Ngữ Văn 10, Tuần 31

Hiểu rõ quá trình chuyển từ một văn bản văn học đến tác phẩm văn học trong tâm trí ngời đọc.. + Hình tợng văn học có thể là hình ảnh thiên nhiên, tự nhiên, sự vật, con ngời: hoa sen, câ

Trang 1

Văn bản văn học

A.mục tiêu bài học

Giúp HS hiểu đợc các tiêu chí ngày nay của một văn bản văn

học Hiểu rõ quá trình chuyển từ một văn bản văn học đến tác phẩm

văn học trong tâm trí ngời đọc Đồng thời có thể hiểu đợc ba tầng của

cấu trúc văn bản và mối liên hệ gia các tầng đó.

B phơng tiện thực hiện

- S GK, SGV

-Thiết kế bài học

C tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

GV: Cho H/S đọc phần giới

thiệu ở SGK

GVH: Phần em vừa đọc có

nội dung gì cần chú ý ?

GV: Gọi HS đọc phần I

SGK Tr 117.

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

có mấy tiêu chí cho một văn

bản văn học ?

GVH: Đọc một văn bản văn

học, đầu tiên chúng ta tiếp

xúc với cái gì ?những từ,

ngữ nh: ca lô, loắt choắt,

xắc… gợi cho ng ời đọc cái

gì ?

(H/S đọc ví dụ SGK Tr 119)

GVH: Các tác giả đã bằng

ngôn từ nghệ thuật xây dựng

I Tiêu chí chủ yếu của văn bản văn học.

1 So sánh văn bản văn học và văn bản phi văn học.

HSĐ&TL:

∗ Các văn bản 1,2,3,4,5 là văn bản văn học

∗ Các văn bản 6,7,8 là văn bản nhật dụng

* Văn bản là bản ghi chép bằng ngôn từ dới dạng chữ viết hoặc chữ in một phát ngôn hay một thông báo

* Văn bản văn học đợc xây dựng bằng nghệ thuật ngôn từ,

có hình tợng, có giá trị thẩm mĩ cao

* Các văn bản 1,2 vốn đợc viết nhằm mục đích chính trị nhng vẫn là văn bản văn học vì quan niệm thời trung đại là văn - sử - triết bất phân

2 Các tiêu chí của VBVH.

HSTL&PB : Có 03 tiêu chí

- VBVH là những văn bản đi sâu phản ánh hiện thực khách quan và khám phá thế giới tình cảm và t tởng, thoả mãn nhu cầu thẩm mĩ của con ngời

- VBVH đợc xây dựng bằng ngôn từ nghệ thuật, có hình t-ợng, có tính thẩm mĩ cao

- VBVH đợc xây dựng trên một phơng thức riêng

II Cấu trúc của một văn bản văn học.

1, Tầng ngôn từ - từ ngữ âm đến ngữ nghĩa.

HSPB: + Hiểu ngôn từ là bớc đầu tiên để hiểu đúng tác phẩm + Hiểu ngôn từ là hiểu các nghĩa (tờng minh, hàm ẩn) của các từ ngữ, là hiểu các âm thanh đợc gợi khi phát âm

2 Tính hình tợng:

+Hình tợng văn học là một dạng đặc thù của hình tợng

Trang 2

đợc những hình tợng (ảnh)

gì ?

GVH: Thông qua hình tợng

văn học, tác giả đã làm đợc

điều gì ?

GVH: Với ba ví dụ đã nêu ở

mục 2 phần II Anh (chị) hãy

cho biết tác giả sáng tạo nên

những hình tợng nh: sen,

cành mai, tùng nhằm mục

đích gì ?

GVH: Anh (chị) hiểu nh thế

nào về tầng hàm nghĩa ?

