Bai giang ktct c3

Các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư trong nền kinh tế thị trường TBCN Sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối: là giá trị thặng dư có được do kéo dài ngày lao động, hoặc tăng cường đ

Chương 3

GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TRONG NỀN

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

PGS.TS.Nguyễn Minh Tuấn

12/08/2023 1

1 Nguồn gốc và bản chất của giá trị thặng dư

Công thức chung của tư bản: T – H – T’

Mâu thuẫn của công thức chung: T’ > T

Hàng hoá sức lao động

 Khái niệm sức lao động

 Hai thuộc tính của hang hóa sức lao động

I LÝ LUẬN CỦA C.MÁC VỀ GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

12/08/2023 2

12/08/2023 3

 Quá trình sản xuất giá trị thặng dư

Ví dụ: Quá trình dệt vải

 Chênh lệch: 20 USD – 17 USD = 3 USD là giá trị thặng dư (m)

 Giá trị thặng dư (m) là giá trị dôi ra ngoài giá trị sức lao động, là

phần lao động không công của công nhân

Chi phí sản xuất

10 kg sợi giá 10 USD

Khấu hao m.móc 4 USD

8h LĐ- tiền công 3 USD

Tổng cộng: 17 USD

Giá trị hàng hoá

10 kg sợi  vải 10 USD Khấu hao m móc 4 USD 8h lao động tạo ra 6 USD

Tổng cộng: 20 USD

Tư bản bất biến và tư bản khả biến

 Tư bản bất biến (c ) là bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thái

tư liệu sản xuất, không tăng thêm giá trị sau quá trình sản

xuất.

 Tư bản khả biến (v) là bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thái

sức lao động, biến đổi về lượng trong quá trình sản xuất.

Tư bản khả biến là bộ phận trực tiếp tạo ra giá trị thặng dư

 Giá trị hàng hoá (w) = c + v + m

12/08/2023 4

 Tiền công trong CNTB

 Tiền công là tiền trả cho giá trị sức lao động, là giá cả của

hàng hoá sức lao động

 Tiền công có hai hình thức cơ bản

Tiền công theo thời gian

Tiền công theo sản phẩm

12/08/2023 5

 Tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư

 Tỷ suất giá trị thặng dư

m

m’ = -× 100 (%) v

t’

m’ = -× 100 (%)

Tỷ suất giá trị thặng dư: t

m: lượng giá trị thặng dư

v: Tư bản khả biến

t’: Thời gian lao động thặng dư

t: Thời gian lao động cần thiết

Khối lượng giá trị thặng dư (M)

 Khối lượng giá trị thặng dư là tích số giữa tỉ suất giá trị thặng dư với tổng tư bản khả biến

M = m’.V

 V: Tổng tư bản khả biến

2 Các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư trong nền kinh tế

thị trường TBCN

Sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối: là giá trị thặng dư có được

do kéo dài ngày lao động, hoặc tăng cường độ lao động

Sản xuất giá trị thặng dư tương đối: là gía trị thặng dư có được

do tăng năng suất lao động, làm rút ngắn thời gian lao động cần

thiết, tương ứng làm tăng thời gian lao động thặng dư

Giá trị thặng dư siêu ngạch: là giá trị thặng dư có được do đi

đầu trong cải tiến công nghệ, làm giảm giá trị cá biệt của hàng

hoá thấp hơn giá trị xã hội

12/08/2023 8

II TÍCH LŨY TƯ BẢN

1 Bản chất của tích lũy tư bản

Khái niệm: là quá trình làm tăng quy mô của tư bản, là tái sản xuất mở rộng

Nguồn gốc của tích luỹ tư bản: là giá trị thặng dư

Kết quả của quá trình tích luỹ tư bản: làm tăng cường sự thống trị của tư bản đối với lao động làm thuê

9

2 Những nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tích luỹ tư bản

Khối lượng giá trị thặng dư: tăng sẽ làm tăng quy mô của

tích luỹ tư bản

Cấu tạo hữu cơ của tư bản: nếu tỷ suất gía trị thặng dư

không đổi, thì cấu tạo hữu cơ tăng sẽ làm tăng quy mô của

tích luỹ tư bản

Tốc độ chu chuyển của tư bản: tỷ lệ thuận với quy mô của

tích luỹ tư bản

Sự chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng: càng

lớn sẽ làm tăng quy mô của tích luỹ tư bản

12/08/2023 10

3 Một số hệ quả của tích luỹ tư bản

Tích tụ và tập trung tư bản tăng

 Tích tụ tư bản là quá trình tăng quy mô của tư bản các biệt

thông qua việc tư bản hoá một phần giá trị thặng dư

 Tập trung tư bản là quá trình liên kết, hợp nhất giữa các tư

bản cá biệt trong xã hội

Cấu tạo hữu cơ của tư bản (c/v) tăng

Chênh lệch thu nhập của tư bản và lao động tăng

12/08/2023 11

1 Tuần hoàn của tư bản

 Tuần hoàn của tư bản là sự vận động của tư bản trải qua ba

giai đoạn, lần lượt mang lấy ba hình thái để rồi quay trở lại

hình thái ban đầu với giá trị được bảo tồn và tang lên

 Công thức vận động tuần hoàn của tư bản:

