(Tiểu luận) đề tài cạnh tranh và độc quyền, nguyên nhân và những biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh hạn chế độc quyền

Nhận thấy tính cấp thiết của cạnh tranh và độc quyền đặt ra trong nền kinh tế nên em quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Cạnh tranh và độc quyền, nguyên nhân và những biện pháp bảo vệ cạn

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN

BÀI TẬP LỚN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Đề tài Cạnh tranh và độc quyền, nguyên nhân và :

những biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh, hạn chế độc quyền.

Tác giả: Kim Thị Mơ

Mã sinh viên: 11202606

Lớp chuyên ngành: Kế toán 62B

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Đào Thị Phương Liên

Hà Nội, năm 2021

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN

BÀI TẬP LỚN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Đề tài Cạnh tranh và độc quyền, nguyên nhân và :

những biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh,

hạn chế độc quyền.

Mã sinh viên: 11202606 Lớp: Kế toán 62B

Hà Nội, năm 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU ……… 1

1.LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN

1.1 Lý luận chung về cạnh tranh ………3

1.2 Lý luận chung về độc quyền ……… 5

2 NGUYÊN NHÂN PHẢI BẢO VỆ CẠNH TRANH LÀNH MẠNH VÀ HẠN CHẾ ĐỘC QUYỀN

2.1.Nguyên nhân phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh ……… 7

2.2.Nguyên nhân phải hạn chế độc quyền ………8

3 GIẢI PHÁP BẢO VỆ CẠNH TRANH LÀNH MẠNH VÀ HẠN CHẾ ĐỘC QUYỀN

3.1 Giải pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh ……… 9

3.2 Giải pháp hạn chế độc quyền ……… 11

KẾT LUẬN ……….13 DANH MỤC THAM KHẢO ……….14

LỜI MỞ ĐẦU

Giới thiệu đề tài

1 Ý nghĩa và tính cấp thiết của việc viết và nguyên cứu.

Việc viết lách xưa nay là một trong những hoạt động đem đến cho con người nhiều ý nghĩa.Cũng như việc đọc mang đến cho con người nhiều tri thức của nhân loại,khơi mở những chân trời kiến thức mới mẻ,trong quá trình đó người đọc bồi dưỡng thêm cho tâm hồn những điều ý nghĩa mang giá trị nhân văn cao đẹp.Việc viết cũng có vai trò to lớn ,khi con người hình thành được thói quen viết ,tức là bản thân đã có những trải nghiệm mang nhiều giá trị

Viết đem lại những giá trị ý nghĩa khi con người có thói quen viết lách họ

sẽ có con mắt nhìn ngắm thế giới với nhiều khía cạnh khác nhau ,tâm hồn sẽ nâng niu từng cảm xúc ,trân trọng từng kí ức Hay khi ta muốn nghiên cứu ,tìm hiểu một lĩnh vực nào đó mà muốn chia sẻ với mọi người thì việc viết cũng đóng vai trò truyền bá đem tri thức đến với mọi người,làm giàu biển lớn tri thức nhân loại Ngoài ra việc viết còn lưu giữ lại nhiều cảm xúc ở thời điểm trong quá khứ,nó cũng hình thành cho con người sự tỉ mỉ,cẩn thận.Khi đó,con người

sẽ trở nên thích học hỏi,khám phá tri thức nhân loại để làm giàu ngôn từ trong mỗi câu văn

Ngày nay nhiều người đã bỏ qua hoặc coi nhẹ việc viết, khiến ngôn từ cách diễn đạt trở nên có phần cứng nhắc,không có sự thanh thoát trong lời văn Điều đó càng làm việc viết trở thành vấn đề cấp thiết trong cuộc sống