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

sự khác nhau cơ bản giữa

văn bản văn học và tác

phẩm văn học ?

nghệ thuật, đợc thể hiện bằng ngôn từ nên còn đợc gọi là hình tợng ngôn từ

+ Hình tợng không chỉ phản ánh mà còn khái quát hiện thực, khám phá cái cốt lõi, cái bất biến, cái vĩnh cửu trong cái đơn lẻ, nhất thời, ngẫu nhiên

+ Hình tợng văn học có thể là hình ảnh thiên nhiên, tự nhiên, sự vật, con ngời: hoa sen, cây tùng, những chiếc ô tô (bài thơ về tiểu đội xe ); anh thanh niên (lặng lẽ Sa Pa)… + Hình tợng văn học do tác giả sáng tạo ra, không hoàn toàn giống nh sự thật của cuộc đời, nhằm gửi gắm ý tình sâu kín của mình với ngời đọc, với cuộc đời

3 Tầng hàm nghĩa.

HSTL&PB

- Ca ngợi vẻ đẹp trong sáng thuần khiết, cao quý, sự giữ vững ý chí, sống có bản lĩnh

=> hàm nghĩa của VBVH là ý nghĩa ẩn kín, ý nghĩa tiềm tàng của văn bản Đọc tác phẩm văn học, xuất phát từ tầng ngôn từ, tầng hình tợng, dần dần ngời đọc nhận ra tầng hàm nghĩa của văn bản

* Lu ý: trong quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học, việc nắm bắt tầng hàm nghĩa là rất khó Nó phụ thuộc vào vào vốn sống, nhận thức , quan niệm, t tởng tình cảm của ng…

-ời tiếp nhận

III từ văn bản đến tác phẩm văn học.

HSTL&PB HSPB: VBTPVH nếu cứ để trên giá sách, trong kho, trong

th viện không ai đọc thì đó chỉ là văn bản chết

=> Nhng nếu VBVH đợc con ngời tìm đọc - hiểu đợc các tầng nghĩa sâu xa của nó thì VBVH đã trở thành TPVH sống động, có ích, có ý nghĩa đối với ngời đọc, hoàn thành tâm nguyện của tác giả

IV Củng cố

- Chép phần ghi nhớ (SGK)

- Làm bài tập SGK Tr 121

Trang 3

Thực hành các phép tu từ: phép điệp và phép đối

Giúp HS hiểu đợc và nâng cao kiến thức về phép đối Đồng

thời luyện kĩ năng phân tích và kĩ năng sử dụng phép điệp và phép đối.

- S GK, SGV

GV: Gọi H/S đọc những ví

dụ trong SGK Tr 124.

GVH:Anh (chị) hãy cho biết

thế nào là phép điệp ?

GVH: Anh (chị) làm bài tập

ở nhà gồm 03 câu a,b,c SGK

Tr 125 ?

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

thế nào là phép đối ?

ở (1) & (2) cách sắp xếp từ

I Luyện tập về phép điệp (điệp ngữ) HSĐ&TL:

1 Khái niệm:

* Phép điệp là biện pháp tu từ nhằm lặp lại một yếu tố diễn đạt (vần , nhịp, từ, cụm từ, câu) để nhấn mạnh, biểu

đạt cảm xúc và ý nghĩa, có khả năng gợi ý, gợi hình tợng nghệ thuật.

2 Xét ví dụ:

HSPB:

* (1) "nụ tầm xuân" đợc lặp lại nguyên vẹn ở câu thứ hai

và câu thứ ba có tác dụng vừa nhấn mạnh, vừa làm cho ý thơ, nhịp thơ dờng nh chững lại, nó góp phần diễn tả sự hụt hẫng, sự thảng thốt trong tâm trạng của chàng trai khi đợc tin ngời con gái mình yêu đi lấy chồng

* (2) Tơng tự, các cụm từ "cá mắc câu, chim vào lồng"

đ-ợc lặp lại ở bốn câu cuối của bài ca dao cũng là phép điệp

tu từ Sự lặp lại ấy đã góp phần nhấn mạnh nỗi chua xót, sự

lệ thuộc, bế tắc về bi kịch hôn nhân, tình yêu của ngời phụ nữ thời phong kiến

* (3) Các câu ở (2) chỉ là hiện tợng lặp từ, không phải là phép điệp tu từ Việc lặp từ tạo nên tính đối xứng và tính nhịp điệu cho câu nói

II Luyện tập về phép đối HSPB:

1, Khái niệm:

Phép đối là cách sắp đặt từ ngữ, cụm từ và câu ở vị trí cân xứng nhau, tạo hiệu quả giống nhau hoặc trái ngợc nhau, nhằm mục đích gợi ra một vẻ đẹp hoàn chỉnh và hài hoà trong diễn đạt, để trình bày, nhấn mạnh một ý nghĩa nào đó.