SLĐ

T – H < … SX … H’ – T’

TLSX III TUẦN HOÀN VÀ CHU CHUYỂN CỦA TƯ BẢN

12/08/2023 12

2 Chu chuyển của tư bản

 Chu chuyển của tư bản là tuần hoàn của tư bản được xét là

quá trình định kỳ, thường xuyên lặp đi, lặp lại và đổi mới

theo thời gian

 Thời gian chu chuyển

 Số vòng chu chuyển

 Tư bản cố định và tư bản lưu động

12/08/2023 13

IV CÁC HÌNH THỨC BIỂU HIỆN CỦA GIÁ TRỊ THẶNG

DƯ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1 Chi phí sản xuất, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận

Chí phí sản xuất tư bản (k) là những chi phí mà nhà tư bản

bỏ ra để sản xuất hàng hoá Bao gồm c + v

Lợi nhuận (p): là hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư,

khi được coi là kết quả của chi phí sản xuất tư bản.

 Lợi nhuận đã che dấu nguồn gốc và bản chất của giá trị thặng

dư

12/08/2023 14

Tỷ suất lợi nhuận và những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận

 Tỷ suất lợi nhuận (P’) là tỷ lệ % giữa lợi nhuận (p) và chi phí sản xuất (k) (p’).

 So sánh p’ và m’

 Những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận (P’)

 Tỷ suất giá trị thặng dư: tỷ lệ thuận với p’

Tốc độ chu chuyển của tư bản: tỷ lệ thuận với p’

Cấu tạo hữu cơ của tư bản: tỷ lệ nghịch với p’

Tiết kiện tư bản bất biến: tỷ lệ nghịch với p’

p P’ = - x 100 %

k

m m’ = - x 100 %

v

2 Lợi nhuận bình quân và giá cả sản xuất

2.1 Lợi nhuận bình quân hình thành do cạnh tranh giữa các

ngành

 Khái niệm: cạnh tranh giữa các ngành là sự cạnh tranh giữa các

nhà tư bản ở các ngành khác nhau, sản xuất ra những hàng hoá

khác nhau.

 Mục đích: nhằm tìm kiếm ngành đầu tư có lợi nhuận cao

 Phương pháp: di chuyển vốn đầu tư từ ngành có lợi nhuận thấp

sang ngành có lợi nhuận cao

 Kết quả: hình thành lợi nhuận bình quân giữa các ngành

12/08/2023 16

2.2 Giá cả sản xuất

 Khi hình thành lợi nhuận bình quân thì giá trị của hàng hoá

sẽ chuyển thành giá cả sản xuất

 Giá cả sản xuất = chi phí sản xuất + lợi nhuận bình quân

 Khi hình thành giá cả sản xuất, thì giá cả thị trường sẽ lên

xuống xung quanh giá cả sản xuất

12/08/2023 17

3 Lợi nhuận thương nghiệp

Nguồn gốc và bản chất của lợi nhuận thương nghiệp là một

phần giá trị thặng dư mà nhà sản xuất chuyển nhượng cho tư

bản thương nghiệp, do đảm nhận việc bán hàng hoá cho nhà

sản xuất

Sự phân chia lợi nhuận giữa công nghiệp và thương nghiệp

dựa trên nguyên tắc lợi nhuận bình quân

12/08/2023 18

4 Tư bản cho vay

Nguồn gốc và bản chất của lợi tức (tiền lãi) là một phần của lợi

nhuận bình quân mà nhà tư bản đi vay phải trả cho nhà tư bản

cho vay, vì đã sử dụng tiền nhàn rỗi của người cho vay

Tỷ suất lợi tức và những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi tức

 Tỷ suất lợi tức là tỷ lệ phần trăm giữa lượng lợi tức và tổng vốn

tư bản cho vay

 Những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi tức: tỷ suất lợi nhuận

bình quân, cung cầu về tư bản cho vay, lạm phát…

12/08/2023 19

5 Địa tô tư bản chủ nghĩa

Nguồn gốc và bản chất của địa tô TBCN là một phần giá trị

thặng dư ngoài lợi nhuận bình quân mà các nhà tư bản đi

thuê mướn rộng đất, phải trả cho chủ sở hữu ruộng đất

Các hình thức địa tô TBCN

 Địa tô chênh lệch

 Địa tô tuyệt đối

 Địa tô độc quyền

12/08/2023 20