
- Gan góc, dũng cảm, khao khát được chiến dấu giết giặc
- Giàu tình nghĩa, rất mực thuỷ chung son sắt với quê hương và cách mạng
3 Đặc điểm tính cách riêng:
a Nhân vật chú Năm:
- Chú hay kể sự tích gđ Chú là tg cuốn sổ gđ ghi chép tội ác của giặc và chiến công của các thành viên trong
Trang 5truyền thống của gia đình đó.
- Em có suy nghĩ gì về nhân vật
má Việt?
Một tay bồng con, một tay cắp rổ
đi theo giặc đòi đầu chồng, hiên
ngang đối đáp với kẻ thù mà hai
bàn tay to bản vấn phủ lên đầu đàn
con đang nép dưới chân, mắt má
sắc ánh lên nhìn lại bọn lính, đôi
mắt của người đã từng vượt sông
vượt biển
HĐI Hướng dẫn HS phân tích và
so sánh tính cách các nhân vật để
làm rõ sự tiếp nối truyền thống gia
đình của những người con
gđ
- Chú Năm là người lđ chất phác nhưng giàu tình cảm Tâm hồn chú bay bổng, dạt dào cảm xúc khi cất tiếng hò, chú như đặt cá trái tim mình vào trong câu
hò, tiếng hát
=> Trong dòng sông gia đình, chú Năm là thượng nguồn, là kết tinh đầy đủ những nét truyền thống
b Nhân vật má Việt
- Rất gan góc, căm thù giặc sâu sắc
- Rất mực thương chồng, thương con, đảm đang, tháo vát Cuộc đời lam lũ, vất vả, nhưng nén chặt nỗi đau thương của mình để nuôi con, đánh giặc
-> Má Việt là hình ảnh của sự gan góc, chở che mang
ý nghĩa biểu tượng về người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến cuộc sống lam lũ, chồng chất đau thương nhưng con người rất đỗi kiên cường
c Nhân vật Chiến:
* Chiến có những nét giống mẹ:
- Mang vóc dáng của má: "hai bắp tay tròn vo sạm đỏ
màu cháy nắng… thân người to và chắc nịch"
- Đêm sắp xa nhà đi bộ đội:
Biết lo liệu, toan tính mọi việc nhà (“nói nghe in
như má vậy”), đảm đang, tháo vát
Chính Chiến cũng thấy mình trong đêm ấy đang
Trang 6- Chiến có những nét nào giống
người mẹ của mình?
hòa vào trong mẹ: "Tao cũng đã lựa ý nếu má còn
sống chắc má tính vậy, nên tao cũng tính vậy"
- Có tính cách đa dạng:
+ là một cô gái vừa mới lớn nên tính khí còn rất
“trẻ con”
+ là một người chị biết nhường nhịn em, biết lo toan, đảm đang, tháo vát
- Nét khác biệt so với người mẹ:
+ Trẻ trung, thích làm duyên làm dáng + Đươc trực tiếp cầm súng đánh giặc để trả thù nhà,
thực hiện lời thềdứt khoát: “Đã là thân con gái ra đi
thì tao chỉ có một câu: Nếu giặc còn thì tao mất”.
d Nhân vật Việt:
* Có nét riêng của cậu con trai mới lớn, tính tình còn trẻ con, ngây thơ, hiếu động:
- Chiến hay nhường nhịn bao nhiêu thì Việt tranh giành phần hơn với chị bấy nhiêu: đi bắt ếch, giết giặc, đi bộ đội …
+ Thích đi câu cá, bắn chim, đến khi đi bộ đội vẫn còn đem theo ná thun trong túi
- Đêm trước ngày lên đường: Trong khi chị đang
toan tính, thu xếp chu đáo mọi việc (từ út em, nhà cửa, ruộng nương đến nơi gởi bàn thờ má), bàn bạc trang nghiêm thì Việt vo lo vô nghĩ:
Trang 7- Nét khác biệt của Chiến so với
người mẹ là gì?
- Việt có những nét nào của cậu
con trai mới lớn?
- Đêm trước ngày lên đường, thái
độ của Việt khác với chị như thế
nào?
Vô tư “lăn kềnh ra ván cười khì khì”
vừa nghe vừa “chụp một con đom đóm úp
trong lòng tay”
ngủ quên lúc nào không biết
- Bị thương nằm lại chiến trường: sợ ma cụt đầu, khi
gặp lại anh em thì như thằng Út ở nhà “khóc đó rồi
cười đó”
* Vừa là một chiến sĩ dũng cảm, kiên cường:
+ Còn bé tí: dám xông thẳng vào đá thằng giặc đã
giết hại cha mình
+ Lớn lên: nhất quyết đòi đi tòng quân để trả thù cho
ba má
+ Khi xông trận: chiến đấu rất dũng cảm, dùng pháo
tiêu diệt được một xe bọc thép của giặc
+ Khi bị trọng thương: một mình giữa chiến trường, mặt không nhìn thấy gì, toàn thân rã ròi, rõ máu nhưng vẫn trong tư thế quyết chiến tiêu diệt giặc
“Mày chỉ giỏi giết gia đình tao, còn đối với tao thì mày là thằng chạy”
=> Kế tục truyền thống gia đình nhưng Việt và Chiến còn tiến xa hơn, lập nhiều chiến công mới hiển hách
Trang 8- Cách thương chị của Việt có gì
đặc biệt?
HĐIII Hướng dẫn HS tổng kết
Nhận xét tổng quát về nội dung và
đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm.
- HS bao quát toàn bài để phát
biểu
- GV định hướng, nhận xét và
khắc sâu những ý cơ bản
III TỔNG KẾT
- Truyện kể về những đứa con trong một gia đình nông dân Nam Bộ có truyền thống yêu nước, căm thù giặc và khao khát chiến đấu, son sắt với cách mạng
Sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình với tình yêu nước, giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc đã làm nên sức mạnh tinh thần to lớn của con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
- Bút pháp nghệ thuật già dặn, điêu luyện được thể hiện qua giọng trần thuật, trần thuật qua hồi tưởng của nhân vật, miêu tả tâm lí và tính cách sắc sảo, ngôn ngữ phong phú, góc cạnh và đậm chất Nam Bộ
3 Củng cố:
Chất sử thi của thiên truyện
- Chất sử thi của thiên truyện được thể hiện qua cuốn sổ của gia đình với truyền thống yêu ước, căm thù giặc, thủy chung son sắt với quê hương
- Cuốn sổ là lịch sử gia đình mà qua đó thấy lịch sử của một đất nước, một dân tộc trong cuộc chiến chống Mĩ
Trang 9- Số phận của những đứa con, những thành viên trong gia đình cũng là số phận của nhân dân miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ khốc liệt
- Truyện của một gia đình dài như dòng sông còn nối tiếp "Trăm dòng sông đổ vào một biển, con sông của gia đình ta cũng chảy về biển, mà biển thì rộng lắm…, rộng bằng cả nước
ta và ra ngoài cả nước ta…" Truyện kể về một dòng sông nhưng nhà văn muốn ta nghĩ đến biển cả Truyện về mọt gia đình nhưng ta lại cảm nhận được cả một Tổ quốc đang hào hùng chiến đấu bằng sức mạnh sinh ra từ những đau thương
- Mỗi nhân vật trong truyện đều tiêu biểu cho truyền thống, đều gánh vác trên vai trách nhiệm với gia đình, với Tổ quốc trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại
4 Hướng dẫn tự học:
- Tìm đọc trọn vẹn tác phẩm "Những đứa con trong gia đình"
- So sánh hai nhân vật Việt và Chiến
Rút kinh nghiệm: