giáo án văn 9 ki II

TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ: - Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy.. Giới

Trang 1

soạn : 21/2/10 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

Ngày dạy : 4/3/10

Tuần : 27 - Tiết : 123

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp HS

Xác định được nghĩa tường minh và nghĩa hàm ý trong câu

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH :

1) Chuẩn bị của GV :

- SGK + SGV + 1 số đoạn văn có nghĩa tường minh và nghĩa hàm ý

2) Chuẩn bị của HS :

- Trả lời các câu hỏi trong SGK

C KIỂM TRA BÀI CŨ :

- Đọc thuộc long bài thơ “Nói với con” của Y Phương

- Trình bày tình yêu thương của cha mẹ, sự đùm bọc của quê hương đối với con trong bài thơ

“Nói với con” của Y Phương

D TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC :

NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ

I PHÂN BIỆT NGHĨA

TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý :

* HOẠT ĐỘNG 1 : KHỞI

ĐỘNG.

Giới thiệu bài mới : Trong

giao tiếp hàng ngày, trong cuộc sống có lúc chúng ta cần nói thẳng, nói thật, nhưng đôi lúc chúng ta phải nói tránh đi Để hiểu rõ vấn đề này ta hãy đi vào bài học hôm nay.

* HOẠT ĐỘNG 2 : NỘI

DUNG BÀI HỌC

- Cho Hs đọc đoạn trích

- “Trời ơi, chỉ còn có 5 phút” em hiểu anh thanh niên muốn nói gì?

- Vì sao anh không nói thẳng điều đó với họa sĩ và cô gái?

- Câu “Ồ! Cô còn chiếc mùi xoa

- HS lắng nghe

- Hs đọc đoạn trích

- Anh muốn nói rằng thời gian đã sắp hết rồi, thế là anh phải chia tay với ông họa sĩ và cô kĩ

sư anh rất tiếc

-Vì anh ngại ngùng, anh không muốn mọi người thấy được tình cảm của mình , đó là lòng hiếu khách và mến khách muốn tiếp xúc càng lâu với mọi người

- Không có ẩn ý Đây chỉ là một

Trang 2

Nghĩa tường minh là phần

thông báo được diễn đạt trực

tiếp bằng từ ngữ trong câu

Hàm ý là phần thông báo

tuy không được diễn đạt trực

tiếp bằng từ ngữ trong câu

nhưng có thể suy ra từ những từ

ngữ ấy

II LUYỆN TẬP:

1) a Câu: “Nhà họa sĩ tặc

lưỡi đứng dậy”

- Cụm từ “tặc lưỡi” cho thấy

họa sĩ chưa muốn chia tay anh

thanh niên

b Mặt đỏ ửng (ngượng)

- Nhận lại chiếc khăn (không

tránh được)

- Quay vội đi (quá ngượng)

2) “Ông họa sĩ già chưa kịp

uống nước chè đấy”

3) Câu “Cơm chín rồi!” có

chứa hàm ý đó là “Ông vô ăn

cơm đi”

4) “Hà nắng gớm về nào” Ú

không có hàm ý Ú Câu đánh

trống lãng

- “Tôi thấy người ta đồn” Ú câu

nói dở dang, bỏ lửng

nay này!” có ẩn ý gì không?

* GV chốt : Qua phân tích 2

câu trên , câu 2 khi đọc lên ta hiểu ngay Ú tường minh Câu 1 phải suy nghĩ Ú hàm ý.

- Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý ?

* HOẠT ĐỘNG 3 : LUYỆN

TẬP

- Cho HS đọc lại BT ở mục I và trả lời các câu hỏi

* GV giảng thêm : Đây là

cách dùng “hình ảnh”để diễn đạt ý của ngôn ngữ nghệ thuật.

- Tìm từ ngữ miêu tả thái độ cô gái trong cuối đoạn văn

- Tìm hàm ý các câu in đậm

- Cho HS tìm câu chứa hàm ý và nội dung của hàm ý

- Đọc đoạn trích xác định câu chứa hàm ý

* HOẠT ĐỘNG 4 : CỦNG

CỐ

GV đưa thêm bài tập :

- Tìm các câu mang hàm ý và cho biết nội dung của hàm ý

1) Tí : Anh ơi! Em đói quá.

Tèo: Mẹ chưa về nhà

câu nói thật lòng của anh, anh cứ ngỡ chiếc khăn kia chính cô

kĩ sư đã bỏ quên nên anh thật thà mang trả lại

- HS dựa vào ghi nhớ trả lời

- HS đọc

- HS tìm câu nào họa sĩ muốn chia tay anh thanh niên Tìm từ thể hiện điều đó

- HS tìm

- HS đọc và tìm

- HS tìm

- HS đọc đoạn trích xác định câu chứa hàm ý

Ú Hàm ý mẹ chưa về không ai

Trang 3

Tí: Anh mua mì cho em ăn đi.

Tèo: Mẹ cất chìa khóa rồi

Tí: Em không chịu Tèo: Ráng chờ đi

2) A Tối đi ăn phở với mình

nha

B Hôm qua tớ còn ăn mì đây

A Yên tâm đi tớ bao

B Nhưng hôm qua cậu cũng ăn

mì mà

A Bố tớ mới lên

B Tối gặp lại

* HOẠT ĐỘNG 5 : DẶN DÒ

- Về nhà học bài xem lại bài tập

- Chuẩn bị bài cho tiết sau:

“Nghị luận về một bài thơ, một đoạn thơ”

* Câu hỏi soạn bài :

1 Vấn đề nghị luận trong văn bản là gì?

2.Nêu những luận điểm về hình ảnh mùa xuân trong bài thơ

“Mùa xuân nho nhỏ”

nấu cơm

Ú Hàm ý không có tiền

Ú Hàm ý hết tiền

Ú Cậu cũng hết tiền

Ú Bố mang tiền lên cho

Ú Đồng ý lời mời

THƠ

Tuần : 27 - Tiết : 124

- Hiểu rõ thế nào là bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

Trang 4

- Nắm vững các yêu cầu đối với một bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ, để có cơ sở tiếp thu , rèn luyện tốt về kiểu bài này ở các tiết tiếp theo

- SGK + SGV

- Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý?

I TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN

VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ:

- Nghị luận về một đoạn thơ,

bài thơ là trình bày nhận xét,

đánh giá của mình về nội dung

và nghệ thuật của đoạn thơ, bài

thơ ấy

* HOẠT ĐỘNG 1 : KHỞI ĐỘNG.

Giới thiệu bài mới : Nghị

luận có nhiều dạng, hôm trước các em tìm hiểu về tác phẩm truyện, đoạn trích Hôm nay các

em sẽ tìm hiểu nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ.

* HOẠT ĐỘNG 2 : NỘI

DUNG BÀI HỌC

- Kể tên các loại nghị luận đã học

- Cho HS đọc đoạn trích

- Vấn đề nghị luận của văn bản này là gì?

* GV chốt : Vấn đề nghị luận ở

đây chính là trình bày , nhận xét, đánh giá về hình ảnh mùa xuân và tình cảm, cảm xúc thiết tha của Thanh Hải gửi gấm trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”.

- Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ như thế nào?

- Nghị luận về một đoạn thơ,

- HS lắng nghe

- Nghị luận sự vật, hiện tượng, đời sống ; nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí; nghị luận về tác phẩm truyện (đoạn trích)

- HS đọc đoạn trích

- Hình ảnh mùa xuân và tình cảm thiết tha của Thanh Hải trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”

- HS trả lời theo ghi nhớ 1

- Đoạn thơ, bài thơ là nhận xét,

Trang 5

- Nội dung, nghệ thuật của đoạn

thơ, bài thơ được thể hiện qua

ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu, …

Bài nghị luận cần phân tích các

yếu tố ấy để có những nhận xét,

đánh giá cụ thể, xác đáng

bài thơ khác nhau như thế nào đối với nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)?

- Văn bản nêu lên những luận điểm gì về hình ảnh mùa xuân trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”?

- Người viết đã sử dụng những luận cứ nào để làm sáng tỏ các luận điểm đó?

- Nội dung, nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ được thể hiện qua đâu?

* GV chốt : Đây chính là

những yếu tố cấu tạo nên nội dung và nghệ thuật của bài thơ,

do đó khi phân tích bài thơ thì chúng ta cần phải chú tâm phân tích các yếu tố ấy để có những nhận xét, đánh giá cụ thể và xác đáng hơn.

- Chỉ ra các phần mở bài, thân bài, kết bài

- Nêu nhiệm vụ của từng phần

đánh giá về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ , bài thơ Tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) là bàn về chủ đề nhân vật, cốt truyệ, nghệ thuật của truyện

- Hình ảnh mùa xuân trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” Thanh Hải mang nhiều tầng ý nghĩa Hình ảnh nào cũng thật gợi cảm, đáng yêu

Hình ảnh mùa xuân rạo rực của thiên nhiên, đất nước trong cảm xúc thiết tha trìu mean của nhà thơ

Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ thể hiện khát vọng hòa nhập, dâng hiến

- Người viết chọn giảng, bình các câu thơ, hình ảnh đặc sắc, đã phân tích giọng điệu trữ tình, kết cấu của bài thơ

- Qua ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu,

- MB: “Từ đầu trân trọng” -TB : “Hình ảnh mùa xuân … của mùa xuân

- KB: Phần còn lại

* MB: Giới thiệu bài “Mùa

xuân nho nhỏ”

* TB: Trình bày sự cảm nhận,

đánh giá cụ thể những đặc sắc nổi bật về nội dung , nghệ thuật của bài thơ, triển khai các luận

Trang 6

Bài nghị luận về 1 đoạn thơ,

bài thơ cần có bố cục mạch lạc,

rõ ràng, có lời văn gợi cảm, thể

hiện rung động chân thành của

người viết

II LUYỆN TẬP :

- Luận điểm : “Nhạc điệu của

bài thơ”

- Luận điểm : “Bức tranh mùa

xuân của bài thơ”

- Nhận xét về bố cục của bài nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ (qua văn bản)

- Về hình thức bố cục của bài nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ như thế nào?

- Các em có nhận xét gì về bố cục của bài nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ và nghị luận về 1tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)

- Cách diễn đạt trong từng đoạn văn của văn bản có làm nổi bật luận điểm không?

* HOẠT ĐỘNG 3 : LUYỆN

TẬP

- Cho HS đọc phần luyện tập , suy nghĩ và nêu thêm các luận điểm khác nữa về bài thơ đặc sắc này

* HOẠT ĐỘNG 4 : CỦNG

CỐ

- Thế nào là nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ?

- Về nhà học thuộc phần ghi nhớ

điểm

* KB: Tổng kết khái quát hóa

về giá trị và tác dụng của bài thơ

- Chặt chẽ, cân đối, hợp lí giữa các phần của văn bản, có sự liên kết rất tự nhiên về ý và diễn đạt

- HS trả lời theo ghi nhớ

- Bố cục tương đối giống nhau là mạch lạc, rõ ràng, có lời văn gợi cảm Riêng nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ thì có thêm tình cảm chân thành của người viết thể hiện trong bài thơ

- Người viết đã trình bày những cảm nghĩ, đánh giá của mình bằng thái độ tin yêu , bằng tình cảm thiết tha , trìu mến Lời văn toát lên những rung động trước sự đặc sắc của hình ảnh , giọng điệu thơ, sự đồng cảm của nhà thơ Thanh Hải

- HS đọc và nêu

- HS đọc lại ghi nhớ

Trang 7

“Cách làm bài nghị luận về một bài thơ, một đoạn thơ”

* Câu hỏi soạn bài :

1 Tìm vấn đề nghị luận ở 8 đề trong SGK.

2 Các đề bài trên được cấu tạo như thế nào?

Ngày soạn : 21/2/10 CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ BÀI THƠ

Tuần : 27 - Tiết : 125

- Biết cách viết bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cho đúng với các yêu cầu đã học ở tiết trước

- Rèn luyện kĩ năng thực hiện các bước khi làm baì nghị nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) cách tổ chức, triển khai các luận điểm

- SGK + SGV + Giáo án

- Thế nào là nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ?

