(Tiểu luận) lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền vì sao phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền thử đề xuất biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền 2

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN 4 1.1 Sự cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan4 1.2 Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường:...5

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO & POHE

_ _

BÀI TẬP LỚN Môn: Kinh tế chính trị Mác - Lênin

Đề bài 5: Lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền Vì sao phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền? Thử đề xuất biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền?

Họ và tên: Phan Bảo Tâm Lớp: 64B Quản trị kinh doanh quốc tế - Tiên Tiến

Mã SV: 11225695

Hà Nội – 12/2022

1

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 3 PHẦN NỘI DUNG 4

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN 4

1.1 Sự cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan4 1.2 Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: 5

II THỰC TRẠNG CẠNH TRANH VÀ CHỐNG ĐỘC QUYỀN TẠI VIỆT NAM

2.1 Sự chuyển biến về nhận thức đối với cạnh tranh: 6 2.2 Thực trạng cạnh tranh và độc quyền ở Việt Nam: 7

III CÁC GIẢI PHÁP DUY TRÌ CẠNH TRANH VÀ CHỐNG ĐỘC QUYỀN

3.1 Nguyên nhân của những tồn tại trong cạnh tranh và chống độc quyền ở Việt Nam: 8 3.2 Biện pháp duy trì cạnh tranh, kiểm soát độc quyền: 8

PHẦN K T LUẬNẾ 12

TÀI LI U THAM KHỆ Ả 13O

2

PHẦN MỞ ĐẦU

I Ý nghĩa lý luận

Cạnh tranh là cơ chế vận hành chủ yếu của nền kinh tế thị trường, nó là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển tuy vẫn có những mặt hạn chế nhưng không quá nghiêm trọng Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng tốt quy luật cạnh tranh vào phát triển kinh tế và đã đạt được những thành tựu to lớn Từ khi đổi mới kinh tế, chúng ta cũng đã áp dụng quy luật này, và một số thành tựu đã đến với chúng ta: đời sống nhân dân ổn định, xã hội phát triển, kinh tế phát triển ổn định, v.v Những lợi ích này tuy không lớn nhưng đã góp phần định hướng cho chính sách phát triển kinh tế của chúng ta

Độc quyền là sự thống trị thị trường của một hoặc nhiều công ty, hoặc một tổ chức kinh tế nhất định đối với một loại sản phẩm trong một phân khúc thị trường nhất định Nguyên nhân của độc quyền thường do cạnh tranh không lành mạnh Độc quyền sẽ hạn chế đáng kể sự cạnh tranh và phát triển kinh tế

II Ý nghĩa thực tế

Cạnh tranh là một trong những quy luật của nền kinh tế thị trường Khi thực hiện chuyển đổi từ nền kinh tế cũ sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam phải chấp nhận những quy luật của nền kinh tế thị trường, trong

đó có quy luật cạnh tranh Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn trong quá trình phát triển kinh tế Song bên cạnh những thành tựu đạt được, nền kinh tế nước

ta còn phải đối mặt với những khó khăn, thách thức lớn Một trong những thách thức đó là sức cạnh tranh của nền kinh tế nước ta còn thấp

Với sự phát triển ngày càng sâu rộng của quá trình hội nhập kinh tế (là thành viên của ASEAN, APEC, WTO, ), nước ta cần có một nền kinh tế cạnh tranh để đảm bảo quá trình phát triển kinh tế và đạt mục tiêu trở thành nước công nghiệp vào năm 2025 Muốn vậy, chúng ta phải nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế với đối tượng phải tác động là các công ty Đặc biệt, cần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước và tư nhân, phát huy lợi thế cạnh tranh Chúng ta cần một chính sách cạnh tranh tốt

3

PHẦN NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận về cạnh tranh và độc quyền

1.1 Sự cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan:

Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá bao gồm các yếu tố đầu vào và các yếu tố đầu ra của quá trình sản xuất Trên thị trường các nhà sản xuất, người tiêu dùng, những người hoạt động buôn bán kinh doanh, quan hệ với nhau thông qua hoạt động mua bán trao đổi hàng hoá Như vậy thực chất thị trường là chỉ các hoạt động kinh tế được phản ánh thông qua trao đổi, lưu thông hàng hoá và mối quan hệ về kinh tế giữa người với người

Hình thức đầu tiên của nền kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá Kinh tế là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó sản phẩm sản xuất ra để trao đổi và buôn bán trên thị trường Nền kinh tế thị trường là hình thức phát triển cao của nền kinh

tế hàng hoá, mà ở đó mọi yếu tố đầu vào và đầu ra của quá trình sản xuất đều được qui định bởi thị trường

Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các công ty luôn mong muốn có được những điều kiện thuận lợi trong quá trình sản xuất như thuê nhân công có kỹ thuật rẻ, thu mua nguyên vật liệu rẻ, có thị trường tiêu thụ các yếu tố được sản xuất ra Điều này dẫn đến sự cạnh tranh giữa các công ty để tranh thủ những điều kiện thuận lợi Sự cạnh tranh này sẽ chỉ kết thúc nếu xác định được người thắng và người thua Nhưng trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh không mất đi, mà nó là sự sống còn của một công ty Để một doanh nghiệp tồn tại được thì nó cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách tăng công suất, giảm chi phí sản xuất để cạnh tranh về giá, cải tiến khoa học công nghệ… điều này sẽ dẫn đến kinh tế phát triển, khoa học công nghệ phát triển, đồng thời xã hội phát triển vì năng suất lao động của doanh nghiệp cần được nâng cao và công nghệ cũng được cải thiện

Trong quá trình cạnh tranh, các nguồn lực xã hội đang chuyển từ sản xuất kém hiệu quả sang sản xuất hiệu quả hơn Tạo ra lợi ích xã hội cao, do đó, người dân sử dụng sản phẩm tốt hơn Cạnh tranh đem lại sự phong phú trong sản phẩm và dịch

vụ, từ đó, khách hàng sẽ có nhiều sự lựa chọn tiêu dùng hơn

Như vậy cạnh tranh là một đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường Cạnh tranh giúp cho sự phân bổ nguồn lực xã hội có hiệu quả, đem lại ích lợi lớn hơn cho xã hội Cạnh tranh có thể được xem như là quá trình tích luỹ về lượng để từ đó thực

hiện các bước nhảy thay đổi về chất Mỗi bước nhảy thay đổi về chất là mỗi nấc thang của xã hội, nó làm cho xã hội phát triển đi lên, tốt đẹp hơn Vậy sự tồn tại của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan

1.2 Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường:

Thứ 1: Cạnh tranh trong nền kinh tế có 2 loại cạnh tranh: cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành vớ i nhau Việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành là sự cạnh tranh nhằm giành giật lấy những điều kiện

có lợi cho sản xuất và tiêu thụ hàng hoá để thu được lợi nhuận siêu ngạch Các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau về sản phẩm Do đó kết quả của sự cạnh tranh này là hình thành nên giá trị thị trường của từng loại mặt hàng Đó là giá trị của hàng hoá được tính dựa vào điều kiện sản xuất trung bình của toàn xã hội Nếu như doanh nghiệp nào có điều kiện sản xuất dưới mức trung bình sẽ bị thiệt hại hay bị

lỗ vốn Còn những doanh nghiệp có điều kiện sản xuất trên mức trung bình của xã hội sẽ thu được lợi nhuận thông qua sự chênh lệch về điều kiện sản xuất Ngoài cạnh tranh trong nội bộ ngành còn có cạnh tranh giữa các ngành với nhau Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sản xuất những mặt hàng khác nhau Mục đích của cạnh tranh này là tìm nơi đầu tư có lợi hơn Các doanh nghiệp tự do di chuyển TB của mình từ ngành này sang ngành khác Cạnh tranh này dẫn đến hình thành nên tỉ suất lợi nhuận bình quân, và giá trị hàng hoá chuyển thành giá cả sản xuất Việc hình thành nên giá thị trường của hàng hoá và tỉ suất lợi nhuận bình quân là điều quan trọng trong nền kinh tế thị trường Với giá trị thị trường của hàng hoá cho biết doanh nghiệp nào làm ăn có lãi hoặc không có hiệu quả Từ đó sẽ có những thay đổi trong sản xuất để nâng cao năng suất lao động Với tỉ suất lợi nhuận bình quân cho biết lợi nhuận của các nhà tư bản sẽ là như nhau cho dù đầu

tư vào những ngành khác nhau với lượng TB như nhau

Thứ hai: Cạnh tranh giúp phân bổ lại nguồn lực của xã hội một cách hiệu quả nhất Các doanh nghiệp sản xuất cùng một loại hay một số loại hàng hoá cạnh tranh nhau về giá bán, hình thức sản phẩm, chất lượng sản phẩm trong quá trình cạnh tranh đó doanh nghiệp nào có điều kiện sản xuất tốt, có năng suất lao động cao hơn thì doanh nghiệp đó sẽ có lãi Điều đó giúp cho việc sử dụng các nguồn nguyên vật liệu của xã hội có hiệu quả hơn, đem lại lợi ích cho xã hội cao hơn Nếu cứ để cho các doanh nghiệp kém hiệu quả sử dụng các loại nguồn lực thì sẽ lãng phí nguồn lực xã hội trong khi hiệu quả xã hội đem lại không cao, chi phí cho sản xuất tăng cao, giá trị hàng hoá tăng lên không cần thiết

Thứ ba: Cạnh tranh điều tiết cung, cầu hàng hoá trên thị trường, kích thích thúc đẩy việc ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào sản xuất và tăng vốn đầu tư vào sản xuất trên thị trường, khi cung một hàng nào đó lớn hơn cầu hàng hoá thì làm cho giá cả của hàng hoá giảm xuống, làm cho lợi nhuận thu được của các doanh nghiệp sẽ giảm xuống Nếu như giá cả giảm xuống dưới mức hoặc bằng chi phí sản xuất thì doanh nghiệp đó làm ăn không có hiệu quả và bị phá sản Chỉ có những doanh nghiệp nào có chi phí sản xuất giá cả thanh toán của hàng hoá thì doanh nghiệp đó mới thu được Điều đó buộc các doanh nghiệp muốn tồn tại được thì phải giảm chi phí sản xuất hàng hoá, nâng cao năng suất lao động bằng cách tích cực ứng dụng đưa khoa học công nghệ tiên tiến vào trong quá trình sản xuất

II Thực trạng cạnh tranh và chống độc quyền tại Việt Nam

2.1 Sự chuyển biến về nhân thức đối với cạnh tranh:

Sau chiến tranh thống nhất, cả nước hăng hái lao động và kiến thiết đất nước, đưa

cả nước trực tiếp đi lên chủ nghĩa xã hội Mặt khác, những gì còn lại là mô hình kinh tế thời hậu chiến của một nền kinh tế tập trung và bao cấp của cải xã hội thời hậu chiến, đã bị tàn phá nặng nề Việc áp dụng mô hình kinh tế này trong chiến tranh mang lại hiệu quả cao và được đánh giá là một mô hình hay Nhưng trong thời bình điều đó không còn phù hợp nữa và Việt Nam đã phải trả giá để tận dụng được lợi thế của nền kinh tế này Nền kinh tế suy thoái sâu, chi vượt thu, lạm phát cao, đồng tiền mất giá, thiết bị công nghệ ngày càng lạc hậu, tụt hậu, năng lực sản xuất trong nước thấp Trong nền kinh tế cũ, nền kinh tế tập trung, bao cấp, mọi hoạt động kinh tế của xã hội đều do nhà nước thực hiện, mang theo sức ỳ cho các

xí nghiệp do nhà nước bảo trợ Các công ty chỉ đơn giản là tuân theo kế hoạch sản xuất của nhà nước, bất kể họ phải cạnh tranh với ai Các công ty sản xuất và thương mại dường như chỉ biết đến khái niệm cạnh tranh về mặt lý thuyết, nhưng

họ không nhìn thấy cạnh tranh thực sự là gì Kết quả là, các nguồn lực xã hội bị lãng phí và sự cạnh tranh không được coi trọng

Yêu cầu phát triển và xây dựng đất nước buộc chúng ta phải chuyển đổi nền kinh

tế, áp dụng nền kinh tế thị trường nhưng chịu sự chi phối của Nhà nước Đó là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nền kinh tế thị trường với quy luật cạnh tranh không ngừng và các doanh nghiệp không thể phụ thuộc vào trợ cấp, buộc các tác nhân phải không ngừng hoạt động để cạnh tranh trong nền kinh tế

Discover more from:

KTCT01

Document continues below

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin

Đại học Kinh tế Quốc dân

999+ documents

Go to course

Phân tích quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động tích cực đối với Việt Nam

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (48)

12

Vo ghi triet hoc Mac - Lenin 1

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 99% (69)

17

Tiểu luận Kinh tế Chính trị Mác-Lênin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (100)

14

Tài liệu tổng hợp Kinh tế chính trị Mác LêNin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (133)

63

KTCT - Tài liệu ôn tự luận

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (64)

57

Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (21)

16

Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường rất khốc liệt, do đó, yêu cầu nhận thức về cạnh tranh đúng đắn là điều cấp thiết Bên cạnh quá trình tái cơ cấu, cạnh tranh hợp pháp, vốn đã từng bước được coi là động lực thúc đẩy hiệu quả và tiến bộ xã hội, nhưng vẫn chịu sự điều tiết của nhà nước

2.2 Thực trạng cạnh tranh và độc quyền tại Việt Nam

Hiện nay việc nhận thức về cạnh tranh và độc quyền kinh doanh ở nước ta chưa nhất quán, chưa nhận thấy vai trò quan trọng của nhà nước trong nền kinh tế, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước nên chưa có quan điểm dứt khoát về ủng hộ cạnh tranh lành mạnh và chống độc quyền trong kinh doanh Nhà nước chưa có những qui định cụ thể, những cơ quan chuyên trách theo dõi giám sát các hành vi liên quan đến cạnh tranh và độc quyền Bên cạnh đó tư tưởng chưa coi trọng khu vực kinh tế tư nhân cũng ảnh hưởng không tốt đến môi trường cạnh tranh Do những tồn tại đấy mà thực trạng cạnh tranh và độc quyền ở Việt Nam còn nhiều bất cập Thể hiện ở:

a) Tình trạng cạnh tranh bất bình đẳng:

Cạnh tranh không bình đẳng giữa doanh nghiệp Nhà nước với doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, giữa doanh nghiệp quốc gia với doanh nghiệp có sự tham gia của nước ngoài Các công ty Nhà nước được hưởng nhiều ưu đãi từ Chính phủ như: ưu đãi về vốn đầu tư, thuế, vị trí địa lý, thị trường tiêu thụ, Ngoài ra, các công ty này còn tập trung trong tay một số lượng lớn các ngành công nghiệp quan trọng: điện, nước, than, dầu khí, bưu chính viễn thông, vận tải , còn các công ty tư nhân không được coi trọng Các công ty nước ngoài hoạt động theo quy chế riêng, không được Nhà nước ưu đãi Điều này gây thiệt hại lớn về kinh tế, do một số doanh nghiệp nhà nước làm ăn kém hiệu quả, chậm chạp, phụ thuộc vào Nhà nước, gây lãng phí nguồn lực xã hội, trong khi doanh nghiệp tư nhân hoạt động bùng nổ và hiệu quả hơn Ngoài ra, do những quy định bất hợp lý trong hoạt động của các công ty nước ngoài nên các công ty nước ngoài ngại đầu tư vào nước ta

b) Hành vi cạnh tranh của các doanh nghiệp:

Một số công ty hợp tác với nhau để tăng khả năng cạnh tranh của các công ty trong hiệp hội, từ đó ngăn cấm các công ty khác tham gia vào hoạt động kinh doanh, hạn chế việc mở rộng hoạt động và cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ, tẩy chay và loại

bỏ các công ty khác bằng cách buộc các công ty tham gia vào hiệp hội hoặc đối mặt với sự phá sản Do tác động tổng hợp giữa các công ty, một số sản phẩm được kiểm soát độc quyền trong một thời gian nhất định, và giá của một số sản phẩm

tăng lên Ví dụ, thuốc tân dược hiện đại của nước ta đắt gấp ba lần sản phẩm cùng loại ở nước ngoài, gây hại cho người tiêu dùng và loại bỏ động cơ cạnh tranh

Hành vi lạm dụng lợi thế của công ty để chiếm lĩnh thị trường Hành vi này xuất phát từ một số ít tập đoàn độc quyền hoặc tập đoàn lớn có khả năng chi phối thị trường Các công ty này dựa vào thế mạnh của mình và sử dụng các biện pháp cạnh tranh không lành mạnh để loại đối thủ cạnh tranh và thao túng thị trường Với quyền lực độc quyền, các công ty áp đặt giá cả độc quyền, độc quyền mua thì mua thấp, độc quyền bán thì bán cao để thu lợi nhuận vượt mức, hoặc loại trừ đối thủ cạnh tranh thì họ có thể hạ giá bán so với giá thành sản xuất Việc lạm dụng lợi thế của công ty dẫn đến việc áp dụng các điều kiện sản xuất kinh doanh đối với các công ty yếu hơn, chi phối các công ty này Hơn nữa, việc lạm dụng này còn hạn chế sự lựa chọn của người tiêu dùng và khả năng thương mại của các công ty thành viên hoạt động trong các lĩnh vực khác Điều này có thể dẫn đến việc áp đặt giá sản phẩm, loại sản phẩm…

Các hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Hình thức quảng cáo sai sự thật, phóng đại lợi ích của sản phẩm mình, giảm lợi ích của sản phẩm cùng loại khác, sau đó đưa ra giá cao hơn giá thực tế của sản phẩm, vì vậy, gây hại cho người tiêu dùng và các nhà sản xuất chân chính Các hành vi thông đồng với các cơ quan quản lý nhà nước để cản trở hoạt động của các đối thủ cạnh tranh trong việc ký kết hợp đồng, mua chuộc các giao dịch kinh tế, thu hút lao động có tay nghề cao, chuyên gia kinh doanh trái pháp luật của các doanh nghiệp nhà nước vẫn diễn ra phổ biến trong nền kinh tế

c) Độc quyền của một số tổng công ty:

Một số doanh nghiệp bằng lực lượng kinh tế của mình đã đề xuất với chính phủ thực hiện chính sách bảo hộ, ngăn chặn hàng nhập khẩu, chính sách trợ cấp, ưu đãi lãi suất để duy trì vị thế độc quyền Nhiều công ty đã thể chế hóa các đặc quyền của họ và đưa ra các quy định chống đối thủ cạnh tranh để loại bỏ các đối thủ cạnh tranh

Với sự độc quyền, nhiều công ty đã định ra sản phẩm do họ sản xuất, tạo ra sự bất bình đẳng giữa các thương nhân trên thị trường Ví dụ, đối với cùng một loại hàng

hóa và dịch vụ, công ty áp dụng các mức giá khác nhau đối với từng loại khách hàng

Cạnh tranh trong nội bộ công ty bị hạn chế Với sự bảo hộ của chính phủ, nhiều doanh nghiệp hoạt động ì ạch và thiếu tin cậy, gây tốn kém và lãng phí cho xã hội Như vậy, với mục tiêu chính là nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đãkhông thể thực hiện được mà việc thành lập các doanh nghiệp này đã gây ảnh hưởng tiêu cực, thậm chí cản trở cạnh tranh trên thị trường

III CÁC GIẢI PHÁP DUY TRÌ CẠNH TRANH VÀ CHỐNG ĐỘC QUYỀN

3.1 Nguyên nhân của những tồn tại trong cạnh tranh và chống độc quyền ở Việt Nam:

Hệ thống các quy định pháp luật điều chỉnh mối quan hệ cạnh tranh và độc quyền chưa hoàn thiện, ý thức tuân thủ pháp luật của người dân và doanh nghiệp chưa nghiêm minh nên các hành vi cạnh tranh chưa phù hợp vẫn diễn ra khá phổ biến Các quan điểm về vai trò của cạnh tranh và độc quyền chưa thống nhất nên nội dung của một số quy định pháp luật liên quan đến môi trường cạnh tranh còn mâu thuẫn

Thủ tục hành chính chưa được cải tiến, đơn giản hóa kịp thời nên gây nhiều bất tiện cho nhà đầu tư và còn tạo bất bình đẳng trong cạnh tranh, làm tăng chi phí giao dịch, giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư trong nước so với nước ngoài

Hệ thống thông tin còn yếu, chưa tương thích kịp thời, thiếu minh bạch đã làm nảy sinh các cơ hội kinh doanh không bình đẳng, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường cạnh tranh

Quá trình đổi mới hệ thống doanh nghiệp công diễn ra chậm chạp Vẫn còn nhiều doanh nghiệp công ích hoạt động kém hiệu quả nhưng vẫn tiếp tục bao cấp, duy trì, bảo hộ…

3.2 Biện pháp duy trì cạnh tranh, kiểm soát độc quyền:

Trong thời gian tới, đứng trước yêu cầu duy trì phát triển kinh tế với tốc độ cao và quá trình hội nhập, cải thiện môi trường cạnh tranh là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh tự do hóa thương mại và hội