HSPB:

Trang 4

ngữ có gì đặc biệt ?Vị trí của

các danh từ (Chim, Ngời, tổ,

tông ), các tính từ (đói,…

rách, sạch, thơm ), các…

động từ (có, diệt, trừ ) tạo…

thế cân đối nh thế nào ?

ở (3) & (4) cách sắp xếp từ

ngữ có gì đặc biệt ?

GVH: Anh (chị) hãy cho

biết có những kiểu đối nào ?

GVH: Anh (chị) hãy phân

tích ngữ liệu sau để trả lời

câu hỏi ? SGK Tr 126.

* Cách sắp xếp từ ngữ có tính chất đối xứng, hài hoà về âm thanh, nhịp điệu Sự gắn kết giữa hai vế nhờ sử dụng các từ trái nghĩa hoặc các từ cùng một trờng nghĩa Vị trí của các danh từ, động từ, tính từ tạo ra sự cân đối khiến cho ngời

đọc không chỉ đợc thoả mãn về thông tin, mà còn thoả mãn

về cả thẩm mĩ

* Ngữ liệu ở (3) sử dụng cách đối bổ sung Ngữ liệu (4) sử dụng cách đối theo kiểu câu đối

* Thờng có ba kiểu đối phổ biến:

+ Đối thanh (trắc đối bằng)VD: Nhớ nớc Th… ơng nhà… + Đối về nghĩaVD: ở bầu thì tròn, ở ống thì dài (Tục ngữ) + Đối về từ vựng (từ loại): danh >< danh, động>< động… VD: "Lặn lội thân cò Eo sèo mặt n… ớc "…

2, Xét ví dụ:

* Câu 1: tạo ra sự tơng phản trong nhận thức nhờ sự tổ

chức ý nghĩa của hai vế không giống với mô hình mà chúng ta quen biết (nếu A thì B): nếu thuốc đắng chữa khỏi bệnh thì (sự thật sẽ đ… ợc lòng); mà ngợc lại là "mất lòng"

Câu 2: tạo ra sự thú vị về nội dung thông báo sau "bán…

mua" Thông thờng chúng ta bán, mua những hàng hoá cụ thể, nhng ở đây lại là chuyện tình nghĩa, do đó cần thận trọng và tỉnh táo hơn

=> Phép đối khiến cách nói của tục ngữ trở nên ngắn gọn, tác động nhanh, trực tiếp đến ngời nghe Mỗi từ chứa đựng một thông tin cô đúc & chính xác Chính vì thế mà tục nhữ ngắn mà khái quát đợc hiện tợng rộng…

Trang 5

Nội dung và hình thức của văn bản văn học

Giúp HS hiểu và bớc đầu biết vận dụng các khái niệm nội dung và

hình thức khi đọc - hiểu tác phẩm văn học , phân tích văn bản văn…

học Đồng thời thấy rõ mối quan hệ giữa nội dung và hình thức trong

văn bản văn học.

- S GK, SGV

GV: Gọi H/S đọc hết phần 1

trong I ở SGK Tr 127.

GVH:Anh (chị) hãy nhắc lại

khái niệm văn bản văn học ?

GVH: Anh (chị) hãy nhắc

lại khi nào thì một văn bản

văn học trở thành một tác

phẩm văn học đích thực ?

GVH: Anh (chị) cho biết thế

nào là nội dung VBVH ?Đó

là những nội dung nào ?

khái niệm, ví dụ ?