Trang 8

I ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ

MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ:

- Có 2 dạng đề nghị luận về

một đoạn thơ, bài thơ

+ Đề có kèm chỉ định

+ Đề không kèm chỉ định

II CÁCH LÀM BÀI NGHỊ

LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ,

BÀI THƠ:

Đề: Phân tích tình yêu quê

hương trong bài thơ “Quê

* HOẠT ĐỘNG 1 : KHỞI ĐỘNG.

Giới thiệu bài mới : Tiết

trước các em đã biết thế nào là nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ tiết này các em sẽ thực hành về cách làm bài văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

* HOẠT ĐỘNG 2 : TÌM

HIỂU ĐỀ

- Cho HS đọc 8 đề bài trong SGK

- Các đề bài trên yêu cầu nghị luận về vấn đề gì?

- Các đề bài trên được cấu tạo như thế nào?

* GV giảng thêm: Đề 4,7 thực

chất có chỉ định ngầm là yêu cầu nghị luận “hình tượng người chiến sĩ lái xe và những đặc sắc trong bài thơ viếng lăng Bác”

- So sánh sự giống nhau và khác nhau giữa các đề

- Tóm lại có mấy dạng đề về nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ?

* HOẠT ĐỘNG 3 : TÌM HIỂU CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN

- GV viết đề lên bảng

- HS lắng nghe

- HS đọc 8 đề bài trong SGK

- Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

-Có 2 cách cấu tạo:

+ Đề không kèm chỉ định:4,7 + Đề có kèm chỉ định: các đề còn lại

* Giống : Đều yêu cầu nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

* Khác:

+ Từ “phân tích” yêu cầu nghiêng về phương pháp nghị luận

+ Từ “cảm nhận” Ú cơ sở cảm thụ của người viết

+ từ “suy nghĩ” Ú nhấn mạnh tới nhận định, đánh giá của người viết

- Có 2 dạng đề

- HS quan sát

Trang 9

hương” của Tế Hanh.

DÀN BÀI :

1 MB: Giới thiệu bài thơ và

tình yêu quê hương trong bài

thơ

2 TB:

+ Về nội dung:

- Cảnh dân chài bơi thuyền ra

khơi đánh cá

- Cảnh thuyền cá về bến

- Nỗi nhớ làng quê biển

+ Về nghệ thuật:

- Nhịp thơ 3/2; 2/3; 3/5

- Thể thơ 8 chữ

- Vần chân

- Cấu trúc ngôn từ, hình ảnh

3 KB: Bài thơ là khúc ca trữ

tình về quê hương chân thành,

say đắm có sức lay động tâm

hồn người đọc

II CÁCH TỔ CHỨC TRIỂN

KHAI LUẬN ĐIỂM:

- Muốn làm bài văn nghị luận phải trải qua mấy bước?

* Thao tác 1: Cho HS tìm hiểu

đề, tìm ý

- Vấn đề nghị luận trong bài thơ là gì?

- Phương pháp nghị luận là gì?

- Tư liệu lấy từ đâu?

- Tư liệu bổ sung thêm để so sánh đối chiếu ở đâu nữa?

- Nội dung bài thơ là gì?

- Nghệ thuật sử dụng trong bài thơ là gì?

* Thao tác 2: Lập dàn bài

- GV yêu cầu HS lập dàn bài

* HOẠT ĐỘNG 4 : TỔ

CHỨC TRIỂN KHAI LUẬN ĐIỂM

- Cho HS đọc văn bản “Quê hương trong tình thương nỗi nhớ”

- Chỉ ra bố cục văn bản

- 4 bước:

+ Tìm hiểu đề + Tìm ý + Lập dàn ý

+ Viết bài + Đọc bài và sửa chữa

- Tình yêu quê hương

- Phân tích

- Văn bản “Quê hương” của Tế Hanh

- Vốn sống và tài liệu tham khảo

- Nỗi nhớ quê hương thể hiện qua tâm trạng, hình ảnh, màu sắc, mùi vị

- Cách miêu tả chọn lọc hình ảnh, ngôn từ, cấu trúc, nhịp điệu, tiết tấu

- HS lập dàn bài

- HS đọc văn bản “Quê hương trong tình thương nỗi nhớ”

+ MB: “Từ đầu rực rỡ”

Ú Dòng cảm xúc dạt dào lai láng chảy suốt đời trong Tế Hanh

+ TB: “Tiếp theo Tế Hanh”

Trang 10

*GHI NHỚ:

Bài nghị luận về một đoạn thơ,

bài thơ cần được bố cục mạch

lạc theo các phần :

+ MB: Giới thiệu đoạn thơ, bài

thơ và bước đầu nêu nhận xét,

đánh giá của mình (Nếu phân

tích 1 đoạn thơ nêu rõ vị trí của

đoạn thơ ấy trong tác phẩm và

khái quát nội dung cảm xúc của

nó )

+ TB: Lần lượt trình bày những

suy nghĩ , đánh giá về nội dung

và nghệ thuật của đoạn thơ, bài

thơ

+ KB: Khái quát giá trị, ý

nghĩa của đoạn thơ, bài thơ

Bài nghị luận về một đoạn

thơ, bài thơ nêu lên được các

nhận xét , đánh giá và sự cảm

thụ riêng của người viết Những

nhận xét đánh giá ấy phải gắn

với sự phân tích , bình giá ngôn

từ, hình ảnh, giọng điệu, nội

dung, cảm xúc của tác

phẩm

- Nhận xét về tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương”

- Những suy nghĩ, ý kiến ấy được dẫn dắt khẳng định bằng cách nào?

- Văn bản có tính thuyết phục , sức hấp dẫn không? Vì sao? Từ đó có thể rút ra bài học gì qua cách làm bài nghị luận này?

* HOẠT ĐỘNG 5 : TỔNG KẾT

- Cho HS đọc lại ghi nhớ

* HOẠT ĐỘNG 6 : CỦNG CỐ

Dàn bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ gồm mấy phần, ý chính từng phần như thế nào?

- Về nhà học thuộc phần ghi nhớ

“Mây và sóng” của nhà thơ

Ta-Ú Cảm nhận về cảm xúc nồng nàn mạnh mẽ

+ KB: Phần còn lại

Ú Nhận xét chính về quê hương

- Nhà thơ viết bằng tất cảû tình yêu tha thiết trong sáng, đầy thơ mộng của mình

+ Nổi bật là hình ảnh đẹp như

mơ đầy sức mạnh khi ra khơi + Cảnh trở về tấp nập no đủ + Hình ảnh dân chày giữa đất trời lộng gió với vị nồng mặn của biển khơi

+ Hình ảnh ngôn từ giàu sức gợi cảm

-Phần TB nối kết phần MB 1 cách chặt chẽ tự nhiên Đó chính là sự phân tích, chứng minh làm sáng tỏ nhận xét

- Văn bản tập trung nhận xét , đánh giá về giá trị đặc sắc nổi bật nhất về nội dung, cảm xúc và nghệ thuật , bố cục mạch laic sáng rõ

Người viết trình bày cảm nghĩ ý kiến bằng cả lòng yêu mến, rung cảm đối với bài thơ

- HS đọc ghi nhớ

- HS đọc lại ghi nhớ

Tiêu đề	Nghĩa Tường Minh Và Hàm Ý
Trường học	Trường Trung Học Cơ Sở
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2010
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	122 KB