2.Lý do chọn đề tài

Hiện nay nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa,đặc biệt đứng trước thời kỳ kinh tế mở cửa hội nhập với các nước trong khu vực và thế giới Tính cạnh tranh và độc quyền trên thị trường đang là một vấn đề rất được quan tâm Cạnh tranh là cơ chế vận hành trong nền kinh tế thị trường, nó là động lực cho nền kinh tế phát triển.Vận dụng

tốt quy luật cạnh tranh sẽ mang đến những thành tựu to lớn giúp định hướng cho chính sách phát triển kinh tế Độc quyền là sự chi phối thị trường của một hay nhiều công ty, tổ chức nào đó về một loại sản phẩm trên một đoạn thị trường nhất định Độc quyền sẽ làm hạn chế rất nhiều ối với cạnh tranh và phát triển kinh tế Nhận thấy tính cấp thiết của cạnh tranh và độc quyền đặt ra trong

nền kinh tế nên em quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Cạnh tranh và độc quyền, nguyên nhân và những biện pháp bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền”

a.Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là làm rõ hơn về cạnh tranh và độc quyền, những tác động đến với nền kinh tế Từ đó đề ra những giải pháp hạn chế những tiêu cực của cạnh tranh không lành mạnh và độc quyền trong nền kinh tế

b.Nhiệm vụ nguyên cứu

Nghiên cứu và tìm hiểu về cạnh tranh và độc quyền, những tính chất và đặc điểm của cạnh tranh và độc quyền.Chỉ ra nguyên nhân phải hạn chế cạnh tranh không lành mạnh và độc quyền trong nền kinh tế.Từ đó, bản thân đề xuất những giải pháp hạn chế để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững

c.Phương pháp nguyên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp,

d.Đóng góp đề tài

Tiểu luận đã khái quát được những vấn đề cơ bản của cạnh và độc quyền.Nêu ra những ưu và khuyết điểm để từ đó đề ra những giải pháp hạn chế những tiêu cực để thúc đẩy phát triển nền kinh tế cạnh tranh lành mạnh, phát triển bền vững

e.Bố cục tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, thì tiểu luận chia thành 3 phần như sau: 1.Lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền

2.Nguyên nhân phải hạn chế cạnh tranh không lành mạnh và độc quyền 3.Giải pháp nhằm bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền

Discover more from:

KTCT01

Document continues below

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin

Đại học Kinh tế Quốc dân

999+ documents

Go to course

Phân tích quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động tích cực đối với Việt Nam

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (48)

12

Vo ghi triet hoc Mac - Lenin 1

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 99% (69)

17

Tiểu luận Kinh tế Chính trị Mác-Lênin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (100)

14

Tài liệu tổng hợp Kinh tế chính trị Mác LêNin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (134)

63

KTCT - Tài liệu ôn tự luận

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (65)

57

Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (21)

16

1.Lý luận chung về cạnh tranh và độc quyền

1.1.Lý luận chung về cạnh tranh

Cạnh tranh xuất hiện và gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa.Cạnh tranh là ganh đua sự đấu tranh gay gắt giữa những người sản xuất, kinh doanh hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện có lợi về sản xuất và tiêu thụ hàng hóa, để thu lợi nhuận cao nhất.Trong nền kinh tế hàng hóa, cạnh tranh vừa là môi trường vừa là động lực Trong sản xuất tư bản chủ nghĩa tồn tại hai loại cạnh tranh là cạnh tranh nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành

Tùy vào mức độ và tính chất khác nhau mà cạnh tranh chia thành nhiều loại:

Khi nói đến góc độ của chủ thể kinh tế tham gia thị trường, có cạnh tranh giữa người sản xuất với nhau, giữa người mua và người bán, người sản xuất và người tiêu dùng, và những người mua với nhau Ở đây cạnh tranh xoay xung quanh những vấn đề như :chất lượng , giá cả và điều kiện dịch vụ hàng hóa, Khi nói đến dưới góc độ thị trường thì có ba loại cạnh tranh là cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh không hoàn hảo và cạnh tranh độc quyền

Cạnh tranh hoàn hảo là tình trạng cạnh tranh xảy ra khi trên thị trường có rất nhiều người bán và không có người nào có ưu thế về số lượng cung ứng đủ lớn để ảnh hưởng tới giá cả trên thị trường Các sản phẩm bán ra rất ít có sự khác biệt về quy cách, phẩm chất, mẫu mã nên mức giá do thị trường xác định dựa trên quy luật cung cầu

Cạnh tranh không hoàn hảo: là cạnh tranh trên thị trường mà phần lớn các sản phẩm không đồng nhất với nhau Một loại sản phẩm có thể có nhiều nhãn hiệu khác nhau nhằm phân biệt các nhà sản xuất hay cung ứng, mặc dù sự khác biệt giữa các sản phẩm có thể không lớn

Cạnh tranh độc quyền: là hình thức cạnh tranh mà trên thị trường có một

số người bán một số sản phẩm thuần nhất Họ có thể kiểm soát gần như toàn bộ

số lượng sản phẩm và dịch vụ cũng như giá bán trên thị trường

Xét đến mục tiêu kinh tế của chủ thể trong cạnh tranh có cạnh tranh trong nội

bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành

Khi nói đến tính chất của cạnh tranh chia 2 loại: Cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh Cạnh tranh lành mạnh là cạnh tranh đúng pháp luật và chuẩn mực đạo đức, có tác dụng kích thích kinh tế thị trường phát triển đúng hướng Cạnh tranh không lành mạnh là hành vi cạnh tranh không hợp pháp hoặc không phù hợp với đạo lý, truyền thống của dân tộc rối loạn kìm hãm sự phát triển của kinh tế thị trường

Những tác động tích cực của cạnh tranh :

Cạnh tranh vừa là môi trường vừa là động lực thúc đẩy phát triển nền kinh tế thị trường, là cơ chế điều chỉnh linh hoạt và phân bổ các nguồn lực kinh tế của

xã hội một cách tối ưu

Đồng thời,cạnh tranh kích thích tiến bộ kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển nhanh Tương tự như tác động của quy luật giá trị, cạnh tranh tạo áp lực lớn đối với người sản xuất, buộc

họ phải cải tiến

cạnh tranh tạo ra khối lượng sản phẩm đa dạng, phong phú, chất lượng tốt, giá thành hạ, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng và xã hội Người sản xuất phải tìm mọi cách để tăng năng suất lao động, tạo ra khối lượng sản phẩm

đa dạng, dồi dào, phong phú, chất lượng tốt, giá thành hạ, làm cho nhu cầu của người tiêu dùng và xã hội được đáp ứng

Tác động của cạnh tranh trong quan điểm của kinh tế học

Với các nguồn lực và công nghệ cho trước của xã hội, ngay cả những nhà

lập kế hoạch thành thạo nhất hoặc một chương trình tái tổ chức thông minh nhất cũng không thể tìm ra được một giải pháp tốt hơn so với thị trường cạnh tranh

(Nguồn: P Samuelson, Kinh tế học, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, 1997, Hà Nội, tr 547.)

Những tác động tiêu cực của cạnh tranh:

Tương tự như tác động của quy luật giá trị, bên cạnh mặt tích cực, cạnh tranh cũng có những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống kinh tế, xã hội, nhất là xét về

mặt xã hội Những mặt tiêu cực của cạnh tranh gắn với cạnh tranh không lành mạnh, không có sự điều tiết kinh tế của nhà nước Những ảnh hưởng tiêu cực bao gồm:Dùng những thủ đoạn vi phạm đạo đức hoặc vi phạm pháp luật nhằm thu được nhiều lợi ích nhất cho mình, gây tổn hại đến lợi ích của tập thể, xã hội, cộng đồng như làm hàng giả, buôn lậu, trốn thuế, ăn cắp bản quyền, tung tin phá hoại uy tín đối thủ.Hoặc cạnh tranh làm tăng sự phân hóa giàu nghèo Hoặc cạnh tranh làm tổn hại đối với môi trường sinh thái v.v

1.2.

Lý luận chung về độc quyền

Độc quyền là hiện tượng trên thị trường chỉ có một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp câu kết với nhau chiếm vị trí độc tôn trong việc cung cấp sản phẩm nhất định nào đó, cho phép họ kiểm soát trọn vẹn giá cả sản phẩm để thu lợi nhuận tối đa và ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh khác thâm nhập thị trường

Độc quyền là hậu quả tất yếu của quá trình cạnh tranh không được định hướng

và điều chỉnh: từ cạnh tranh lành mạnh chuyển sang cạnh tranh không lành mạnh dẫn tới cạnh tranh mang tính độc quyền và cuối cùng xuất hiện độc quyền Độc quyền làm tê liệt cạnh tranh lành mạnh, kìm hãm sự phát triển kinh

tế, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng, tác động xấu đến công bằng xã hội, tạo sức ì đối với chính bản thân các doanh nghiệp độc quyền

Nguyên nhân hình thành độc quyền:

Chủ nghĩa tư bản độc quyền xuất hiện do sự phát triển của lực lượng sản xuất dưới tác động của tiến bộ khoa học kỹ thuật, đòi hỏi các doanh nghiệp phải ứng dụng những tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất kinh doanh,phải đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn Cuối thế kỷ XIX, những thành tựu khoa học kỹ thuật mới xuất hiện như lò luyện kim mới; các máy móc mới ra đời, đòi hỏi các doanh nghiệp phải có quy

mô lớn; mặt khác thúc đẩy tăng năng suất, tăng khả năng tích lũy, tích tụ và tập trung sản xuất, thúc đẩy phát triển sản xuất quy mô lớn.Cạnh tranh gay gắt làm

cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản hàng loạt, còn các doanh nghiệp lớn tồn tại được, nhưng cũng đã suy yếu,muốn phát triển phải tăng cường tích

tụ, tập trung sản xuất, liên kết với nhau thành doanh nghiệp với quy mô lớn hơn V.I.Lênin khẳng định: " tự do cạnh tranh đẻ ra tập trung sản xuất và sự tập trung sản xuất này, khi phát triển đến mức độ nhất định, lại dẫn tới độc quyền" Phát triển của khoa học kỹ thuật, cùng với sự tác động của các quy luật kinh tế thị trường, như: quy luật giá trị thặng dư, quy luật tích lũy, tích tụ, tập trung sản xuất ngày càng mạnh mẽ, làm biến đổi cơ cấu kinh tế của xã hội theo hướng tập trung sản xuất quy mô lớn

Hệ thống tín dụng phát triển trở thành đòn bẩy mạnh mẽ thúc đẩy tập trung sản xuất, nhất là phát triển các công ty cổ phần, tạo tiền đề cho sự ra đời của các tổ chức độc quyền Khi các tổ chức độc quyền xuất hiện các tổ chức độc quyền có thể ấn định giá cả độc quyền mua, độc quyền bán để thu lợi nhuận độc quyền cao

P.Samuelson bàn về độc quyền:”Độc quyền là hiện tượng các hãng cam kết lại, thỏa thuận cùng nhau quy định mức giá và sản phẩm làm ra, chia nhau thị trường hoặc cùng nhau vạch ra các quyết định kinh doanh.”

2 Nguyên nhân phải bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và hạn chế độc quyền

2.1.Nguyên nhân bả o v ệ cạnh tranh lành mạnh:

Cạnh tranh cũng gây ra sự ô nhiễm môi trường và mất cân bằng sinh thái, mọi thủ đoạn để tập trung khai thác bừa bãi, khai thác kiệt quệ tài nguyên, gây mất

cân bằng sinh thái, làm giảm hiệu quả của nền kinh tế

Các chủ thể kinh tế dùng những thủ đoạn làm phương hại đối thủ cạnh tranh, người tiêu dùng và xã hội để thu lợi nhuận cao nhất về mình Đó là họ thường

sử dụng các hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh, vi phạm pháp luật, làm hàng giả, hàng nhái, trốn lậu thuế, tung tin giả, … làm ảnh hưởng xấu đến người tiêu dùng, xã hội

Cạnh tranh làm gia tăng sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội Trong cạnh tranh, những người có điều kiện sản xuất thuận lợi, có trang bị kỹ thuật tiên tiến, hiện đại,có trình độ tay nghề lao động cao, hợp lý hóa sản xuất tốt.Ngược lại, những người không có điều kiện kinh doanh thuận lợi, trang bị kỹ thuật lạc hậu, trình

độ tay nghề thấp, tổ chức quản lý yếu kém, năng suất lao động thấp, hao phí lao động cá biệt sẽ cao hơn hao phí lao động xã hội cần thiết,… Họ sẽ bị thua lỗ, phá sản và sẽ trở thành những người nghèo khó trong xã hội

Tác động của những hành vi là rất rõ ràng, chủ yếu diễn ra với 3 chủ thể:doanh nghiệp, người tiêu dùng và nền kinh tế thị trường

Thứ nhất, về phía doanh nghiệp : những hành vi cạnh tranh không lành mạnh

làm cho hoạt động sản xuất kinh doanh bình thường của doanh nghiệp chân chính bị đình trệ, hủy hoại, thiệt hại tài chính, thị phần suy giảm, lớn hơn nữa là

có thể đi đến tình trạng phá sản hoặc bị thâu tóm, mua lại

Thứ hai, về phía người tiêu dùng: Sau những phản ứng “tẩy chay” tưởng chừng

là thực hiện quyền của mình, thì chẳng được gì ngoài việc mất lòng tin vào sản phẩm và ngày càng e dè, nghi ngại với tất cả các loại sản phẩm trên thị trường, không phân biệt được đâu là thật - đâu là giả

Thứ ba, về nền kinh tế đất nước: Khi các doanh nghiệp tiến hành các hoạt động

cạnh tranh không lành mạnh, gây thiệt hại lớn đến bản thân, nguồn thu giảm,

Nhà nước thất thu các khoản về thuế, từ đó ảnh hưởng đến nền kinh tế nhà nước Chất lượng sản phẩm hàng hóa giảm, uy tín của các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường cũng bị ảnh hưởng, theo đó, các hoạt động xuất khẩu diễn

ra khó khăn Mặt khác, hoạt động cạnh tranh không lành mạnh ở trong nước tạo tâm lý không tốt đối với các nhà đầu tư nước ngoài khi muốn đầu tư vào thị trường Việt Nam, từ đó ảnh hưởng tới thu hút các nhà đầu tư nước ngoài

2.2 Nguyên nhân phải hạn chế độc quyền

Độc quyền xuất hiện làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội Với sự thống trị của độc quyền và vì mục đích lợi nhuận độc quyền cao, mặc dù như đã phân tích ở trên, độc quyền tạo ra sản xuất lớn, có thể giảm chi phí sản xuất và do đó giảm giá cả hàng hóa, nhưng độc quyền không giảm giá, mà họ luôn áp đặt giá bán hàng hóa cao và giá mua thấp, thực hiện sự trao đổi không ngang giá, hạn chế khối lượng hàng hóa… tạo ra sự cung cầu giả tạo về hàng hóa, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội Độc quyền cũng phần nào kìm hãm sự tiến bộ kỹ thuật, theo đó kìm hãm sự phát triển kinh tế, xã hội Độc quyền tập trung được các nguồn lực lớn, tạo ra khả năng nghiên cứu, phát minh các sáng chế khoa học, kỹ thuật Nhưng vì lợi ích độc quyền, hoạt động nghiên cứu, phát minh, sáng chế chỉ được thực hiện khi vị thế độc quyền của chúng không có nguy cơ bị lung lay Do vậy, mặc dù

có khả năng về nguồn lực tài chính tạo ra khả năng trong nghiên cứu, phát minh các sáng chế khoa học, kỹ thuật, nhưng các tổ chức độc quyền không tích cực thực hiện các công việc đó Điều này chứng tỏ, độc quyền đã ít nhiều kìm hãm thúc đẩy sự tiến bộ kỹ thuật, theo đó kìm hãm sự phát triển kinh tế, xã hội Độc quyền chi phối các quan hệ kinh tế, xã hội, làm tăng sự phân hóa giàu nghèo Với địa vị thống trị kinh tế của mình và mục đích lợi nhuận độc quyền cao, độc quyền có khả năng và không ngừng bành trướng sang các lĩnh vực chính trị, xã hội, kết hợp với các nhân viên chính phủ để thực hiện mục đích lợi ích nhóm, kết hợp với sức mạnh nhà nước hình thành độc quyền nhà nước, chi phối cả quan hệ, đường lối đối nội, đối ngoại của quốc gia, vì lợi ích của các tổ chức độc quyền, không vì lợi ích của đại đa số nhân dân lao động Do đó, độc quyền góp phần làm tăng sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội ở các nước tư