Bai giang ktct c5

Chương 5KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ Ở VIỆT NAM PGS.TS.Nguyễn Minh Tuấn... Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

Chương 5

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA VÀ CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH

KINH TẾ Ở VIỆT NAM

PGS.TS.Nguyễn Minh Tuấn

I KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở

VIỆT NAM

1 Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa ở Việt Nam Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh

tế vận hành theo các quy luật của thị trường, có sự điều tiết

của nhà nước Việt Nam XHCN, hướng tới mục tiêu dân

giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

2 Tính tất yếu khách quan của việc phát triển kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

 Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là

phù hợp với quy luật phát triển khách quan.

 Do tính ưu việt của kinh tế thị trường định hướng XHCN

trong phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam

 Nhằm huy động các nguồn lực để thực hiện mục tiêu dân

giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

3 Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa ở Việt Nam

 Về mục tiêu:

 Để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật

chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội

 Nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện “dân giàu,

Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế

 Có nhiều hình thức sở hữu về vốn (tư liệu sản xuất) trong đó

sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là chủ yếu

 Có nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ

vai trò chủ đạo

Về quan hệ quản lý, phân phối

 Về quản lý: Nhà nước quản lý nền kinh tế bằng pháp luật,

chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và các công cụ

kinh tế phù hợp với các quy luật của thị trường và đảm bảo

định hướng XHCN.

 Về phân phối: coi trọng phân phối theo lao động và phân phối

 Gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội.

 Tăng trưởng kinh tế phải gắn với công bằng xã hội

 Phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa – xã hội

 Thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng

chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và từng giai

đoạn phát triển của nền kinh tế thị trường.

1 Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở VN

 Thể chế là những quy tắc, luật lệ, bộ máy quản lý và cơ chế vận

hành nhằm điều chỉnh các hoạt động của con người trong một

chế độ xã hội.

 Thể chế kinh tế là hệ thống quy tắc, luật lệ, bộ máy quản lý và

cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh

tế trong sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế.

II HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa bao

gồm:

 Các bộ quy tắc, định chế, luật pháp… là các chuẩn mực cho

hành vi của các chủ thể tham gia thị trường.

 Các chủ thể tham gia thị trường gồm: các doanh nghiệp, các tổ

chức kinh tế, các tổ chức chính trị, xã hội, xã hội - nghề

nghiệp… các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế.

 Cơ chế vận hành kinh tế thị trường định hướng XHCN: tuân

thủ các quy luật kinh tế khách quan, có sự điều tiết của nhà

nước XHCN

2 Sự cần thiết phải hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

 Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN đang hình

thành, chưa đồng bộ

 Hệ thống thể chế chưa đầy đủ

 Xuất phát từ yêu cầu nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý của

Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

3 Nội dung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa ở Việt Nam

3.1 Hoàn thiện thể chế về sở hữu

 Thể chế hóa đầy đủ quyền sở hữu tài sản hợp pháp của công

dân

 Hoàn thiện pháp luật về đất đai, về quản lý, khai thác và sử

dụng tài nguyên thiên nhiên; về đầu tư vốn nhà nước, sử dụng

có hiệu quả tài sản công; quyền sở hữu trí tuệ, khuyến khích

đổi mới, sáng tạo

 Hoàn thiện khung pháp luật về hợp đồng và giải quyết tranh

chấp dân sự thống nhất, đồng bộ

3.2 Hoàn thiện thể chế phát triển các thành phần kinh tế, các loại

hình doanh nghiệp

 Thực hiện nhất quán một mặt bằng pháp lý và điều kiện kinh

doanh, không phân biệt hình thức sở hữu và thành phần kinh tế

 Xóa bỏ các rào cản đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh, đảm

bảo môi tranh lành mạnh.

 Tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy các thành phần kinh tế, các khu vực kinh tế phát triển đồng bộ.

3.3 Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường

và các loại thị trường

 Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ các yếu tố thị

trường: cung – cầu, cạnh tranh, giá cả thị trường

 Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ, vận hành thông suốt

các loại thị trường cơ bản như: Thị trường hàng hóa và dịch

vụ, thị trường vốn, thị trường tiền tệ, thị trường khoa học,

công nghệ, thị trường sức lao động…

3.4 Hoàn thiện thể chế gắn kết tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội

 Kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế nhanh và bền vững với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội

 Đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế

 Coi trọng, thực hiện tốt mục tiêu và chính sách xã hội

3.5 Hoàn thiện thể chế về hội nhập kinh tế quốc tế

 Tiếp tục rà soát, bổ sung, điều chỉnh hệ thống pháp luật gắn

với luật pháp và thông lệ quốc tế, thực hiện các cam kết quốc

tế của Việt Nam

 Thực hiện nhất quán chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa

trong hợp tác kinh tế quốc tế, không để bị lệ thuộc vào một số

ít thị trường Từng bước xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

3.6 Hoàn thiện thể chế nâng cao năng lực của hệ thống chính trị

 Đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng về kinh

tế - xã hội

 Nâng cao năng lực xây dựng và thực hiện thể chế kinh tế thị

trường định hướng XHCN của nhà nước

 Thực hiện tốt phương châm: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản

lý và nhân dân làm chủ

1 Lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế

1.1 Lợi ích kinh tế

gia thực hiện các hoạt động kinh tế của con người

Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế

 Về bản chất: lợi ích kinh tế bắt nguồn từ nhu cầu, đồng thời

phản ánh mục đích, động cơ của các chủ thể kinh tế

 Về biểu hiện: mỗi chủ thể kinh tế có những lợi ích kinh tế

tương ứng như: chủ doanh nghiệp thì có lợi nhuận, người lao

động có tiền công, thu nhập, người cho vay có lợi tức…

Vai trò của lợi ích kinh tế trong nền kinh tế thị trường

 Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể kinh tế

 Lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác.

 Lợi ích kinh tế là động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế - xã

hội

1.2 Quan hệ lợi ích kinh tế

Khái niệm: Quan hệ lợi ích kinh tế phản ánh mối quan hệ

giữa các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức và quốc gia trong

hoạt động kinh tế

 Quan hệ lợi ích kinh tế là cơ sở hình thành các mối quan hệ

kinh tế, chính trị, xã hội

Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

 Thống nhất: mỗi chủ thể kinh tế có thể trở thành bộ phận cấu

thành của chủ thể khác Do đó, lợi ích kinh tế của chủ thể này

được thực hiện, thì lợi ích của chủ thể khác cũng được thực

hiện trực tiếp hoặc gián tiếp.

 Mâu thuẫn: mỗi các chủ thể kinh tế có thể hành động theo

những phương thức khác nhau, để thực hiện các lợi ích kinh

tế của mình.

Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

 Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

 Địa vị của các chủ thể kinh tế trong hệ thống quan hệ sản

xuất

 Chính sách phân phối thu nhập của nhà nước.

 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế.

Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị

trường

 Quan hệ lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội

 Quan hệ lợi ích giữa các quốc gia, dân tộc

 Quan hệ lợi ích giữa các ngành, các vùng, các địa phương

 Quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động,

giữa những người sử dụng lao động và giữa những người lao

động với nhau

Phương thức thực hiện lợi ích kinh tế trong các quan hệ lợi ích

chủ yếu

 Thực hiện lợi ích kinh tế theo nguyên tắc thị trường

 Thực hiện lợi ích kinh tế theo chính sách của Nhà nước và vai

trò của các tổ chức kinh tế, xã hội

1.3 Vai trò nhà nước trong bảo đảm hài hòa các quan hệ lợi ích

Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt

động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế

 Giữ vững ổn định về chính trị

 Xây dựng môi trường pháp luật thông thoáng

 Đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng của nền kinh tế

 Tạo lập môi trường văn hóa phù hợp với yêu cầu phát triển

kinh tế thị trường

Điều hòa lợi ích giữa cá nhân – doanh nghiệp – xã hội

 Điều tiết thu nhập, thừa nhận sự chênh lệch về mức thu nhập

giữa các tập thể, các cá nhân là khách quan, đồng thời phải

ngăn chặn sự chênh lệch quá lớn về thu nhập.

 Phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất

Kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu

cực đối với sự phát triển kinh tế, xã hội

 Phải có bộ máy nhà nước liêm chính, hành động có hiệu lực

và hiệu quả.

 Cán bộ, công chức nhà nước phải được đãi ngộ xứng đáng và

làm việc có hiệu quả, tận tâm

 Nhà nước cần xây dựng, hoàn thiện hệ thống luật pháp

 Thực hiện công khai, minh bạch mọi cơ chế, chính sách và

quy định của nhà nước

Giải quyết những mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế

 Nhà nước cần phải thường xuyên quan tâm kịp thời giải

quyết mâu thuẫn, điều hoà các lợi ích kinh tế

 Nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế là

phải có sự tham gia của các bên liên quan, phải đặt lợi ích của

tập thể, xã hội lên trên lợi ích cá nhân