GVH: Anh (chị) cho biết thế

nào là hình thức VBVH ?Đó

là những hình thứcnào ?

khái niệm, ví dụ ?

I Các khái niệm của nội dung và hình thức trong văn bản văn học.

HSTL&PB :

* Văn bản văn học: đợc xây dựng bằng nghệ thuật ngôn từ,

có hình tợng, có tính nghệ thuật cao

* Tác phẩm văn học: là công trình nghệ thuật ngôn từ do một cá nhân hay một tập thể sáng tạo nhằm thể hiện những khái quát bằng hình tợng về cuộc sống con ngời, biểu hịên tâm t tình cảm của chủ thể (tác giả) trớc thực tại

HSTL&PB:

=> Muốn một VBVH trở thành một TPVH đích thực nhất thiết phải thông qua hoạt động đọc - hiểu văn bản ấy (tức

là phải có những tác động tinh thần của VBVH đối với xã hội thông qua hình tợng nghệ thuật)

1, Các khái niệm về nội dung VBVH:

HSTL&PB

* Là phạm vi hiện thực đợc nhà văn nắm bắt, thể hiện

trong tác phẩm văn học

* Nội dung của VBVH thờng bao gồm: đề tài, chủ đề, t t-ởng và cảm hứng nghệ thuật.

* Định nghĩa: SGK Tr 127 & 128.

* Lấy VD: + Đề tài của truyện Tấm Cám là xung đột giữa

ngời tốt và ngời xấu, giữa Thiện và ác

+ Chủ đề của tác phẩm Nam quốc sơn hà là niềm tự hào và khẳng định chủ quyền lãnh thổ

+ T tởng của tác phẩm Uylixơ trở về là ca ngợi lòng thuỷ chung, đề cao giá trị đạo đức, trí tuệ của con ng-ời

+ Cảm hứng nghệ thuật trong Chuyện chức

Trang 6

mối quan hệ giữa nội dung

và hình thức trong một văn

bản văn học ?

các khái niệm nội dung và

hình thức trong một

VBVH ?

GVH: Anh (chị) làm bài tập1

& 2 SGK Tr 130 ?

GV: Có thể chia nhóm

HSTL&PB

phán sự đền Tản Viên là ca ngợi lòng dũng cảm của Tử Văn và phẫn nộ trớc sự độc ác, dối trá của linh hồn têb t-ớng giặc họ Thôi

* Hình thức của VBVH thờng bao gồm: ngôn từ, kết cấu (bố cục), thể loại

* Định nghĩa: SGK Tr 128

* Lấy VD: + Ngôn từ hiện đại, đầy cách tân trong thơ Xuân Diệu, ngôn từ mộc mạc trữ tình trong thơ Nguyễn Bính, ngôn từ dí dỏm tinh tế của Tô Hoài, tài hoa cổ kính của Nguyễn Tuân v.v…

+ So sánh kết cấu của những tác phẩm truyện dân gian (cổ tích, truyền thuyết ) và những tác phẩm hiện…

đại: Chí Phèo, Lão Hạc…

+ Mỗi thể loại đợc thể hiện đổi mới theo thời

đại và mang sắc thái cá nhân nhà văn Nh cũng là thơ lục bát nhng của Nguyễn Du thì điêu luyện tinh tế, của Nguyễn Bính, Nguyễn Du mang đậm tính dân gian, của

Tố Hữu thì mợt mà, biến hoá…

II ý Nghĩa quan trọng của nội dung và hình thức văn bản văn học.

* Sự thành công của bất cứ một TPVH nào bao giờ cũng

đ-ợc đặt trên cơ sở của sự cân đối, hài hoà thống nhất giữa nội dung và hình thức => Do đó nội dung và hình thức cuả VBVH là hai mặt không thể chia tách Nội dung chỉ có thể tồn tại trong một hình thức nhất định Và bất kì hình thức nào cũng phải mang một nội dung

III Củng cố HSTL&PB :

• Phần ghi nhớ SGK Tr130

• Làm bài tập 1 & 2 SGK Tr 130

Định dạng
Số trang	6
Dung lượng	82 KB